سابقه و هدف: سيليس ماده معدني فراواني است که در طبيعت به اشکال گوناگون يافت مي شود، خطرزايي فرم بلوري آن يا آلفا کوارتز (سيليس آزاد) بيشتر از بقيه است. تماس با گرد و غبار هاي حاوي سيليس آزاد باعث آسيبهاي ريوي و در نهايت منجر به سيليکوزيس و مرگ مي شود. هدف از اين بررسي سطح تراکم گرد وغبار و سيليس آزاد و ميزان مواجهه کارگران معدن سنگ آهن خواف با آن بود.
روش بررسي: با استفاده از روشهاي نمونه برداري فردي و محيطي ميزان تماس با گرد و غبار کل و قابل استنشاق اندازه گيري و غلظت گرد وغبار به روش وزن سنجي تعيين گرديد. به منظور تعيين مقدار سيليس آزاد، نمونه هاي گرد و غبار توسط روش پراش اشعه ايکس(XRD) مورد آناليز قرار گرفتند و با مقادير استاندارد مقايسه شدند.
يافته ها: بالاترين ميانگين تراکم گرد و غبار و سيليس آزاد کل مربوط به ايستگاه سنگ شکن (mg/m3 155±800 و mg/m3 7/6±11/26) و کمترين آنها مربوط به ايستگاه اداري و نگهباني( mg/m3 2/2±28/8 و mg/m3 0019/0±012/0) مي باشد. بالاترين ميانگين تراکم گرد و غبار و سيليس آزاد قابل استنشاق مربوط به ايستگاه حفاري تپه قرمز شماره 1(mg/m3 45/13±14/66 وmg/m3 39/0±48/1) و کمترين آنها مربوط به ايستگاه چکش بادي (mg/m3 62/2±26/5 وmg/m3 005/0±01/0) مي باشد.
نتيجه گيري: مقدار گرد و غبار کل فقط در ايستگاه اداري و نگهباني پايين تر از حد استاندارد ايران و در بقيه ايستگاهها چندين برابر اين استاندارد بود. مقدار گرد و غبار قابل استنشاق در همه ايستگاهها بالاتر از حد استاندارد ايران بود. همچنين سيليس آزاد قابل استنشاق تنها در ايستگاه چکش بادي کمتر از استاندارد ايران بود. با توجه به اين مقادير ضروري است با رعايت روشهاي مختلف از ايجاد و انتشار گرد و غبار جلوگيري شود.