بررسی ميزان تکرارپذيری مقادیر اندازه گيری شده قدرت عضلات خم کننده عمقی گردن به کمک دستگاه اسفيگمومانومتر
اصغر رضاسلطانی1، عبدالرضا زاهدی2، ليلا اله پناه3، مرجان حيدری3
1- دانشيار گروه فيزيوتراپي، دانشكده توانبخشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
2- كارشناس ارشد، گروه فيزيوتراپي، دانشكده توانبخشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
3- كارشناس فيزبوتراپي، دانشكده توانبخشي، دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي
چکیده
زمینه و هدف: در ارزیابیهای عملکردي، عضلات خم کننده عمقی گردن از اهمیت خاصی برخوردار است. هدف از اين مطالعه، بررسی ميزان تکرارپذيری مقادیر قدرت عضلات خم کننده عمقی گردن به کمک دستگاه اسفيگمومانومتر(دستگاه سنجش فشار خون) بود.
روش بررسی: در اين مطالعه 30 دانشجوی خانم سالم بين سنين 24- 18 سالگی، به طور داوطلبانه شرکت کردند. حداکثر قدرت عضلات در زمان های متفاوت و به کمک دو آزمونگر مورد ارزيابی قرار گرفت. در هر زمان اندازهگيری، افراد سه بار حداکثر انقباض ارادی خود را به کار بردند و از بين سه تلاش حداکثر قدرت، برای آناليز آماری انتخاب شد. از آزمونهای ICC ، ضريب همبستگی پيرسون و درصد CV برای اندازه گيری ميزان تکرارپذيری در بين زمانها، روزها و بين افراد تست کننده استفاده شد.
یافتهها: نتايج مربوط به ICC ، ضريب همبستگی پيرسون و درصد CV همگی مؤيد تکرارپذيری بالای روش اندازهگيری قدرت عضلات عمقی به کمک دستگاه فوق بود (91/0≥ r ،8/3 %≤ CV% و90/. ICC ≥).
بحث: در این مطالعه دستگاه اسفيگمومانومتر و روش اندازهگيری به کمک آن برای ارزيابی قدرت عضلات خم کننده عمقی گردن به صورت روشی معتبر ظاهر شد که میتواند به صورت روشی مفيد در توانبخشی مورد استفاده قرار گيرد.
کلیدواژه ها: گردن، عضلات عمقي ، قدرت، اندازهگيری، تکرارپذيری
|
(وصول مقاله: 15/4/1387 پذیرش مقاله: 23/6/1387)
نویسنده مسئول: تهران- خیابان دماوند- روبروی بیمارستان بوعلی، دانشکده توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی شهيد بهشتی، دپارتمان فيزيوتراپی
arezasoltani@yahoo.com e-mail:
اندازهگيري قدرت وعملکرد عضلات عمقی ستون فقرات گردنی يك جز اساسي در ارزيابيهاي فيزيكي به شمار ميآيد(1). از برخی ار این نوع ارزيابيها میتوان برای بررسی وضعیت پوسچر (2) تعيين بهبودي يا عدم بهبودی بيمار و به عنوان وسيلهاي جهت پيشگيري يا تعيين پيش آگهی گردن درد استفاده نمود (3). از سوی دیگر در روند توانبخشی، اندازهگیری قدرت عضلات برای ارزیابی میزان پیشرفت در درمان بيمار بسیار حائز اهمیت است(4). انجام این تستها در کلینیکهای فیزیوتراپی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و در اين رابطه دستیابی به روشی آسان، ارزان، با حساسیت و قابلیت تکرار پذیری بالا بیش از پیش مورد نياز است(5).
مطالعات نشان میدهند كه در افراد سالم قدرت عضلاني با افزايش سن كاهش مييابد. البته میزان این کاهش در سنین و گروهای عضلانی مختلف متفاوت میباشد(6). به علاوه در تستهاي قدرت عضلاني كه در مردان و زنان انجام شده، بطور معمول قدرت عضلات گردن زنان بين 60-40 درصد کمتر از قدرت عضلات گردن مردان گزارش شده است(5). در بسیاری از بیماران با گردن دردهای مزمن، یکی از
گروههاي عضلاني که دچار ضعف میشوند عضلات عمقی گردن میباشند. اندازهگيري صحيح قدرت اين عضلات زماني از اهميت بیشتری برخوردار میشود که بسياری از گردن دردها با علت ناشناخته ميتوانند با علت ضعف و ناكارآمدی اين عضلات مشخص شوند.
اگرچه برای ارزیابی قدرت این عضلات از روشهای الکترومیوگرافی سطحی (7) یااولتراسونوگرافی (8) استفاده شده است اما در حال حاضر، با توجه به دردسترس نبودن این روشها، اندازهگيری دستی قدرت عضلات يا MMT یکی از متداولترين راهها برای اندازهگيري قدرت عضلات در کلینیکها ميباشد.MMT تاريخچه طولاني داشته و به تجهيزات خاصي نیاز ندارد (9). اين تست عموماً بر اساس مهارتهاي فردي صورت ميگيرد و محدود بودن درجه بندی قدرت عضلات در آن یکی از معایب این روش به حساب میآید. در درجات بالاتر MMT، بيمار در مقابل نيروي اعمال شده توسط آزمونگر عكسالعمل نشان ميدهد. استفاده از این روش برای ارزيابی عضلات قوي كمتر مفيد واقع ميشود. چرا كه نيروي مقاوم اعمال شده توسط تراپيست بر بيمار محدود خواهد بود. با توجه به معایب ذکر شد، اطمینان و حساسیت این تست برای ثبت بهبودی یا عدم بهبودی بیمار ضعیف میباشد.
یکی از وسایل قابل استفاده در محاسبه قدرت عضلات كه نسبت به MMT کمی بوده و به لحاظ اقتصادی از روشهای ذکرشده قبلی به صرفهتر ودر دسترستر میباشد، دستگاههای ساخته شده بر مبنای فشار هوا یا فشارسنج است. دستگاههای فشار سنج در كلينيكها به آساني قابل دسترس و استفاده میباشد. براي تست با اين دستگاه به اين صورت عمل ميشود. ابتدا فشار پايهاي براي آن تنظيم شده وسپس دستگاه بين قسمتي از بدن بيمار و يک سطح ثابت قرار ميگيرد. بيمار يك نيروي فشاري به قسمت کيسه هوائی دستگاه وارد ميآورد و به دنبال آن مقدار قدرت عضلات به وسيله عقربه آن نشان داده میشود(10، 16، 17 ،18 ،19). نوعی از این دستگاهها، دستگاه (SM) Sphygmomanometer است که برای اندازهگیری میزان فشار خون استفاده میشود.
هدف از اين مطالعه، بررسی ميزان تکرارپذيری مقادیر اندازهگيری شده قدرت عضلات خم کننده عمقی گردن به کمک دستگاه اسفيگمومانومتر بوده است .
روش بررسي
در اين مطالعه که به روش تجربی با طراحی کارآزمایی بالینی انجام شد، 30 نفر دانشجوي دختر سالم با میانگین سنی 21 سال (24-18 سال) بطور داوطلبانه شركت کردند. مقدار وزن و قد افراد مورد مطالعه به وسيله وسائل رايج اندازهگيری به دست آمد و ضريب توده بدنی يا BMI از روش زير محاسبه شد .
مجذور قد / وزن = ضريب توده بدني
مشخصات آنتروپومتريك افراد مورد مطالعه در جدول شماره یک آورده شده است. هيچ يك از افراد مورد مطالعه سابقه بیماری و یا درد در عضلات ناحيه گردن و شانه، سابقه عمل جراحي ستون فقرات، اختلال عملكرد مفصل تمپومنديبولار، اختلال شنوايي، محدوديت حركتي در نواحي گردن، سر و شانه، سابقه تصادف و یا ضربه به گردن را ذكر نكردند. به علاوه هيچ يك از افراد ورزش خاصی را بصورت حرفه اي دنبال نميكردند.
جدول 1- مشخصات آنتروپومتريك افراد مورد مطالعه (تعداد 30 نفر)
|
|
سن
(سال)
|
وزن
(کيلوگرم)
|
قد
(سانتي متر)
|
BMI
|
قدرت عضلات
mm/Hg
|
|
ميانگين
|
10/21
|
38 /54
|
57/ 158
|
49/ 21
|
16/ 27
|
|
انحراف معيار
|
47/1
|
17/7
|
03/5
|
51 / 2
|
52/13
|
|
دامنه
|
24- 18
|
67- 38
|
169- 147
|
4 8/25- 45/ 16
|
48-18
|
در اين مطالعه ابتدا 49 نفر پرسشنامه را پر نمودند. 15 نفر به علت عدم احراز صلاحيت ورود به مطالعه از ادامه تحقيق باز ماندند. 4 نفر از ادامه همكاري منصرف شدند و سرانجام اين مطالعه برروي 30 نفر به طور كامل انجام شد.
در حين انجام مطالعه، فرد مورد بررسي در وضعيت طاقباز روي تخت دراز ميکشيد. دو بالش در زير ناحيه زانوها قرار ميگرفت تا فرد در وضعيت راحت قرار گيرد. کيسه هواي SM (ALPK2, Japan) زيرگردن فرد قرار گرفته و هواي درون کيسه پر میشد. سپس يك كتاب به قطر 3 سانتیمتر زير ناحيه اكسيپوت قرار میگرفت. كتاب با کيسه SM تماس نداشت. در اين حالت فشار پايه SM را تنظيم كرده و عدد مربوط به مقدار فشار از روی عقربهی دستگاه خوانده و يادداشت ميشد.
در انجام اين نوع ارزيابی قدرت عضلات، تعلیم نحوه انجام انقباض بسیار مهم است و میتواند بر روی نتیجه تست تاثیر گذار باشد . بنابراين تفهیم نحوه صحیح انجام تست باعث میشود تا فرد از عضلات دیگر سر و گردن خود برای انجام حرکت کمک نگیرد.
برای نیل به این منظور، به روش زير عمل میشد. ابتدا از فرد مورد ارزيابي خواسته میشد که تمامي عضلات قفسه سينه، شانهها و كمر خود را در حالت راحت قرار دهد و بعد پشت گردن خود را به کيسهی هوای دستگاه SM فشار دهد. همچنين از فرد خواسته میشد که طي انجام تست مستقيم به سمت سقف نگاه كند و فك خود را در تمام مراحل تست بسته نگه دارد. سر بيمار در وضعيت نوترال قرار گرفته و فاصلهی چانه او تا سينهاش برای اندازهگيری مکرر اندازهگيری میشد. آزمونگر كنار فرد مورد آزمايش و در يك سمت او قرارگرفته، کيسه هوا را زير گردن فرد تست شونده گذاشته و پمپ هوا و نشانگر SM را در دست خود بصورتی که بیمارقادر به دیدن نشانگر دستگاه ودریافت فیدبک از آن باشد میگرفت.
قبل از انجام تست برای آموزش صحيح ارزيابی، آزمونگر زواید خاری مهرههاي ستون فقرات گردني را با انگشتان خود لمس كرده و از فرد ميخواست تا زائده خاری مهرههاي گردن را به تخت نزديك كند. در عين حال انگشت ديگر خود را در ناحيه اتصال عضلات بلند گردن در قسمت قدام و خلف آن قرارداده و مواظب بود تا انقباضي در عضلات بلند گردن صورت نگيرد.
برای اطمینان از عدم به كارگيري عضلات استرنوکلیدوماستوئید و اکستانسور بلند گردن و به منظور تصحيح روش اندازهگيری و جلوگيری از انقباض احتمالي عضلات فوق از دستگاه الکتروميوگرافی سطحي (با حساسيت 100 تا 50 ميکروولت) در يک مورد استفاده شد که به دنبال استفاده از روش فوق، الکتروميوگرافی سطحی فعاليت قابل ثبتي را نشان نداد.
بعد از حصول اطمينان از اجرای صحيح روش فوق، تست ها در روز اول، در دو زمان اول و زمان دوم و روز دوم در زمان اول انجام شدند. در هر زمان اندازهگيری هر تست 3 بار تکرار با 1 دقيقه استراحت در بین آنها داده شد. بين زمان اول و زمان دوم اندازهگيری يک ساعت و بين روزهای تست دو روز فاصله بود.
برای بررسي تكرارپذيري بين آزمونگرها نه نفر از آزمايش شوندگان به وسيلهی دو آزمونگر مورد ارزيابی قرار گرفتند.
از متدهاي آماري معمول براي برآورد ميانگينها و انحراف معيارها استفاده شد. در اندازهگيري تكرارپذيري از روشهاي آماري (Intraclass Correlation of Coefficient ) ICC ، (Coefficient of Variation ) CV% استفاده شد که از طريق تجزيه واريانس يكطرفه محاسبه گرديد. اين متد در مقالات معتبر بعنوان يك راه ارزيابي براي سنجش تكرارپذيري طي دو يا چندين مرتبه اندازهگيري مختلف مطرح شده است.
درصدCV از طريق معادله [(SD/mean)×100] محاسبه شد. از آزمون براي مقايسه تفاوتهاي اندازهگيري شده بين حداكثر قدرتهاي بدست آمده به كمك اولين و دومين آزمونگر و نيز مقايسه اندازهگيريها در بين زمانها و روزهاي مختلف استفاده شد) جدول شماره 2(.
جدول 2- نتايج مربوط به تكرارپذيري در بين روزها ، زمان ها و آزمونگرها
|
مقادير تكرارپذيري
|
تعداد
|
ICC
|
%CV
|
SEM
|
|
بين زمان ها
|
30
|
90 / .
|
3%
|
91/3
|
|
بين روزها
|
30
|
90 / .
|
8/3%
|
05/4
|
|
بين آزمونگرها
|
9
|
91/.
|
9/3%
|
27/4
|
ICC = Interclass Correlation Coefficient
CV% = Coefficient of Variation
SEM = Standard Error of Measurement (95-%CI)
از آزمون Pearson product-moment براي تعيين ارتباط بين میزان قدرتهاي عضلاني اندازهگيری شده در دو زمان ، در دو روز متفاوت و توسط دو آزمونگر متفاوت استفاده شد. از
نرم افزار SPSS براي تجزيههاي آماری استفاده شد و دقت تمام محاسبات آماري در حد كمتر از 5% خطا برآورد شد (P (05/0<
یافته ها
نتايج مربوط به تكرارپذيري در بين روزها ، زمانها و آزمونگرها در جدول شماره 2 آورده شده است. تفاوت معنيداري در اندازهگيري قدرت عضلات در بين روزها و زمانهای متفاوت و ميان دو آزمونگر وجود نداشت. همبستگی بالایی بین مقادیر اندازهگيري شده قدرت عضلات در بين زمانها، روزها و بين آزمونگران وجود داشت. (91/0≥ r ) میانگین قدرت عضلات عمقی ستون فقرات گردني در افراد مورد مطالعه برابر با mmHg 16/27 بود.
بحث
عضلات خم کننده کرانیوسرویکال مانند لونگوس کاپیتوس و لونگوس کولی عضلاتی هستند که به عنوان خم کنندههای عمقی گردن و تیلت دهنده مهرههای گردن عمل میکنند (13،12). عمل این عضلات درطول تمام سگمانهای مهرهای گردن وجود دارد (15،14).
روشهای زیادی برای اندازهگیری قدرت عضلات خم کنندههای عمقی گردن وجود ندارد. در بین روشهای موجود ، استفاده از EMG عمقي براي اين گروه از عضلات مشكل بنظر میرسد زیرا قراردادن سوزن در اين عضلات عمقي و كوچك از نظر تکنيکی و احساس بيمار با مشكلاتی همراه است. به علاوه فرو بردن سوزن در عضلات عمقي ستون فقرات گردن ممکن است دارای خطراتی باشد. روش دیگراستفاده از اولتراسونوگرافی بوده (7 ) که با وجود بیخطر بودن، از نظر دسترسی استفاده ازآن در تمامي مراكز درمانی مقدور نيست.
از دستگاه فشارسنج تاکنون برای ارزشیابی قدرت عضلات عمقی ستون فقرات استفاده شده است (16) .
در تحقیق Vernon و همکاران (1992) از دستگاه فشارسنج برای اندازهگیری قدرت ایزومتریک عضلات بلند گردن شامل عضلات اكستانسور، فلكسور، روتاتور استفاده شده است (17). در تحقیق فوق برای بررسی قابلیت تکرارپذیری این دستگاه 40 نمونه مرد سالم با میانگین سنی 25 سال شرکت کردند. محققین در این تست دریافتند که استفاده از فشارسنج دارای قابلیت تکرار پذیری بالا در اندازهگيری قدرت عضلات شرکت کننده در حرکات خم شدن، صاف شدن و چرخشی طرفی گردن میباشد.
از این نوع دستگاهها همچنین، برای تقویت عضلات خم کننده کرانیوساکرال نیزاستفاده شده است (18).
ما ضمن بررسی منابع در مورد ارزيابی قدرت عضلات عمقی گردن به کمک SM تنها به چند پاراگراف در مورد روش ارزيابی آن دست يافتيم. درحالی که در مورد چگونگی تکرارپذيری اين روش تا زمان انجام اين مطالعه اطلاعاتی موجود نبود. اخیراً قدرت این عضلات از طریق دینامومتری به کمک دستگاهی که به این منظور طراحی شده است اندازهگیری شده است. در این دستگاه اهرم دینامومتر در زیر ناحیه شانه تعبیه میگردد. استفاده از این روش دارای ملاحضات خاصی است و تکرار پذیری test-retest آن بین 92 تا 67 ICC متغیر میباشد (20).
در این تحقیق پس از بررسیهای آماری مشخص شد که استفاده از دستگاه فشارسنج برای اندازهگیری قدرت ایزومتریک عضلات عمقی گردن از اعتبار بالايی برخوردار است. به طور کلی اندازهگيری عملکرد عضلات عمقی ستون فقرات گردنی در افراد سالم با توجه به متدهای رايج بسيار مشکل به نظر میرسد. روش پيشنهاد شده اين مطالعه روشی بسيار مفيد، قابل اطمینان و در عين حال ساده و ارزان است که به راحتی در كليه كلينيكهاي فيزيوتراپي، اعم از تحقيقاتي و يا درماني میتواند مورد استفاده قرار گیرد. مطالعات بيشتري در اين زمينه لازم است تا قابليت و كارآيي آن بر روي بيماران گردن دردي نیز ارزيابی شود.
REFERENCES
1-Lee JP, Tseng WY, Shau YW, Wang CL, Wang HK, Wang SF1- Measurement of segmental cervical multifidus contraction by ultrasonography in asymptomatic adults. J Manipul Ther 2007;12:286-94.
2-Grimmer-Somers K , Milanese S, Louw Q.Measurement of cervical posture in the sagittal plane. J Manipul Physiol Ther 2008;31:509-17.
3- Silverman JL , Rodriques AA , Agre JC. Quantitative cervical flexor strength in healthy subjects and in subjects with mechanical neck pain. Arch Physical Med Rehabil 1991; 72: 679-681.
4-Ylinen J, Ruuska J. Clinical use of neck isometric strength measurement in rehabilitation. Arch Physical Med Rehab 1994;75: 465-469.
5- Rezasoltani A, Ahmadi A, Jafarigol A, Vihko V. The reliability of measuring neck muscle strength with a neck muscle force measurement device. Journal Physical Therapy Sciences 2003;15: 7-12.
6- Staudte HW and Dühr N. Age and sex-dependent force-related function of cervical spine. Europ Spine J 1994; 3: 155-161.
7-Falla D, Jull G , O'Leary S , Dall'Alba P. Further evaluation of an EMG technique for assessment of the deep cervical flexor muscles. J Electromyogr Kinesiol 2006;16: 621-8.
8-Jesus FM, Ferreira PH, Ferreira ML. Ultrasonographic measurement of neck muscle recruitment: a preliminary investigation. J Manip Ther 2008;16: 89-92.
9- Laubach LL. Comparative muscular strength of men and women: A review of literature. Aviation, Space and Environment Medicine 1976;47: 534-542.
10- Fakhari Z. Manual muscle and joint range of motion measurements. Nakhl: Tehran; 2003, pp.1-10.
11- Prentice WE and Voight M. Techniques in musculoskeletal rehabilitation. Mosbey: London; 2001, pp 259 – 275.
12-Kamibayashi LK and Richmond FJ. Morphometry of human neck muscles. Spine 1998;23:1314-1323.
13-Vasavada AN , Li S , Delp SL. Influence of muscle morphometry and moment arms on the moment- generating capacity of human neck muscles. Spine 1998;23:412-422.
14- Harms-Ringdahl K, Ekholm J, Schuldt K, Nemeth G, Arborelius UP. Load moments and myoelectric activity when the cervical spine is held in full flexion and extension. Ergonomics 1986;29:1539-1552.
15-van Mameren H, Sanches H, Beursgens J, Drukker J. Cervical spine motion in the sagittal plane. II. Position of segmental averaged instantaneous centers of rotation—a cineradiographic study. Spine 1992;17:467-474.
16- Hodge PW and Jull GA . Spinal segmental stabilization training. In: Liebenson C,ed: Rehabilitation of the spine: A practitioner's manual. Baltimore: Lippincott Williams & Wilkins, 2007, p 602.
17- Vernon HT, Aker P, Aramenko M, Battershill D, Alepin A, Penner T. Evaluation of neck muscle strength with a modified Sphygmomanometer dynamometer: reliability and validity. Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics 1992; 15: 343-349.
18-Jull G, Falla D, Treleavan J, Sterling M, O’Leary S. A therapeutic exercise approach for cervical disorders. In: Boyling JD, Jull G, eds. Grieve’s Modern Manual Therapy: The Vertebral Column. Edinburgh, UK: Churchill Livingstone; 2004:451-46
19- Prentieewe VM. Techniques in musculoskeletal rehabilitation, London: Mosbey; 2001, 259 – 275.
20- O’Leary S. Development of a New Method of Measurement of Cranio-Cervical Flexor Muscle Performance. University of Queensland. Ph.D thesis in Physiotherapy, 2008: pp, 80-89.
|