حیات

پژوهش کیفی و تحلیل محتوا: مروری بر مطالعات گرانهایم و لاندمن (۲۰۰۴ و ۲۰۲۰)

فاطمه بهرام نژاد

تحلیل محتوا روشی منظم و قابل تکرار است که به واسطه آن، حجم زیادی از کلمات موجود در متن، به دسته هایی کوچک تر و قابل فهم تر خلاصه می شود. این کار براساس اصول و قواعد کدگذاری صورت می گیرد. این رویکرد، به صورت نظام مند و عینی برای مطالعه و تحلیل پیام ها به کار گرفته می شود و با اندازه گیری متغیرها به صورت دقیق، امکان تفسیر معنادار را فراهم می آورد.
تحلیل محتوا یکی از قدیمی ترین و معتبرترین روش های بررسی داده های متنی است که نخست در مطالعات مذهبی برای فهم استعاره ها و مفاهیم ضمنی متون مقدس همچون انجیل به کار رفت. این روش، از قرن هجدهم در اسکاندیناوی آغاز شد و سپس در قرن بیستم در ایالات متحده، به عنوان تکنیکی پژوهشی با رویکردهای کمی و کیفی توسعه یافت. یکی از روش های مهم و پرکاربرد در تحلیل محتوای کیفی، رویکرد Graneheim و Lundman است که عمدتاً در پژوهش های عرفی (تقلیدی) به کار می رود. این روش با تأکید بر فرایند کدگذاری، شناسایی موضوعات اصلی و استخراج مفاهیم بنیادین، چارچوبی منسجم و قابل اعتماد برای تحلیل متون کیفی فراهم می کند. دو مطالعه کلیدی منتشر شده در سال های ۲۰۰۴ و ۲۰۲۰ توسط Graneheim و Lundman، هر دو به ارایه رویکردی در تحلیل محتوای کیفی پرداخته اند، اما تمرکز و جزییات آن ها با یکدیگر متفاوت است. اگرچه هر دو مطالعه در پی استخراج معنا و تفسیر دقیق داده های کیفی هستند، اما شناخت دقیق شباهت ها و تفاوت های آن ها برای پژوهشگران از اهمیت بالایی برخوردار است.

نقش پیش بینی‌کننده هوش معنوی در نگرش نسبت به مرگ و مراقبت از بیمار در حال مرگ در پرستاران بخش های مراقبت ویژه

کاملیا ترابی زاده

زمینه و هدف: نگرش پرستاران نسبت به مرگ، روند مراقبتی آن ها را متأثر می سازد. در این میان، هوش معنوی با ارتقای معنای زندگی و مرگ، شاید نگرش نسبت به مرگ را در مراقبت پرستاران ارتقا دهد. لذا مطالعه حاضر با هدف تعیین نقش پیش بینی کننده هوش معنوی در نگرش نسبت به مرگ و مراقبت از بیمار در حال مرگ در پرستاران بخش های مراقبت ویژه انجام گرفته است.
روش بررسی: مطالعه توصـیفی- تحلیلـی حاضر در سال 1402 در دانشگاه علوم پزشکی شیراز در مورد 200 پرستار بخش مراقبت ویژه انجام گرفت. داده ها با استفاده از پرسشنامه های جمعیت شناختی، نگرش نسبت به مرگ (DAPR)، هوش معنوی King و مراقبت از بیمار در حال مرگ (EOLCAS) جمع آوری و در نرم افزار SPSS نسخه 16 تحلیل شد.
یافته ها: ماتریس ضرایب همبستگی نشان داد بین هوش معنوی و مراقبت از بیمار در حال مرگ رابطه مثبت و معنادار (265/0=r، 001/0>p) و بین هوش معنوی و نگرش نسبت به مرگ نیز رابطه مثبت و معنادار (360/0=r، 001/0>p) وجود داشته است. از میان ابعاد هوش معنوی فقط بعد تفکر وجودی انتقادی نقش پیش گویی کننده نگرش نسبت به مرگ (207/1=β، 001/0>p) و ارزیابی مراقبت از بیمار در حال مرگ (880/0=β، 001/0>p) را داشت.
نتیجه گیری: از آن جا که هوش معنوی می تواند در بهبود نگرش نسبت به مرگ و مراقبت از بیمار در حال مرگ نقش داشته باشد، لذا به مسؤولان پرستاری توصیه می شود که به ابعاد معنویت در مراقبت از بیماران در حال مرگ توجه داشته باشند.

بررسی تأثیر تصویرسازی ذهنی بر اضطراب و نارسایی شناختی دانشجویان: یک مطالعه نیمه تجربی

مهناز قلجه

زمینه و هدف: اضطراب و نارسایی شناختی در بین دانشجویان علوم پزشکی دو اختلال با شیوع بالا هستند که می توانند پیشرفت تحصیلی دانشجویان را تحت تأثیر قرار دهند. انجام مداخلاتی که توسط خود فرد قابلیت اجرا دارد، می تواند کمک کننده باشد. لذا این مطالعه با هدف تعیین تأثیر تصویرسازی ذهنی بر اضطراب و نارسایی شناختی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی زاهدان انجام گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه نیمه تجربی تعداد 100 دانشجو به شیوه در دسترس انتخاب، سپس به روش تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. از فرم اطلاعات فردی، پرسشنامه اضطراب Beck و نارسایی شناختی Broadbent جهت جمع آوری اطلاعات استفاده شد. جهت گروه مداخله ابتدا یک جلسه حضوری با هدف آشناسازی نحوه اجرای مداخله تصویرسازی ذهنی برگزار، سپس 8 جلسه آموزش تصویرسازی به صورت فایل صوتی در واتساپ ارسال شد. دو هفته بعد مجدداً پرسشنامه اضطراب و نارسایی شناختی تکمیل شد. در گروه کنترل هیچ مداخله ای انجام نگرفت. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار SPSS نسخه 21 انجام گرفت.
یافته ها: نارسایی شناختی و اضطراب دانشجویان در گروه مداخله کاهش آماری معنادار داشت (05/0p<)، اما در گروه کنترل این کاهش معنادار نبود (05/0p>). نتیجه تحلیل کوواریانس به منظور کنترل اثر معناداری نمرات پیش آزمون نشان داد که میانگین نمره نارسایی شناختی و اضطراب دانشجویان دو گروه پس از مداخله تفاوت آماری معناداری داشته است (001/0>p).
نتیجه گیری: آموزش تصویرسازی ذهنی بر کاهش اضطراب و نارسایی شناختی دانشجویان تأثیر دارد. لذا مسؤولان آموزشی می توانند با بهره گیری از این روش در راستای کاهش اضطراب و بهبود نارسایی شناختی و به دنبال آن ارتقای عملکرد تحصیلی دانشجویان تلاش نمایند.

تأثیر برنامه آموزش تلفیقی به روش مطالعه موردی و فرایند پرستاری بر تصمیم ‌گیری بالینی دانشجویان پرستاری در بخش انکولوژی

اکرم قهرمانیان

زمینه و هدف: در حال حاضر، برنامه های آموزش بالینی در پرستاری با کیفیت متوسط ارایه می شود و دانشجویان علی رغم داشتن پایه نظری مناسب از مهارت های شناختی لازم برخوردار نیستند. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر برنامه آموزش تلفیقی به‏روش مطالعه موردی و فرایند پرستاری بر تصمیم‏گیری بالینی دانشجویان پرستاری انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه یک تحقیق کمی با طرح نیمه تجربی از نوع قبل و بعد در دانشجویان سال آخر پرستاری در سال 1398 در دانشکده پرستاری مامایی تبریز انجام گرفت، روش نمونه گیری تمام شماری و حجم نمونه 106 نفر بود. در گروه مداخله، روش آموزش تلفیقی به روش مطالعه موردی و فرایند پرستاری به کار گرفته شد، در گروه کنترل آموزش متداول بخش طبق لاگ بوک انجام گرفت. داده ها در دو گروه، قبل و بعد از مداخله با استفاده از مقیاس تصمیم‏گیری بالینی Jenkins جمع آوری و در نرم افزار آماری SPSS نسخه 16 با استفاده از آزمون های تی مستقل، تی زوجی و آنالیز کوواریانس (ANCOVA) تحلیل شد.
یافته ها: مقایسه درون گروهی با آزمون تی زوجی در گروه کنترل، اختلاف معناداری را در نمره کل تصمیم‏گیری بالینی نشان نداد، اما در گروه مداخله این اختلاف معنادار بود. مقایسه نمرات تصمیم‏گیری بالینی و ابعاد آن، بین دو گروه نشان داد که نمرات کل تصمیم‏گیری بالینی و ابعاد چهارگانه آن بعد از مداخله به طور معناداری افزایش یافته است (001/0>p). آزمون تحلیل کوواریانس نشان داد با ثابت نگه داشتن تأثیر میانگین نمرات متغیرهای معدل و پیش آزمون تصمیم‏گیری بالینی به عنوان متغیرهای مخدوشگر، هنوز تفاوت نمرات تصمیم‏گیری بالینی بین دو گروه پس از مداخله معنادار است (004/0=p) و مقدار اثر آن برابر 08/0 می‏باشد.
نتیجه گیری: روش آموزش تلفیقی بر تصمیم‏گیری بالینی دانشجویان تأثیر مثبت دارد. لذا اعضای هیأت علمی پرستاری با استفاده از این روش در آموزش کارآموزی در عرصه می توانند مهارت های شناختی دانشجویان را افزایش دهند.

تأثیر افشای هیجانی نوشتاری بر رفتارهای بهداشتی و احساس تنهایی در مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان

عباس شمسعلی نیا

زمینه و هدف: مطالعات نشان داده است که افشای هیجانی باعث افزایش سلامت روان، بهبود سیستم ایمنی و کاهش مشکلات جسمی می شود. هدف پژوهش حاضر تعیین تأثیر افشای هیجانی نوشتاری بر رفتارهای بهداشتی و احساس تنهایی در مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان بوده است.
روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون و گروه کنترل است. تعداد 70 نفر از مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان مراجعه کننده به بخش سرپایی و بستری انکولوژی مرکز آموزشی درمانی امام سجاد (ع) رامسر و مطب متخصص انکولوژی تنکابن در سال 1402 که در مقیاس احساس تنهایی یوکلا (نسخه سوم) نمره بالا و در مقیاس رفتارهای بهداشتی مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان نمره پایینی کسب کرده بودند، به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به طور تصادفی در گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. گروه مداخله به مدت چهار روز و هر بار به مدت 15 تا 20 دقیقه درباره عمیق ترین و حادترین احساسات خود به نوشتن پرداختند و گروه کنترل مداخله ای دریافت نکردند. پس از اتمام جلسات، پس آزمون در مورد دو گروه اجرا شد. داده ها در نرم افزار SPSS نسخه 26 و با استفاده آزمون های آماری مجذور کای، t مستقل و t زوجی تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: قبل از مداخله بین میانگین نمره رفتارهای بهداشتی و مؤلفه های آن در مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان در گروه مداخله و کنترل تفاوت معناداری مشاهده نشد (05/0<p). اما بعد از مداخله، میانگین نمره رفتارهای بهداشتی و مؤلفه های آن در گروه مداخله به طور معناداری بیش تر از گروه کنترل بود (001/0>p). همچنین میانگین نمره احساس تنهایی در گروه مداخله نسبت به قبل از مداخله کاهش معناداری داشت (001/0>p).
نتیجه گیری: افشای هیجانی نوشتاری در احساس تنهایی و رفتارهای بهداشتی مراقبان خانوادگی بیماران مبتلا به سرطان اثر مثبت و معناداری دارد. بنابراین، با توجه به سهولت آمـوزش روش نوشتن و انجام آن بدون مراجعه حضوری و دخالت کم تر درمانگر در روند درمان، می توان از این روش بهره برد.

مقایسه تأثیر مشاوره بر مبنای مدل خودتنظیمی لونتال و مدل BETTER بر رضایت و عملکرد جنسی زنان مبتلا به بیماری مولتیپل‌اسکلروزیس: یک کارآزمایی بالینی شاهددار تصادفی شده

نسیم بهرامی

زمینه و هدف: مولتیپل اسکلروزیس، بیماری شایع خودایمنی اعصاب مرکزی است که بر زندگی جنسی مبتلایان مؤثر است. مطالعه با هدف مقایسه تأثیر مشاوره بر مبنای مدل BETTER و خودتنظیمی لونتال در عملکرد و رضایت جنسی زنان مبتلا به ام اس انجام گرفته است.
روش بررسی: این کارآزمایی بالینی شاهددار تصادفی شده سه گروهی از فروردین تا شهریور 1402 در کلینیک مغز و اعصاب بیمارستان بوعلی شهر قزوین انجام گرفت. مشارکت کنندگان 100 زن بودند که به روش در دسترس انتخاب و با تخصیص تصادفی با بلوک بندی متعادل با سایز بلوک های شش تایی در گروه های مطالعه تخصیص یافتند. سه جلسه مشاوره هفتگی برای گروه های مداخله برگزار شد. گروه کنترل پس از اتمام مطالعه، محتوای آموزش جنسی دریافت کرد. پرسشنامه های جمعیت شناختی و بالینی، مقیاس رضایت جنسی زنان، فرم کوتاه شده عملکرد جنسی، قبل از مداخله، یک و سه ماه پس از مداخله تکمیل شدند. داده ها با آزمون آنالیز واریانس دوطرفه با اندازه گیری های مکرر در نرم افزار SPSS نسخه 26 تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: تفاوت معناداری در توزیع متغیرهای جمعیت شناختی و بالینی در گروه ها دیده نشد (05/0<p). براساس نتایج، اثر زمان، گروه و برهمکنش زمان و گروه در تغییر رضایت و عملکرد جنسی معنادار بود (05/0>p). مداخلات BETTER و لونتال در مقایسه با گروه کنترل به طور معناداری باعث افزایش میانگین نمرات رضایت و عملکرد جنسی در گروه های کنترل شد (05/0>p)، اما تفاوت معناداری بین مداخله BETTER و لونتال در افزایش نمرات رضایت و عملکرد جنسی زنان مبتلا به ام اس نبود (05/0<p).
نتیجه گیری: مشاوره مبتنی بر مدل BETTER و خودتنظیمی لونتال، روش هایی مناسب برای افزایش رضایت و عملکرد جنسی زنان مبتلا به ام اس هستند.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20221120056555N1

تأثیر آبزن گرم پا بر سطح خستگی شغلی و کیفیت زندگی پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه: یک مطالعه کارآزمایی بالینی کنترل شده

محمد آقاعلی

زمینه و هدف: خستگی شغلی موجب کاهش کیفیت زندگی کارکنان درمانی می شود. آبزن پا به عنوان روشی ساده برای پیشگیری و درمان در منابع طب سنتی پیشنهاد شده است. مطالعه حاضر با هدف تعیین اثر آبزن گرم پا بر خستگی شغلی و کیفیت زندگی پرستاران بخش های مراقبت ویژه انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه به روش کارآزمایی بالینی تصادفی شده انجام گرفت، نمونه پژوهش ۵۰ نفر از پرستاران بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان شهید بهشتی قم در سال 1402 بودند که به روش در دسترس انتخاب و به طور تصادفی به گروه مداخله و کنترل تقسیم شدند. گروه مداخله به مدت دو هفته، هر شب پاها را تا زیر زانو در ظرف بزرگ، حاوی آب گرم به مدت ۱۵ دقیقه قرار می دادند، گروه کنترل مداخله ا ی دریافت نکردند. پرسشنامه خستگی شغلی سوئدی و پرسشنامه کیفیت زندگی قبل و بعد از مداخله توسط شرکت کنندگان تکمیل شد. تحلیل داده ها با آزمون های کای اسکوئر و تی تست در نرم افزار SPSS نسخه 22 انجام یافت.
یافته ها: نمره کل پرسشنامه خستگی شغلی و زیرمقیاس ناراحتی جسمانی در گروه مداخله به صورت معناداری بیش تر از گروه کنترل کاهش پیدا کرد (به ترتیب 014/0=p، 012/0=p) و در سایر زیرمقیاس ها، اختلاف معناداری در تغییر نمرات مشاهده نشد. در خصوص تغییرات نمره پرسشنامه کیفیت زندگی و زیرمقیاس های آن، اختلاف معناداری بین دو گروه مشاهده نشد.
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد آبزن گرم پا بر سطح خستگی شغلی پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه مؤثر است. بنابراین، استفاده از آبزن گرم پا به عنوان راهکاری ارزان، آسان، زودبازده جهت رفع خستگی پرستاران توصیه می شود.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20220109053677N1

تأثیر برنامه آموزش پیش از جراحی بر خودکارآمدی استومی بیماران تحت جراحی استومی گوارشی: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

مهناز ایلخانی

زمینه و هدف: جراحی استومی گوارشی موجب دگرگونی در عملکرد طبیعی گوارشی بیماران می شود. فقدان دانش و مهارت کافی در بیماران درباره مراقبت از استومی می تواند باعث ایجاد عوارض جسمی، روانی و اجتماعی شود. مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر برنامه آموزش پیش از جراحی بر خودکارآمدی استومی بیماران تحت جراحی استومی گوارشی انجام گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده، بیماران در فهرست جراحی تعبیه کولوستومی یا ایلئوستومی مراجعه کننده به بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در سال های 1401-1402 با تخصیص تصادفی به دو گروه تقسیم شدند. تعداد 41 بیمار در گروه مداخله و 44 بیمار در گروه کنترل قرار گرفتند. گروه کنترل صرفاً آموزش معمول پیش از ترخیص و گروه مداخله، برنامه آموزش پیش از جراحی نیز دریافت کردند. پرسشنامه اصلاح شده خودکارآمدی استومی قبل از مداخله و یک ماه بعد از جراحی توسط بیماران تکمیل شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار SPSS نسخه 20 تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: یک ماه بعد از جراحی، نمره خودکارآمدی استومی در گروه مداخله به طور معناداری بیش تر از گروه کنترل بود (001/0p<). یک ماه بعد از جراحی، نمره خودکارآمدی استومی در گروه مداخله در مقایسه با قبل از مداخله به طور معناداری بیش تر بود (001/0>p). مدت بستری بعد از جراحی در گروه مداخله به طور معنا داری کم تر از گروه کنترل بود (007/0=p).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد آموزش پیش از جراحی منجر به افزایش خودکارآمدی استومی و کاهش مدت بستری شده است. لذا توصیه می شود آموزش پیش از جراحی مراقبت از استومی جهت بیماران تحت جراحی استومی اجرا شود.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20220731055588N1