حیات

تاب‌آوری سایبری و انسانی: آماده‌سازی نظام سلامت برای بحران های آینده

فاطمه بهرام نژاد

جنگ اخیر میان ایران و اسرائیل نمونه ای از جنگ های ترکیبی مدرن است که تلفیقی از تهدیدهای سنتی و نوین شامل حملات سایبری، جنگ روانی، اطلاعاتی و زیستی را به نمایش گذاشت. نظام سلامت به عنوان یکی از اهداف کلیدی در این نوع درگیری ها، از بعد انسانی و سایبری به شدت آسیب پذیر است و هرگونه اختلال در زیرساخت ها یا سامانه های دیجیتال آن می تواند پیامدهای جدی انسانی، اجتماعی و اقتصادی داشته باشد. تجربه کشورهایی مانند اوکراین، و کره جنوبی نشان می دهد که تقویت تاب آوری سایبری، انسانی و مدیریتی نظام سلامت، شامل ایجاد مراکز پشتیبان، آموزش های چندمهارتی، امنیت سایبری پیشرفته، و طراحی پروتکل های واکنش سریع، نقش حیاتی در تضمین استمرار خدمات درمانی و کاهش آسیب ها دارد. بنابراین، تدوین سیاست ها و برنامه های ملی برای ارتقای تاب آوری نظام سلامت در برابر تهدیدات ترکیبی، ضروری است و آمادگی امروز، ضامن تداوم سلامت فردا خواهد بود.

بررسی تأثیر آموزش خودمراقبتی به روش برگشتی بر رفتارهای ارتقادهنده سلامت در بیماران مبتلا به آسم

معصومه مهدوی فر

زمینه و هدف: آسم یکی از بیماری¬های رایج تنفسی است و ارتقای رفتارهای سلامتی، یک راهبرد مهم و پیشگیرانه در این بیماری است. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر آموزش خودمراقبتی به روش برگشتی بر رفتارهای ارتقادهنده سلامت بیماران مبتلا به آسم انجام گرفته است.
روش بررسی: مطالعه حاضر از نوع کارآزمایی بالینی تصادفی شده دو گروهی با طرح پیش¬آزمون-پس-آزمون است که در مورد 100 نفر از بیماران مبتلا به آسم مراجعه کننده به کلینیک شهید مفتح شهر یاسوج در سال 1402 انجام یافته است. نمونه¬ها با استفاده از ¬روش نمونه¬گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. برای بیماران گروه مداخله سه جلسه آموزشی، هر هفته یک جلسه به مدت 60 تا90 دقیقه به صورت انفرادی، به روش برگشتی انجام گرفت، در حالی که گروه کنترل آموزشی دریافت نکردند. ابزار گردآوری داده¬ها شامل پرسشنامه اطلاعات فردی و بیماری و پرسشنامه سبک زندگی ارتقادهنده سلامت بود. تحلیل داده¬ها با روش¬های آماری توصیفی و استنباطی در نرم¬افزار SPSS نسخه 26 انجام گرفت.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار نمرات رفتارهای سلامتی قبل از مداخله در گروه آزمون 05/16±52/124 و در گروه کنترل 61/16±82/121 بود که تفاوت آماری معناداری نداشتند (411/0=p)، در حالی که بعد از مداخله در گروه آزمون به 57/10±60/135 و در گروه کنترل به 92/8±26/123 رسید که تفاوت بین آن¬ها معناداری بود (001/0>p) و در گروه آزمون افزایش چشم¬گیری داشت.
نتیجه گیری: آموزش خودمراقبتی به شیوه برگشتی، به عنوان یک روش آموزشی ساده، کاربردی و کم هزینه برای افراد مبتلا به آسم، جهت ارتقای رفتارهای سلامتی توصیه می¬شود.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20230529058325N1

اثربخشی زوج درمانی گاتمن بر صمیمیت زناشویی، رضایت از زندگی و بهزیستی روان شناختی زوج‌های شاغل: مطالعه ای نیمه تجربی

ناهید حسین عباسی

زمینه و هدف: صمیمیت، رضایت زناشویی و برخورداری از سلامت روان شناختی، از عوامل ضروری برای داشتن ارتباطات مؤثر زناشویی و خانوادگی هستند. هدف از مطالعه حاضر، تعیین اثربخشی زوج درمانی گاتمن بر صمیمیت زناشویی، رضایت از زندگی و بهزیستی روان شناختی زوج های شاغل بود.
روش بررسی: این پژوهش از نوع نیمه تجربی با گروه شاهد و دوره پیگیری بود و برروی ۴۰ زوج شاغل شهر اهواز در سال ۱۴۰۲ انجام شد. نمونه ها به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه مداخله (۲۰ زوج) و شاهد (۲۰ زوج) قرار گرفتند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی، پرسشنامه صمیمیت زناشویی باگاروزی، پرسشنامه رضایت از زندگی دینر و همکاران و پرسشنامه بهزیستی روان شناختی ریف بود. پس از اجرای پیش آزمون، شیوه نامه زوج درمانی گاتمن در قالب ۱۴ جلسه ۶۰ دقیقه ای، دو تا سه بار در هفته برای گروه مداخله اجرا شد و گروه شاهد هیچ مداخله ای دریافت نکرد. داده ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و از طریق نرم افزار SPSS نسخه ۲۵ تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد که میانگین و انحراف معیار نمره های گروه مداخله در مقایسه با گروه شاهد، در متغیرهای صمیمیت زناشویی (از 13/04±128/45 به 30/55±178/90)، رضایت از زندگی (از 2/70±13/60 به 1/77±17/5) و بهزیستی روان شناختی (از 6/12±55/85 به 7/83±64/95) افزایش معناداری داشته است (001/0p<).
نتیجه گیری: زوج درمانی گاتمن موجب ارتقای صمیمیت زناشویی، رضایت از زندگی و بهزیستی روان شناختی زوج های شاغل شهر اهواز می شود. بنابراین، این مداخله می تواند به عنوان روشی مؤثر در غنی سازی روابط زناشویی مورد استفاده قرار گیرد.

مقایسه تأثیر روش آموزش مبتنی بر سلامت همراه و چهره‌به‌چهره بر تبعیت از درمان بیماران مبتلا به پرفشاری خون

مهناز قلجه

زمینه و هدف: بیماری پرفشاری خون یک بیماری شایع و بدون علامت است. آموزش به بیمار می تواند به کنترل فشارخون و پیشگیری از عوارض آن کمک کند. هدف از این مطالعه، مقایسه تأثیر روش آموزش مبتنی بر سلامت همراه و آموزش چهره به چهره بر تبعیت از درمان در بیماران مبتلا به پرفشاری خون می باشد.
روش بررسی: این مطالعه نیمه تجربی برروی ۱۱۰ بیمار مبتلا به پرفشاری خون مراجعه کننده به بیمارستان های آموزشی زاهدان انجام شد. نمونه ها به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه قرار گرفتند. برای جمع آوری داده ها از فرم اطلاعات فردی و پرسشنامه تبعیت از درمان بیماران مبتلا به پرفشاری خون استفاده شد. در گروه آموزش سلامت همراه، بیماران از طریق برنامه ایتا محتوای آموزشی را دریافت کردند و شش هفته پس از ارسال آخرین پیام، پرسشنامه تبعیت از درمان مجدداً تکمیل شد. در گروه آموزش چهره به چهره، مداخله آموزشی در مدت سه هفته و هر هفته در یک جلسه اجرا شد و شش هفته بعد، پرسشنامه تبعیت از درمان مجدداً تکمیل گردید. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ و آزمون های آماری تی مستقل، تی زوجی، کای دو، تست دقیق فیشر و آنالیز کوواریانس در سطح معناداری کم تر از ۰۵/۰ تجزیه و تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد که میانگین نمره تبعیت از درمان و ابعاد آن، به جز بعد تبعیت از رژیم غذایی، در دو گروه آموزش سلامت همراه و چهره به چهره پیش از مداخله تفاوت معناداری نداشت، اما پس از مداخله تفاوت آماری معناداری مشاهده شد (001/0=p).
نتیجه گیری: هر دو روش آموزش سلامت همراه و چهره به چهره بر تبعیت از درمان بیماران مبتلا به پرفشاری خون تأثیرگذار بودند، اما آموزش مبتنی بر سلامت همراه این امکان را برای بیمار فراهم می کند که در هر زمان و مکان به اطلاعات آموزشی دسترسی داشته و از آن بهره مند شود.

ارتباط بین عوامل مدیریت دانش و عملکرد پرستاری در پرستاران بیمارستان ولی‌عصر (عج) بروجن در سال ۱۴۰۲

مصطفی روشن زاده

زمینه و هدف: پرستاران برای ارایه عملکردی باکیفیت، نیازمند برخورداری از دانش حرفه ای به روز هستند. از آنجا که دانش در سازمان های بهداشتی نیازمند مدیریت مؤثر است، شناسایی سطح و ارتباط بین مدیریت دانش و عملکرد پرستاری می تواند در کاهش فاصله میان دانش و عمل نقش مهمی ایفا کند. بر این اساس، مطالعه حاضر با هدف تعیین ارتباط بین عوامل مدیریت دانش و عملکرد پرستاری در پرستاران بیمارستان ولی عصر (عج) بروجن انجام شد.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه توصیفی- تحلیلی بود که در سال ۱۴۰۲ در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد انجام گرفت. تعداد ۲۰۰ پرستار شاغل در بیمارستان ولی عصر (عج) بروجن به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه اطلاعات جمعیت شناختی، پرسشنامه استاندارد مدیریت دانش Choi و پرسشنامه عملکرد پرستاری Ko بود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۱۶ و آزمون های تی مستقل، تحلیل واریانس یک طرفه و رگرسیون خطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار نمره عوامل مدیریت دانش در پرستاران 8/15±55/98 و میانگین و انحراف معیار نمره عملکرد پرستاری 7/25±74/105 بود. نتایج آزمون همبستگی پیرسون نشان داد بین عوامل مدیریت دانش و عملکرد پرستاری، ارتباط مثبت و معناداری وجود دارد (72/0=r ، 001/0p<). همچنین مقدار ضریب تعیین (518/0=R²) بیانگر آن بود که حدود ۵۲ درصد از تغییرات عملکرد پرستاری توسط عوامل مدیریت دانش قابل پیش بینی است (05/0p<).
نتیجه گیری: آموزش فرایند مدیریت دانش و تمرکز بر ابعادی نظیر توسعه فرهنگ اشتراک گذاری دانش، ارتقای نظام مدیریت پرستاری با رویکرد بهبود فرایندها و توجه به مدیریت روندهای خلاقانه در میان پرستاران می تواند از طریق ارتقای سطح مدیریت دانش، موجب بهبود عملکرد پرستاری گردد.

ارزیابی ارتباط بین صلاحیت اجرای فرآیند پرستاری و ادراک پرستاران از فرهنگ ایمنی بیمار

بهروز دادخواه

زمینه و هدف: فرآیند پرستاری چارچوبی ساختارمند و مؤثر برای ارایه مراقبت های جامع و بیمارمحور است. از سوی دیگر، فرهنگ ایمنی بیمار به عنوان یکی از عناصر بنیادین در نظام سلامت، نقش مهمی در ارتقای کیفیت و ایمنی مراقبت ها ایفا می کند. بر همین اساس، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی ارتباط بین صلاحیت اجرای فرآیند پرستاری و ادراک پرستاران از فرهنگ ایمنی بیمار انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی- همبستگی برروی 266 پرستار بالینی شاغل در مراکز آموزشی درمانی شهر اردبیل در سال 1402 و با روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انجام گرفت. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه صلاحیت فرآیند پرستاریو پرسشنامه فرهنگ ایمنی بیماربود. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 26 و با بهره گیری از آمار توصیفی و استنباطی تحلیل شدند.
یافته ها: نتایج نشان داد 177 نفر (5/66 درصد) از پرستاران زن و 164 نفر (7/61 درصد) متأهل بودند. اغلب پرستاران، صلاحیت اجرای فرآیند پرستاری را در سطح خوب (175 نفر، 8/65 درصد) و فرهنگ ایمنی بیمار را در سطح متوسط (264 نفر، 3/99 درصد) گزارش کردند. همچنین بین وضعیت تأهل و نوع استخدام پرستاران با صلاحیت فرآیند پرستاری و فرهنگ ایمنی بیمار ارتباط آماری معناداری مشاهده شد (05/0p<). نتایج آزمون همبستگی نیز وجود رابطه ای معنادار بین صلاحیت اجرای فرآیند پرستاری و فرهنگ ایمنی بیمار را نشان داد (315/0=r، 001/0p<).
نتیجه گیری: یافته ها بر نقش کلیدی صلاحیت بالینی پرستاران در ایجاد و تقویت نگرش ایمنی محور تأکید دارند. همچنین اهمیت توجه به ویژگی های فردی و شغلی پرستاران را در طراحی و اجرای مداخلات آموزشی و مدیریتی برجسته می سازند. بر این اساس، پیشنهاد می شود سیاست گذاران با تدوین برنامه های جامع برای ارتقای صلاحیت اجرای فرآیند پرستاری و بهبود فرهنگ ایمنی بیمار، در جهت افزایش کیفیت و ایمنی مراقبت ها اقدام کنند.

تأثیر ماساژ بازتابی کف پا بر الگوی تنفسی کودکان بستری با کتواسیدوز دیابتی

نرگس صادقی

زمینه و هدف: کتواسیدوز دیابتی یکی از عوارض تهدیدکننده حیات ناشی از دیابت شیرین است. بررسی روش های مراقبتی مؤثر در کودکان مبتلا به این عارضه، اهمیت ویژه ای دارد. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر ماساژ بازتابی کف پا بر الگوی تنفسی کودکان بستری با کتواسیدوز دیابتی بود.
روش بررسی: این مطالعه یک کارآزمایی بالینی دو گروهی قبل و بعد بود که در سال ۱۴۰۲ در بیمارستان تخصصی امام حسین (ع) اصفهان انجام شد. نمونه ها به روش در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در گروه آزمون و کنترل تخصیص یافتند. مداخله ماساژ بازتابی از بدو ورود کودک تا زمان بهبود کتواسیدوز دیابتی، هر دو ساعت یک بار و هر بار به مدت ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در هر پا انجام شد. داده ها با استفاده از آزمون آنالیز کوواریانس و آنالیز واریانس دوطرفه با اندازه های تکراری و با سطح خطای 5% در نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شد.
یافته ها: با کنترل اثر مقادیر قندخون، PH و بی کربنات، میانگین زمان بهبودی از کتواسیدوز دیابتی در گروه آزمون به طور معناداری کم تر از گروه کنترل بود (001/0>p). پس از مداخله، میانگین PH و بی کربنات سدیم خون در هر دو گروه افزایش معنادار داشت (001/0>p). همچنین میانگین بی کربنات سدیم خون در گروه آزمون نسبت به گروه کنترل، پس از مداخله به طور معناداری بیش تر بود (009/0>p).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد، طول مدت ابتلا به کتواسیدوز دیابتی در کودکان گروه آزمون، حتی پس از کنترل اثر مقادیر قندخون، PH و بی کربنات، کم تر از گروه کنترل بود. بنابراین، استفاده از ماساژ بازتابی کف پا در کنار مراقبت های معمول، می تواند به بهبود وضعیت بیماران و کاهش زمان بهبود کتواسیدوز دیابتی کمک کند.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20130812014333N202

بررسی اثر طب فشاری گوش بر خستگی و اختلالات خواب بیماران تحت همودیالیز در شهر اهواز: مطالعه‌ای کارآزمایی بالینی

شهرام مولوی نژاد

رزمینه و هدف: شایع ترین مشکلات در بیماران تحت همودیالیز، اختلالات خواب و خستگی می باشد که کیفیت زندگی آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد. طب فشاری گوش به عنوان یک روش غیردارویی می تواند در کنترل این مشکلات مؤثر باشد. هدف مطالعه حاضر تعیین تأثیر طب فشاری گوش بر اختلالات خواب و شدت خستگی در بیماران تحت همودیالیز می باشد.
روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی دوسوکور، 40 بیمار مراجعه کننده به مراکز همودیالیز بیمارستان های گلستان و امام خمینی(ره) وابسته به دانشگاه علوم پزشکی جندی شاپور اهواز در سال 1400، به صورت تخصیص تصادفی در گروه آزمون و کنترل قرار گرفتند. گروه آزمون در نقاط حقیقی و گروه کنترل در نقاط کاذب طی دو هفته طب فشاری گوش را دریافت کردند. از مقیاس کیفیت خواب Pittsburgh و مقیاس عددی جهت سنجش شدت خستگی استفاده شد. داده ها در نرم افزار SPSS نسخه 17 با آزمون های آماری توصیفی و تحلیلی آنالیز شدند.
یافته ها: در گروه آزمون، میانگین و انحراف معیار نمره کیفیت خواب و شدت خستگی در قبل از مداخله به ترتیب، 51/1±75/11 و 43/1±20/6 بود که این مقدار در بعد از مداخله به ترتیب به 04/1±60/8 و 21/1±00/5 کاهش آماری معنادار پیدا کردند (001/0>p).
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که طب فشاری گوش بر افزایش کیفیت خواب و کاهش شدت خستگی مؤثر می باشد، لذا به عنوان یک روش آسان، ایمن و ارزان می تواند در کنار مراقبت های معمول بیماران همودیالیز برای کاهش خستگی و اختلالات خواب به کار گرفته شود.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20201021049102N1