حیات

کمبود کارکنان پرستاری در ایران: یک چالش جدی

عباس عبادی

پدیده ترک خدمت پرستاران نگرانی بسیاری از کشورها را به خود اختصاص داده است. در سال های اخیر موضوع کمبود پرستار در ایران نیز به عنوان یک دغدغه برای مدیران و چالش اساسی برای نظام سلامت تبدیل شده است. براساس تعریف ترک خدمت فرآیندی است که در آن کارکنان، سازمان را ترک می کنند یا به سایر بخش ها یا واحدهای سازمان منتقل می شوند. البته در این تعریف داوطلبانه بودن یا غیرداوطلبانه بودن ترک خدمت اعضا قید نشده است (1). از طرفی پرستاران جزء حیاتی از سیستم مراقبت بهداشتی می باشند، به طوری که به عنوان بزرگ ترین گروه حدود 56% کارکنان بیمارستان را تشکیل می دهند (2). نگرانی ها در مورد ترک خدمت پرستاران چالشی برای مدیران سیستم مراقبت بهداشتی است. کمبود اطلاعات از ترک خدمت پرستاران، شناخت عوارض آن را برای پرستاران و مدیران مراکز بهداشتی و درمانی سخت کرده و تلاش جهت پر کردن جای خالی پرستار را با پیچیدگی روبه رو می سازد (3). این موضوع پیچیده از عوامل بسیاری متأثر است. ترک خدمت و جابه جایی کارکنان پرستاری، برروی هزینه های درمانی از طریق تأثیر بر برآیندهای بیمار اثرگذاراست.

مقایسه تأثیر دو روش آموزشی چهره به چهره و الکترونیکی بر اضطراب بیماران سکته حاد قلبی

امین ساکی

زمینه و هدف: کمبود آگاهی در مورد بیماری سکته حاد قلبی و مراقبت ها و درمان های مرتبط با آن موجب بروز اضطراب و تنش در این بیماران می گردد. به کارگیری شیوه آموزشی مناسب می تواند در تعدیل اضطراب این بیماران مؤثر باشد. بر همین اساس مطالعه حاضر با هدف بررسی و مقایسه تأثیر دو شیوه آموزش چهره به چهره و الکترونیک بر اضطراب آشکار بیماران بستری سکته حاد قلبی انجام گرفته است .

روش بررسی: مطالعه حاضر به صورت تجربی در بخش های مراقبت های ویژه بیمارستان های رسول اکرم، امام خمینی و بهارلوی دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 91-1390 انجام گرفته است. تعداد نمونه های مورد پژوهش 105 بیمار بوده که به شیوه بلوک بندی در سه گروه 35 نفره (چهره به چهره، الکترونیک و شاهد) قرار داده شدند. ابزار جمع آوری داده ها شامل فرم مشخصات جمعیت شناختی و پرسشنامه اضطراب موقعیتی اشپیل برگر بوده است. محتوای آموزشی یکسان در مورد سکته حاد قلبی، درمان ها و مراقبت های لازم مرتبط با آن به صورت چهره به چهره و الکترونیکی به گروه های مداخله ارایه شد. میزان اضطراب بیماران 1 ساعت قبل و 6 ساعت بعد از آموزش در هر سه گروه اندازه گیری و مقایسه شد. داده ها با آمار توصیفی و آزمون های آماری تی زوجی و آنالیز واریانس یک طرفه در نرم افزار SPSS v.16 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت .

یافته ها : نتایج نشان داد تأثیر دو شیوه آموزش چهره به چهره و الکترونیکی بر کاهش میزان اضطراب بیماران مشابه بوده و میانگین نمره اضطراب آنان تفاوت آماری معنادار نداشته است (946/0= p ). همچنین این دو شیوه در مقایسه با گروه شاهد موجب کاهش معنادار میانگین اضطراب بیماران مبتلا به سکته حاد قلبی شده است .

نتیجه گیری: یافته های مطالعه مؤید آن است که هر دو شیوه آموزش چهره به چهره و الکترونیک به طور معناداری در کاهش اضطراب آشکار بیماران مبتلا به سکته حاد قلبی مؤثر هستند. با توجه به اثرات مثبت آموزش چهره به چهره و الکترونیک در کاهش سطح اضطراب بیماران و اهمیت این مسأله در امر مراقبت از بیماران قلبی، پیشنهاد می شود پرستاران بالینی از این دو شیوه آموزشی با توجه به شرایط و ترجیح مددجو استفاده نمایند .

بررسی همبستگی فرهنگ سازمانی و استقرار حاکمیت بالینی از دیدگاه پرستاران مراکز آموزشی درمانی استان گیلان

ماندانا جوانک لیاولی

زمینه و هدف: کیفیت در ارایه خدمات بالینی یکی از مهم ترین نگرانی ها در سراسر جهان است. حاکمیت بالینی به عنوان رویکردی جدید به بهبود کیفیت در نظام سلامت، نقش اساسی را در استقرار راهبردهای اصلی مراکز درمانی در جهت کیفیت بالاتر خدمات درمانی ایفا می کند. از سوی دیگر با توجه به اهمیت فرهنگ سازمانی به عنوان اهرمی قدرتمند برای تقویت رفتار سازمانی، موفقیت سازمان ها در اجرای هر راهبرد تا حد زیادی به حمایت و پشتیبانی فرهنگ سازمانی بستگی دارد و می توان انتظار داشت که فرهنگ سازمانی حاکم بر بیمارستان، بر اجرای مناسب حاکمیت بالینی نیز تأثیر گذار باشد. بر این اساس این پژوهش با هدف بررسی همبستگی بین فرهنگ سازمانی و استقرار حاکمیت بالینی از دیدگاه پرستاران در بیمارستان های آموزشی شهر رشت انجام گرفته است .

روش بررسی: روش پژوهش مقطعی و از نوع همبستگی و با استفاده از مدل های معادلات ساختاری است. به شیوه سرشماری 152 نفر از پرستاران شاغل در پست های مدیریتی در تحقیق شرکت کردند. جهت گردآوری داده ها از پرسشنامه فرهنگ سازمانی Denison (2001) و پرسشنامه محقق ساخته حاکمیت بالینی استفاده شد. داده ها به وسیله نرم افزار SPSS و نیز LISREL تحلیل و از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل عاملی تأییدی جهت سنجش مدل تحقیق استفاده گردید .

یافته ها : یافته های پژوهش نشان داد بین حاکمیت بالینی با تمام مؤلفه های فرهنگ سازمانی رابطه مثبت و معنادار (01/0> p ) برقرار است. تأیید مدل پژوهش مشخص نمود که فرهنگ سازمانی بر استقرار موفق حاکمیت بالینی اثرگذار است .

نتیجه گیری: بهبود فرهنگ سازمانی سبب استقرار پایدار حاکمیت بالینی و به تبع آن ارتقای کیفیت خدمات درمانی خواهد شد. بنابراین مدیران بیمارستان ها بایستی به نهادینه ساختن فرهنگ سازمانی مناسب در راستای استقرار حاکمیت بالینی توجه کافی داشته باشند .

تأثیر آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی بر شدت درد بیماران زن مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

خدایار عشوندی

زمینه و هدف: درد یکی از مشکلات شایع بیماران مولتیپل اسکلروزیس است. استفاده از آرام سازی برای کاهش درد بیماران رو به افزایش است. آرام سازی پیش رونده عضلانی روشی است که باعث ایجاد آرامش در عضلات می شود. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر آرام سازی پیش رونده عضلانی بر شدت درد بیماران مولتیپل اسکلروزیس انجام یافته است .

روش بررسی: این کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده با استفاده از نمونه گیری در دسترس در مورد 70 بیمار عضو انجمن مولتیپل اسکلروزیس شهر همدان در سال های 92-1391 انجام یافته است. معیارهای ورود به مطالعه شامل: تشخیص قطعی مولتیپل اسکلروزیس، سن 65-20 سال، توانایی انجام تمرینات روزانه به مدت 20 دقیقه، احساس درد و EDSS برابر یا کم تر از 5/4 بود. بیماران به طور تصادفی به دو گروه آزمون و شاهد تقسیم شدند. ابتدا درد بیماران در دو گروه با مقیاس دیداری سنجش درد ( VAS ) اندازه گیری و آموزش آرام سازی در گروه آزمون طی 12 جلسه 40 دقیقه ای سه بار در هفته به مدت 4 هفته انجام یافت و بیماران در طی 8 هفته تمرینات را در منزل انجام دادند در گروه شاهد تنها مراقبت های معمول انجام گرفت. سپس درد بیماران در دو گروه بعد از 8 هفته مجدداً بررسی شد. داده ها با استفاده از آزمون های تی زوجی و مستقل در نرم افزار SPSS v.16 انجام یافت .

یافته ها : آرام سازی بر کاهش درد بیماران زن مولتیپل اسکلروزیس تأثیر معناداری داشت (05/0 p< ). به طوری که در گروه آزمون میانگین شدت درد بیماران از 75/1 ± 60/4 به 88/1 ± 26/3 کاهش یافت و در گروه شاهد میانگین شدت درد از 96/1 ± 83/4 به 09/2 ± 71/4 تغییر یافت که از نظر آماری معنادار نبود (292/0= p ) .

نتیجه گیری: با توجه به تأثیر آرام سازی پیش رونده عضلانی بر کاهش درد مزمن بیماران مورد بررسی و هزینه کم، ایمنی و سادگی آن، این اقدام می تواند به عنوان یک درمان مکمل برای کاهش درد بیماران مولتیپل اسکلروزیس مورد استفاده قرار گیرد .

مقایسه تأثیر دو روش مکیدن غیرمغذی و ماساژ دهانی بر زمان دستیابی به تغذیه دهانی مستقل و طول مدت بستری در نوزادان نارس بستری در NICU

ایران امیرتیموری

زمینه و هدف: با پیشرفت فن آوری امکان زنده ماندن نوزادان نارس افزایش یافته است . یکی از بزرگ ترین مشکلات نوزادان نارس مشکلات تغذیه دهانی می باشد که به دلیل عدم تکامل و نقص در هماهنگی مکیدن، بلعیدن و تنفس است. مشکلات تغذیه دهانی بر توانایی نوزاد برای رسیدن به تغذیه دهانی مستقل تأثیر گذاشته و مدت بستری را طولانی می کند. هدف مطالعه حاضر مقایسه تأثیر دو روش ماساژ دهانی و مکیدن غیرمغذی بر زمان دستیابی به تغذیه دهانی مستقل و طول مدت بستری در نوزادان نارس بستری در NICU می باشد .

روش بررسی: در کارآزمایی بالینی حاضر، 72 نوزاد نارس 32-28 هفته که در بخش NICU بیمارستان الزهرای تبریز در سال 1391 بستری شده بودند، انتخاب و به صورت تخصیص تصادفی در سه گروه ماساژ دهانی، مکیدن غیرمغذی و شاهد قرار گرفتند. نوزادان گروه ماساژ دهانی حداقل 10 روز، قبل از گاواژ ماساژ داخل و اطراف دهان را دریافت کردند. نوزادان گروه مکیدن غیرمغذی حداقل 10 روز، قبل از گاواژ مکیدن غیرمغذی را با انگشت پژوهشگر یا مادر دریافت کردند. نوزادان گروه شاهد، مراقبت معمول را دریافت کردند. سه گروه از نظر زمان دستیابی به تغذیه مستقل دهانی و مدت بستری با هم مقایسه شدند .

یافته ها : دو گروه مداخله نسبت به گروه شاهد به طور معناداری زودتر به تغذیه دهانی مستقل دست یافتند (001/0 p< ). اما زمان دستیابی به تغذیه دهانی مستقل در دو گروه ماساژ دهانی و مکیدن غیرمغذی اختلاف آماری معناداری نداشت (915/0= p ). طول مدت بستری بین سه گروه مورد مطالعه تفاوت آماری معناداری نداشت (342/0= p ) .

نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد دو روش مکیدن غیرمغذی و ماساژ دهانی می تواند زمان دستیابی به تغذیه دهانی مستقل در نوزادان نارس را کوتاه تر نماید، اما نسبت به هم برتری ندارند .

بررسی تأثیر به‌کارگیری سیستم آموزشی- حمایتی بر مهارت خودمراقبتی بیماران ترومایی دارای سیستم تخلیه قفسه سینه

خدایار عشوندی

زمینه و هدف: در ترومای قفسه سینه، جای گذاری سیستم تخلیه قفسه سینه لازم است. مشارکت این بیماران در خودمراقبتی نیازمند کسب مهارت است. لذا این مطالعه با هدف تعیین تأثیر به کارگیری سیستم آموزشی- حمایتی بر مهارت خودمراقبتی بیماران ترومایی دارای سیستم تخلیه قفسه سینه صورت گرفته است .

روش بررسی: در مطالعه نیمه تجربی حاضر، 62 بیمار ترومایی دارای سیستم تخلیه قفسه سینه در سه بخش جراحی بیمارستان بعثت همدان از دی 1391 تا اردیبهشت 1392 شرکت نمودند. به صورت تصادفی، دو بخش به گروه آزمون (31 نفر) و یک بخش به گروه شاهد (31 نفر) اختصاص یافت. نمونه ها به صورت در دسترس انتخاب شدند. سیستم آموزشی- حمایتی براساس نیازهای خودمراقبتی بیماران طراحی و به مدت سه روز متوالی برای بیماران اجرا شد. ابزار پژوهش، فرم نیازسنجی خود مراقبتی و چک لیست مشاهده ای مهارت خودمراقبتی بیماران بود که در ابتدا و سه روز بعد توسط مشاهده گر خارجی تکمیل گردید. داده ها با استفاده از آزمون تی مستقل، مجذور کای، من ویتنی، ویلکاکسون و کوواریانس در نرم افزار SPSS v.16 تحلیل شد .

یافته ها : دو گروه از نظر سن، جنس، سطح تحصیلات، شغل، وضعیت تأهل، و شهرنشین بودن و نیز نیازهای خودمراقبتی همسان بودند (05/0< p ). هرچند افزایش مهارت خودمراقبتی در افراد هر دو گروه شاهد (01/0> p ) و آزمون (0 0 1/0> p ) دیده شد، اما به کارگیری سیستم آموزشی- حمایتی سبب کسب مهارت خودمراقبتی بیش تر در گروه آزمون گردید (001/0> p ) .

نتیجه گیری: به طور کلی، مهارت های خودمراقبتی بیماران دارای سیستم تخلیه قفسه سینه، با گذشت زمان افزایش می یابد، اما به کارگیری سیستم آموزشی- حمایتی می تواند کسب مهارت ها را تسهیل کند .

تحلیل مفهوم گذار از دوره دانشجویی به زندگی کاری: مدل هیبرید

محبوبه سجادی هزاوه

زمینه و هدف: گذ ا ر مفهومی پیچیده و مبهم است. گذار از دوره دانشجویی به زندگی کاری استرس زا و چالش آور می باشد. این مفهوم در حیطه های مختلف پرستاری از جمله آموزش، بالین و مدیریت پرستاری اهمیت زیادی دارد. به دلیل وجود ابهامات زیاد در زمینه این مفهوم، مطالعه حاضر با هدف تحلیل مفهوم گذار از دوره دانشجویی به زندگی کاری با استفاده از مدل هیبرید انجام یافته است .

روش بررسی: در این پژوهش، تجزیه و تحلیل مفهوم گذار به روش هیبرید، در سه مرحله (نظری، کار در عرصه و تحلیل نهایی) انجام یافت . در مرحله مروری بر مطالعات (نظری) مقالات مرتبط موجود در پایگاه های اطلاعاتی تا سال 2012 ارزیابی و تحلیل شد. در مرحله کار در عرصه، مصاحبه با پنج نفر از پرستاران تازه کار و یک سرپرستار و دو پرستار با سابقه انجام و دستنویس شد و تحلیل درون مایه ای صورت گرفت. در مرحله نهایی، از دو مرحله قبل تحلیل کلی انجام گرفت .

یافته ها : در مرحله نظری، خصوصیات مفهوم شامل فرآیندی بودن، جدا شدن، ادراک فردی، آگاهی و الگوهای پاسخ انسانی ودر مرحله کار در عرصه مواردی چون فرآیند تکاملی، تعاملی، اجتماعی شدن، اجتناب ناپذیر بودن، کسب صلاحیت و توانمندی و داشتن محدوده زمانی خاص شناسایی شدند. سپس در مرحله نهایی از ادغام دو مرحله قبل، تعریف کاملی از مفهوم گذار در بافت پرستاری ایران ارایه گردید: «گذار فرآیند تعاملی، تکاملی و اجتناب ناپذیر کسب صلاحیت و توانمندی است که نیازمند گذشت زمان بوده و مبتنی بر وی‍ژگی های فردی و خصوصیات سازمانی است. گذار از دوره دانشجویی به زندگی کاری، فرآیندی غیرقابل پیش بینی، پرآشوب، تنش زا، مبهم و همراه با تردید، ترس، بی ثباتی و آسیب پذیری است که منجر به کسب نقش های جدید، صلاحیت و توانمندی می شود.»

نتیجه گیری: این مطالعه درک جامعی از مفهوم گذار از دوره دانشجویی به زندگی کاری را در بافت پرستاری ایران فراهم نمود. براساس معیارهای به دست آمده از این مطالعه، ابزارسازی، برنامه ریزی و ارزیابی فرآیند گذار پرستاران تازه دانش آموخته امکان پذیر خواهد شد. همچنین با توجه به این که مفاهیم، بلوک های سازنده نظریه ها هستند، یافته های مطالعه حاضر، می تواند در توسعه مدل و نظریه کمک کننده باشد .

نگرش پرستاران نسبت به همکاری حرفه ای پرستاران و پزشکان

وحید پاک پور

زمینه و هدف: همکاری حرفه ای مناسب بین پرستاران و پزشکان می تواند در ارایه خدمات بهداشتی کارآمد مؤثر باشد. نتایج مطالعات پیشین اغلب بیانگر فقدان همکاری حرفه ای مناسب و تأثیر منفی آن بر کیفیت مراقبت های ارایه شده است. هدف از این مطالعه تعیین نگرش پرستاران در مورد همکاری حرفه ای پزشکان با پرستاران بوده است.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه مقطعی توصیفی تحلیلی است که در آن 228 نفر از پرستاران بخش های د اخلی، جراحی و مراقبت های ویژه بیمارستان های آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی زنجان در سال 1391 شرکت داشتند. جهت جمع آوری داده ها از پرسشنامه نگرش نسبت به همکاری حرفه ای پزشک- پرستار Jefferson استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی شامل آزمون t با نمونه های مستقل، آنالیز واریانس یک طرفه و آزمون همبستگی پیرسون در SPSS v.16 انجام گرفت.
یافته ها: نتایج پژوهش نشان داد که نگرش پرستاران به همکاری حرفه ای پزشک- پرستار در سطح مثبتی بوده است. بیش ترین نمره مربوط به بعد «آموزش مشترک و تشریک مساعی» و کم ترین نمره مربوط به بعد «اقتدار پزشکان» بوده است. همچنین نتایج نشان داد که تنها بین میانگین نمرات نگرش به همکاری حرفه ای پزشک- پرستار با وضعیت استخدامی ارتباط آماری معناداری وجود دارد (01/0p<).
نتیجه گیری: نگرش پرستاران نسبت به همکاری بین حرفه ای پزشک- پرستار در مجموع مثبت بوده است، ولی جهت دستیابی به وضعیت ایده آل اعمال تغییراتی ضروری است. این تغییرات می تواند شامل توجه بیش تر به نقش های حرفه ای و استقلال پرستاران، گنجاندن دروس بین حرفه ای در برنامه درسی پزشکی و پرستاری و ایجاد روحیه کار تیمی در پزشکان و پرستاران باشد.