حیات

نگاهی به بازاریابی تجاری برای عرضه سلامت و پیش‌گیری: کمک به ارتقای خودمراقبتی

الهام شکیبازاده

خودمراقبتی اقدامات و فعالیت های آگاهانه، آموخته شده و هدف داری است که فرد به منظور حفظ حیات و تأمین، حفظ و ارتقای سلامت خود و خانواده اش انجام می دهد. خودمراقبتی در برگیرنده فعالیت هایی مشتمل بر ارتقای سلامت، پیش گیری از بیماری، درمان بیماری و مصدومیت ها و درمان مبتلایان به بیماری های مزمن و توان بخشی آن ها است. هرچند تأثیر خودمراقبتی بر بهبود پیامدهای سلامت و کاهش هزینه ها در مطالعات متعدد به اثبات رسیده است، شکل گیری و ارتقای کارکرد خودمراقبتی در بیماران، مستلزم مداخلات آموزشی و حمایتی نظام مند جهت مدیریت مشکلات سلامت، توسط متولیان امر سلامت از جمله پرستاران می باشد.
در حال حاضر، بسیاری از متخصصان و متولیان امر سلامت، برای اقناع مردم به منظور در پیش گرفتن اقدامات پیش گیرانه و خودداری از رفتارهای ناسالم بهداشتی، به جنبه های منفی رفتارهای ناسالم تأکید می کنند. نگاهی به مطالعات چاپ شده در این زمینه در کشور نیز نشان می دهد که برای پیش گیری از بروز رفتارهای ناسالم، تأکید زیادی بر نکات منفی بروز پیامدهای آن رفتارها است. برای مثال، ما در برنامه های پیش گیری، مجموعه ای از مضرات سوء صرف مواد مخدر را به جوانان بیان می کنیم؛ شیوع روزافزون مصرف موادمخدر و رفتارهای اعتیادآور دیگر و هزینه های اقتصادی ناشی از سوء مصرف مواد و دیگر رفتارهای ناسالم را نیز به آن ها منعکس می کنیم.
تأکید بر جنبه های منفی و عوارض رفتارهای ناسالم، جایگاه ارزشمند خود را دارد، به خصوص زمانی که در حال مذاکره با سازمان های تأمین کننده بودجه و ذی نفعان کلیدی برنامه ها هستیم. اما آیا برای پیشنهاد تغییر رفتار به مردم، این رویکرد همیشه صحیح است؟ برای مثال، نشان دادن تصاویری از اندام های قطع شده، و کوری چشم برای گروهی از بیماران مبتلا به دیابت که با پای خود برای درمان به کلینیک های کنترل دیابت مراجعه می کنند و قریب به اتفاق آن ها مبتلا به افسردگی هستند، راه مناسبی است؟ آیا راهی وجود دارد که ما پیام های پیش گیرانه را به طریقی مثبت تر به مردم اعلام کنیم؟.
برای پاسخ به این پرسش، خوب است نگاهی به مقوله بازاریابی بیندازیم. آیا شرکت های موفق، بر محتوای منفی محصولات و خدماتشان تأکید می کنند؟ اغلب این طور نیست. در بازاریابی تجاری، محصولات با روشی مثبت عرضه می شوند. در واقع، هر چیزی از اتومبیل تا پوشاک، از موادغذایی تا مبلمان در بازار به صورتی مثبت عرضه می شوند. اتومبیل نشانگر رفاه، سلامت و موفقیت است، پوشاک کمک می کند شما خوش اندام تر و جوان تر به نظر برسید، غذاها به شما احساس سلامتی، شادابی و قوت می دهند؛ حتی مبلمان برای داشتن یک زندگی مدرن و راحت است. هیچ گاه برای بازاریابی اتومبیل، از فردی که با پای تاول زده پیاده راه می رود استفاده نمی شود.
شاید لازم باشد ما متولیان سلامت نیز برای بازاریابی اجتماعی پیش گیری و سلامت، از شرکت های موفق تجاری که با ارایه تصاویر مثبت، انگیزه قوی در مشتریان خود ایجاد می کنند، درس بگیریم. تمرکز مفرط بر پیشگیری از مشکل، ما را از داشتن دید وسیع برای ارتقای سلامت باز می دارد. به نظر می رسد در زمان اجرای اقداماتی برای پیش گیری از رفتارهای نامطلوب، نباید کلیت فرد را فراموش کنیم. اما چطور می توان تصویری مثبت از افرادی که مصرف موادمخدر و رفتارهای غیرسالم دیگر ندارند، ارایه داد؟
یک رویکرد ثابت شده، استفاده از مدل تصویر رفتار (Behavior-Image Model=BIM) است (1). این مدل بیان می کند که ما پیام های مهم خطر سوء مصرف مواد را با تصاویر جوانانی که رفتارهای ارتقادهنده سلامت مثل ورزش کردن، داشتن فعالیت های تفریحی، خوردن غذای سالم، داشتن خواب کافی و تمرین مدیریت استرس دارند، ارتباط دهیم. در عمل، این بدین معنا است که شرح دهیم چطور یک رفتار ارتقادهنده سلامت مثل ورزش کردن، می تواند شما را روی فرم نگه دارد و هم زمان نشان دهیم که چطور یک رفتار پرخطر مثل مصرف موادمخدر می تواند با ورزش منظم و به دست آوردن تصویر و هدف دل خواه در تضاد باشد (4-2).
موضوعات سلامت در ارتباط تنگاتنگ با یکدیگر قرار دارند. پژوهش های اپیدمیولوژیک نشان می دهد که مردم و به خصوص جوانان در معرض خطرات چندگانه سلامتی هستند (5). امروزه، بیش تر جوانان، در معرض دو، سه یا چند عادت پرخطر و هم زمان هستند؛ به خصوص خطرات شایعی نظیر مصرف دخانیات و موادمخدر، عدم تحرک، مصرف غذاهای ناسالم، خواب ناکافی و استرس های مدیریت نشده. استفاده از رویکردهای بازاریابی در ارایه تصاویر مثبت به ما اجازه خواهد داد که در بازاریابی های اجتماعی، به طور مؤثری هم زمان پیش گیری و سلامت را در مداخلات «بفروشیم» (6). در حقیقت، تأثیر تصویر مثبت، بسیار قوی است؛ به طوری که چنین مداخلاتی می توانند فقط به اندازه یک جلسه انگیزشی باشند؛ مثل آن چه که شواهد برنامه های موفقی نظیر SPORT©، و©InShape نشان می دهند (7و8). این برنامه ها که در قالب برنامه «سلامت به اضافه پیش گیری» (Wellness plus prevention programs) ارایه می شوند، به قدری انعطاف پذیر هستند که امکان اجرای آن ها در مکان های متفاوتی مثل مدرسه، خانواده ها و سازمان ها فراهم می باشد. برنامه های «سلامت به اضافه پیش گیری»، طی چهار قدم عمده ارایه می شوند: ابتدا عادات رایج سلامت، غربالگری می شوند. سپس، به افراد بازخورد و تصویر مثبت ارایه می شود. برای افراد هدف گذاری و پایش اهداف صورت می گیرد و در انتها اقدامات پیگیری و حمایتی صورت می گیرد (8). ارایه پیامدهای مثبت در چنین برنامه هایی انگیزه افراد را برای در پیش گرفتن مراقبت از خود بالا می برد.
با توجه به رویکرد کنونی برنامه ریزان سلامت کشور در ارتقای خودمراقبتی، نگاهی به چنین برنامه های موفق و آزمون شده ای و استفاده از نتایج آن ها در مداخلات و بسیج های ارتباطی توسط ارایه کنندگان خدمات سلامت از جمله پرستاران و ارایه تصاویری مثبت از برخورداری از سلامت برای مردم می تواند به توسعه مشارکت مردم در برنامه های خودمراقبتی کمک کند.

بررسی استرس درک شده و ارتباط آن با سلامت معنوی در سالمندان عضو انجمن پیشگیری و مهار دیابت بابل، 1392

اصغر پورمحمدی

زمینه و هدف: پیر شدن جمعیت یک پدیده جهانی است که با افزایش احتمال بروز ناتوانی ها و ابتلا به بیماری های مزمن همچون دیابت همراه است. استرس یا فشار روانی از جمله اختلال شایع در فرایند درمان در سالمندان مبتلا به دیابت با اثر متقابل است که به نحوی با سلامتی در ارتباط می باشد. با توجه به وجود گزارش های متضاد بین استرس و ابعاد مختلف سلامتی از جمله سلامت معنوی، این مطالعه با هدف تعیین استرس درک شده و ارتباط آن با سلامت معنوی در سالمندان عضو انجمن پیشگیری و مهار دیابت بابل انجام یافته است .

روش بررسی: در این مطالعه مقطعی (توصیفی- تحلیلی)، تعداد 194 سالمند 75-60 ساله در انجمن پیشگیری و مهار دیابت بابل به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. جهت جمع آوری اطلاعات مقیاس استرس درک شده ( Perceived Stress Scale ) و پرسشنامه سلامت معنوی ( Spiritual Well-being ) استفاده شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی و آزمون های آماری تی مستقل، آنالیز واریانس، کای اسکوئر و ضریب همبستگی پیرسون در نرم افزار SPSS v.21 مورد تحلیل قرار گرفت .

یافته ها : نتایج نشان داد استرس درک شده در درصد قابل توجهی از سالمندان (2/74%) در سطح پایین و میانگین نمره استرس درک شده آن ها هم در سطح پایین بوده است (06/8 ± 52/2 2 ). همچنین سطح سلامت معنوی اکثر نمونه های پژوهش، متوسط به بالا و میانگین نمره سلامت معنوی آن ها هم در سطح متوسط بوده است (51/11 ± 72/97). یافته ها حاکی از وجود ارتباط آماری معنادار و معکوس بین استرس درک شده و سلامت معنوی در سالمندان مورد مطالعه است (001/0 p< , 48/0-= r ) .

نتیجه گیری: با توجه به نتایج این مطالعه، لزوم توجه به سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد سلامت و تأثیرگذار در میزان استرس درک شده در این بیماران ضروری به نظر می رسد .

زندگی با دفیبریلاتور قابل کاشت: یک مطالعه پدیده‌شناسی

رضا نگارنده

زمینه و هدف: دفیبریلاتور قابل کاشت مؤثرترین روش درمان دیس ریتمی های قلبی است. داشتن این دستگاه حیات بخش، تجربه ای منحصر به فرد با تغییرات مهم در زندگی بیمار می باشد. شناخت این تجارب منجر به افزایش موفقیت در درمان و پی گیری می شود. این مطالعه به منظور شناخت تجربه بیماران دارای دفیبریلاتور قابل کاشت انجام یافته است .

روش بررسی: این مطالعه کیفی با روش پدیده شناسی تفسیری انجام یافته است. 13 مشارکت کننده به صورت هدفمند از درمانگاه قلب- عروق بیمارستان امام خمینی (ره) تهران انتخاب شدند. مصاحبه های نیمه ساختارمند در مدت زمان بین 30 تا 45 دقیقه انجام گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده ها از فعالیت های شش گام van Manen استفاده شد .

یافته ها : در تجزیه و تحلیل داده ها «شروع زندگی دوباره» درون مایه اصلی تجربه زیسته با دفیبریلاتور قابل کاشت به دست آمد. این درون مایه شامل احساس امنیت، زندگی با فرشته نجات، وابستگی به دستگاه و تلاش جهت حفظ دستگاه می باشد .

نتیجه گیری: مشارکت کنندگان بعد از تعبیه دستگاه، زندگی دوباره را با احساس امنیت و آرامش خاطر شروع می کنند. آنان تلاش می کنند تا این دستگاه حیات بخش را حفظ نمایند، لذا اعضای تیم درمان به خصوص پرستاران با ارایه آموزش های خودمراقبتی صحیح، می توانند به این افراد و اعضای خانواده آنان کمک نمایند .

بررسی ارتباط بین رضایت و فرسودگی شغلی پرستاران با رضایت بیماران در شهر شیراز در سال 1391

حجت حبیبی

زمینه و هدف: با توجه به این که بیماران اغلب کیفیت خدمات ارایه شده از بیمارستان را بر پایه درک خود از مراقبت پرستاری بنا می کنند و چون خدمات پرستاری نقش بسیار مهمی در رضایت بیماران دارد، می توان انتظار داشت ک ه متغیرهای رضایت شغلی و فرسودگی شغلی پرستاران بر رضایت بیماران تأثیرگذار باشد. از این رو پژوهش حاضر با هدف تعیین تأثیر رضایت و فرسودگی شغلی پرستاران بر رضایت بیماران در بیمارستان های شهر شیراز انجام یافته است .

روش بررسی: پژوهش حاضر یک مطالعه توصیفی- تحلیلی از نوع مقطعی است . در این مطالعه با استفاده از روش نمونه گیری چند مرحله ای 280 نفر از پرستاران شاغل و 560 نفر از بیماران بستری در بیمارستان های شهر شیراز به عنوان نمونه انتخاب شدند. جهت گردآوری داده ها از پرسشنامه ها ی رضایت شغلی Spector (1996) و فرسودگی شغلی Maslach (1996) و پرسشنامه محقق ساخته رضایت بیماران استفاده شد. داده ها به وسیله نرم افزارهای SPSS و AMOS تحلیل و از مدل های معادلات ساختاری و تحلیل عاملی تأییدی جهت سنجش مدل تحقیق استفاده گردید .

یافته ها : نتایج این مطالعه نشان داد دو متغیر رضایت شغلی و فرسودگی شغلی پرستاران بر رضایتمندی بیماران اثرگذار است. همچنین بین رضایت شغلی و فرسودگی شغلی پرستاران رابطه منفی و معنادار برقرار است (001/0 p< ) .

نتیجه گیری: پیشنهاد می شود که با تمرکز روی عوامل مؤثر بر رضایت شغلی و فرسودگی شغلی پرستاران و رفع کمبودها و سازمان دهی حرفه پرستاری و بهبود سیستم پرداخت و عادلانه کردن آن، زمینه برای بالا بردن سطح کیفیت مراقبت و رضایتمندی هرچه بیش تر بیماران فراهم شود .

نقش تعاملات اجتماعی بر رفتارهای جستجوی سلامت زنان ایرانی با نشانه‌های سرطان پستان: یک مطالعه کیفی

علی تقی پور

زمینه و هدف: سرطان پستان شایع ترین سرطان زنان در کشورهای توسعه یافته و کم تر توسعه یافته است. پیش آگهی سرطان پستان، قویاً بستگی به مرحله بیماری در زمان تشخیص دارد. در حدود 45-25% از زنان ایرانی پس از شناسایی علامت سه ماه یا بیش تر در مراجعه به پزشک تأخیر می کنند . درک افراد از علایم تهدیدکننده حیات و پاسخ متعاقب آن، متأثر از شبکه تعاملات اجتماعی و ساختار اجتماعی فرهنگی به شیوه ای متفاوت شکل می گیرد. این مطالعه با هدف تبیین نقش تعاملات اجتماعی بر رفتارهای سلامت جویی زنان ایرانی با نشانه های سرطان پستان صورت گرفته است .

روش بررسی: مطالعه به روش تحلیل محتوای کیفی با استفاده از نمونه گیری هدفمند صورت گرفت. مشارکت کنندگان شامل 20 زن با نشانه های سرطان پستان بودند که از خرداد 1391 تا مرداد ماه 1392 به مؤسسه سرطان بیمارستان امام خمینی دانشگاه علوم پزشکی تهران مراجعه نمودند. داده ها با انجام مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته جمع آوری و با استفاده از تحلیل محتوای قراردادی ( Graneheim و Lundman ) و نرم افزار MAXqda مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

یافته ها : براساس نتایج این مطالعه سه درون مایه اصلی شامل 1- اثربخشی آموزه های اجتماعی 2- تعامل با رویکرد حمایت جویانه 3- بازخورد با رویکرد حمایت گرایانه و هفت طبقه شامل: 1- آگاهی بخشی آموزه های اجتماعی 2- اعتمادبخشی آموزه های اجتماعی 3- بازگویی انتخابی علامت 4- جستجوی اطلاعات 5- جلب حمایت روانی 6- اطمینان بخشی و 7- حمایت در تصمیم گیری آشکار شد .

نتیجه گیری: نتایج این مطالعه بیانگر آن است که آموزه های اثربخش، در کنار تعاملات اجتماعی حمایت کننده نقش تأثیرگذاری بر رفتارهای جستجوی سلامت دارند. از این رو لازم است ارتقای آگاهی عمومی و اصلاح باورهای بهداشتی مرتبط با سرطان پستان به ویژه در طراحی برنامه های آموزشی رسانه ای به منظور کاهش تأخیر بیماران مدنظر قرار گیرد .

کیفیت گزارش مطالعات کوهورت پرستاری و مامایی براساس بیانیه STROBE

عبدالقادر عصاررودی

زمینه و هدف: گزارش واضح و مناسب، امکان نقد، ترکیب و کاربرد یافته های مطالعات را تسهیل می کند. بیانیه STROBE یکی از تازه ترین پیشرفت ها، برای بهبود گزارش مطالعات مشاهده ای است. این پژوهش به بررسی کیفیت گزارش مطالعات کوهورت پرستاری و مامایی چاپ شده در مجلات معتبر داخل کشور براساس بیانیه STROBE می پردازد .

روش بررسی: در این پژوهش مقطعی- تحلیلی، مقالات مجلاتی که در پایگاه های اطلاعاتی Iranmedex ، Irandoc ، Magiran ، SID و Google Schoolar نمایه می شوند، با استفاده از کلید واژگان کوهورت، همگروهی و هم گروهی مورد جستجو قرار گرفتند. از 1951 مقاله یافت شده، پس از حذف موارد تکراری و غیرمرتبط، تعداد 241 مقاله و پس از اعمال معیارهای: چاپ مقاله پس از انتشار بیانیه، کوهورت بودن مطالعه و پرستار یا ماما بودن نویسنده اول یا نویسنده مسؤول، تعداد 33 مقاله باقی ماند که توسط ابزار توسعه یافته STROBE ، مورد بررسی قرار گرفت. داده ها با استفاده از آزمون های کروسکال والیس، من ویتنی و ضریب همبستگی اسپیرمن در نرم افزار SPSS مورد تحلیل قرار گرفت .

یافته ها : 5/48% مقالات کوهورت، آینده نگر و بقیه تاریخی بودند. میزان انطباق کلی با بیانیه ، 56% بود. آیتم های قسمت عنوان، چکیده و مقدمه کیفیت مناسب تر و آیتم های مرتبط با موارد ناقص جمع آوری شده، پیگیری ناقص و توصیف تحلیل حساسیت کیفیت پایین تری داشتند. سال های مورد بررسی، تخصص نویسنده، نوع مطالعه کوهورت و طول مدت داوری تأثیری بر کیفیت گزارش مقالات نداشتند .

نتیجه گیری: کیفیت گزارش مقالات کوهورت پرستاری و مامایی در محدوده متوسط محاسبه شد. گزارش ارکان اساسی مطالعات کوهورت که در بیانیه STROBE به آن اشاره شده، توصیه می شود .

بررسی تأثیر مراقبت کانگورویی بر تنش مادران نوزادان بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان

مریم دهقان

زمینه و هدف: مادران اغلب در مرحله اولیه تولد نوزاد نارس، احساس تنش می کنند به علاوه تنش مادران تا مدت ها بعد از زایمان، با نگرش و رفتار منفی آن ها در تعامل با نوزادشان همراه است. لذا هدف این مطالعه تعیین تأثیر مراقبت کانگورویی بر میزان تنش مادران نوزادان نارس بوده است .

روش بررسی: این مطالعه شبه تجربی در مورد 46 زوج مادر و نوزاد نارس بستری در بخش مراقبت ویژه نوزادان بیمارستان های شهید صدوقی و تأمین اجتماعی یزد در سال های 92-1391 انجام یافت. روش نمونه گیری به صورت در دسترس بود و نمونه ها در دو گروه مداخله و شاهد قرار گرفتند. در گروه مداخله، مراقبت کانگورویی روزانه 30 دقیقه بعد از تغذیه به مدت 4 هفته انجام گرفت. سپس تنش مادران با استفاده از پرسشنا مه تنش والدی در دو گروه ارزیابی و مقایسه گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های کای دو، تی تست، من ویتنی انجام یافت .

یافته ها : میانگین نمره تنش مادران در گروه مداخله 024/17 ± 000/102 و در گروه شاهد 253/18 ± 521/174 بوده است و نتیجه آزمون من ویتنی نشان داد که بین دو گروه از نظر آماری تفاوت معناداری وجود دارد (001/0> p ). همچنین تفاوت آماری معناداری بین تنش مادران قبل و بعد از مداخله در گروه مداخله نیز دیده شد (001/0 > p ) .

نتیجه گیری: مراقبت کانگورویی سبب کاهش تنش مادران نوزادان نارس می گردد. بنابراین تدوین برنامه مراقبت کانگورویی در مواجهه با تنش مادران، به ویژه مادران دارای نوزادان نارس توصیه می شود .

تأثیر مداخله شناختی-رفتاری بر تبعیت از رژیم دارویی بیماران همودیالیزی

میترا ذوالفقاری

زمینه و هدف: استفاده از داروها به صورت روزانه پایه و اساس مدیریت بیماری در تمام بیماران همودیالیزی می باشد. عدم تبعیت از رژیم دارویی باعث افزایش میزان بروز عوارض و مشکلات در این بیماران می شود. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر مداخله شناختی-رفتاری بر تبعیت از رژیم دارویی در بیماران همودیالیزی انجام یافته است .

روش بررسی: این کارآزمایی بالینی در بخش همودیالیز بیمارستان امام رضا (ع) لار و ولی عصر (عج) لامرد انجام یافته است (سال 1392). نمونه های پژوهش 70 بیمار بودند که به طور تصادفی در دو گروه مداخله (35 نفر) و شاهد (35 نفر) قرار گرفتند. در گروه مداخله، مداخله شناختی-رفتاری شش مرحله ای (شناسایی مشکل بیمار، ایجاد اعتماد به نفس و تعهد، افزایش آگاهی از رفتار، طراحی و اجرای یک برنامه آموزشی، ارزشیابی برنامه طراحی شده، حفظ تغییر رفتار مطلوب) انجام یافت. میزان تبعیت بیماران از رژیم دارویی با استفاده از پرسشنامه پژوهشگرساخته به روش خودگزارش دهی، قبل و بعد از مداخله بررسی شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آزمون آماری t مستقل در نرم افزار SPSS انجام یافت .

یافته ها : میانگین و انحراف معیار نمره تبعیت از رژیم دارویی بیماران قبل از مداخله در گروه مداخله 56/4 ± 77/20 و گروه شاهد 65/3 ± 34/22 بود و دو گروه تفاوت آماری معناداری نداشتند (11/0= p ). بعد از انجام مداخله، دو گروه از نظر میزان میانگین نمره تبعیت از رژیم دارویی تفاوت آماری معناداری نشان دادند (001/0 p< ) .

نتیجه گیری: یافته های مطالعه مؤید آن است که مداخله شناختی-رفتاری به طور معناداری در بهبود تبعیت از رژیم دارویی مؤثر می باشد. با توجه به اثرات مثبت مداخله شناختی-رفتاری در بهبود تبعیت از رژیم دارویی و اهمیت این مسأله در امر مراقبت از بیماران تحت همودیالیز، پیشنهاد می شود پرستاران بالینی از این شیوه استفاده نمایند .