حیات

مراقبت بیهوده: چالش های کاربرد مفهوم بیهودگی در مراقبت

ناهید دهقان نیری

مراقبت، مفهوم مرکزی در پرستاری است که آن را از سایر حرفه های سلامت متمایز می‏کند با این حال به اعتقاد برخی دیگر از صاحب نظران، مفهوم مراقبت در انحصار رشته پرستاری نبوده و به عنوان قلب تمام حرفه های سلامت تعریف شده و در فلسفه، دیدگاه و رسالت بسیاری از سازمان ها و مؤسسات سلامت ارایه شده است (1) . مراقبت، به عنوان جوهره پرستاری و تکمیل کننده چهار مفهوم متاپارادایمی پرستاری تعریف شده است (2) . همین مرکزی بودن مراقبت در پرستاری منجر به توسعه نظریه های مراقبتی گوناگون شده است. مشهورترین آن ها نظریه مراقبت فرهنگی Leninger ، نظریه مراقبت انسانی Watson است که هر دو در دهه 1970 ارایه شده اند. همچنین نظریه Roach در دهه 1980 توسعه یافته است. نظریه دیگر نیز توسط Boykin و Schoenhofer در دهه 1990 ارایه شده است. این نظریه ها از نظر منشأ، دامنه، تعریف مراقبت، توصیف پرستاری و عناصر کلیدی مورد مقایسه قرار گرفته اند (3) .

تبیین فرایند خودمراقبتی در افراد مبتلا به پارکینسون: یک مطالعه نظریه زمینه ای

رضا نگارنده

زمینه و هدف: هدف نهایی رفتارهای خودمراقبتی توانمند ساختن بیماران به ویژه بیماران مزمن است. این در حالی است که تصویر واضحی از نحوه خودمراقبتی بیماران مبتلا به پارکینسون وجود ندارد. این پژوهش با هدف تبیین فرایند خودمراقبتی در افراد مبتلا به پارکینسون انجام یافته است .

روش بررسی: مطالعه حاضر از نوع کیفی بوده و با استفاده از روش نظریه زمینه ای در سال 1391 تا 1393 انجام یافته است. داده ها با استفاده از مصاحبه های عمیق نیمه ساختار یافته و یادداشت های در عرصه به منظور پاسخ به سؤال فرایند خودمراقبتی در بیماران مبتلا به پارکینسون چگونه است؟ جمع آوری شد. با 12 بیمار مبتلا به پارکینسون و 4 نفر از مراقبان خانوادگی آنان مصاحبه به عمل آمد. مشارکت کنندگان از دو کلینیک مغز و اعصاب انتخاب شدند. مصاحبه ها در منزل شخصی مشارکت کنندگان و یا یکی از اعضای خانواده آنان و دو مورد در سرای سالمندان انجام گرفت. تجزیه و تحلیل داده ها براساس کوربین و اشتراوس (2008) انجام یافت .

یافته ها : مفاهیم مطالعه با استفاده از تحلیل خرد و کلی شناسایی شدند. «ترس از زمین گیر شدن» به عنوان مهم ترین نگرانی بیماران مبتلا به پارکینسون شناسایی شد. راهبردهایی که بیماران در پاسخ به زمینه مورد استفاده قرار می دادند شامل « استقلال طلبی»، «مراقبت معنوی»، «مراقبت آگاهانه» و «جستجوی درمان» بود. «تلاش برای انجام مستقل خودمراقبتی» فرایند اصلی در انجام خودمراقبتی بیماران مبتلا به پارکینسون بود .

نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان داد فرایند خودمراقبتی در بیماران مبتلا به پارکینسون حسب شرایط (زمینه) و براساس مراحل و شدت علایم و نشانه های بیماری می تواند متفاوت باشد. مراقبان بهداشتی از جمله پرستاران می توانند با تسهیل کاربرد راهبردهای شناسایی شده در این مطالب بیماران را در دستیابی به حفظ استقلال در خودمراقبتی یاری نمایند .

بررسی تأثیر آینه‌درمانی بر دامنه حرکتی مفاصل اندام‌های فوقانی و تحتانی در بیماران مبتلا به سکته مغزی

مهناز بهرامی

زمینه و هدف: سکته مغزی یکی از علل عمده از کارافتادگی و ناتوانی در مراقبت از خود است. بنابراین معرفی و توسعه روش های درمانی جدید به منظور ارتقا و تسریع مرحله بهبودی بعد از حادثه مغزی ، از لحاظ درمانی، اجتماعی و اقتصادی اهمیت زیادی دارد. لذا این مطالعه با هدف تعیین تأثیر آینه درمانی بر دامنه حرکتی مفاصل اندام ها پس از سکته مغزی انجام یافته است .

روش بررسی: در این مطالعه نیمه تجربی تعداد 50 نفر بیمار مبتلا به سکته مغزی در بیمارستان های قائم (عج) و امام رضا (ع) شهر مشهد در سال 92-1391 در مدت 8 ماه در دو گروه شاهد (25 نفر) و آینه درمانی (25 نفر) قرار گرفتند. در گروه مداخله، آینه درمانی به مدت 30 دقیقه و در 20 جلسه به صورت روزانه یا روزدرمیان انجام یافت. علاوه بر این در دو گروه، برنامه معمول فیزیوتراپی نیز اجرا شد. دامنه حرکتی مفاصل اندام های فوقانی و تحتانی قبل، حین و پس از درمان با استفاده از گونیامتر مورد ارزیابی قرار گرفت. در نهایت داده ها با استفاده از آمار توصیفی و تحلیلی (آزمون های تی، من ویتنی، کای اسکوئر و ...) در نرم افزار SPSS v.11.5 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت .

یافته ها : دو گروه قبل از مداخله از نظر دامنه حرکتی مفاصل و متغیرهای مداخله گر تفاوت آماری معناداری نداشتند (05/0 p> ). پس از مداخله بیماران در گروه آینه درمانی از نظر دامنه حرکتی مفاصل اندام های فوقانی و تحتانی به صورت کلی نسبت به گروه شاهد بهبود معناداری نداشتند، هرچند که در برخی حرکات مفاصل مهم مانند زانو و آرنج این تفاوت آماری معنادار بود (05/0 p< ) .

نتیجه گیری: آینه درمانی به عنوان یک درمان ساده، ارزان و مهم تر از همه مددجو- محور می تواند دامنه حرکتی برخی از مفاصل را بهبود بخشد .

تدوین راهنمای بالینی فرآیند تزریق خون در کودکان مبتلا به تالاسمی ماژور

راضیه طالبی

زمینه و هدف: بتا تالاسمی ماژور، یک بیماری مزمن است و درمان اصلی آن تزریق خون منظم می باشد. تزریق خون، فرآیند پیچیده ای است و احتمال بروز اشتباهات انسانی در جریان این فرآیند به خصوص در کودکان زیاد است و عوارض ناخواسته جدی برای آن ها به دنبال دارد. پرستاران به عنوان ارایه دهندگان اصلی خدمات باید مراقبت خود را براساس بهترین شواهد موجود ارایه دهند و راهنماهای بالینی ابزارهای تسهیل کننده دستیابی به این هدف هستند. این مطالعه با هدف تدوین راهنمای بالینی مبتنی بر شواهد برای فرآیند تزریق خون در کودکان مبتلا به تالاسمی انجام یافته است .

روش بررسی: این مطالعه تکاملی به مدت 16 ماه از سال 1392 تا 1393، براساس فرآیند سه مرحله ای بومی سازی راهنماهای بالینی شامل برنامه ریزی، بومی سازی و نهایی سازی صورت گرفت. طی این مراحل به ترتیب ابتدا موضوع مطالعه و اهداف آن به طور واضح مشخص شد، سپس سؤالات بهداشتی به روش PIPOH طراحی گردید. پس از انجام جستجوهای نظام مند، کیفیت راهنماهای بالینی بازیابی شده توسط کمیته ای متشکل از صاحب نظران و دست اندرکاران سیاست گذاری در پرستاری و با استفاده از ابزار Appraisal of Guidelines for Research and Evaluation (AGREE) مورد ارزیابی قرار گرفت. در پایان نسخه نهایی راهنما پس از بازبینی خارجی و برگزاری جلسات پانل متخصصان و دستیابی اعضا به توافق تدوین شد .

یافته ها : معیارهای عملکرد بالینی مربوط به مراحل مختلف فرآیند تزریق خون براساس بهترین شواهد موجود، شرایط فرهنگی و بهداشتی تعیین و در قالب دوازده بخش به صورت توصیه ارایه گردید .

نتیجه گیری: راهنمای بالینی بومی سازی شده حاصل از این پژوهش مبتنی بر بهترین شواهد موجود است و می تواند مبنای عملکرد بالینی در فرایند تزریق خون قرار گیرد .

بررسی رابطه مؤلفه‌های کیفیت زندگی کاری و رضایت شغلی ماماها

شهلا نورانی سعدالدین

زمینه و هدف: کیفیت زندگی کاری اثر مهمی روی واکنش های کارکنان مانند رضایت شغلی، مشارکت کاری، عملکرد شغلی، قصد ترک خدمت، تغییر و تبدیل سازمانی دارد. بنابراین سنجش دو متغیر کیفیت زندگی کاری و رضایت شغلی برای تمام کارکنان سازمان ها از جمله ماماها که از اعضای مهم تیم ارایه دهنده خدمات بهداشتی هستند، دارای اهمیت است. از این رو هدف مطالعه حاضر تعیین ارتباط مؤلفه های کیفیت زندگی کاری و رضایت شغلی ماماها می باشد .

روش بررسی: مطالعه حاضر توصیفی- همبستگی است که به صورت مقطعی در سال 1393 در مورد 230 ماما در مشهد انجام یافته است. نمونه مورد مطالعه از میان ماماهای شاغل در زایشگاه ها و مراکز بهداشتی درمانی به روش نمونه گیری آسان انتخاب شد. ابزار مطالعه پرسشنامه ها ی اطلاعات جمعیت شناختی، کیفیت زندگی کاری والتون و رضایت شغلی مینه سوتا بود. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی پیرسون، اسپیرمن و آنووا در نرم افزار SPSS v.19 انجام یافت .

یافته ها : نتایج نشان داد کیفیت زندگی کاری کلی با رضایت شغلی دارای رابطه مثبت معنادار (001/0> p ، 525 /0= r_p ) می باشد. نتیجه در سطح جز ئ ی تر حاکی از آن بود که رضایت شغلی با پرداخت منصفانه و کافی (001/0> p ، 277/0= r_p )، محیط کاری ایمن (001/0> p ، 274/0 = r_p )، تأمین فرصت رشد و امنیت مداوم (001/0> p ، 306/0= r_p )، فضای کلی زندگی (001/0> p ، 327/0= r_p )، قانون گرایی در سازمان (001/0> p ، 233/0= r_p )، وابستگی اجتماعی در زندگی کاری (001/0> p ، 207/0= r_p )، وحدت و انسجام اجتماعی در سازمان (001/0> p ، 352/0= r_p ) و توسعه قابلیت های انسانی (001/0> p ، 259/0= r_p ) ارتباط دارد .

نتیجه گیری: از آن جا که کیفیت زندگی کاری بالاتر، رضایت شغلی بیش تری را برای کارکنان به همراه دارد، مدیران می توانند با اتخاذ راه کارهای مناسب، مؤلفه های مهم کیفیت زندگی کاری ماماها را ارتقا داده و شرایط لازم جهت بهبود کیفیت ارایه خدمات و بهره وری آن ها را فراهم سازند .

مقایسه تأثیر ویتاگنوس و بذر کتان بر شدت نشانه های قبل از قاعدگی: یک کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده

پریوش احمدپور

زمینه و هدف: سندروم پیش از قاعدگی باعث اختلالات قابل توجهی در زندگی و فعالیت های روزانه می شود. این مطالعه با هدف مقایسه تأثیر بذر کتان و ویتاگنوس بر نشانه های سندروم پیش از قاعدگی در زنان، انجام گرفته است .

روش بررسی: در این کارآزمایی بالینی تصادفی کنترل شده سه سوکور 159 زن مبتلا به سندروم پیش از قاعدگی تشخیص داده شده از طریق فرم ارزیابی نشانه های قبل از قاعدگی ( PAF= The Shortened Premenstrual Assessment Form ) از میان زنان مراجعه کننده به مراکز بهداشتی درمانی شهر تبریز از آبان 1392 تا شهریور 1393 انتخاب و به روش بلوک بندی تصادفی در 3 گروه 53 نفری قرار گرفتند. گروه اول پودر بذر کتان و پلاسبوی قرص ویتاگنوس، گروه دوم قرص ویتاگنوس به علاوه پلاسبوی بذر کتان و گروه سوم پلاسبوی هر دو دارو را دریافت نمودند. فرم ارزیابی نشانه های قبل از قاعدگی توسط نمونه ها قبل از مداخله، یک و دو ماه بعد از مداخله تکمیل گردید. از آزمون اندازه های تکراری ( Repeated Measurement ) برای آنالیز داده ها استفاده شد .

یافته ها : نمره نشانه های قبل از قاعدگی در هر دو گروه مداخله هم در ماه اول و هم در ماه دوم به طور معناداری بهبود یافت. به طوری که میانگین نمره شدت سندروم قبل از قاعدگی به طور معناداری در ماه اول بعد از مداخله در گروه ویتاگنوس (1/2- تا 0/4- : فاصله اطمینان 95% ، 3/3- : تفاوت میانگین تعدیل یافته) و بذر کتان (0/3- تا 5/5- ،3/4-) و ماه دوم پس از مداخله در گروه ویتاگنوس (7/4- تا 0/7- ، 8/5-) و بذر کتان (7/5- تا 1/8- ، 6/6-) کم تر از گروه شاهد بود. تفاوت معناداری بین دو گروه ویتاگنوس و بذرکتان مشاهده نشد .

نتیجه گیری: براساس نتایج این مطالعه، بذر کتان و ویتاگنوس هر دو جهت بهبود سندروم قبل از قاعدگی مؤثر می باشد .

آگاهی، باور و عملکرد پرستاران در مورد بهداشت دست

زهرا عباس نژاد

زمینه و هدف: دستان مراقبان بهداشتی از جمله پرستاران از عوامل مهم انتقال میکروارگانیزم ها و عفونت های بیمارستانی است. این مطالعه با هدف بررسی آگاهی، باور و عملکرد پرستاران در زمینه بهداشت دست صورت گرفته است .

روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی- مقطعی است. کلیه پرستاران شاغل در بخش های بستری سه بیمارستان دانشگاه علوم پزشکی لرستان شامل 282 نفر در مطالعه شرکت داده شدند. گردآوری داده ها در سال 1391 با استفاده از فرم مشخصات جمعیت شناختی، پرسشنامه مطلوبیت اجتماعی، پرسشنامه های آگاهی، باور و عملکرد پرستاران در مورد بهداشت دست صورت گرفت. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آمارهای توصیفی و استنباطی ( t مستقل، آنالیز واریانس یک طرفه، و ضریب همبستگی پیرسون) در نرم افزار رایانه ای SPSS v.21 استفاده و سطح معناداری 05/0 p< در نظر گرفته شد .

یافته ها : میانگین نمره آگاهی، باور و عملکرد پرستاران در مورد بهداشت دست به ترتیب 00/2 ± 6/4، 40/0 ± 8/3 و 50/0 ± 33/4 بود. نتایج این مطالعه نشان می دهد که رعایت بهداشت دست بعد از تماس با بیمار و انجام مداخلات، بیش تر از قبل از تماس با بیمار می باشد. همچنین ا رتباط مثبت و معناداری بین عملکرد پرستاران در موقعیت های نیازمند رعایت بهداشت دست و باور آن ها در مورد بهداشت دست وجود دارد .

نتیجه گیری: براساس نتایج این مطالعه آگاهی پرستاران در مورد بهداشت دست کم بوده و بهداشتی کردن دست در موقعیت های مختلف به صورت مطلوبی صورت نمی گیرد. بسیاری از پرستاران باور منفی در مورد بهداشتی کردن دست دارند. براساس نتایج این مطالعه لزوم انجام پژوهش در جهت افزایش آگاهی و بهبود باور و عملکرد پرستاران در مورد بهداشت دست تأکید می شود .

تأثیر آموزش مداخلات رفتاری- شناختی بر بار مراقبتی مراقبان خانوادگی سالمندان مبتلا به آلزایمر

الهام نواب

زمینه و هدف: مراقبان بیماران مبتلا به آلزایمر نقش مهمی در مراقبت از این بیماران دارند، اما بار مراقبتی، آنان را در معرض مشکلات مختلف از جمله مشکلات جسمی، روانی و اجتماعی- اقتصادی قرار می دهد. هدف تحقیق حاضر تعیین تأثیر آموزش مداخلات رفتاری- شناختی بر بار مراقبتی مراقبان خانوادگی سالمندان مبتلا به آلزایمر بوده است .

روش بررسی: تحقیق حاضر یک مطالعه کارآزمایی بالینی کنترل شده از نوع غیرتصادفی است که در مورد 70 نفر از مراقبان خانوادگی سالمندان مبتلا به آلزایمر (35 نفر گروه شاهد و 35 نفر گروه آزمون) انجام یافته است. در ابتدا بار مراقبتی مراقبان از طریق پرسشنامه بار مراقبتی ZARIT اندازه گیری شد. 6 هفته پس از مداخله بار مراقبتی دوباره در هر دو گروه اندازه گیری شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها، از آمار توصیفی و آمار استنباطی (آزمون های تی زوجی، تی مستقل، مجذور کای) استفاده گردید .

یافته ها : نمره بار مراقبتی در گروه شاهد و آزمون قبل از مداخله به ترتیب 98/5 ± 57/42 و 77/6 ± 54/44 بود (20/0= p ). پس از مداخله، بار مراقبتی گروه شاهد 87/5 ± 86/44 و گروه آزمون 88/5 ± 54/39 شد که نشان دهنده کاهش معنادار بار مراقبتی در گروه آزمون بود (001/0> p ) .

نتیجه گیری: یافته های مطالعه حاضر نشان دهنده کاهش معنادار میانگین بار مراقبتی در گروه آزمون نسبت به گروه شاهد، بعد از انجام آموزش مداخلات رفتاری- شناختی، بود. بنابراین آموزش مداخلات رفتاری- شناختی می تواند به عنوان راهکاری مؤثر جهت کاهش بار مراقبتی مراقبان سالمندان مبتلا به آلزایمر پیشنهاد شود .