حیات

جایگاه مصاحبه های کیفی در اختلالات شناختی ناشی از زوال عقل: چالشی اخلاقی، روش شناسی (قسمت اول)

ناهید دهقان نیری

طبق گزارش جهانی، 47 میلیون نفر با زوال عقل زندگی می کنند و با توجه به پیری جمعیت، پیش بینی می شود شیوع آن تا سال 2050 سه برابر شود. در آینده، انتظار می رود که ایران با رشد انفجاری در تعداد افراد مسن مواجه شود. شیوع کنونی زوال عقل در ایران در بین افراد بالای 60 سال 9/7% است. لذا این گروه جمعیت قابل توجهی را به خود اختصاص می دهند که تحقیق درباره آن ها را می طلبد (1).
بهترین درک و تبیین تجربیات انسان ها از منابع دست اول، یعنی افرادی که آن پدیده را تجربه می کنند، حاصل می شود. از این رو، منابع معتبر تحقیقاتی تأکید زیادی بر ورود افرادی دارند که باید صدای آن ها شنیده شود (2). از آن جا که تحقیقات کیفی ماهیتی مشارکتی، فراگیر و ساختاری انعطاف پذیر داشته و ظرفیت کشف مسایل پیچیده، مانند نگرش های مختلط یا مبهم را دارند (2)، می توانند تجربیات معنادار و ارزش های زندگی افراد دچار اختلال شناختی را که در مطالعات کمی گزارش نمی شود، به تصویر بکشند (3).
در طی تاریخ، افراد مبتلا به اختلال شناختی از مشارکت در تحقیقات سلامت و اجتماعی کنار گذاشته شده اند و تاکنون صدای این افراد به اندازه کافی در این نوع تحقیقات ارایه نشده است (2و4) و صرفاً از طریق نمایندگان حقوقی و یا مراقبان شان شنیده شده است که با محدودیت هایی همراه بوده است؛ از جمله نارسایی در پیش بینی دقیق تصمیم بیمار برای ارایه اطلاعات و نحوه و میزان آن و سنگینی مسؤولیت تصمیم گیری برای آن ها (5). ضمن آن که حذف این افراد از فرآیند تحقیق می تواند به پایین آوردن فرد در حد شیء (Objectification) و کلیشه سازی منفی در مورد افراد مبتلا به اختلال شناختی بیانجامد و به نابرابری های قدرت دامن زند (2). لذا توسعه راهبردهایی برای اطمینان از مشارکت ایمن این افراد در تحقیقات برای ارتقای دانش در زمینه های سیاست گذاری و اقدامات ارتقای سلامت و بهزیستی، حیاتی است (6).

آموزش مهارت تنظیم هیجان بر خودکنترلی و پریشانی روان شناختی افراد وابسته به مواد افیونی بستری در بیمارستان روان پزشکی: یک مطالعه نیمه تجربی

نسرین رضائی

زمینه و هدف: تعداد زیادی از معتادان اقدام به ترک می کنند، اما مجدداً به سمت مواد مخدر گرایش می یابند. مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر آموزش مهارت تنظیم هیجان بر خودکنترلی و پریشانی روان شناختی افراد وابسته به مواد افیونی بستری در بیمارستان روان پزشکی زاهدان انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه نیمه تجربی در چهار ماه آخر سال 1401 در مورد 80 معتاد در حال ترک بستری در بیمارستان روان پزشکی بهاران زاهدان انجام یافت. نمونه ها به روش در دسترس انتخاب و در دو گروه مداخله و شاهد قرار گرفتند. گروه مداخله 10 جلسه آموزش تنظیم هیجان دریافت کرد. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه های خودکنترلی و پریشانی روان شناختی استفاده شد. داده ها به کمک آزمون های توصیفی و تحلیلی و با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 22 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: بعد از مداخله میانگین و انحراف معیار نمره پریشانی روان شناختی معتادان وابسته به مواد افیونی در گروه مداخله (001/0p<) و در گروه شاهد کاهش معناداری یافت (005/0p<). نتیجه تحلیل آزمون کوواریانس به منظور کنترل اثر معناداری نمرات پیش آزمون نشان داد که میانگین نمره پریشانی روان شناختی بیماران دو گروه پس از مداخله تفاوت آماری معنادار داشته است (001/0p<). به علاوه پس از مداخله میانگین و انحراف معیار نمره خودکنترلی در گروه مداخله و کنترل افزایش معناداری داشت (001/0p<). نتیجه تحلیل آزمون کوواریانس به منظور کنترل اثر معناداری نمرات پیش آزمون نیز نشان داد که میانگین نمره خودکنترلی دو گروه پس از مداخله تفاوت آماری معنادار داشته است (001/0p<).
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد که تنظیم هیجان در معتادان وابسته به مواد افیونی باعث کاهش معنادار نمره پریشانی روان شناختی و افزایش معنادار نمره خودکنترلی می شود. لذا می تواند تأثیرات مثبت و بازدارنده بر رفتارهایی که سوق دهنده به سمت مصرف مجدد مواد است، داشته باشد. توصیه می شود برای بهبود پریشانی روان شناختی و خودکنترلی در معتادان در حال ترک از آموزش مهارت های تنظیم هیجان استفاده شود.

بررسی ارتباط سلامت معنوی و سازگاری اجتماعی والدین کودکان مبتلا به اوتیسم

شراره خسروی

زمینه و هدف: والدین کودکان مبتلا به اوتیسم با چالش های فراوانی روبه رو هستند که موجب کاهش سازگاری اجتماعی آنان می شود. سلامت معنوی می تواند یکی از مؤلفه های مناسب جهت سازگاری اجتماعی آن ها باشد. مطالعه حاضر با هدف تعیین ارتباط سلامت معنوی و سازگاری اجتماعی والدین کودک مبتلا به اوتیسم انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی- همبستگی است که در آن 194 والد کودکان مبتلا به اوتیسم در مرکز اوتیسم حکمت شهر بروجرد و مرکز اوتیسم یکتا در شهر خرم آباد از آغاز اسفند 1400 تا پایان اردیبهشت 1401 مورد پژوهش قرار گرفتند. جهت گردآوری اطلاعات از پرسشنامه اطلاعات فردی و بیماری، پرسشنامه سلامت معنوی Paloutzian و Ellison، و پرسشنامه منابع فردی استفاده شد. تحلیل داده ها در SPSS نسخه 26 با استفاده از آزمون های کای دو، آنالیز واریانس یک طرفه و ضریب همبستگی Pearson صورت گرفت.
یافته ها: بین نمره سلامت معنوی (68/17±03/82) و سازگاری اجتماعی (59/15±52/78) والدین ارتباط معنادار آماری دیده شد (572/0=r، 001/0>p). از طرفی میانگین نمره سازگاری اجتماعی در والدین دارای سلامت معنوی پایین برابر با 0±65، سلامت معنوی متوسط 76/15±63/76 و سلامت معنوی بالا 45/9±19/89 بود که حاکی از وجود تفاوت معنادار بین میانگین نمره سازگاری اجتماعی در سطوح مختلف سلامت معنوی است (001/0>p).
نتیجه گیری: سلامت معنوی با سازگاری اجتماعی والدین کودکان مبتلا به اوتیسم ارتباط داشت و در سلامت معنوی بالاتر سازگاری اجتماعی بیش تری دیده شد. توصیه می شود که با برنامه ریزی مناسب به ارتقای سلامت معنوی و سازگاری اجتماعی والدین کمک شود.

بررسی فرایند گردش بیمار و شناسایی فرصت های بهبود و ارتقای آن مبتنی بر مدیریت ناب با استفاده از رویکرد شش سیگما در اورژانس بیمارستان

اعظم پرواز

زمینه و هدف: با توجه به اهمیت بخش اورژانس در ارایه خدمات سریع و با کیفیت، امروزه بر مدیریت ناب برای کاهش اقدامات بی فایده و بدون ارزش افزوده در یک فرایند تأکید می شود. مطالعه حاضر با هدف تعیین فرایند گردش بیمار و شناسایی فرصت های بهبود و ارتقای آن با به کارگیری روش شش سیگما به عنوان یکی از مهم ترین زیرسیستم های مدیریت ناب، در اورژانس بیمارستان آموزشی منتخب کرمان انجام گرفته است.
روش بررسی: پژوهش حاضر از نوع مطالعه ترکیبی متوالی است که به صورت کمی و کیفی در چهار ماه پایانی سال 1400 و در اورژانس تخصصی قلب و اعصاب کرمان انجام گرفت. در این مطالعه جهت کاربرد مدیریت ناب از روش شش سیگما با رویکرد DMAIC در چهار گام و اسپاگتی چارت استفاده شد. جامعه پژوهش شامل کلیه بیماران اورژانس به تعداد 180 نفر بود. داده ها در این مطالعه با استفاده از فرم های محقق ساخته گردآوری و جهت تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار Excel نسخه 2013 استفاده گردید.
یافته ها: با بررسی فرایندها و نیز استفاده از نمودار اسپاگتی چارت، عمده ترین مشکلات طولانی شدن مدت زمان پذیرش بیمار در بخش اورژانس قلب و اعصاب شناسایی شد. در صورت اجرایی شدن راهکار حضور نیروی پذیرش در تریاژ برای پذیرش بیماران سطح 1تا3، مسافت و زمان اضافی برای پذیرش بیمار حذف خواهد شد.
نتیجه گیری: استفاده از تفکر ناب در بخش اورژانس با به کارگیری شش سیگمای ناب و اسپاگتی چارت با کوتاه سازی فرایند ارایه خدمات، موجب بهبود جریان فعالیت بیماران، ارایه خدمات با کیفیت در اسرع وقت، کاهش زمان ارایه خدمات و در نتیجه افزایش رضایت آن ها خواهد شد.

تأثیر توانبخشی قلبی پرستار هدایتگر در منزل بر تبعیت از درمان بیماران مبتلا به انفارکتوس میوکارد: یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده

شهزاد پاشایی پور

زمینه و هدف: عمده ترین نیاز مراقبتی بیماران مبتلا به انفارکتوس میوکارد، مراقبت مستمر است و این موضوع از چالش های مهم مراقبت پرستاری نیز هست. بنابراین مطالعه حاضر با هدف تعیین تأثیر توانبخشی قلبی پرستار هدایتگر در منزل بر تبعیت از درمان بیماران مبتلا به انفارکتوس میوکارد انجام گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده تعداد 80 نفر از بیماران واجد شرایط به طور در دسترس از بیمارستان های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 1400-1399 انتخاب و سپس به روش تصادفی بلوکی به دو گروه مداخله و کنترل تخصیص داده شدند. برای گروه کنترل، آموزش های معمول ترخیص از بیمارستان و برای گروه مداخله، برنامه توانبخشی قلبی پرستار هدایتگر به صورت حضوری در منزل و آنلاین در 4 جلسه به مدت یک ساعت و نیم، هفته ای یک بار و به مدت دوماه پیگیری انجام یافت. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ویژگی های فردی و بیماری و تبعیت از درمان بود که قبل و سه ماه پس از مداخله برای دو گروه تکمیل گردید. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی توسط نرم افزار SPSS نسخه 20 انجام گرفت.
یافته ها: هر دو گروه از نظر بیش تر متغیرهای جمعیت شناختی با هم همگن بودند (05/0<p). میانگین و انحراف معیار درصد نمرات تبعیت از درمان قبل از مداخله در گروه مداخله و کنترل به ترتیب 91/7±82/70 و20/11±94/67 بود (015/0=p). بعد از مداخله به ترتیب به 13/6±10/75 و 12/10±77/68 تغییر یافت و این تغییر از نظر آماری معنا دار بود (001/0>p).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که توانبخشی قلبی پرستار هدایتگر در منزل، بر تبعیت از درمان مؤثر است. پیشنهاد می شود که مراقبت های توانبخشی قلبی به طور مستمر در منزل نیز ادامه یابد.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20201006048953N1

تبیین نقش شبکه‌های مجازی در رعایت پروتکل‌های بهداشتی در همه‌گیری کووید-19

علی آقاجانلو

زمینه و هدف: شبکه های اجتماعی به بخشی جدایی ناپذیر از زندگی بیش تر انسان ها تبدیل شده اند. این شبکه ها در تمام ابعاد زندگی انسان ها نفوذ کرده اند. با انتشار ویروس کرونا و شیوع همه گیری، شبکه های مجازی در امر اطلاع رسانی، آموزش و انتشار اخبار مرتبط با بیماری فعالیت گسترده داشتند. این تحقیق با هدف «تبیین نقش فضای مجازی در رعایت پروتکل های بهداشتی کووید-19» انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل محتوا انجام یافته است. در این مطالعه 14 مشارکت کننده براساس نمونه گیری مبتنی بر هدف شرکت داشتند. روش جمع آوری داده ها مصاحبه های نیمه سازمان یافته بود. تجزیه و تحلیل داده ها به روش Graneheim و Lundman (2004) انجام گرفت.
یافته ها: از تجزیه تحلیل مصاحبه ها 8 زیرطبقه و سه طبقه اصلی شامل «تسهیل اشتراک دانش»، «واپایش اطلاعات» و «شکل دهی رفتار» استخراج شد.
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه نقش شبکه های مجازی در رعایت پروتکل های بهداشتی را تبیین نموده است. این یافته ها می تواند به عنوان پایه ای برای طراحی برنامه های بهداشتی پیشگیرانه مورد استفاده قرار گیرد.

مقایسه اثربخشی آموزش «پذیرش و تعهد» با «روان‌شناسی مثبت» بر سلامت روان و تاب‌آوری زنان مبتلابه سرطان پستان

ساره قربانی

زمینه و هدف: سرطان پستان شایع ترین نوع سرطان در جهان است که مشکلات جسمانی و بار روانی زیادی برای مبتلایان به وجود می آورد. آموزش یکی از روش های کاهش مشکلات روان شناختی این بیماران به شمار می رود. بنابراین، پژوهش حاضر با هدف مقایسه اثربخشی آموزش پذیرش و تعهد و روان شناسی مثبت در سلامت روان و تاب آوری زنان مبتلا به سرطان پستان انجام گرفته است.
روش بررسی: این پژوهش یک طرح شبه آزمایشی دوگروهی با طرح پیش آزمون- پس آزمون است که در مورد 60 زن مبتلا به سرطان پستان در مرکز سرطان خاتم الانبیا (ع) شهر جهرم در سال 1399-1400 انجام گرفته است. بیماران از طریق روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند و به طور تصادفی در گروه های آموزش پذیرش و تعهد (پذیرش آن چه خارج از کنترل است و تعهد جهت غنی ساختن زندگی) و روان شناسی مثبت (با تأکید بر توانمندی های فردی و احساسات مثبت) قرار گرفتند. از آن ها خواسته شد قبل از جلسات و یک هفته پس از پایان جلسات به پرسشنامه های ارزیابی تاب آوری و سلامت روان پاسخ دهند. داده ها با استفاده از آنالیز کوواریانس چندمتغیره در سطح معناداری 05/0 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: نتایج آنالیز کوواریانس چندمتغیره نشان داد که هیچ تفاوت معناداری در تاب آوری و سلامت روان (318/2=F، 110/0=p) پس از تعدیل نمرات پیش آزمون بین دو گروه مداخله وجود ندارد. تغییرات در سلامت روان و تاب آوری از نظر بالینی به ترتیب در 75% و 42% از اعضای گروه پذیرش و تعهد و 65% و 46% از گروه روان شناسی مثبت معنادار بود.
نتیجه گیری: با توجه به یافته ها، هر دو روش آموزش گروهی «پذیرش و تعهد» و «روان شناسی مثبت» در افزایش تاب آوری و سلامت روان بیماران مبتلا به سرطان پستان مؤثر هستند. این یافته فرصت های بیش تری را برای مراقبان سلامت فراهم می کند تا رویکرد متناسب با ویژگی های مراقب و ویژگی های شخصیتی مراجعان اتخاذ نمایند.

تأثیر برنامه مراقبت پرستاری مبتنی بر الگوی سازگاری «روی» بر کیفیت خواب بیماران تحت درمان نگه دارنده با متادون: یک کارآزمایی بالینی تصادفی شده

میثم رضازاده

زمینه و هدف: سوء مصرف مواد افیونی از مهم ترین مشکلات دنیای کنونی است و به طور مستقیم بر کیفیت خواب افراد تأثیر می گذارد. این مطالعه با هدف تعیین تأثیر یک برنامه مراقبت پرستاری مبتنی بر الگوی سازگاری «روی» بر کیفیت خواب در بیماران تحت درمان نگه دارنده با متادون انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه کارآزمایی بالینی تصادفی شده یک سوکور در سه ماهه پایانی سال 1401 با مشارکت 60 بیمار مبتلا به سوء مصرف مواد افیونی تحت درمان نگه دارنده با متادون مقیم مرکز کاهش آسیب اعتیاد شهر اصفهان انجام گرفت. نمونه گیری به صورت در دسترس و تخصیص نمونه ها به صورت تصادفی با نرم افزار تولید توالی تصادفی شامل گروه مداخله (30 نفر) و گروه کنترل (30 نفر) انجام یافت. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه کیفیت خواب Pittsburgh استفاده شد. مداخله یک برنامه سه ماهه مراقبت پرستاری مبتنی بر الگوی سازگاری «روی» بود. گروه کنترل درمان های معمول را دریافت کردند. از نرم افزار SPSS نسخه 26 و آمار توصیفی و استنباطی جهت تجزیه و تحلیل استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که در گروه مداخله، میانگین نمره کل کیفیت خواب بعد از مداخله کاهش معناداری داشته است (کیفیت خواب بهبود یافته است) (001/0>p). همچنین، قبل از مداخله، میانگین نمره کل کیفیت خواب در گروه مداخله و کنترل تفاوت معناداری نداشته (05/0<p)، در حالی که بعد از مداخله معنادار بوده است (001/0>p).
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که برنامه مراقبت پرستاری مبتنی بر الگوی سازگاری «روی» در بهبود کیفیت خواب بیماران تحت درمان نگه دارنده با متادون مؤثر بوده است. بنابراین، این الگو می تواند چارچوب مناسبی برای ارایه مراقبت از این قبیل بیماران فراهم کند.
ثبت کارآزمایی بالینی: IRCT20141127020108N6