حیات

مصاحبه های کیفی در اختلالات شناختی ناشی از زوال عقل: هموار کردن چالش های اخلاقی، روش‌شناختی (قسمت دوم)

ناهید دهقان نیری

همان طور که در قسمت اول توضیح داده شد گرچه در تحقیقات کیفی به دست آوردن تجربیات دست اول از ضروریات کشف و غنی سازی یافته های مطالعه است، اما گاهی به دلیل چالش های مختلف، افراد مبتلا به اختلالات شناختی کنار گذاشته می شوند و سعی می شود احساسات و دیدگاه آن ها از طریق مراقبان و یا افراد نزدیک آن ها کشف شود که نه تنها این افراد را در حد شیء پایین می آورد، بلکه از نظر اخلاقی نیز پژوهش های کیفی را با ناهمواری هایی مواجه می کند و غنی بودن یافته ها را به چالش می کشد (1). از آن جا که روش جمع آوری داده ها اساساً بر نتایج مطالعات تأثیر می گذارد (2)، محققان در تحقیقات کیفی باید سعی کنند این اطلاعات را تا حد امکان از خود این افراد کسب کنند؛ زیرا درک تجربیات افراد مبتلا به اختلال شناختی برای ارایه خدمات مبتنی بر شواهد مهم است. به هر حال از آن جا که این بیماران با مواردی چون گفتار مبهم (3)، خاطره سازی کاذب (6-4)، مشکلات خلقی و رفتاری (7) و سایر مسایل روبه رو هستند، باید نکاتی برای مصاحبه با این افراد مدنظر محققان قرار گیرد؛ زیرا مصاحبه های عمیق با هدف درک تجربه زندگی شرکت کنندگان انجام می گیرد (8و9). این مصاحبه ها مهارت های خاصی را در مراحل مختلف از جمله «تهیه راهنمای مصاحبه، جذب افراد؛ کسب رضایت/موافقت؛ انجام مصاحبه های مؤثر؛ تحلیل و تفسیر داده ها؛ ابلاغ و انتشار مؤثر یافته های پژوهش» می طلبد که در این قسمت به نکات مورد توجه برای این مراحل می پردازیم. ضمن آن که حفظ سلامت محقق و شرکت کننده؛ همچنین بازاندیشی و توجه به عمیق و غنی بودن مصاحبه ضرورت دارد (6).

روان‌سنجی و بومی‌سازی ابزار خودارزیابی صلاحیت‌های انفورماتیک پرستاری

ارغوان افرا

زمینه و هدف: پرستاری حرفه ای امروز، نیازمند به کارگیری فناوری اطلاعات برای تسهیل در تصمیم گیری های بالینی است، تا بهترین نتایج به نفع بیمار به دست آید. مطالعه حاضر با هدف روان سنجی و بومی سازی ابزار خودارزیابی صلاحیت های انفورماتیک پرستاری در ایران انجام یافته است.
روش بررسی: این پژوهش یک مطالعه توصیفی و روش شناختی است. ابتدا نسخه اصلی ابزار با استفاده از روش استاندارد به فارسی ترجمه شد. سپس روایی صوری و محتوایی آن از طریق نظرات متخصصان و شاخص روایی محتوا محاسبه شد. پایایی با دو شیوه آلفای کرونباخ و آزمون-بازآزمون، با محاسبه ضریب همبستگی درون طبقه ای مورد بررسی قرار گرفت. تحلیل داده ها با استفاده از روش تحلیل عاملی تأییدی با حجم نمونه 300 نفر دانشجوی پرستاری دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی آبادان که در سال 1402 به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند، در نرم افزارهای SPSS نسخه 22 و Lisrel نسخه 8/8 انجام یافت.
یافته ها: شاخص روایی محتوا در تمامی گویه ها از مقدار استاندارد 79/0 بالاتر بود و همه گویه ها امتیاز مطلوب را کسب کردند. نسخه نهایی ابزار با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ 898/0 و شاخص همبستگی درون خوشه ای 893/0 از پایایی مطلوب برخوردار بود. نتایج تحلیل عاملی تأییدی نشان داد نسخه فارسی ابزار با 5 عامل مورد تأیید است. تخمین بارهای عاملی استاندارد نشان داد که این ابزار در ایران برازش قابل قبولی دارد و از روایی سازه مناسبی برخوردار است.
نتیجه گیری: نسخه فارسی ابزار خودارزیابی صلاحیت های انفورماتیک پرستاری دارای مشخصه های روان سنجی قابل قبولی در جمعیت پرستاران ایرانی است و می توان از آن به عنوان یک ابزار معتبر در پرستاری بهره گرفت.

مقایسه تأثیر مشاوره گروهی بلوغ به مادران و دختران نوجوان بر میزان پرخاشگری نوجوانان دختر

رضا ضیغمی

زمینه و هدف: نوجوانی با تلاش برای رسیدن به اهداف و جهش های رشد اجتماعی، عاطفی و جسمانی مشخص می شود و پرخاشگری مهم ترین عامل خطر روانی آسیب شناختی در نوجوانان است. این مطالعه با هدف مقایسه تأثیر مشاوره بلوغ به مادران و دختران نوجوان بر میزان پرخاشگری دختران نوجوان طراحی و اجرا شده است.
روش بررسی: این کارآزمایی در عرصه در مورد 92 نفر در سه گروه (دو گروه مداخله مادران و دختران نوجوان و یک گروه کنترل) در دو مرحله قبل و بعد از مداخله در سال 1402 در مدارس شهر قزوین انجام یافت. نمونه گیری به روش تصادفی چندمرحله انجام گرفت، سپس نمونه ها با تخصیص تصادفی بلوک بندی 6 تایی در سه گروه قرار گرفتند. در گروه های مداخله برای هر گروه مداخله 6 جلسه تا سقف یک ساعت مداخله حضوری انجام گرفت و گروه کنترل مداخله ای دریافت نکرد. از پرسشنامه پرخاشگری Novaco برای گردآوری داده ها استفاده شد. داده ها با استفاده از آنالیز کوواریانس چندمتغیره در نرم افزار SPSS نسخه 25 تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار نمره خشم قبل از مداخله در گروه دختران نوجوان و مادران و گروه کنترل به ترتیب 68/10±21/50، 32/10±93/57 و 61/10±56/54 بود (018/0=p) و بعد از مداخله به ترتیب 16/10±68/37، 66/14±76/43 و 11/16±60/49 شد که از نظر آماری اختلاف معناداری داشت (014/0=p). تأثیر مداخله بر کاهش نمره کل پرخاشگری از نظر آماری معنادار بود (020/0=p) و مقدار اندازه اثر مداخله براساس Partial Eta Squared 09/0 برآورد شد.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه حاضر نشان داد که آموزش بلوغ به مادران همانند آموزش به دختران نوجوان می تواند بر کاهش پرخاشگری مؤثر باشد.

عوامل روان‌شناختی مؤثر بر مراقبت پیگیرانه بعد از درمان در مبتلایان به سرطان پستان مراجعه‌کننده به مراکز درمانی غرب استان مازندران طی سال‌های 1401-1400

علی پورحبیب

زمینه و هدف: مراقبت های پیگیرانه پس از درمان سرطان پستان، بر کاهش مرگ ومیر و هزینه های درمان و ارتقای کیفیت زندگی بیماران تأثیر زیادی دارد. مطالعه حاضر با هدف تعیین عوامل روان شناختی مؤثر بر مراقبت های پیگیرانه بعد از درمان سرطان پستان انجام گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی، 180 بیمار مبتلا به سرطان پستان شهرستان های بابل و غرب استان مازندران به روش تصادفی ساده در طی سال های 1401-1400 انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه های اطلاعات فردی، اضطراب و افسردگی بیمارستانی Zigmond، ترمومتر درماندگی روان شناختی، ترس از عود سرطان و چک لیست مراقبت های پیگیرانه بعد از درمان سرطان پستان جمع آوری شد. به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از نرم افزار SPSS نسخه 18 و آمار توصیفی و استنباطی استفاده شد.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار سنی افراد مورد مطالعه 01/12±49/51 سال بود. میانگین و انحراف معیار نمرات افسردگی، اضطراب و ترمومتر درماندگی روان شناختی به ترتیب 71/2±16/6، 13/4±7۰/10 و 54/2±98/5 بود. نتایج نشان داد که افراد دارای اضطراب، افسردگی، درماندگی روان شناختی و ترس از عود بیش تر، برخی رفتارهای پیگیرانه را کم تر انجام می دهند و برخی را کم تر (05/0p<).
نتیجه گیری: با توجه به نتایج توصیه می شود سیاست گذاران بهداشتی به چالش های روان شناختی این بیماران توجه داشته باشند. در مورد فراهم کردن تسهیلات پوشش بیمه، جهت غربالگری و درمان مشکلات روحی روانی بیماران می تواند با بهبود سلامت روان، به مشارکت افراد در رفتارهای خود مراقبتی و ارتقای سلامت افراد کمک نماید.

بررسی روند شکستگی های مشکوک به پوکی استخوان در سالمندان شهرستان کاشان طی سال های 1396-1400

سودابه یارمحمدی

زمینه و هدف: پوکی استخوان شایع ترین بیماری در سالمندان است که منجر به شکستگی استخوان و دردهای شدید می شود. این مطالعه با هدف تعیین روند شکستگی های مشکوک به پوکی استخوان در سالمندان انجام گرفته است.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی- مقطعی در مورد 448 سالمند بالای 60 سال مبتلا به تروماهای لگن، هیپ، دیستال دست و ستون فقرات، در بازه زمانی 1396 تا 1400 در سال 1403 در شهرستان کاشان انجام گرفته است. متغیرهای بررسی شده شامل اطلاعات جمعیت شناختی، شدت آسیب و فراوانی شکستگی ها بود که از سامانه ثبت ملی ترومای ایران استخراج و با یکدیگر مقایسه شدند. داده ها با استفاده از آنالیز واریانس و کای دو در سطح معناداری 05/0 تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: از 448 سالمند مورد مطالعه، 244 نفر زن (5/54%) بودند و میانگین سنی سالمندان مبتلا به استئوپروز بیش از 75 سال بود. بیش ترین نوع شکستگی شامل شکستگی هیپ و لگن 331 نفر (9/73%)، شکستگی دیستال دست 71 نفر (8/15%) و شکستگی ستون فقرات 65 نفر (5/14%) بود. همچنین، میانگین نمره شدت آسیب از 80/2±43/8 به 77/2±96/8 طی سال 1396 تا 1400 افزایش یافت. در این بازه زمانی، تغییرات قابل توجهی در روند سنی سالمندان گزارش نشد، اما جمعیت مردان حدود 6% افزایش یافت.
نتیجه گیری: یافته های این مطالعه نشان دهنده افزایش فراوانی شکستگی لگن در سالمندان کاشان است که برای کاهش شکستگی ها، لازم است سالمندان به طور فعال از نظر عوامل خطر پوکی استخوان غربالگری شوند.

تأثیر رایحه درمانی استنشاقی اسطوخودوس بر فشارخون سیستولیک و دیاستولیک افراد مبتلا به پیش پرفشاری خون

امیر موسی رضایی

زمینه و هدف: شواهد بیانگر آن است که پیش پرفشاری خون با افزایش عوامل خطر قلبی عروقی مرتبط است. مطالعه حاضر با هدف تعیین اثربخشی رایحه درمانی استنشاقی اسطوخودوس بر فشارخون سیستولیک و دیاستولیک افراد مبتلا به پیش پرفشاری خون در شهر اصفهان طراحی و اجرا شده است.
روش بررسی: این مطالعه نیمه تجربی دو گروهی در سال 1402 با مشارکت 70 مبتلا به پیش پرفشاری خون در مراکز منتخب خدمات جامع سلامت اصفهان انجام گرفت. بیماران به روش در دسترس وارد مطالعه شدند و به تصادف در گروه آزمون و کنترل (35 نفر در هر گروه) تخصیص یافتند. مداخله شامل رایحه درمانی با اسانس اسطوخودوس به صورت دو قطره با خلوص صد در صد به مدت 20 دقیقه تک جلسه‏ای بود. قبل، بلافاصله، 10 و 20 دقیقه پس از رایحه درمانی، فشارخون افراد در شرایط استاندارد ثبت ‏شد. گروه کنترل آموزش‏های معمول مرکز بهداشت را دریافت کردند. در این مطالعه از نرم افزار SPSS نسخه 26 و آمار توصیفی و استنباطی از جمله آنالیز واریانس با اندازه‏گیری‏های مکرر و آنکووا استفاده شد. سطح معناداری در آزمون ها 05/0 در نظر گرفته شد.
یافته ها: براساس نتایج آزمون آنالیز واریانس با اندازه‏گیری‏های تکراری، «اثر متقابل زمان و گروه» فشارخون سیستولیک (001/0>p) و فشارخون دیاستولیک (001/0p<) معنادار شد. همچنین تأثیرات بین گروهی متغیر وابسته فشارخون سیستولیک معنادار شد (اثر گروه) (001/0>p)، به طوری که در مقایسه بین دو گروه مداخله و کنترل، روند کاهش میانگین فشارخون سیستول در گروه مداخلـه بـه صـورت معناداری بیش تر از گروه کنترل بوده است. همچنین در مقایسه درون گروهی، نتایج حاکی از معنادار شدن فشارخون سیستولیک بین قبل با تمامی زمان‏های بعد از رایحه درمانی در گروه مداخله بود (001/0>p)، این مقایسه برای گروه کنترل معنادار نشد (068/0=p). همچنین برخلاف فشارخون سیستولیک، نتایج آزمون تأثیرات بین گروهی فشارخون دیاستولیک معنادار نشد (141/0=p).
نتیجه گیری: با توجه به روند رو به صعود ابتلا به فشارخون و عوارض گسترده آن و تأثیرات مثبت استفاده از رایحه درمانی، این روش به عنوان یک مداخله مقرون به صرفه و با دسترسی و کاربرد آسان، در کنار سایر روش‏ها به عنوان یک درمان مکمل، توصیه می شود.

تأثیر مشاوره گروهی مهارت‌های زندگی با رویکرد شناختی رفتاری بر تطابق زنان خشونت دیده

سکینه طاهرخانی

زمینه و هدف: نحوه راهبرد تطابقی زنان در مواجهه با خشونت می تواند منجر به افزایش و یا کاهش خشونت و همچنین استرس مرتبط با آن شود. یکی از راهکارها جهت ارتقای تطابق، می تواند آموزش مهارت های زندگی باشد. لذا این مطالعه با هدف تعیین تأثیر مشاوره گروهی مهارت های زندگی با رویکرد شناختی رفتاری بر تطابق زنان خشونت دیده انجام گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه نیمه تجربی تعداد 120 زن خشونت دیده از مراکز بهداشتی درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اراک در سال 1401 انتخاب و در دو گروه مداخله و کنترل (هر گروه 60 نفر) قرار گرفتند. برای گروه مداخله 8 جلسه مشاوره گروهی مهارت های زندگی با رویکرد شناختی رفتاری اجرا شد. داده ها با استفاده از پرسشنامه ویژگی های فردی و سلامتی، مقیاس تاکتیک های حل تعارض و پرسشنامه راه های تطابق جمع آوری شد. راهبردهای تطابقی در پایان مداخله و 12 هفته پس از اتمام مداخله مجدداً سنجیده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی انجام یافت.
یافته ها: پس از مداخله، افزایش معنادار میانگین نمره زیرمقیاس های فاصله گرفتن (001/0>p)، برنامه ریزی (001/0>p)، جستجوی حمایت اجتماعی (002/0=p) و حل مسأله (001/0>p) و کاهش معنادار میانگین نمره زیرمقیاس تفکرات آرزومندانه (001/0>p) در گروه مداخله در مقایسه با گروه کنترل رخ داد. بیش ترین تأثیر مداخله بر زیرمقیاس برنامه ریزی و کم ترین تأثیر بر زیرمقیاس جستجوی حمایت اجتماعی بود. (میانگین و انحراف معیار زیرمقیاس برنامه ریزی در گروه مداخله در مرحله پیش آزمون و پس آزمون به ترتیب 61/3±95/8 و 40/2±82/14بود. این ارقام برای زیرمقیاس جستجوی حمایت اجتماعی به ترتیب 21/3±28/5 و 77/1±03/7 بود).
نتیجه گیری: مشاوره گروهی مهارت های زندگی با رویکرد شناختی رفتاری منجر به افزایش استفاده از راهبردهای فاصله گرفتن، برنامه ریزی، جستجوی حمایت اجتماعی و حل مسأله و کاهش استفاده از تفکرات آرزومندانه در زنان خشونت دیده، شد. بنابراین، می توان از این روش جهت ارتقای تطابق زنان خشونت دیده استفاده کرد.