مجله دیابت و متابولیسم ایران

ارزیابی تولیدات علمی جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌ی دیابت و تعیین جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی آن طی دو دهه‌ی اخیر (2015-1996)

عارف ریاحی

مقدمه: تعیین جایگاه و نقش هر کشور در تولیدات علمی در حوزه‏های مختلف موضوعی، نشان دهنده ی میزان توانمندی و عملکرد آن کشور در جهت ارتقا و کمک به بهبود آن موضوع می‏باشد. هدف از مطالعه ی حاضر، بررسی کمی و کیفی تولیدات علمی حوزه ی دیابت جمهوری اسلامی ایران و تعیین جایگاه آن در منطقه و جهان می‏باشد.
روش ها : مطالعه ی حاضر به روش پیمایشی توصیفی (مقطعی) و با رویکرد علم‏سنجی صورت گرفته است. جامعه ی مطالعه ی حاضر را 2291 مقاله و مدرک علمی جمهوری اسلامی ایران در حوزه ی دیابت تشکیل می‏دهند که طی دو دهه ی اخیر و در پایگاه اطلاعاتی اسکوپوس نمایه شده‏اند. برای تجزیه و تحلیل اطلاعات و ترسیم گراف‏ها، از نرم افزارهای SPSS، NodeXL و VOSviewer استفاده شده است.
یافته ها: روند تولیدات علمی ایران در حوزه ی دیابت در طی سال‏های مورد بررسی رشد داشته و از 5 مورد در سال 1996 به 299 مورد در سال 2015 رسیده است. یافته‏ها نشان داد که دانشگاه علوم پزشکی تهران، ایالات متحده آمریکا و دکتر فریدون عزیزی به ترتیب به عنوان مهم‏ترین مرکز تولید کننده، کشور همکار و نویسنده ی پرتولید شناسایی شده‏اند. همچنین جایگاه جمهوری اسلامی ایران طی‏ سال‏های مورد بررسی رشد مطلوبی داشته و ایران به ترتیب درسطح منطقه‏ای و سطح بین‏المللی به رتبه ی دوم و بیست و یکم ارتقاء یافته است.
نتیجه گیری: هرچند به لحاظ کمی تولیدات علمی کشورمان در حوزه ی دیابت طی سال‏های مورد بررسی رشد مثبتی داشته است، ولی سهم جمهوری اسلامی ایران از کل تولیدات علمی حوزه ی دیابت بسیار ناچیز بوده است. همچنین بخش قابل توجهی از مدارک علمی منتشر شده در مجلات نه چندان معتبر و باکیفیت داخلی منتشر شده‏اند. سیاست‏گذاری و برنامه‏ریزی دانشگاه‏های علوم پزشکی و در راس آن وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی برای افزایش مطالعات و پژوهش‏های مرتبط با حوزه دیابت و ارتقای سطح کمی و کیفی تولیدات علمی لازم و ضروری به نظر می‏رسد.

ارزیابی میزان قند خون و هموگلوبین A1c قبل و بعد از ورود به برنامه‌ی‌ پیشگیری و کنترل دیابت کشور در گروهی از سالمندان شهر اصفهان

احمد علی اکبری کامرانی

مقدمه: دیابت یکی از شایع ترین بیماری های غدد است که در جوامع مختلف شیوع متفاوتی دارد. 90 % تا 95 % انواع دیابت را دیابت نوع دو شامل می شود. زندگی صنعتی و شهرنشینی عامل اصلی افزایش تعداد مبتلایان به این بیماری است. برنامه ی کشوری پیشگیری و کنترل دیابت در راستای پیشگیری و کنترل دیابت و عوارض ناشی از آن، در کشور درحال انجام است و هنوز تأثیردقیق برنامه بررسی نشده است. این مطالعه با هدف بررسی تأثیر برنامه بر میزان قند خون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله ی بیماران در زمینه ی کنترل دیابت انجام شد.
روش ها: پژوهش حاضر یک مطالعه ی مقطعی از نوع قبل و بعد بود که بر روی 100سالمند دیابتی که قصد ورود به برنامه را داشتند، به صورت در دسترس در شهر اصفهان انجام شد. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه دو قسمتی شامل: اطلاعات جمعیت شناختی، سلامت و سنجش بیوشیمیایی قندخون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله استفاده شد. اطلاعات به صورت قبل از ورود به برنامه و سپس سه ماه پس از ورود به برنامه جمع آوری شد.
یافته ها: میانگین و انحراف معیار قند خون ناشتای بیماران قبل از ورود به برنامه به ترتیب 73/172و 68/71 و سه ماه بعد از برنامه 02/ 143، 19/51 بود (30/5 = t، 001/0>P). همچنین میانگین و انحراف معیار قند هموگلوبین گلیکوزیله بیماران قبل از ورود به برنامه به ترتیب 24/8 و 90/1 و بعد از برنامه به ترتیب 44/7 و 66/1 بود (79/4 = t، 001/0>P).
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه، تأثیر برنامه ی کشوری پیشگیری و کنترل دیابت را در کنترل میزان قند خون ناشتا و هموگلوبین گلیکوزیله سالمندان دیابتی نشان داد. پیشنهاد می گردد این برنامه در همه ی مراکز بهداشتی-درمانی کشور انجام شود.

تجارب بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در استفاده از انسولین

طاهره دهداری

مقدمه: از آنجا که شناخت مؤلفه های تعیین کننده ی تبعیت بیماران دیابتی از رژیم های دارویی در جهت طراحی مداخلات مناسب ضرورت دارد، هدف مطالعه ی حاضر روشن ساختن تجارب بیماران مبتلا به دیابت نوع دو در استفاده از انسولین می باشد.
روش ها: این مطالعه ی کیفی روی 22 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک غدد بیمارستان فیروزگر در سال 1396 با استفاده از نمونه گیری مبتنی بر هدف انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه های بدون ساختار جمع آوری، پیاده سازی و به روش تجزیه و تحلیل محتوایی (از نوع قراردادی) تحلیل شدند.
یافته ها: میانگین سن بیماران مشارکت کننده 72/56 سال با انحراف معیار16/9 بود. پس از تحلیل و کدبندی اطلاعات، 2 مضمون اصلی شامل عوامل فردی (با 6 زیر طبقه شامل نگرش منفی به انسولین، عوامل هیجانی، دانش، ترس، اعتقاد در مورد اثربخشی بیشتر درمان های مکمل نسبت به تزریق انسولین و نداشتن مهارت کافی برای نگه داری و تزریق انسولین) و عوامل محیطی (با 3 زیر طبقه شامل حمایت اجتماعی، قیمت و تأثیرگذارنده های موقعیتی) به عنوان تجارب بیماران در زمینه ی استفاده از انسولین ظهور یافتند.
نتیجه گیری: تأسیس مراکز مشاوره و آموزش بیماران دیابتی و خانواده های آنها در کلینیک های غدد، افزایش حمایت های بیمه از بیماران دیابتی و لزوم صرف وقت بیشتر برای آموزش بیماران توسط پزشکان ضرورت دارد.

شناسایی ابعاد مختلف سبک زندگی سلامت، ویژه‌ی زنان مبتلا به دیابت نوع دو: یک مطالعه‌ی کیفی پدیدار شناختی

اصغر آقایی

مقدمه: دیابت بیماری مزمنی است که بر بسیاری از ابعاد و جنبه های زندگی تأثیر می گذارد. تجربه ی بیماران جنبه های مختلف زندگی او را در بر می گیرد زیرا بیمار به واسطه ی بیکاری اش زندگی می کند. هدف این مطالعه توضیح نقش سبک زندگی در زندگی بیمار است. بررسی تجربه ی زیسته ی بیماران در این مورد می تواند راهکار اساسی در اصلاح سبک زندگی بیماران دیابتیک باشد.
روش ها: این مطالعه یک بررسی کیفی از نوع پدیدارشناسی است که در آن نمونه گیری از میان مراجعین به مرکز خیریه ی دیابت اصفهان به طور هدفمند، با حداکثر تنوع انتخاب شد. 33 بیمار زن مبتلا به دیابت در سنین بین 35 تا 69 سال با سابقه ی حداقل یک سال ابتلا به دیابت و نداشتن بیماری روانی حاد، انتخاب شدند. نمونه گیری به صورت تدریجی از بهمن 95 تا بهار 96 انجام گرفت. بیماران در این مطالعه با انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته طی 45 تا 50 دقیقه مورد بررسی قرار گرفتند. متن مصاحبه های ضبط شده، پس از پیاده سازی به روش تحلیل کلایزی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافته ها: طی فرآیند تجزیه و تحلیل داده های حاصل از تجربه ی زیسته ی بیماران مبتلا به دیابت، چهار درون مایه شامل بعد سلامت جسمانی، بعد سلامت روان شناختی، بعد سلامت معنوی و سلامت اجتماعی استخراج گردید.
نتیجه گیری: برای اصلاح سبک زندگی بیماران نیازبه نگرشی همه جانبه نسبت به موضوع سبک زندگی است. درک تجربه ی زیسته ی و نتایج حاصل از تجارب مربوط به سبک زندگی ﺳﻼﻣﺖ در ﺑﯿﻤـﺎران مبتلا به دیابت می تواند اعضای تیم درمانی و مراقبتی را در ارائه ی خدمت مطلوب تر کمک نماید و از بازگشت های مکرر به سبک زندگی نادرست جلوگیری به عمل آید.

ناامنی غذایی در بیماران دیابتی نوع دو مراجعه کننده به کلینیک تغذیه در شهر اردبیل

فاطمه قنادی اصل

مقدمه: ناامنی غذایی با کنترل ضعیف قند خون همراه است. از این رو، مطالعه ی حاضر با هدف تعیین امنیت غذایی در بیماران دیابتی نوع دو در اردبیل انجام شد.
روش ها: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی، 153 بیمار دیابتی نوع دو (98 زن و 55 مرد) در اولین ویزیت خود در کلینیک تغذیه در سال 1395 انتخاب شدند. مشارکت کنندگان بعد از اندازه گیری وزن و قد، پرسشنامه های ثبت غذایی سه روز (2 روز عادی و یک روز تعطیل) را تکمیل کردند. با استفاده از نرم افزار آنالیز غذایی N4 مقدار دریافت انرژی، درشت مغذی ها و ریزمغذی ها محاسبه شد. ناامنی غذایی با مقایسه ی مقادیر دریافت مواد مغذی با مقادیر مجاز توصیه شده اندازه گیری شد. از آزمون های تی تک نمونه ای و تی مستقل برای انجام مقایسه استفاده شد.
یافته ها: میانگین سن، مدت بیماری و نمایه ی توده ی بدنی مشارکت کنندگان به ترتیب 36/7±56/49 (سال)، 46/5±34/6 (سال) و 25/4±55/28 (کیلوگرم بر مترمربع) بود. فقط 6/19 درصد مشارکت کنندگان در محدوده ی طبیعی وزن قرار داشتند. میانگین مصرف انرژی 59/515± 20/1922 کیلوکالری در روز بود. کربوهیدرات، پروتئین و چربی به ترتیب 26/63، 86/14 و 88/21 درصد انرژی دریافتی را تشکیل دادند. مصرف ریز مغذی ها (کلسیم، منیزیم، ویتامین های A، E و C) کمتر از مقادیر مجاز توصیه شده بود.
نتیجه گیری: ناامنی غذایی به ویژه در مصرف کلسیم، منیزیم، ویتامین های A، E و C در بیماران دیابتی نوع دو شایع بود. توصیه می شود این بیماران برای مقادیر مورد نیاز رژیمی شان آموزش داده شوند.

تأثیر فعالیت تناوبی اندام فوقانی و اندام تحتانی بر متابولیسم کربوهیدرات و مقاومت به انسولین در زنان چاق

مینو باسامی

مقدمه: شیوع بالای چاقی و اضافه وزن در زنان ابتلا به سندرم متابولیک و دیابت را بالا می برد. با توجه به تأثیر متفاوت فعالیت های ورزشی مختلف و تفاوت حجم عضلات بالا تنه و پایین تنه درگیر در فعالیت، احتمالاً اثر فعالیت تناوبی شدید با کارسنج دستی و پایی بر متابولیسم و مقاومت به انسولین متفاوت می باشد. لذا هدف از این تحقیق بررسی تأثیر فعالیت تناوبی اندام فوقانی و اندام تحتانی بر متابولیسم کربوهیدرات و مقاومت به انسولن در زنان چاق بود.
روش ها: بدین منظور 12 زن چاق (نمایه ی توده ی بدن 5/5±1/31 کیلوگرم بر مترمربع) به طور داوطلبانه در این تحقیق شرکت کردند. آزمودنی ها یک جلسه فعالیت تناوبی را روی دوچرخه کارسنج و در جلسه ای دیگر روی کارسنج دستی با فاصله ی یک هفته، 2 دقیقه فعالیت با شدت 85% حداکثر اکسیژن مصرفی همراه با 4 دقیقه استراحت فعال با شدت 45% حداکثر اکسیژن مصرفی به مدت 30 دقیقه انجام دادند. قبل و بلافاصله پس از 30 دقیقه فعالیت دو نمونه ی خونی برای اندازه گیری انسولین و گلوکز گرفته شد. میزان اکسیژن مصرفی و دی اکسیدکربن تولیدی حین فعالیت برای محاسبه اکسیداسیون کربوهیدرات اندازه گیری شد.
یافته ها: اگرچه فعالیت تناوبی میزان انسولین را کاهش داد، اما پاسخ انسولین به فعالیت تناوبی اندام فوقانی و تحتانی تفاوت معنی داری نشان نداد (05/0P>). میزان گلوکز با فعالیت تناوبی کاهش یافت و این کاهش متعاقب فعالیت تناوبی اندام تحتانی بیشتر از فعالیت اندام فوقانی بود (05/0P<). همچنین میزان HOMA-IR در جلسه ی پائین تنه بیشتر از بالاتنه کاهش یافت (05/0P<). فعالیت تناوبی منجر به افزایش معنی دار اکسیداسیون کربوهیدرات شد (05/0P<)، اما مقایسه ی دو نوع فعالیت تناوبی اندام فوقانی و تحتانی، تفاوت معنی داری نشان نداد (05/0P>).
نتیجه گیری: نتایج مطالعه پیش رو نشان داد فعالیت تناوبی در زنان چاق، متابولیسم کربوهیدرات و مقاومت به انسولین را تغییر می دهد و تغییرات مقاومت به انسولین وابسته به نوع فعالیت (اندام فوقانی و اندام تحتانی) می باشد، اما به اکسیداسیون کربوهیدرات وابسته نیست.