مجله دیابت و متابولیسم ایران

تشریح وضعیت موجود، سیاستها و مداخلات اجراشده، نتایج بهدست آمده و برنامههای آتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بهمنظور کنترل عوامل خطر بیماریهای غیرواگیر در ایران: یک مقاله‌ی مروری

افشین استوار

مقدمه: کاهش رشد بروز و شیوع بیماری های غیرواگیر و بار این بیماری ها ازطریق انجام مداخلات و اتخاذ سیاست های لازم برای کاهش شیوع عوامل خطر رفتاری آنها شامل تغذیه ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و مصرف دخانیات
روش ها: در این مقاله مروری، مستندات و گزارش های موجود در وزارت بهداشت؛ برنامه های تدوین شده؛ توصیه های سازمان های ملی و بین المللی، نتایج به دست آمده از پایش و ارزشیابی های انجام شده و «سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری های غیرواگیر و عوامل خطر مربوطه در جمهوری اسلامی ایران از 1394 تا 1404» بررسی و به هر یک از سه عامل خطر اصلی تغذیه ناسالم، فعالیت بدنی ناکافی و مصرف دخانیات (مصرف زیان بار الکل، در مقاله دیگری بررسی شده است)، به تفکیک در بخش های تشریح وضعیت موجود، سیاست ها و مداخلات اجراشده، نتایج به دست آمده و برنامه های آتی پرداخته شده است.
یافته ها: مداخلات و سیاست های به عمل آمده برای دستیابی به اهداف مندرج در «سند ملی پیشگیری و کنترل بیماری های غیرواگیر و عوامل خطر مربوطه در جمهوری اسلامی ایران از 1394 تا 1404» در حیطه تغذیه ناسالم، باعث اصلاح استانداردهای موادغذایی شده است. مداخلات در حیطه فعالیت بدنی، موجب 1/5 درصد کاهش شیوع نسبی کم تحرکی در جامعه و مداخلات در حیطه مصرف دخانیات، موجب کاهش کلی 44/7 درصدی در مصرف دخانیات بین افراد ایرانی بالای 18 سال شده است ولیکن کاهشی درمورد مصرف قلیان رخ نداده بلکه مصرف آن در سال 1400 نسبت به سال 1390، 28 درصد افزایش داشته است.
نتیجه گیری: باتوجه به یافته های به دست آمده، دستیابی کامل به اهداف مندرج در سند فوق الذکر حاصل نشده است، لذا باید مداخلات و سیاست های جدیدی توسط دست اندرکاران به کارگرفته شود.

تأثیر ترکیب تمرین هوازی و ژل رویال بر بیان سایتوکاین‌های پیش‌التهابی بافت کبد موش‌های چاق

احمد عبدی

مقدمه: التهاب نقش مهمی در افزایش آسیب سلول های کبدی و فیبروز کبد ایفا می کند. در سال های اخیر نقش محافظتی فعالیت ورزشی و ژل رویال (RJ) برای اختلالات متابولیک و التهابی پیشنهاد شده است. هدف از مطالعه ی حاضر بررسی اثرات تمرین هوازی (AT) و RJ بر نشانگرهای پیش التهابی در موش صحرایی مدل رژیم غذایی پُرچرب (HFD) بود.
روش ها: در این مطالعه ی تجربی، 45 موش صحرایی نر به طور تصادفی به پنج گروه (هر گروه: 9=n): رژیم غذایی نرمال (ND)، رژیم غذایی پُرچرب (HFD)، رژیم غذایی پُرچرب+تمرین (HFDT)، رژیم غذایی پُرچرب+ژل رویال (HFDRJ) و رژیم غذایی پُرچرب+تمرین+ژل رویال (HFDTRJ) تقسیم شدند. گروه های مکمل، طی دوره ی مداخله ی روزانه 100 میلی گرم RJ (به ازای هر کیلوگرم وزن بدن) رقیق شده در آب مقطر را به صورت خوراکی دریافت کردند. برنامه ی تمرین هوازی شامل دویدن روی تردمیل با شدت 60-50 درصد اکسیژن مصرفی (VO2max)، پنج روز در هفته به مدت هشت هفته بود.
یافته ها: HFD باعث افزایش NF-κB (006/0=p)، TNF-α (006/0=p) و IL-1β (0001/0=p) کبدی شد. AT، RJ و همچنین ترکیب AT با RJ باعث کاهش NF-κB، TNF-α و IL-1β شد (05/0p≤). کاهش NF-κB، TNF-α و IL-1β در گروه HFDTRJ نسبت به گروه HFDT و HFDRJ معنی دار بود (05/0p≤).
نتیجه گیری: ترکیب AT و RJ ممکن است با کاهش بیان NF-κB، TNF-α و IL-1β باعث کاهش شاخص های التهابی شده و استئاتوز کبدی ناشی از HFD را بهبود بخشد.

مقایسه‌ی اثربخشی آموزش سبک ‌زندگی مبتنی بر مدل بزنف و مدل سازمان جهانی بهداشت بر قندخون ناشتا، قندخون دو ساعت بعد از غذا و هموگلوبین A1c در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو

شیدا سوداگر

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف مقایسه ی آموزش سبک زندگی مبتنی بر مدل بزنف و مدل سازمان جهانی بهداشت بر قند خون ناشتا، قندخون دو ساعت بعد از غذا و هموگلوبین A1c در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد.
روش ها: روش پژوهش نیمه آزمایشی و از نوع گسترش یافته چندگروهی با طرح های پیش آزمون- پس آزمون و گروه کنترل با دوره ی پیگیری با دو گروه آزمایش و یک گروه کنترل بود. سه ماه بعد از پس آزمون پیگیری برای هر سه گروه اجرا شد. جامعه ی آماری این پژوهش شامل کلیه ی بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به بخش غدد بیمارستان امام خمینی در سال 1400 بود. در این پژوهش از یک لیست 100 نفری افراد مبتلا به دیابت، 60 نفر از بیماران دیابتی که معیارهای ورود را داشته و آماده ی همکاری بودند شناسایی شد. سپس 45 نفر به صورت تصادفی انتخاب و با جایگزینی تصادفی در دو گروه آزمایشی و یک گروه کنترل جایگزین شدند. گروه های آزمایش هریک به تفکیک، مداخلات روان شناختی گروهی را دریافت کردند و در انتها هر دو گروه مورد پس آزمون قرار گرفتند. داده های به دست آمده با استفاده از تحلیل آمیخته با اندازه گیری مکرر با رعایت پیش فرض های مربوطه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: نتایج حاکی از تأثیر آموزش سبک زندگی مبتنی بر مدل بزنف و مدل سازمان جهانی بهداشت بر قندخون ناشتا (001/0=P)، قندخون دوساعت بعد از غذا (001/0=P) و هموگلوبلین (006/0=P) A1c و پایداری این تأثیر در مرحله پیگیری بود. همچنین آموزش سبک زندگی مبتنی بر مدل بزنف در مقایسه با آموزش سبک زندگی مبتنی بر مدل سازمان جهانی بهداشت روش مؤثرتری برای کاهش هموگلوبین A1c در مبتلایان به دیابت نوع دو بود اما تفاوت اثر دو گروه بر قندخون ناشتا و قندخون دوساعت بعداز غذا معنادار نبود.
نتیجه گیری: نتایج حاکی از اثربخشی هردو مدل آموزشی و برتری مدل آموزشی بزنف بود. بنابراین می توان نتیجه گرفت که آموزش سبک زندگی مبتنی بر مدل بزنف و مدل سازمان جهانی بهداشت به عنوان درمان های کمکی در مداخلات افراد مبتلا به دیابت نوع دو می تواند مورد استفاده درمانگران قرار گیرد.

بررسی باورهای مرتبط با دارودرمانی و میزان تبعیت از درمان در بیماران مبتلابه دیابت نوع دو شهر همدان در سال1400

شیوا برزوئی

مقدمه: امروزه علی رغم وجود داروهای بسیار مؤثر در کنترل قند خون بیماران دیابتی، افراد نسبتاً کمی از درمان دارویی خود تبعیت می کنند. عوامل متعددی ممکن است در عدم تبعیت درمان دارویی نقش داشته باشند. در این مطالعه تأثیر باورهای مرتبط با دارودرمانی بر میزان تبعیت از درمان در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو موردبررسی قرار گرفت.
روش ها: در یک مطالعه ی مقطعی به روش نمونه گیری در دسترس، 248 نفر از بیماران مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به کلینیک تخصصی دیابت شهر همدان در سال 1400 انتخاب شدند. میزان تبعیت دارویی با پرسشنامه ی موریسکی و باور دارویی با پرسشنامه ی Beliefs about Medicines Questionnaire بررسی گردیدند. داده ها با استفاده از آزمون کای دو، آنالیز واریانس و کروسکال والیس و ضریب همبستگی اسپیرمن در سطح معنی داری 05/0 تحلیل شدند.
یافته ها: میانگین سنی بیماران (9/16)6/52 سال بود. 6/51 % زن، 3/61 % بودند. فراوانی تبعیت درمان دارویی ضعیف، متوسط و خوب به ترتیب در بیماران2/53 %، 8/25 % و21 % بود. در بیماران با تبعیت درمان دارویی ضعیف، متوسط و خوب به ترتیب میانگین (انحراف معیار) نمره ی باور نیاز به درمان دارویی (8/5)9/17، (7/3)2/17و (2/1)7/17، باور نگرانی از درمان دارویی (0/2)6/16، (3/2)6/17و (8/1)1/17، باور روش تجویز دارویی (2/2)2/13، (6/2)6/12و (3/2)2/12، نمره ی کلی باور درمان دارویی (1/8)3/58، (8/6)6/57 و (7/4)5/55 و باور آسیب های درمان برابر با (9/2)6/10، (5/3)2/10 و (0/3)5/8 بود که تنها باور آسیب های درمان ازنظر آماری معنی دار بود (05/0P<).
نتیجه گیری: بیش از نیمی از بیماران، تبعیت درمان دارویی مناسبی نداشتند. باور آسیب های درمان دارویی و ترس از عوارض داروهای دیابت به طور معنی داری با کاهش تبعیت درمان دارویی بیماران مرتبط بود.

تأثیر تمرین استقامتی بر میزان پروتئین‌های درگیر در تنظیم سوخت‌و‌ساز بافت چربی در رت‌های دیابتی نوع دو

محمد شرافتی مقدم

مقدمه: پروتئین های mTOR و CREBدو عامل مهم در مسیرهای سلولی و تنظیم متابولیسم بافت چربی هستند. بنابراین هدف از مطالعه ی حاضر، تأثیر تمرین استقامتی بر میزان پروتئین های mTOR و CREB در بافت چربی رت های دیابتی نوع دو است.
روش ها: در این مطالعه ی تجربی، 18 سر رت نر 2 ماهه از نژاد اسپراگ داولی با میانگین وزن 20±270 گرم انتخاب شدند. 12 سر از رت ها از طریق تزریق درون صفاقی محلول های استرپتوزوتوسین و نیکوتین آمید دیابتی نوع دو شدند. این رت ها به روش تصادفی به 2 گروه، تمرین دیابتی (هر گروه 6 سر) و کنترل دیابتی تقسیم شدند؛ یک گروه کنترل سالم (6 سر) نیز درنظر گرفته شد؛ گروه تمرینی 4 روز در هفته مطابق با برنامه ی تمرینی به مدت 6 هفته به تمرین استقامتی پرداختند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS نسخه ی 23 و آزمون های آنوای-یک طرفه و تعقیبی توکی استفاده‏ شد.
یافته ها: محتوای پروتئین mTOR به دنبال 6 هفته تمرین استقامتی، تغییر معنی داری را نشان داد (0001/0P=)؛ آزمون تعقیبی توکی نشان داد این تغییر معنی دار بین جفت گروه های تمرین دیابتی نسبت به کنترل سالم (004/0P=) و گروه های کنترل دیابتی نسبت به کنترل سالم است (0001/0P=). محتوای پروتئین CREB تغییر معنی داری را نشان داد (0001/0P=)؛ این تغییر معنی دار بین جفت گروه های تمرین دیابتی نسبت به کنترل دیابتی (02/0P=)، تمرین دیابتی نسبت به کنترل سالم (0001/0P=) و گروه های کنترل دیابتی نسبت به کنترل سالم (0001/0P=) بود.
نتیجه گیری: پروتئین های mTORو CREBبه دنبال تمرین استقامتی کاهش یافتند که می تواند در تنظیم سوخت و ساز بافت چربی مؤثر باشند؛ با این وجود باید شرایط تمرینی بیشتری مدّ نظر قرار گیرد.

تأثیر تمرین‌ استقامتی بر محتوای درون سلولی پروتئین‌های ULK1 و FIP200 در بطن چپ رت‌های مبتلا به دیابت نوع یک

ندا آقایی بهمن بگلو

مقدمه: پروتئین ﮐﯿﻨﺎز ﻓﻌﺎل ﮐﻨﻨﺪه ی اﺗﻮﻓﺎژی-1 شبه Unc-52 (ULK1) و ﭘﺮوﺗﺌﯿﻦ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﮐﻨﻨﺪه ﺑﺎ ﺧﺎﻧﻮاده ﮐﯿﻨﺎزﻫﺎی ﭼﺴﺒﺎن ﻣﺮﮐﺰی ﺑﺎ وزن 200 ﮐﯿﻠﻮداﻟﺘﻮن (FIP200) نقشی اساسی در کنترل اتوفاژی و حجم عضلانی دارند. هدف از تحقیق حاضر، بررسی تأثیر تمرین استقامتی بر محتوای درون سلولی پروتئین های ULK1 و FIP200 در بطن چپ رت های مبتلا به دیابت نوع یک است.
روش ها: در این مطالعه ی تجربی، 18 سر رت نر 2 ماهه از نژاد اسپراگ داولی با میانگین وزن 20±300 گرم انتخاب شدند. 12 سر از رت ها از طریق تزریق درون صفاقی محلول های استرپتوزوتوسین دیابتی شدند. این رت ها به روش تصادفی به 2 گروه، تمرین دیابتی و کنترل دیابتی (هر گروه 6 سر) تقسیم شدند؛ یک گروه کنترل سالم (6 سر) نیز در نظر گرفته شد. گروه تمرینی 4 روز در هفته، به مدت 6 هفته به تمرین استقامتی پرداختند. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS نسخه ی 23 و آزمون های آنوای یک طرفه و تعقیبی توکی استفاده‏ شد.
یافته ها: محتوای ULK1 (افزایش) و FIP200 (کاهش) به دنبال تمرین استقامتی، در بین گروه های تحقیق در بطن چپ تغییر معنی داری را نشان داد (0001/0P=). آزمون تعقیبی توکی نشان داد این تغییر معنی دار بین جفت گروه های تمرین دیابتی نسبت به کنترل دیابتی، گروه های تمرین دیابتی نسبت به سالم و همچنین گروه های کنترل دیابتی نسبت به سالم است (05/0P≤).
نتیجه گیری: تمرین استقامتی نشان داد که می تواند با افزایش ULK1 و کاهش FIP200 ماهیتی دوگانه برای کنترل اتوفاژی در آزمودنی های دیابتی داشته باشد. در کل، نیاز به بررسی های بیشتر در زمینه ی فیزیولوژی ورزشی بر پروتئین های مسئول اتوفاژی به ویژه در آزمودنی های دیابتی نوع یک است.