مجله دیابت و متابولیسم ایران

ارتباط آدیپوسیتوکین‌ها با مقاومت به انسولین و دیابت نوع دو: یک مطالعه مروری

معصومه نژادعلی

مقدمه: دیابت شیرین نوع دو (T2DM) یک بیماری متابولیک مزمن است که با مقاومت به انسولین و ترشح ناکافی انسولین توسط سلول های بتای پانکراس مشخص می شود. مقاومت به انسولین مهم ترین ویژگی T2DM است که در آن بافت های محیطی از جمله کبد، عضلات اسکلتی و بافت چربی پاسخ کمتری به حضور انسولین نشان می دهند و عملکرد انسولین مختل می شود. بافت چربی، علاوه بر ذخیره چربی، چندین پپتید زیست فعال بنام آدیپوکین و سیتوکین را سنتز و ترشح می کند که نقش مهمی در تنظیم متابولیسم، التهاب، چاقی و دیابت دارند.
روش ها: در مطالعه حاضر جستجو در پایگاه های اطلاعاتی فارسی و لاتین PubMed، Science Direct، Google scholar SID، Magiran با استفاده از کلیدی مانند دیابت، مقاومت به انسولین، آدیپوکین، آدیپونکتین، لپتین، رزییستین، TNF-α،IL-6 ، RBP-4، کمرین، واسپین، ویسفاتین، امنتین، آپلین برای بازیابی مقالات منتشر شده از سال 2011 تا 2024 انجام شد.
یافته ها: نتایج نشان داد سطح آدیپونکتین در بیماران مبتلا به T2DM و مقاومت به انسولین کاهش می یابد. سطوح بالای لپتین و پروتئین-متصل شونده به رتینول 4 نقش مهمی در مقاومت به انسولین و T2DM دارند. براساس شواهد آدیپونکتین، رزیستین، TNF-α، اینترلوکین 6، واسپین و ویسفاتین با مقاومت به انسولین و T2DM ارتباط دارند. نتایج متناقض از ارتباط کمرین، امنتین، آپلین با مقاومت به انسولین و T2DM یافت شد.
نتیجه گیری: آدیپوسیتوکین ها ممکن است به عنوان یک نشانگر زیستی برای پیش بینی و تشخیص زودهنگام مقاومت به انسولین و T2DM عمل کنند.

مدیریت جامع‌نگر دیابت ملیتوس: نکات کلیدی برای درک و پایبندی بهتر به دستورالعمل‌های مورد اجماع انجمن دیابت آمریکا 2025: یک مقالۀ مروری

علی نورسینا

دیابت ملیتوس یک بیماری مزمن و چند ارگانی است که جمعیت بزرگی را در سطح جهان تحت تأثیر قرار داده و علی رغم اقدامات پیشگیرانۀ وسیع، بروز آن دارای روند صعودی است. بر خلاف وجود دستورالعمل های کارآمد برای مدیریت بیماری، به نظر درک و اجرای این توصیه ها همچنان با چالش هایی هم از جانب کادر درمان و هم از جانب بیماران و مراقبینشان روبرو است؛ بنابراین در این مطالعه با تمرکز بر تبیین یک نگاه جامع نگر به مدیریت دیابت و تفسیر اجزای مراقبت از بیماران مبتلا به دیابت به بررسی و تفصیل برخی از مهم ترین توصیه های موجود در جدیدترین دستورالعمل مورد اجماع انجمن دیابت آمریکا پرداخته شد تا بتوان در تسهیل فرایند تبعیت از دستورات این دستورالعمل ها در جامعه ایران مؤثر بود. تمرکز این مطالعه بر توصیه های پیرامون نحوۀ ارتباط با بیمار مبتلا به دیابت، آموزش و پشتیبانی ساختاریافته بیمار، عوامل روانی و اجتماعی، عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت، پرهیز از سکون در درمان، درنظرگرفتن فیزیولوژی زمینه ای هر بیمار، مدیریت مستمر و مؤثر و سازماندهی مراقبت، کاهش خطر افت قند خون، نظارت و پایش مداوم، اصلاح رفتارهای مؤثر بر سلامت، غربالگری، مدیریت و مراقبت مداوم از نظر عوارض ناشی از دیابت، تصمیم گیری با مشارکت بیمار و اجزای مراقبت از بیماری است. همچنین آخرین به روزرسانی های انجام شده در توصیه های مربوط به مدیریت دیابت در دستورالعمل انجمن دیابت آمریکا به طور خلاصه بررسی گردید

تأثیر یک دوره تمرین استقامتی به‌ همراه تحریک الکتریکی بر بیان ژن برخی از نشان‌گرهای جنسی بافت بیضه موش‌های صحرایی چاق روزه‌دار

محمد ملکی پویا

مقدمه: چاقی یک بیماری چند عاملی است که بروز و بار آن بر جوامع در سراسر جهان رو به افزایش است. عملکرد جنسی در این بیماران از ابعاد مهمی است که اغلب نادیده گرفته می شود. لذا هدف از پژوهش حاضر بررسی تأثیر یک دوره تمرین استقامتی به همراه تحریک الکتریکی بر بیان ژن برخی از نشان گرهای جنسی بافت بیضه موش های صحرایی چاق روزه دار بود.
روش ها: در این مطالعۀ تجربی کنترل شده با گروه شاهد 40 سر موش صحرایی نر ویستار (8 هفته ای با وزن 19±200 گرم) پس القاء چاقی و افزایش وزن به طور تصادفی به 5 گروه 8 تایی کنترل، چاق روزه دار، روزه دار-تمرین استقامتی، روزه دار-تحریک الکتریکی و روزه دار-تمرین استقامتی-تحریک الکتریکی تقسیم شدند. گروه های مداخله برای یک دورۀ 4 هفته ای تحت فعالیت ورزشی استقامتی (با سرعت 10 تا 20 متر/دقیقه و مدت 20 تا 40 دقیقه)، تحریک الکتریکی (دستگاه فوت شوک برای 5/0 میلی آمپر و 20دقیقه) و روزه داری (8 به 16 ساعت) قرار گرفتند. پس از تمرین و بی هوشی، نمونه بردای بافتی صورت گرفت و پس از انجام فرایندهای ملکولی بیان ژن ها با استفاده از دستگاه Real time-PCR اندازه گیری شد. برای آنالیز داده ها از آزمون تحلیل واریانس دو طرفه در سطح معنی داری 05/0 >P و نرم افزار گراف پد استفاده شد.
یافته ها: نتایج نشان داد تمرین استقامتی منجر به افزایش معنی دار بیان ژن های 5αR و آروماتاز در موش های صحرایی چاق روزه دار نسبت به گروه چاق شد (0001/0 =P). همچنین تحریک الکتریکی و تلفیق آن با تمرین استقامتی منجر به افزایش معنی داری بیان ژن 5αR شد (0001/0 =P) اما در ژن آرماتاز این افزایش معنی داری نبود (377/0 =P).
نتیجه گیری: به نظر می رسد تمرین استقامتی و تحریک الکتریکی در حین روزه داری با افزایش بیان ژن های 5-آلفا ردوکتاز و آروماتاز در نمونه های چاق در سلامت جنسی آنها مؤثر بوده و منجر به بهبود آن می شود. همچنین تلفیقی از تحریک الکتریکی و تمرین ورزشی نیز می تواند اثرات مثبتی بر این روند داشته باشد اما نیازمند مطالعات بیشتری است.

طراحی و ارزیابی وب‌سایت آموزشی دیابت در کودکان با هدف ارتقاء سطح آگاهی مادران

رویا نعیمی

مقدمه: دیابت نوع یک یا دیابت کودکان و نوجوانان تأثیر قابل توجهی بر زندگی کودکان و والدین دارد. به طوری که ایجاد درک عمیق در خصوص بیماری دیابت کودکان و راه های پیشگیری و مراقبت از مبتلایان، ارائه دهندگان مراقبتی را قادر می سازد تا نیازهای خاص آنان را برآورده سازند. یکی از راهکارهای ارتقاء دانش مبتلایان به بیماری آموزش های مبتنی بر وب است. لذا در این مطالعه به طراحی و ارزیابی وب سایت آموزشی دیابت در کودکان با هدف ارتقاء کیفیت مراقبت از کودکان و کاهش مرگ و میر پرداخته شد.
روش ها: این مطالعه شامل سه مرحلۀ گردآوری محتوا، طراحی وب سایت و ارزیابی بود. اطلاعات محتوای وب سایت از منابع کتابخانه ای معتبر جمع آوری و با استفاده از ابزار طراحی وب سایت وردپرس طراحی گردید. سپس ارزیابی محتوا، عملکرد، قابلیت های صفحۀ نمایش، مجموعه اصطلاحات و قابلیت یادگیری وب سایت توسط پزشکان و پرستاران انجام شد.
یافته ها: اطلاعات بالینی قابل فهم و رسا در مورد بیماری دیابت کودکان، در وب سایت آورده شد. در ارزیابی محتوای وب سایت بالاترین میانگین مربوط به بخش دیابت نوع یک در یک نگاه و کمترین میانگین مربوط به بخش آسیب شناسی بیماری بود. در ارزیابی عملکرد وب سایت بالاترین میانگین مربوط به طراحی کلی وب سایت و کمترین میانگین مربوط به راحتی کار با وب سایت بود. به طور کلی عملکرد وب سایت از کیفیت خوبی برخوردار بود.
نتیجه گیری: برای افزایش اثربخشی خدمات مراقبتی و کاهش عوارض بیماری ها ارائه اطلاعات صحیح و معتبر در قالب وب سایت های آموزشی باید مورد توجه باشد.

تأثیر 8 هفته تمرین شنا همراه با دریافت عصارۀ سویا بر بیان سطوح FN1-ARC-NGFR-BDNF مرتبط با نوروژنز موش‌های مبتلا به پُلی‌کیستیک از طریق مصرف رژیم غذایی پُرچرب و لتروزل

فرزانه تقیان

مقدمه: سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) شایع ترین اختلال غدد درون ریز در بین زنان است و اثرات مادام العمر بر سلامتی دارد. هدف از این مطالعه بررسی فیزیولوژیکی تأثیر PCOS بر عملکرد نورون زایی و بهبود علائم شناختی از طریق تغییر سبک زندگی و استفاده از طب مکمل است.
روش ها: در این مطالعۀ تجربی، 30 سر موش ماده از سویه C57BL/6 با میانگین وزنی 2±18 کیلو گرم و سن 6 تا 7 هفته به طور تصادفی به پنج گروه شامل: گروه کنترل، گروه پلی کیستیک، گروه پلی کیستیک+تمرین شنا، گروه پلی کیستیک+سویا، گروه پلی کیستیک+تمرین+سویا تقسیم شدند. بیان ژن ها به روش Real Time-PCR سنجیده شد. ژن ها به کمک نرم افزارهای بیوانفورماتیک انتخاب شدند. میزان غلظت هورمون لوتئینیزه کننده ( LH ) از روش الایزا مورد ارزیابی قرار گرفت.
یافته ها: ژن های FN1-ARC-NGFR-BDNF در موش های مبتلا به پلی کیستیک نسبت به گروه کنترل کاهش میزان بیان را نشان داد (001/0 >P). از سویی، بیان ژن های FN1-ARC-NGFR-BDNF در موش های مبتلا به پلی کیستیک همراه با تمرین شنا و مصرف مکمل سویا به طور معنی داری نسبت به گروه پلی کیستیک افزایش یافت. تجویز هم زمان تمرین شنا و مصرف مکمل سویا به طور معنی داری سبب افزایش غلظت LH (001/0 >P) و بیان ژن های FN1-ARC-NGFR-BDNF شد (001/0 >P).
نتیجه گیری: این پژوهش نشان داد که ترکیب تمرین شنا و مصرف عصاره سویا می تواند نوروژنز را در مدل PCOS تقویت کرده و علائم شناختی را بهبود بخشد. یافته های ما تأیید می کند که این ترکیب نه تنها عملکرد سیستم عصبی را ارتقا می دهد، بلکه از طریق تنظیم هورمونی به بهبود کلی سلامت کمک می کند. این نتایج مسیر تازه ای برای درمان های مکمل در مدیریت PCOS فراهم می سازد.

ماندگاری اثر تغییرات ناشی از تمرینات ورزشی برآدیپوسایتوکاین‌های التهاب درجه پایین در بیماران چاق دیابتی نوع دو

صالح افراسیابی

مقدمه: امروزه چاقی با بیماری های سندرم متابولیک و به ویژه دیابت نوع دو ارتباط تنگاتنگی داردکه ترشح و رهاسازی آدیپوسایتوکاین ها را تغییر می دهد و برنامه های تمرینی متفاوت نتایج متفاوتی بر این شاخص ها داد. از این رو هدف پژوهش حاضر بررسی میزان ماندگاری تغییرات ناشی از برنامه های تمرینی بر شاخص های آدیپوسایتوکاینی بیماران دیابتی نوع دو چاق است.
روش ها: در این مطالعۀ نیمه تجربی، 45 مرد چاق مبتلا به دیابت نوع دو جهت شرکت در یک گروه کنترل (بدون تمرین) و 4 گروه تمرینی (هوازی، ترکیبی، مقاومتی و تناوبی با شدت بالا) به روش تصادفی تقسیم شدند. برنامۀ تمرین گروه ها براساس کالری مصرفی در هر جلسه در نظر گرفته شد. شرکت کنندگان 12 هفته برنامه های تمرینی را اجرا کردند و 12 هفته در وضعیت بی تمرینی قرار گرفتند. شاخص های فیزیولوژیکی، تن سنجی و شاخص های التهابی و پیش التهابی (IL-6، TNF-α، رزیستین و لپتین) و شاخص های ضدالتهابی (آدیپونکتین و SFRP5) در قبل از برنامه و هفته های 6، 12، 18 و 24 اندازه گیری شد.
یافته ها: پس از 12 هفته تمرین های ترکیبی، هوازی، تناوبی با شدت بالا و مقاومتی، شاخص های ضدالتهابی (آدیپونکتین و SFRP5) افزایش معناداری را نسبت به خط پایه (قبل از شروع برنامۀ تمرینی) نشان داد (05/0P< ). در خصوص شاخص های پیش التهابی و ضدالتهابی (IL-6، TNF-α، رزیستین و لیپتین) کاهش معنادار در تمامی گروه ها پس از 12 هفته برنامۀ تمرینی مشاهده گردید (05/0P< ). در این پژوهش بهبودی قابل توجهی در کاهش وزن و گلوکز خون پس از اجرای 12 هفته برنامۀ تمرینی در هر 4 گروه تمرینی مشاهده شد (05/0 P<). در بخش دوم یافته ها (بی تمرینی یا ماندگاری اثر تمرین) این تمرین مقاومتی بود که درصد کاهش کمتری (05/0 P<) در شاخص های ضدالتهابی و افزایش در شاخص های پیش التهابی و التهابی پس از 12 هفته بی تمرینی را نشان داد که ماندگاری بیشتر بهبودی را در بیماران دیابتی نوع دو چاق نمایش می دهد (05/0P<).
نتیجه گیری: یافته های پژوهش نشان دادند که تمرین تناوبی با شدت بالا پس از 12 هفته می تواند سبب اثرگذاری بیشتری در شاخص های التهابی، پیش التهابی و ضدالتهابی در مقایسه با تمرین هوازی، ترکیبی و مقاومتی گردد. امّا این تمرین مقاومتی است که سبب ماندگاری بیشتر کاهش در شاخص های التهابی، پیش التهابی و افزایش در شاخص های ضدالتهابی در بیماران دیابتی نوع دو چاق شد. بنابراین اثرگذاری تمرین مقاومتی در شرایط بی تمرینی از سه شیوۀ تمرینی تناوبی با شدت بالا، هوازی و ترکیبی (هوازی + مقاومتی) اثرگذاری بیشتری بر التهاب درجه پایین دارد و بهبودی طولانی تری را در بیماران دیابتی نوع دو چاق به دنبال دارد.

تأثیر تمرین استقامتی بر محتوای پروتئین PGC1α، هموگلوبین گلیکوزیله‌ و شاخص‌های سندرم متابولیک در موش‌های صحرایی چاق مبتلا به دیابت نوع دو

اسکندر رحیمی

مقدمه: سندرم متابولیک از مجموعه ای از بیماری ها مانند چاقی شکمی، تری گلیسیرید بالا، فشار خون، قند خون بالا و همچنین با چربی مفید پایین مشخص می شود. هدف تحقیق حاضر بررسی تأثیر تمرین استقامتی بر محتوای پروتئین PGC1α، هموگلوبین گلیکوزیله و شاخص های سندرم متابولیک در موش های صحرایی چاق مبتلا به دیابت نوع دو است.
روش ها: 18 سر موش صحرایی نژاد ویستار با میانگین وزنی 20±200 گرم انتخاب شدند و چهارهفته تحت غذای پُرچرب قرار گرفتند. سپس تعداد 12 سر به صورت تصادفی انتخاب و با تزریق محلول های نیکوتین آمید ( mg/kg110) و استرپتوزوتوسین ( mg/kg50) دیابت نوع دو القاء شدند. موش های دیابتی به طور تصادفی در دو گروه تمرین و کنترل بیمار تقسیم شدند. یک گروه کنترل سالم نیز در نظر گرفته شد. نمونه های گروه تمرین به مدت 8 هفته و هر هفته 5 جلسه با شدتی حدود 50 تا 70 درصد حداکثر سرعت تمرین استقامتی روی تردمیل انجام دادند. 48 ساعت پس از آخرین جلسۀ تمرین موش ها قربانی و متغیرها اندازه گیری شدند. جهت تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های آنوای یک طرفه و تعقیبی توکی در نرم افزار SPSS نسخۀ 29 صورت گرفت.
یافته ها: تمرین استقامتی منجر به کاهش معنی داری در سطوح قند خون ناشتا، هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c) و سطوح تری گلیسیرید خون شد (0001/0 P=). از طرفی بر سطوح HDL تأثیری را نشان نداد (087/0 P=). در مقابل منجر به افزایش میزان درون سلولی PGC-1α شد (0001/0 P=).
نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد تمرین استقامتی با تنظیم عوامل مرتبط با سندرم متابولیک می تواند به عنوان یک عامل کمک کنندۀ دارویی مد نظر قرار گیرد.

بررسی سمیت مخلوط عصاره‌های گیاهی در مُدل سلولی PC12 در شرایط عادی و اثر حفاظتی آن در محیط حاوی گلوکز بالا

مهدی گودرزوند

مقدمه: بیماری دیابت یکی از شایع ترین اختلالات غدد آندوکرین است که مشخصۀ اصلی آن افزایش غلظت گلوکز در سرم بیماران است. داروهای گیاهی به دلیل عوارض کمتر دارای مقبولیت زیادی در نزد مردم هستند. هدف این مطالعه بررسی اثر محافظتی مخلوط عصارۀ گیاهان شنبلیله، قره قاط، خارمریم، گزنه، بادرنجبویه و هندوانه ابوجهل در مُدل سلولی PC12 در محیط حاوی گلوکز بالا.
روش ها: پس از زمان های 24، 48 و72 ساعت از مجاور دادن غلظت های مختلف عصاره های گیاهی (شنبلیله، قره قاط، خارمریم، گزنه، بادرنجبویه و هندوانه ابوجهل) در محیط کشت نرمال سلول های PC12 و محیط کشت با گلوکز بالا (mg/ml 25، 5/13)، میزان حیات سلولی از طریق روش MTT بررسی شد.
یافته ها: میزان زنده مانی سلول های PC12 در24، 48 و 72 ساعت بعد از تیمار کردن با مخلوط عصاره های گیاهی تغییری در حیات سلولی ایجاد نکرد. میزان زنده مانی سلول ها در گروه دوز بالای گلوکز، نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری داشته و مخلوط عصاره های گیاهی دردوزهای بالا به طور معنی داری منجر به کاهش مرگ سلولی در این شرایط گردید.
نتیجه گیری: براساس یافته های موجود، گلوکز با غلظت (mg/ml 25، 5/13)، موجب مرگ سلول های PC12 گردیده و مخلوط عصاره های گیاهی توانست در غلظت های بالا منجر به کاهش مرگ سلولی ناشی از گلوکز بالا بعد از مواجهه با سلول های عصبی شود.