مجله دیابت و متابولیسم ایران

اثر تمرین ورزشی بر فاکتورهای کاردیومتابولیک در کودکان و نوجوانان چاق مبتلا به سندرم متابولیک: یک مرور سیستماتیک و فراتحلیل

فاطمه کاظمی نسب

مقدمه: سندرم متابولیک در کودکان و نوجوانان چاق خطر ابتلا به بیماری های قلبی عروقی و دیابت نوع دو را افزایش می دهد. تحقیقات نشان می دهد که تمرین ورزشی می تواند سلامت قلب و عروق را در این جمعیت بهبود بخشد. هدف این فراتحلیل ارزیابی تأثیر تمرینات ورزشی بر این عوامل خطر در کودکان و نوجوانان چاق مبتلا به سندرم متابولیک است.
روش ها: جستجوی سیستماتیک مقالات انگلیسی و فارسی از پایگاه های PubMed، Web of Science و Scopus بدون محدودیت زمانی تا ماه (می) ۲۰۲۴ انجام شد. در تحلیل داده ها، از مدل اثر تصادفی برای محاسبه تفاوت میانگین وزنی (WMD)، اختلاف میانگین استاندارد شده (SMD) و فاصله اطمینان ۹۵ درصد (CI) استفاده شد. همچنین، ناهمگونی مطالعات با آزمون I² ارزیابی شد.
یافته ها: نتایج 6 مطالعه با 1761 آزمودنی نشان داد که تمرین ورزشی سبب کاهش معنادار وزن بدن [001/0=P،kg 32/6- =WMD]، دورکمر [001/0=P،cm 11/9- =WMD]، لیپوپروتئین با چگالی پایین (LDL) [001/0=P، mmol/L52/0- =WMD]، کلسترول تام (TC) [001/0=P ،mmol/L 65/0- =WMD]، تری گلیسرید (TG) سرمی [001/0=P،mmol/L 56/0- =WMD]، گلوکز ناشتا [03/0=P، mmol/L 19/0- =WMD]، انسولین ناشتا [001/0=P، 01/1- =SMD] و شاخص مقاومت به انسولین (HOMA-IR) [001/0=P،60/1- =WMD] نسبت به گروه کنترل در کودکان و نوجوان چاق مبتلا به سندرم متابولیک می شود.
نتیجه گیری: مداخلات ورزشی سبب کاهش وزن بدن، دورکمر، فشارخون و بهبود پروفایل چربی از جمله LDL، TC و TG سرمی در کودکان و نوجوانان چاق مبتلا به سندرم متابولیک می شود، اما تأثیر قابل توجهی بر غلضت HDL سرمی ندارد. بنابراین برای کاهش عوامل خطر قلبی- عروقی و بهبود شرایط متابولیک، اجرای مداخلات ورزشی بلندمدت ضروری است.

نقش تله نرسینگ در آموزش خود مراقبتی بیماران مبتلا به دیابت: یک مُرور روایتی

فتیحه کرمان ساروی

مقدمه: دیابت یک بیماری مزمن است که عوارض آن می تواند منجر به کاهش کیفیت زندگی شود و نیازمند مراقبت های طولانی مدت است. آموزش مؤثر خودمراقبتی نقش مهمی در کنترل قند خون و پیشگیری از عوارض دیابت دارد. تله نرسینگ به عنوان رویکردی نوین، راهکاری امیدوارکننده برای ارتقای آموزش خودمراقبتی در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو محسوب می شود.
روش ها: مطالعۀ حاضر یک مرور نظام مند است که با بهره گیری از راهبرد جست وجوی سه مرحله ای انجام شد. با استفاده از کلیدواژه های فارسی و انگلیسی شامل «تله نرسینگ»، «خودمراقبتی»، «دیابت» و معادل های آنها (Telenursing, Self-care, Diabetes) بر پایۀ اصطلاحات MeSH، جست وجو در پایگاه های اطلاعاتی فارسی (Magiran، SID) و بین المللی (PubMed، Scopus، Google Scholar) در بازۀ زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۳ انجام شد. پس از اعمال معیارهای ورود، از میان ۱۰۹۲ مقاله بازیابی شده، ۱۷ مقالۀ مورد مرور و تحلیل قرار گرفت.
یافته ها: از مجموع ۱۰۹۲ مقاله بازیابی شده، پس از حذف موارد تکراری، ۱۷ مقاله که با اهداف مطالعه هم راستا بودند، انتخاب شد. این مقالات به بررسی تأثیر تله نرسینگ از طریق تماس تلفنی یا ترکیب آن با سایر فناوری ها در بهبود رفتارهای خودمراقبتی بیماران مبتلا به دیابت پرداختند.
نتیجه گیری: یافته ها نشان می دهد تماس های تلفنی می توانند به عنوان یکی از روش های اثربخش پرستاری از راه دور در آموزش خودمدیریتی بیماران دیابتی به کار گرفته شوند. پرستاران قادرند از تله نرسینگ به عنوان رسانه ای آموزشی و کارآمد برای ارتقای کنترل قند خون استفاده کنند. این رویکرد نه تنها موجب بهبود کیفیت خدمات مراقبتی می شود، بلکه بیماران را در جهت مدیریت آگاهانه بیماری و پیشگیری از عوارض آن توانمند می سازد.

بررسی ارتباط نوسانات قند خون با عوارض میکروواسکولار و ماکروواسکولار دیابت: یک مطالعۀ مروری

مهناز پژمان ثانی

مقدمه: نوسانات قند خون، که به عنوان نوسان در سطح قند خون در طول زمان تعریف می شود، به طور فزاینده ای به یک عامل شناخته شده در آسیب شناسی عوارض دیابت تبدیل شده است. در حالی که قند خون بالای مزمن با عوارض میکروواسکولار (رتینوپاتی، نفروپاتی و نوروپاتی) و ماکروواسکولار (بیماری عروق کرونر، سکتۀ مغزی و بیماری عروق محیطی) مرتبط دانسته شده است، شواهد نوظهور نشان می دهد که نوسانات قند خون یک عامل خطر مستقل برای این پیامدها است. این مطالعۀ مروری به بررسی رابطۀ بین نوسانات قند خون و ایجاد عوارض میکروواسکولار و ماکروواسکولار در دیابت پرداخت و سازِکارهای اساسی، پیامدهای بالینی و رویکردهای درمانی را برجسته کرد.

اثر بخشی آموزش ذهن آگاهی شفقت محور بر انزوای اجتماعی، حس انسجام و ارزشمندی بدن در دختران دارای اضافه وزن

شهربانو دهرویه

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بخشی آموزش ذهن آگاهی شفقت محور بر انزوای اجتماعی، حس انسجام و ارزشمندی بدن در دختران دارای اضافه وزن انجام شد.
روش ها: این پژوهش از نوع نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه گواه اجرا گردید. جامعۀ آماری این تحقیق شامل دختران ۱۴ تا ۱۸ ساله دارای اضافه وزن در شهر ساری در سال ۱۴۰4-۱۴۰3 بود که تعداد 32 نفر به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش تحت آموزش ذهن آگاهی شفقت محور قرار گرفت که در قالب ۸ جلسه آموزشی ارائه شد، درحالی که گروه کنترل تحت هیچ گونه آموزشی قرار نگرفت. پروتکل رویکرد ذهن آگاهی شفقت محور براساس طرح درمانی Sadeghi و همکاران (1400) برنامه ریزی و اجرا شد. ابزارهای به کار رفته در این پژوهش شامل، پرسشنامه ارزشمندی بدن Mendelson (2001)، پرسشنامۀ حس انسجام Antonovsky (1987) و پرسشنامۀ انزوای اجتماعی M‏odarresi Yazdi و همکاران (1396) بود. نتایج حاصل از پژوهش در دو سطح آمار توصیفی و استنباطی و آزمون تحلیل کوواریانس تک متغیره و چند متغیره با استفاده از نرم افزار SPSS نسخۀ ۲۶ تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: نتایج نشان داد که آموزش ذهن آگاهی شفقت محور بر خودارزشی، حس انسجام و انزوای اجتماعی دختران دارای اضافه وزن تأثیر دارد، بدین معنی که آموزش ذهن آگاهی شفقت محور سبب کاهش انزوای اجتماعی و بهبود خودارزشی و حس انسجام دختران دارای اضافه وزن شده است (001/0P< ، 787/11 =F، لامبدای ویلکز = 151/0).
نتیجه گیری: آموزش ذهن آگاهی شفقت محور، با تأکید بر پذیرش تجربیات بدون قضاوت و ایجاد رویکردی معنا مدار، می تواند نقش حیاتی در ارتقای سلامت روان، تنظیم هیجانات و بهبود تعاملات اجتماعی ایفا کند. بنابراین، توجه به این مداخله مؤثر در گروه های آسیب پذیر، به ویژه دختران دارای اضافه وزن، می تواند در طراحی راهبردهای حمایتی و درمانی نقش به سزایی داشته باشد و به بهبود کیفیت زندگی آنها کمک کند.

شبکۀ‌ برهم‌کنش پروتئین-پروتئین: شناسایی ژن‌های کلیدی و مسیرهای دخیل در تومورزایی آدنوم‌ هیپوفیز غیرعملکردی

ناهید صفری علی قیارلو

مقدمه: آدنوم های هیپوفیز غیرعملکردی (NFPAs) فاقد شواهد بالینی افزایش هورمون هستند. عدم وجود نشانگرهای زیستی قابل اعتماد برای پیش آگهی و درمان، همراه با خطر قابل توجه عود، سبب ایجاد چالش های اساسی برای مدیریت بیماری شده است. هدف این مطالعه شناسایی ژن های کلیدی و مسیرهای زیستی در تومورزایی آدنوم هیپوفیز غیرعملکردی با استفاده از روش سیستم بیولوژی است.
روش ها: مجموعه دادۀ میکرواری با شمارۀ دسترسی GSE26966 برای شناسایی ژن های افتراقی بین نمونه های آدنوم هیپوفیز غیرعملکردی و هیپوفیز سالم آنالیز شد. برهم کنش های بین ژن های افتراقی در سطح پروتئین با استفاده از داده های برهم کنش پروتئین- پروتئین (PPI) جمع آوری شده از پایگاه داده IntAct، ایجاد شد. نرم افزار cytoscape، پکیج های igraph و MCL برای ساخت، آنالیز توپولوژیکی و خوشه بندی شبکه استفاده شدند.
یافته ها: ۱۱۳۵ ژن افتراقی، |log2FC|>2 و FDR< 0.05، بین نمونه های آدنوم هیپوفیز غیرعملکردی و هیپوفیز سالم شناسایی شدند که ۳۲۳ ژن افزایش و ۸۱۲ ژن کاهش بیان داشتند. شبکۀ PPI شامل ۶۹۶۰ گره و ۱۵۶۹۱ یال بود. براساس آنالیز خوشه بندی، تنظیم چرخۀ سلولی، تنظیم سازمان دهی و تجمع کروماتین، تنظیم رونویسی و تنظیم مسیر اسکلت سلولی اکتین، مهم ترین مسیرهای درگیر بودند. با آنالیز توپولوژیکی شبکه، ژن های CDKN1A، BHLHE40، FHL2، H1-2، H2BC21 و FGFR3 به عنوان گره های هاب مرکزی شناسایی شدند. این ژن ها در مسیرهای زیستی ذکر شده نیز درگیر بودند.
نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد که روش سیستم بیولوژی با رویکرد تلفیق داده های های رونوشت ژن با داده های برهم کنش پروتئین ها توانایی شناسایی مسیرها و نشانگرهای زیستی بالقوه در تومورزایی آدنوم هیپوفیز غیرعملکردی دارد.

بررسی رابطۀ بین ادراک رفتار فداکارانه همسر و خودکارآمدی با مدیریت رفتار در بیماران دارای دیابت نوع دو

قدرت اله عباسی

مقدمه: دیابت نوع دو یک بیماری مزمن و شایع است شایع متابولیک است که کنترل مؤثر آن نیازمند توجه به عوامل روان شناختی و بین فردی است. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه بین ادراک رفتار فداکارانه همسر و خودکارآمدی با مدیریت رفتار در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد.
روش ها: این پژوهش توصیفی– همبستگی است که به صورت مقطعی اجرا شد. جامعۀ آماری شامل بیماران متأهل مبتلا به دیابت نوع دو مراجعه کننده به مراکز غدد و متابولیسم و خانه های بهداشت شهر ساری بود. از میان آنها، ۹۷ نفر براساس معیارهای ورود و خروج و به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه ادراک رفتار فداکارانه همسر (Harper & Figuerres, 2008)، خودکارآمدی بیماران دیابتی (Fappa et al 2016) و مدیریت رفتار (Toobert et al., 2000) بود. داده ها با نرم افزار SPSS نسخۀ ۲۴ و با استفاده از آمار توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندگانه) تجزیه وتحلیل شدند.یافته ها: بین ادراک رفتار فداکارانه همسر و خودکارآمدی با مدیریت رفتار بیماران رابطۀ مثبت و معناداری مشاهده شد (P< 0.01). همچنین این دو متغیر در مجموع ۳۰ درصد از واریانس مدیریت رفتار را تبیین کردند که در این میان، ادراک رفتار فداکارانۀ همسر سهم بیشتری در پیش بینی مدیریت رفتار بیماران داشت.
نتیجه گیری: یافته ها نشان داد ادراک رفتار فداکارانه همسر و خودکارآمدی نقش مؤثری در ارتقای مدیریت رفتار بیماران مبتلا به دیابت نوع دو دارند. تقویت حمایت همسر و افزایش خودکارآمدی از طریق مداخلات آموزشی و روان شناختی می تواند به بهبود رفتارهای خودمراقبتی و کنترل بهتر بیماری منجر شود.

بانک تومور نئوپلاسم‌های غدد درون‌ریز، زیربنای نوآوری در تحقیقات سرطان: طراحی، جمع‌آوری، پردازش و ذخیره‌سازی

وحید حق پناه

مقدمه: بیوبانک ها مخازن زیستی هستند که نمونه های بیولوژیکی انسان را جمع آوری، پردازش، ذخیره و توزیع می کنند. در این میان، بانک تومور نقش محوری در تحقیقات زیست پزشکی ایفا می کند. هدف کلی یک بانک تومور، جمع آوری نمونه های سرطانی و نرمال، در شرایط استاندارد برای تحقیقات پایه، بالینی یا کاربردی است.
روش ها: نمونه های توموری بیماران نئوپلاسم های غدد درون ریز از باقیمانده بافت هایی که در روند تشخیص بیماری مورد نیاز نیستند، پس از انجام عمل جراحی و برداشتن بافت توموری در بخش جراحی بیمارستان دکتر شریعتی، انتخاب می شوند. همچنین نمونه های بیولوژیکی مرتبط مانند سرم، پلاسما و DNA نیز جمع آوری می شوند. قبل از نمونه گیری، رضایت آگاهانه از بیماران گرفته شده و پرسشنامه تکمیل می گردد. پس از روش انجماد سریع بافت با ایزوپنتان، نمونه بافت در تانک ازت و سایر نمونه های بیولوژیک مانند سرم در فریزر منفی 80 درجۀ سانتی گراد نگه داری می شود.
یافته ها: نمونه های بافت، پلاسما، سرم و DNA جمع آوری شده از بیماران با نئوپلاسم های غدد درون ریز در باکس های جداگانه بارکدار مخصوص ذخیره سازی نمونه در بیوبانک نگه داری می شوند و در اختیار پژوهشگران قرار می گیرند.
نتیجه گیری: استفاده از محصولات زیستی در تحقیقات داخلی و شبکه های بین المللی در حال گسترش هستند تا با حمایت از جمع آوری و توزیع بافت ها، به ویژه بافت های سرطانی، همکاری های تحقیقاتی را تقویت کنند. این روند نقش مهمی در تسهیل تحقیقات پایه و کاربردی در حوزه های مختلف سرطان، از جمله زیست شناسی مولکولی، ایمونولوژی، ژنتیک و داروسازی ایفا می کند و زمینه ساز پیشرفت های علمی و نوآوری های درمانی خواهد بود.

اثربخشی نرم‌افزار توان‌بخشی شناختی ریهاکام بر بهبود عملکرد شناختی در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و دو، یک مطالعۀ کارآزمایی بالینی

سیده مریم مشیریان فراحی

مقدمه: این پژوهش به بررسی اثربخشی نرم افزار توانبخشی شناختی «ریهاکام» بر پنج مؤلفۀ شناختی (حافظۀ کاری، سرعت پردازش اطلاعات، توجه، نادیده گرفتن و کارکردهای اجرایی) در بیماران مبتلا به دیابت نوع یک و دو پرداخت.
روش ها: مطالعه با طرح آزمایشی پیش آزمون– پس آزمون و گروه کنترل انجام شد. ۳۰ بیمار دیابتی به صورت تصادفی به دو گروه آزمایش (دریافت کننده نرم افزار ریهاکام، ۱۲ جلسه ۴۵ دقیقه ای) و کنترل تقسیم شدند. ارزیابی عملکرد شناختی با استفاده از نرم افزار ریهاکام و پرسشنامۀ عملکردهای اجرایی بارکلی (BDEFS) صورت گرفت.
یافته ها: نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) نشان داد که مداخله به طور کلی بر ترکیب متغیرهای وابسته تأثیر معناداری داشته است (001/0 ˂P). تحلیل های تفکیکی (ANCOVA) نشان داد نرم افزار ریهاکام به طور معناداری بر مؤلفه های «توجه» (0016/0=P) و «کارکردهای اجرایی» (001/0 ˂P) تأثیر مثبت داشته است. با این حال، تأثیر معناداری بر حافظۀ کاری، سرعت پردازش اطلاعات و نادیده گرفتن مشاهده نشد.
نتیجه گیری: نرم افزار ریهاکام ابزار مؤثری برای ارتقاء مؤلفه های توجه و کارکردهای اجرایی در بیماران دیابتی است. اندازه اثر قابل توجه برای این دو مؤلفه، کاربرد بالینی آن را در برنامه های توانبخشی شناختی بیماران مزمن تأیید می کند. عدم تأثیر بر سایر مؤلفه ها ممکن است به عواملی چون مدت زمان محدود مداخله، ویژگی های نرم افزار یا ماهیت دیابت مربوط باشد که نیاز به تحقیقات آتی دارد.

بررسی ارتباط نمایه‌‌های پیکرسنجی با شیوع دیابت نوع دو: شواهدی از کوهورت روستایی فسا

نرگس فریدونی

مقدمه: دیابت نوع دو به سرعت در حال افزایش است، به ویژه در خاورمیانه که چاقی مرکزی عامل مهمی در بار بیماری است. شناسایی افراد با شانس بالای ابتلا نیازمند نمایه هایی است که چربی احشایی را بهتر از نمایۀ تودۀ بدنی (BMI) ارزیابی کنند. این مطالعه ۹ نمایۀ پیکرسنجی را در ارتباط با دیابت مقایسه و توان پیش بینی و مقادیر برش بهینه را تعیین کرد.
روش ها: 19 تحلیل مقطعی شامل 103/10بزرگسال 35-70 ساله از کوهورت فسا بود. دیابت براساس گلوکز ناشتا ≥۱۲۶ mg/dL یا مصرف داروی ضددیابت تعریف شد. اندازه گیری ها شامل BMI، دور کمر (WC)، دور باسن (HC)، نسبت دور کمر به باسن (WHR)، نسبت دور کمر به قد (WHtR)، نمایۀ گردی بدن (BRI)، نمایۀ چربی بدن (BAI)، نمایۀ شکل بدن (ABSI)، نمایۀ حجم شکمی (AVI) و نمایۀ دور کمر تعدیل شده بر وزن (WWI) بود. ارتباط ها با رگرسیون لجستیک (خام و تعدیل شده) بررسی شد. دقت با منحنی مشخصه عملکرد گیرنده (ROC)، سطح زیر منحنی (AUC) و نمایۀ یودن سنجیده شد.
یافته ها: افراد دیابتی مقادیر بالاتری از نمایه های پیکرسنجی داشتند (05/0p<). در مدل های تعدیل شده، WC، WHR، WHtR، AVI و WWI پیش بینی کننده های معنادار بود WHR ((05/0p<)) بالاترین AUC را داشت ((001/0p<)، 651/0). مقادیر برش بهینه با حساسیت و ویژگی بالا شامل 91/0= WHR، 53/0 WHtR=و 1/4 BRI= بود.
نتیجه گیری: نمایه های چاقی مرکزی — به ویژه WHR، WHtR و BRI— توان تفکیک بالاتری برای دیابت نشان دادند و استفاده از نمایه های ساده مبتنی بر دور کمر را برای غربالگری زودهنگام تأیید می کند.

یک جهش جدید در بیمار ایرانی مبتلا به سیستینوز: گزارش موردی ومروری بر شواهد

مرضیه موج بافان

مقدمه: سیستینوز یک بیماری نادر ذخیره ای لیزوزومی با وراثت اتوزوم مغلوب است که در اثر جهش در ژن CTNS ایجاد می شود که منجر به تجمع کریستال های سیستین در لیزوزوم و آسیب تدریجی به بافت ها و ارگان های مختلف بدن می شود. در این مطالعه واریانت های موجود در ژن CTNS دو بیمار مبتلا به سیستینوز مراجعه کننده به بیمارستان کودکان علی اصغر را بررسی کرده و مروری بر منابع گذشته واریانت های بیماری زا/احتمالاً بیماری زا در ژن CTNS در ایران و برخی کشورهای خاورمیانه شامل عربستان، ترکیه و مصر خواهیم داشت.
روش ها: پس از جمع آوری داده های بالینی و پاراکلینیکی، توالی یابی تمام اگزون های ژن CTNS به همراه نواحی مرزی آنها انجام شد. برای تفسیر واریانت های شناسایی شده از ابزارهای بیوانفورماتیکی و دستورالعمل ACMG استفاده شد.
یافته ها: در بیمار اول واریانت جدید c.1055A>G در حالت هموزیگوت یافت شد که با توجه به معیارهای بیوانفورماتیکی، به عنوان واریانت «احتمالاً بیماری زا» طبقه بندی شد. در بیمار دوم یک واریانت شناخته شده c.1015G>A به صورت هموزیگوت شناسایی گردید که در گذشته به عنوان واریانت بیماری زا گزارش شده است.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه با معرفی یک واریانت جدید در ژن CTNS، همراه است. همچنین با بررسی مقایسه ای واریانت های گزارش شده در کشورهایی از خاورمیانه از جمله ایران، عربستان، ترکیه و مصر، واریانت c.681G>A به عنوان شایع ترین واریانت ها در ایران، ترکیه و عربستان و واریانت c.829dup به عنوان شایع ترین واریانت در مصر معرفی شد. یافته ها بر اهمیت بررسی ژنتیکی برای تشخیص قطعی بیماری و ضرورت طراحی راهکارهای غربالگری هدفمند در جوامع با نرخ بالای ازدواج فامیلی تأکید دارند.