fa رابطه الگوهای غذایی و غلظت سرمی کورتیزول در بیماران مبتلا به دیابت نوع دو عمومى General پژوهشي Research مقدمه: استرس فیزیولوژیک ممکن است غذا خوردن را تحت تأثیر قرار دهد و نوع غذای دریافتی ممکن است سطح استرس فیزیولوژیک را تغییر دهد. با توجه به گزارشاتی مبنی بر بالا بودن سطح کورتیزول سرم به‌عنوان بیومارکر استرس در بیماران دیابتی، هدف از این مطالعه بررسی رابطه الگوهای غذایی و غلظت سرمی کورتیزول در بیماران دیابتی نوع دو می‌باشد. روش‌ها: این مطالعه در سال 1391 به‌صورت مقطعی توصیفی- تحلیلی روی 241 بیمار مبتلا به دیابت نوع دو انجام شد. الگوهای غذایی عمده به روش تحلیل عاملی به‌دست آمد. اندازه‌گیری غلظت سرمی کورتیزول در ساعت 8 صبح انجام شد. مقایسه سطح کورتیزول سرم بین سهک‌های الگوهای غذایی غالب با استفاده از آنالیز کوراریانس با تعدیل اثر متغیرهای مداخله‌گر و بررسی رابطه کورتیزول سرم و امتیاز الگوهای غذایی با استفاده از آنالیز رگرسیون خطی انجام شد. یافته‌ها: سه الگوی غذایی عمده (غربی، سالم و شبه سالم) شناسایی شد. هیچ‌یک از متغیرهای تن‌سنجی، سطح فعالیت فیزیکی، مدت زمان ابتلا به دیابت و قند خون ناشتا رابطه معنی‌داری با سطح کورتیزول سرمی نداشتند. پس از تعدیل اثر عوامل مداخله‌گر، تفاوت آماری معنی‌داری میان میانگین غلظت سرمی کورتیزول در سهک‌های الگوهای غذایی و نیز بین غلظت کورتیزول و امتیاز الگوهای غذایی مشاهده نشد. میانگین سطـح کورتیزول سـرمی در جمـعیت مـورد بـررسی nmol/L 10/5±95/12 و در محدوده نرمال بود. نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان داد که در بیماران دیابتی نوع دو، کورتیزول سرم با میزان پیروی از الگوهای غذایی غربی، سالم و شبه سالم رابطه‌ای ندارد. Background: Physiological stress may affect eating habits and also foods intake may alter the physiological stress. According to the reports of high levels of serum cortisol as a stress biomarker in type 2 diabetic patients the aim of this study was to investigate the relationship between dietary patterns and serum cortisol concentration in type 2 diabetic patents. Methods: This cross-sectional study was conducted on 241 type 2 diabetic patients in 2013. Major dietary patterns were obtained by factor analysis. Serum cortisol was measured at 8 am. Serum cortisol level was compared among tertiles of dietary patterns using ANCOVA adjusted for confounders (age, sex, BMI, and fasting blood glucose). Linear regression analysis was performed to assess the association between serum cortisol and scores of dietary patterns. Results: Three major dietary patterns were identified as Western, healthy and healthy like. None of the variables age, waist circumference, body mass index, physical activity level, duration of diabetes and fasting blood glucose was significantly associated with serum cortisol. After adjustment for confounders, no statistically significant difference was found in mean serum cortisol among tertiles of dietary patterns or no statistically significant association between serum cortisol and dietary patterns scores. Mean serum cortisol was 12.95±5.10 nmol/L which was in normal range. Conclusion: This study showed that in type 2 diabetic patients, normal levels of serum cortisol were not associated with the adherence to Western, Healthy and Healthy like dietary patterns. رژیم غذایی, آنالیز عاملی, کورتیزول سرم, استرس, دیابت نوع دو Diet, factor analysis, Serum cortisol, stress, type 2 diabetes 27 36 http://ijdld.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-108&slc_lang=fa&sid=1 Nooshin Poorsoltan نوشین پورسلطان No 1. International Branch, Shahid Beheshti University of Medical Sciences شعبه بین‌الملل دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Yadollah Mehrabi یداله محرابی No 2. Department of Epidemiology, Public Health School, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran گروه اپیدمیولوژی، دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Zhaleh Shadman ژاله شادمان No 3. Endocrinology and Metabolism Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Science Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات غدد و متابولیسم، پژوهشکده علوم بالینی غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران Mahdieh Akhoundan مهدیه آخوندان No 3. Endocrinology and Metabolism Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Science Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات غدد و متابولیسم، پژوهشکده علوم بالینی غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران Arash Rashidi آرش رشیدی arashrashidi@yahoo.com Yes 4. National Nutrition and Food Technology Research Institute, School of Nutrition Sciences and Food Technology, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran انیستیتو تحقیقات تغذیه و صنایع غذایی کشور، دانشکده علوم تغذیه و صنایع غذایی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Mohsen Khoshniat Nikoo محسن خوش نیت نیکو No 3. Endocrinology and Metabolism Research Center, Endocrinology and Metabolism Clinical Science Institute, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات غدد و متابولیسم، پژوهشکده علوم بالینی غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران