سلامت و محیط زیست

ارزیابی شاخص مخاطره بوم‌شناختی فلزات سنگین در خاک سطحی بوستان های شهری تهران

سهیل سبحان اردکانی

زمینه و هدف: فلزات سنگین از شایع ترین آلاینده های خاک های شهری هستند که سلامت انسان و به ویژه کودکان را از طریق بلع و یا استنشاق تصادفی خاک و گردوغبار آلوده در معرض خطر قرار می دهند. از این رو، مطالعه حاضر با هدف ارزیابی شاخص مخاطره بوم شناختی فلزات سرب، کادمیوم، کروم و مس در خاک سطحی بوستان های شهری تهران در سال 1395 انجام یافت.
روش بررسی: 60 نمونه خاک از بوستان های ملت، لاله، ولایت، اکباتان و پیروزی جمع آوری گردید، محتوی عناصر سنگین نمونه ها پس از آماده سازی و هضم اسیدی در آزمایشگاه، به روش طیف سنجی پلاسمای جفت شده القایی (ICP) خوانده شد. همچنین شاخص خطرپذیری بالقوه بوم شناختی تجمعی فلزات سنگین (Risk Index (RI)) در خاک محاسبه شد. پردازش آماری نتایج نیز با استفاده از آزمون های شاپیرو-ویلک (Shapiro-Wilk test)، تحلیل واریانس یک طرفه (One-Way ANOVA)، تی تست (One Sample T-Test) و ضریب همبستگی پیرسون (Pearson Correlation Coefficient) انجام یافت.
یافته ها: کمینه و بیشینه میانگین غلظت عناصر در نمونه های خاک برابر با 0/25±0/52 و mg/kg 31/83±153/81 به ترتیب مربوط به کادمیوم و سرب بود. از طرفی میانگین غلظت عناصر سرب و مس در نمونه ها بیشتر از رهنمود WHO بود. همچنین بیشترین مقادیر آلودگی مربوط به بوستان ولایت واقع در جنوب بود. نتایج محاسبه شاخص RI نشان داد میزان تجمعی فلزات سنگین خاک برابر با 99/16 و در محدوده کم خطر قرار داشت.
نتیجه گیری: هرچند میزان تجمعی فلزات سنگین خاک در محدوده کم خطر قرار داشت، ولی از آنجا که میانگین غلظت عناصر سرب و مس از رهنمود WHO بیشتر بود، نسبت به کنترل منابع ورود آلودگی به محیط، پایش دوره ای منابع خاک سطحی به ویژه در بوستان ‎های شهری که شهروندان بخش عمده ای از اوقات فراغت خود را در آنجا سپری می کنند و خودداری از احداث بوستان های شهری در حاشیه جاده ها به خصوص محل های پرترافیک توصیه می شود.

تخریب کاتالیزوری تری کلوسان با استفاده از سیستم ترکیبی نور زنون- GO@TiO2: بهینه‌سازی پارامترهای اولیه

کامیار یغمائیان

زمینه و هدف: تری کلوسان از جمله موادی است که به عنوان ضد میکروب در بسیاری از مواد دارویی و محصولات مراقبت شخصی به کار می رود. اثرات سوئی مانند کاهش میزان هورمون تیروئید، مقاومت به آنتی بیوتیک ها و افزایش خطر سرطان پوست برخی از مشکلات حضور این آلاینده در محیط است. مطالعه حاضر به بررسی کارایی فرایند نانوفتوکاتالیستیXe/ TiO₂@GO در حذف تری کلوسان از محیط های آبی پرداخته است.
روش بررسی: در مطالعه حاضر کاتالیزور TiO₂@GO سنتز و مشخصات ساختاری آن با تکنیک های SEM، EDX و FTIR تعیین گردید. تاثیر پارامترهای غلظت آلاینده، دوز کاتالیست و زمان تماس بر فرایند تخریب تری کلوسان طی فرایند نانوفتوکاتالیستی در حضور نور مرئی به کمک تکنیک آماری (Design of Experiments) DOE براساس روش سطح - پاسخ مطالعه شد. آزمون آنالیز واریانس برای بررسی تاثیرگذاری پارامترها در نظر گرفته شد. شرایط بهینه فرایند نیز با دیدگاه فاکتور مطلوبیت تعیین شد.
یافته ها: غلظت آلاینده، زمان تماس و دوز کاتالیست به ترتیب برابر با mg/L 0/487، min 14/898 و g/L 0/205 به عنوان شرایط بهینه تعیین شد. حداکثر راندمان تخریب در شرایط بهینه 97/542 درصد حاصل شد. دوز کاتالیست نیز تاثیرگذارترین پارامتر در فرایند تخریب تری کلوسان بود.
نتیجه گیری: استفاده از کاتالیزور TiO₂@GO در حضور نور لامپ زنون راندمان قابل قبولی در حذف تری کلوسان از خود نشان می دهد. استفاده از لامپ زنون به تنهایی بسیار از نظر اقتصادی مقرون به صرفه است.

بررسی و تحلیل آلودگی‌های ناشی از مشاغل: مطالعه موردی شهر قم در سال 1394

اکبر اسکندری

زمینه و هدف: صنایع کارگاهی کوچک از یک سو با ایجاد اشتغال موثر در نواحی شهری نقش مهمی در توسعه شهرها دارند و از سوی دیگر حضور آنها در شهر باعث آلودگی زیست محیطی شده است. این مطالعه با هدف بررسی و تحلیل آلودگی های ناشی از مشاغل شهر قم در سال 1394 به انجام رسید.
روش بررسی: پژوهش حاضر توصیفی - تحلیلی - مقطعی بود. ابتدا لیست تمام مشاغل شهری از 67 اتحادیه مربوطه اخذ شد و پس از شناسایی مشاغل آلاینده محیط شهری، در مجموع 223 صنف از تمامی اتحادیه ها به صورت تصادفی مورد بازدید قرار گرفت و آلودگی های ناشی از فاضلاب، پسماند، هوا، صوت، خاک و منظر اصناف انتخابی مورد بررسی قرار گرفت. با عنایت به نظر 15 متخصص و بهره گیری از نرم افزار Expert Choice وزن هر یک از آلودگی ها و نیز رتبه آلودگی هر صنف مشخص شد.
یافته ها: نتایج نشان داد آلودگی فاضلاب، پسماند، هوا، صوت، خاک، و منظر به ترتیب با امتیازهای 0/399، 0/259، 0/169، 0/097، 0/049 و 0/027 حائز اهمیت هستند. بر این اساس از نظر مجموع آلودگی های مورد مطالعه واحدهای شغلی نمایندگی مجاز فروش خودرو با امتیاز کل 1، کارواش 0/889، مهمانسرا 0/881، قالیشویی 0/872، گرمابه 0/709، کوره پزی 0/644، گچ پزی 0/644، سنگبری 0/641، چلوکبابی 0/62، موزائیک سازی 0/609، تراشکاری و آهنگری 0/582، درب و پنجره سازی آهنی 0/569، تولید پرده عمومی و کرکره 0/552، سرامیک سازی 0/546، درودگری 0/518، مکانیک 0/499 و صافکاری 0/499 وضعیت نامناسبی دارند.
نتیجه گیری: به منظور کاهش آلودگی های زیست محیطی ناشی از مشاغل در کوتاه مدت بایستی نظارت و بازرسی های مستمر از مشاغل به عمل آید و در دراز مدت بایستی با انجام برنامه سازماندهی، مشاغل آلاینده به خارج از شهر منتقل شده و در مجتمع های برون شهری مستقر شوند.

بررسی مقایسه‌ای کارایی عملکرد جاذب‌های کیتوزان و کیتوزان اصلاح شده با Fe3O4 در حذف اریترومایسین از محیط‌های آبی

الهام اسراری

زمینه و هدف: استفاده بی رویه از آنتی بیوتیک ها و راهیابی این ترکیبات به محیط زیست به یکی از نگرانی های زیست محیطی تبدیل شده است. امروزه جذب سطحی یکی از روش های کارا و قابل اعتماد در حذف این ترکیبات است. هدف از این پژوهش سنتز کیتوزان - Fe₃O₄و بررسی مقایسه ای کارایی حذف آنتی بیوتیک اریترومایسین از محیط های آبی توسط این جاذب و کیتوزان است.
روش بررسی: مشخصات ساختاری جاذب سنتز شده با تکنیک های TEM،PSA ، VSM مورد آنالیز قرار گرفت . پارامترهای مختلف از جمله pH (11-1)، زمان تماس (min 60-0)، غلظت جاذب ها (g/L 5-1) و غلظت اولیه اریترومایسین (mg/L 50-5) بر راندمان حذف مورد بررسی قرار گرفت. جهت آنالیز داده ها از نرم افزار Excel استفاده شده است . از مدل ایزوترم فروندلیچ و لانگمویر ثابت های تعادلی و ثابت های سینتیکی با استفاده از سینتیک شبه درجه اول و دوم محاسبه گردید.
یافته ها: نتایج حاکی از آن بود که با کاهش pH و غلظت اولیه اریترومایسین، افزایش دوز جاذب ها و زمان تماس راندمان حذف افزایش می یابد. بالاترین راندمان جذب در pH برابر با 3 برای هر دو جاذب، زمان تماس min30 جهت کیتوزان اصلاح شده و min50 برای کیتوزان، دوز جاذب ها g/L2جهت کیتوزان اصلاح شده و g/L3 برای کیتوزان و غلظت اولیه اریترومایسین برای هر دو جاذب mg/L 10، به دست آمد و جذب سطحی اریترومایسین بوسیله هر دو جاذب از ایزوترم لانگمویر و سینتیک شبه درجه دوم پیروی می کند.
نتیجه گیری: جهت حذف اریترومایسین به روش جذب سطحی از کیتوزان اصلاح شده با Fe₃O₄ می توان به عنوان یک جاذب موثرتر نسبت به کیتوزان استفاده کرد .

بهینه‌سازی تولید کربن فعال در دماهای مختلف با استفاده از فعال‌ساز K2CO3 برای حذف رنگ‌زای راکتیو بلک 5 از محلول آبی

حبیب الله یونسی

زمینه و هدف: رنگ های راکتیو، جدیدترین نوع رنگ های تولید شده در صنایع نساجی هستند. این رنگ ها دارای ساختار مقاوم تر از سایر رنگ ها در برابر تجزیه بوده و می توانند صدمات جبران ناپذیری به محیط زیست وارد کنند. هدف از این مطالعه حذف رنگ زای راکتیو بلک 5 با استفاده از کربن فعال تهیه شده از پسماند حاصل از هرس درختچه انگور در سیستم ناپیوسته است.
روش بررسی: در این مطالعه کربن فعال با استفاده از چوب انگور به عنوان پیش ماده و فعال ساز کربنات پتاسیم در نسبت اشباع 1:0/25 در دماهای مختلف 600، 650، 700 ، 750، 800، 850، C^° 900 سنتز شد. سپس آزمایش جذب رنگ برای همه نمونه ها در شرایط یکسان: pH برابر با 2، دوز جاذب g/L 0/025، غلظت اولیه رنگ mg/L 250، دما C° 25، حجم محلول mL 100 و زمان تماس min 120 انجام شد تا کربن فعال بهینه از بین نمونه های سنتز شده انتخاب شود، سپس مطالعات جذب ناپیوسته رنگ زای راکتیو بلک 5 بر روی کربن فعال بهینه انجام گرفت و روند پارامترهای pH، دوز جاذب، غلظت اولیه رنگ، دما و زمان تماس در طول فرایند جذب بررسی شد. همچنین آنالیزهای BET و SEM برای تعیین مشخصات کربن فعال بهینه انجام شد. در پایان مطالعات تعادلی، سینتیک و ترمودینامیک برای رنگ زای راکتیو بلک 5 انجام گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد که نمونه کربن فعال با سطح ویژه m²/g 1670 و حجم کلی حفرات cm³/g 1/434 و توزیع 68 درصد حفرات در محدوده مزوحفره، دارای حداکثر ظرفیت جذب رنگ زای راکتیو بلک 5 به مقدار mg/g 704 در شرایط معین است. این حداکثر ظرفیت جذب در شرایط معین: pH برابر با 2، دوز جاذب g/L 0/035، غلظت اولیه رنگ mg/L 250، دما C° 45، حجم محلول mL 100 و زمان تماس min 120 به دست آمد. نتایج داده های تعادلی جذب رنگ زای راکتیو بلک 5 تطابق بیشتری با مدل فروندلیچ دارد. همچنین مطالعات سینتیکی نشان داد که رفتار جذب رنگ بر روی کربن فعال از مدل شبه درجه دوم پیروی می کند. مطالعات ترمودینامیک نیز بیانگر غیرخودبخودی، گرماگیر و فیزیکی بودن فرایند جذب رنگ زای راکتیو بلک 5 است.
نتیجه گیری: این مطالعه نشان داد کربن فعال تهیه شده از چوب انگور از پتانسیل بالایی در حذف رنگ زای راکتیو بلک 5 از محلول آبی برخوردار است.

بررسی میزان پراکسید هیدروژن موجود در روغن‌های مصرفی واحدهای فست فود تهران

غلامرضا جاهد خانیکی

زمینه و هدف: پراکسید هیدروژن از جمله ترکیباتی است که بطور اولیه در اثر اکسیداسیون روغن و چربی تولید می شود و سبب بروز بیماری های مختلف از جمله تصلب شرایین و بیماری عروق کرونر قلب می شود . هدف از انجام این تحقیق بررسی میزان پراکسید هیدروژن موجود در روغن های مصرفی واحدهای فست فود تهران در سال 1395 است.
روش بررسی: در این مطالعه از تعدادی مراکز فست فود شهر تهران به طور تصادفی نمونه برداری از روغن در حال استفاده، انجام شد. پس از انتقال نمونه ها به آزمایشگاه و تعیین عدد پراکسید مطابق با استاندارد شماره 4179 موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران نمونه ها آنالیز شده و توسط نرم افزار آماری SPSS و آزمون های توصیفی میانگین و انحراف معیار (descriptive statistical parameters) و همچنین آزمون تی تست (t-test)، تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: مطابق استاندارد ملی ایران از مجموع 50 نمونه مربوط به ساندویچی ها، 20 نمونه (40 درصد) قابل مصرف و 30 نمونه (60 درصد) غیر قابل مصرف بودند و از تعداد 40 نمونه فلافلی نیز 14 نمونه (35 درصد) قابل مصرف و 26 نمونه (65 درصد) غیر قابل استفاده بودند. بالاترین عدد پراکسید در نمونه های ساندویچی و فلافلی به ترتیب 29/79 و meq/kg 31/22 گزارش شد.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که میزان عدد پراکسید بیشتر نمونه ها بالاتر از حد مجاز است. از این رو با توجه به خطراتی که پراکسید بر سلامتی دارد، اجرای برنامه های آموزشی و بکار گیری روش های صحیح در تهیه مواد غذایی برای کارکنان این مراکز ضروری است.

بررسی فلزات سنگین نزولات جوی در حوضه آبخیز شهری بجنورد

حسن ایزانلو

زمینه و هدف: با بررسی غلظت فلزات سنگین موجود در نزولات جوی، اطلاعات مهمی در مورد منابع آلاینده ها در اتمسفر فراهم می گردد. از این رو در این مطالعه با هدف کمک به مدیران شهری در کنترل آلودگی شهر بجنورد، اقدام به اندازه گیری غلظت فلزات سنگین سرب، روی و مس در نمونه های آب باران حوضه شهری بجنورد در دو فصل پاییز و بهار شد.
روش بررسی: این مطالعه به صورت توصیفی و تحلیل مقطعی انجام شد. برای اندازه گیری فلزات سنگین، تعداد 24 نمونه آب باران تهیه گردید و با استفاده از دستگاه جذب اتمی، مقدار غلظت فلزات سنگین موجود در نمونه های باران اندازه گیری شد.
یافته ها: نتایج نشان از قلیایی بودن pH در حوضه شهری بجنورد دارد. همچنین غلظت فلزات سنگین موجود در آب باران نیز در مقایسه با استانداردهای جهانی WHO و EPA، دارای اختلاف معنی دار (0/05>P) و کمتر از مقدار استانداردها است. همچنین نتایج آزمون همبستگی پیرسون (correlation Pearson) حاکی از آن است که بیشترین همبستگی مثبت بین عنصر روی و مس در نمونه های باران پاییز و بهار به ترتیب برابر با (0/733=r) و (0/190=r) برقرار است. این همبستگی با استفاده از آنالیز خوشه ای به روش سلسله مراتبی مورد تایید قرار گرفت.
نتیجه گیری: پایین بودن مقادیر pH و از طرفی پایین بودن مقدار غلظت فلزات سنگین در مقایسه با استانداردهای جهانی، نشان از آلودگی پایین آب باران به فلزات سنگین است و خطری برای سلامتی مردم شهر وجود ندارد. غلظت عناصر سنگین در محدوده شهری حوضه های آبخیز شهری بیشتر از سایر سطوح حوضه بوده و بیشترین آلودگی مربوط به عنصر سرب در منطقه مسکونی و تجاری است که بیشترین ترافیک شهری در آن برقرار است. آلودگی فلزات سنگین در فصول مختلف نیز متغیر بوده و در نمونه های آب باران مربوط به فصل بهار بیشتر از پاییز است.

بررسی فلزات سنگین در میوه‌های سیب و زردآلوی باغ‌های شهرستان‌های زنجان و ماهنشان استان زنجان در سال 95

نرگس خدامرادی وطن

زمینه و هدف: فلزات سنگین از عناصر سمی هستند که می توانند وارد غذا شوند و بر سلامتی افرادی که غذاهای آلوده را مصرف می کنند اثر بگذارند. مطالعه حاضر با هدف بررسی غلظت فلزات سنگین در میوه و برآورد میزان مواجهه با فلزات سنگین از طریق مصرف میوه انجام گردید.
روش بررسی: در این مطالعه توصیفی- مقطعی با انجام نمونه برداری تصادفی تعداد 60 نمونه (35 نمونه میوه سیب و 25 نمونه میوه زردآلو) از باغ های اطراف شهرهای زنجان و ماهنشان در سال 95 گرفته شد و غلظت عناصر سرب، کادمیوم، روی و مس با دستگاه جذب اتمی اندازه گیری گردید. تجزیه و تحلیل آماری نیز با نرم افزار SPSS صورت پذیرفت.
یافته ها: میانگین غلظت عناصر در نمونه ها به ترتیب: فلز سرب (mg/kg wet weight 0/121)، کادمیوم (mg/kg wet weight 0/052)، روی ( mg/kg dry weight 10/63) و مس mg/kg dry weight)4/99) بود. میانگین غلظت فلز سرب در سیب و زردآلو به ترتیب 0/17و mg/kg wet weight 0/057، کادمیوم 0/08 و mg/kg wet weight 0/003، روی 9/15 و mg/kg dry weight 12/7، مس 4/4 و mg/kg dry weight5/83 به دست آمد. 28/3 درصد از نمونه ها آلودگی به سرب، 13/3 درصد آلودگی به کادمیوم و 3/3 درصد آلودگی به روی داشتند، آلودگی به مس بیشتر از حد مجاز دیده نشد. غلظت عناصر در شهر زنجان بیشتر از ماهنشان بود. غلظت سرب و کادمیوم در میوه سیب بالاتر از زردآلو و روی و مس در زردآلو بیشتر از سیب بود.
نتیجه گیری: آلودگی به فلزات سنگین غالبا در نمونه های متعلق به باغ های اطراف کارخانه ها و معادن سرب و روی دیده شد. ولی با مصرف این میوه ها مطابق با سرانه اعلام شده در استاندارد ملی، ریسک ابتلا به بیماری های غیر سرطانی وجود ندارد.

تخمین غلظت ازن در سطح زمین با استفاده از روش رگرسیون خطی چند متغیره و تعیین پارامترهای موثر

عطاءاله عبدالهی کاکرودی

زمینه و هدف: ازن سطح زمین (O₃) به عنوان یکی آلاینده های بسیار خطرناک دارای اثرات قابل توجهی برای سلامت ساکنان مناطق شهری است. هدف از این مطالعه شناسایی عوامل مؤثر بر تشکیل ازن و مدلسازی تغییرات مکانی و زمانی غلظت ازن در کلان شهر تهران است.
روش بررسی: داده های مورد استفاده در این تحقیق شامل داده های هواشناسی و داده های مربوط به غلظت آلاینده ها برای سال 1393 است. در این پژوهش ابتدا تاثیر و همبستگی پارامترها با غلظت ازن با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون (coefficient of Pearson) و سپس مدلسازی غلظت ازن، با روش رگرسیون خطی چند متغیره (multivariate linear regression) انجام شد.
یافته ها: مدل توسعه داده شده توانایی توصیف 79 درصد تغییرات داده برای سال 1393 را داشته است. آنالیز زمانی غلظت ازن نشان می دهد که بهترین عملکرد مدل برای فصل تابستان (0/771R²=) و تیر ماه (0/778 R²=) بوده است. همچنین نتایج مدلسازی مکانی برای ایستگاه های سنجش آلودگی نشان می دهد که ایستگاه شهرداری منطقه 4 دارای کمترین ضریب تشخیص مکانی (0/6R²=) و ایستگاه اقدسیه دارای بالاترین ضریب تشخیص (0/79R²=) هستند. در نهایت توزیع مکانی مقدار غلظت ازن تخمین زده شده با مقدار غلظت ازن اندازه گیری در سطح ایستگاه همخوانی کاملی داشت.
نتیجه گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، تمامی پارامترهای مربوط به غلظت آلاینده ها همراه با پارامترهای هواشناسی از عوامل موثر در مدلسازی غلظت ازن سطح زمین بوده اند. همچنین پراکنش مکانی غلظت ازن در شهر تهران نشان از غلظت بیشتر ازن در جنوب و شرق تهران نسبت به شمال و غرب تهران بوده است.

پایش روند تغییرات کیفی آب‌های زیرزمینی چهار دشت استان گیلان طی یک دوره 12 ساله

مریم بیات ورکشی

زمینه و هدف: خشکسالی و کم آبی سال های اخیر باعث گرایش برنج کاران به استفاده حداکثری از منابع آب زیرزمینی به عنوان یک منبع مطمئن برای تولید شده است. این درحالی است که برنج علاوه بر کمیت آب، شدیدا تحت تاثیر کیفیت آب مورد استفاده است. هدف از این مطالعه بررسی روند پارامترهای کیفی آب زیرزمینی چهار دشت آستانه، تالش، لاهیجان و فومنات واقع در استان گیلان به تفکیک ماه های کم آب و پرآب است.
روش بررسی: در این پژوهش، اطلاعات 15 متغیر کیفی آب زیرزمینی چهار دشت استان گیلان از سال 1382 تا سال 1393 مدنظر قرار گرفت. این اطلاعات در قالب 15 سری زمانی چاه پیزومتری دشت آستانه، 41 چاه پیزومتری دشت تالش، 24 چاه پیزومتری دشت لاهیجان و 44 چاه پیزومتری دشت فومنات جمع آوری گردید. بدین ترتیب برای هر چاه دو سری زمانی 15 تایی عوامل کیفی، در ماه کم آب و پرآب در محیط SPSS ایجاد شد. تجزیه و تحلیل روند با آزمون ناپارامتری من کندال (Mann-Kendall)، صورت گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد در هر دو ماه کم آب و پرآب، روند تغییرات بیشتر متغیرهای کیفی کاهشی بود، لیکن در ماه پرآب روندهای کاهشی مشهود بود. ضمن آن که روندهای افزایشی نیز اگرچه با تعداد کم، در ماه پرآب مشاهده گردید. در هر دو ماه پرآب و کم آب، روند تغییرات pH و Na% افزایشی بود. لیکن در ماه کم آب، روند افزایشی در پارامترهای SAR و SO₄ نیز مشاهده گردید. همچنین کیفیت آب چاه های دشت تالش برای کشت برنج، به عنوان کشت غالب استان، مناسب تر از سه دشت دیگر ارزیابی شد.
نتیجه گیری: مصرف آب زیرزمینی کلیه دشت ها در هر دو ماه کم آب و پرآب فاقد محدودیت برای کشاورزی و به ویژه کشت برنج بود. بنابراین با توجه به کاهش غلظت اغلب متغیرهای مورد مطالعه طی دوره آماری، می توان اظهار داشت کیفیت آب زیرزمینی دشت های استان گیلان بهبود یافته است.

ارزیابی کیفیت منابع آب زیرزمینی آبخوان ورامین از نظر قابلیت شرب: آلودگی با فلزات سنگین

زهره نجاتی جهرمی

زمینه و هدف: آبیاری زمین های کشاورزی با فاضلاب تصفیه شده در بخش عمده ای از دشت ورامین، تمرکز جمعیتی در مناطق شهری قسمت میانی دشت، و وجود صنایع، خطر بالفعل آلودگی فلزات سنگین آب های زیرزمینی دشت ورامین را افزایش داده است. از این رو در تحقیق حاضر، غلظت فلزات سنگین با هدف ارزیابی خطر آلودگی آب های زیرزمینی دشت ورامین از نظر قابلیت مصرف شرب بررسی شده است.
روش بررسی: تعداد 78 نمونه آب زیرزمینی جمع آوری و غلظت یون های فلزی Cu، Pb، Zn، Cr، Cd، Fe، Co، و Mn اندازه گیری شد. آنالیز همبستگی دو متغیره برای توصیف ارتباط بین پارامترهای هیدروشیمی در منطقه ورامین به کار برده شده است. شاخص ارزیابی فلزات سنگین (Heavy Metal Evaluation Index or (HEI)) و شاخص آلودگی فلزات سنگین (Heavy Metal Pollution Index (HPI)) آب زیرزمینی به منظور تعیین قابلیت مصرف شرب در دشت ورامین تعیین گردید.
یافته ها: غلظت میانگین کادمیم در دوره های خشک و تر به ترتیب برابر 5/7 و g/Lµ 8 و غلظت میانگین سرب آب های زیرزمینی دشت ورامین برابر g/Lµ 12/5 که بیشتر از مقدار مجاز شرب هستند. تحلیل همبستگی پیرسون (Pearson correlation analysis) داده های کیفی نمونه های آب زیرزمینی دشت ورامین، همبستگی قوی در میان برخی از جفت فلزات سنگین همانند Pb و Co با Cd، Cu و Mn را نشان می دهد که نمایانگر منابع مشترک آلودگی، وابستگی متقابل و رفتار یکسان در طول حرکت آن فلزات در محیط آبخوان است. نتایج به دست آمده از بررسی شاخص های ارزیابی فلزات سنگین (HEI) و شاخص آلودگی فلزات سنگین (HPI) موید آن است که آلودگی آبخوان ورامین نسبت به فلزات سنگین در اکثر بخش ها خطرناک نیست، اما در بخش هایی تغییرات شدید در غلظت برخی فلزات قابل مشاهده است.
نتیجه گیری: احتمالا با توجه به تداوم منشاهای آلودگی در دشت ورامین، می توان انتظار داشت که در دراز مدت خطر آلودگی آب های زیرزمینی نسبت به فلزات سنگین ادامه یابد. لذا می بایست در خصوص آب برگشتی کشاورزی، دفع اصولی فاضلاب های صنعتی و خانگی، و همچنین کیفیت پساب منتقل شده از تهران به دشت اقدامات احیاء کننده به عمل آید.

مرور ساختار یافته مطالعات مرتبط با منابع آب شرب در ایران: شناسایی خلاء‌های پژوهشی

مهدی هادی

زمینه و هدف: تهیه و تامین آب آشامیدنی سالم برای جامعه یکی از مهمترین چالش ها در راستای ارتقاء سلامت جامعه است. با توجه به اهمیت تحقیقات در زمینه کیفیت آب، شناسایی خلاء های پژوهشی در این زمینه از طریق جستجوی مطالعات مرتبط در ایران و انجام یک مطالعه مروری انجام شد.
روش بررسی: در این مطالعه به ترتیب تعداد 638، 166، 300 و 1000 مقاله در پایگاه های Scopus، SID، Magiran و Iranmedex جستجو شد. از مجموع 2104 مقاله جستجو شده، بعد از حذف 1394 مقاله، تعداد 710 مقاله مورد بررسی بیشتر قرار گرفت.
یافته ها: پایش توصیفی آلاینده ها هدف اصلی 36/62 درصد از مطالعات است. حدود 13 درصد از مطالعات در مقیاس آزمایشگاهی انجام شده اند. آلاینده های آلی فقط در 17 استان کشور بررسی شده و سایر استان ها در انجام تحقیقات و یا پایش آنها مشارکتی نداشته اند. نیترات در حدود یک پنجم از کل مطالعات مورد بررسی قرار گرفته است و فلزات سنگین نیز از عوامل شیمیایی مورد توجه در مطالعات بررسی کیفی منابع آب آشامیدنی در کشور هستند.
نتیجه گیری: این مطالعه نشان دهنده خلاءهای تحقیقاتی و همچنین مبنایی برای اولویت بندی کردن پژوهش ها در حوزه کیفیت آب در کشور است. پایش دقیق تر انواع آلاینده های آلی و معدنی از اقدامات ضروری است. ارزیابی ریسک شیمیایی و میکربی آلاینده ها، تحلیل سرنوشت آلاینده ها و اثرات اکولوژیکی آنها، استفاده از فرایندهای تصفیه پیشرفته، استفاده از روش های تصفیه زیستی، استفاده از شناساگرهای زیستی به منظور پایش آلاینده ها و تکنیک های شناسایی مولکولی از مهمترین اولویت های پژوهشی هستند که تحقیقات بیشتری را می طلبند.