سلامت و محیط زیست

بهینه سازی فرایند UV/H2O2/TiO2 در تصفیه تکمیلی پساب بیمارستانی

مهدی هادی

زمینه و هدف: تصفیه پسا ب های بیمارستانی نقش مهمی در کاهش تخلیه ترکیبات آلی و دارویی به محیط دارد. امروزه فرایند های اکسیداسیون پیشرفته برای حذف ترکیبات آلی از پساب ها استفاده می شوند. در این مطالعه تصفیه مواد آلی باقیمانده در پساب واقعی تصفیه شده بیمارستانی با استفاده از فرایندUV/H₂O₂/TiO₂ بررسی و شرایط بهینه تصفیه از نظر هزینه و راندمان با استفاده از روش های آماری تحلیل گردید.
روش بررسی: مشخصات اولیه پساب شامل COD، TOC و DOC تعیین و مقادیر متوسط آنها ثبت شد. از فرایند تلفیقی UV/H₂O₂/TiO₂ به منظور تصفیه باقیمانده مواد آلی استفاده شد. تعداد آزمایش ها با استفاده از روش سطح پاسخ (RSM) تعیین و ارتباط متغیرهایpH ، زمان ماند، غلظتH₂O₂ و دی اکسید تیتانیم با کاهش TOC، DOC، COD و هزینه تقریبی تصفیه با انجام آنالیز واریانس (ANOVA) بررسی گردید.
یافته ها: در شرایط بهینه حذف، مقادیرpH ،H₂O₂ ، TiO₂ و زمان پرتو دهی به ترتیب برابر با 7/2، mg/L 50، mg/L 100 و min 19/65 تعیین گردید. بیشترین راندمان حذف ترکیبات آلی با کمترین هزینه، بر حسب TOC، DOC و COD به ترتیب 63/9، 52/9 و 64/7 درصد تعیین شد. مقدار هزینه تقریبی تصفیه برابر با 0/71 دلار به ازای تصفیه هر لیتر پساب برآورد گردید.
نتیجه گیری: زمان پرتو دهی و غلظت H₂O₂ بیشترین تاثیر را بر روی مقدار هزینه تصفیه دارند. با بهینه سازی فرایند به روش RSM بیشترین راندمان با کمترین هزینه تامین خواهد شد. علیرغم اثربخشی، فرایند مورد استفاده در مقیاس آزمایشگاهی یک فرایند نسبتا گران برای تصفیه تکمیلی پساب است از این رو انجام مطالعات بیشتر به منظور بررسی هزینه- اثر بخشی فرایند در مقیاس واقعی توصیه می شود.

طراحی و روایی سنجی پرسشنامه ارزیابی کننده آگاهی، نگرش و قضاوت مردم بر مدیریت پسماند شهرداری‌ها

مهدی فرزادکیا

زمینه و هدف: پرسشنامه ای جهت بررسی آگاهی، نگرش و قضاوت مردم بر مدیریت پسماند شهرداری ها تاکنون توسعه نیافته است. بنابراین، هدف از این مطالعه طراحی و روان سنجی پرسشنامه ارزیابی آگاهی، نگرش و قضاوت مردم بر مدیریت پسماند شهرداری ها است.
روش بررسی: این مطالعه تحلیلی در سال 1396 در منطقه 21 تهران اجرا شد. سوالات اولیه پرسشنامه براساس مطالعات گذشته و نظرات تیم متخصصان و مردم طراحی شدند. سپس، روایی صوری و محتوا پرسشنامه طراحی شده بررسی گردید. روایی صوری بصورت کیفی و روایی محتوایی بصورت کمی بررسی شد. در مرحله نهایی، پایایی سوالات نگرش با روش محاسبه آلفای کرونباخ و پایایی سوالات آگاهی و قضاوت شهرداری با روش آزمون مجدد اندازه گیری شدند.
یافته ها: پرسشنامه اولیه دارای 43 سوال بود. در مرحله بررسی اعتبار صوری، 8 سوال حذف و 8 سوال از نظر ویراستاری، تغییر کردند. در مرحله سنجش اعتبار محتوای کیفی، 7 سوال دارای شاخص روایی محتوای کمتر از 0/79 و نسبت روایی محتوای کمتر از 0/49 حذف شدند. ضریب پیرسون به دست آمده از آزمون مجدد برای متغیر آگاهی برابر با (0/0001p<، 0/77 (r= و برای متغیر ارزیابی از عملکرد (0/0001 p< ، 0/93(r= بود. ضریب آلفای کرونباخ محاسبه شده برای متغیر نگرش برابر با 0/89 بود که در سطح قابل قبولی بود.
نتیجه گیری: پرسشنامه این مطالعه می تواند به عنوان یک ابزار معتبر پژوهشی در جمع آوری اطلاعات آگاهی، نگرش و قضاوت مردم بر مدیریت پسماند شهرداری ها مورد استفاده قرار گیرد.

کارایی تصفیه خانه متداول فاضلاب در حذف آنتی بیوتیک و تعیین غلظت آن، تصفیه خانه فاضلاب اکباتان و جنوب تهران: مطالعه موردی

مسعود یونسیان

زمینه و هدف: آنتی بیوتیک ها بخشی از آلاینده های نوظهور در محیط های آبی هستند، که در غلظت های محیطی بسیار کم سلامت انسان و محیط زیست را تهدید می کنند. از این رو، این مطالعه با هدف بررسی تفاوت آماری بین غلظت و کارایی حذف هفت آنتی بیوتیک پر تجویز در ایران از جمله آموکسی سیلین، پنی سیلین جی، سفیکسیم، سفالکسین، سیپروفلوکساسین، اریترومایسین و آزیترومایسین اندازه گیری شده در دو تصفیه خانه فاضلاب شهر تهران، انجام یافت.
روش بررسی: مطالعه حاضر یک مطالعه کاربردی بوده است که در سال 1395 و بر اساس دستورالعمل 1694 سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا برای اندازه گیری ترکیبات دارویی در آب به روش کروماتوگرافی مایع – طیف سنجی جرمی (HPLC/MS/MS) انجام شده است. تفاوت بین داده های غلظت آنتی بیوتیک ها در فاضلاب ورودی و خروجی از نظر آماری بررسی شد. پس از محاسبه کارایی حذف در دو تصفیه خانه، توزیع داده های کارایی حذف از نظر نرمال بودن، مورد مطالعه قرار گرفت. سپس از آزمون های پارامتریک و ناپارامتریک برای بررسی اختلاف بین داده های کارایی حذف استفاده شد.
یافته ها: تفاوت غلظت در ورودی و خروجی برای آنتی بیوتیک های سفیکسیم و آزیترومایسین در تصفیه خانه اکباتان و سفیکسیم در تصفیه خانه جنوب معنی دار نبود. تفاوت معنی داری بین کارایی حذف برای دو آنتی بیوتیک سفالکسین (0/005p=) و اریترومایسین (0/002p=) در دو تصفیه خانه اکباتان و جنوب تهران مشاهده شد. بر اساس آزمون یو من ویتنی میزان حذف سفالکسین در دو تصفیه خانه اکباتان و جنوب تهران با میانه حذف 94/41 و 99/47 به ترتیب، بیشترین میزان حذف آنتی بیوتیک را در بین آنتی بیوتیک های دیگر داشت.
نتیجه گیری: علاوه بر نوع فرایند تصفیه در این تصفیه خانه ها، خصوصیات فیزیکو شیمیایی هر کلاس آنتی بیوتیک تاثیر به سزایی در سرنوشت این آنتی بیوتیک ها در تصفیه خانه های فاضلاب و منابع آبی دارد.

مدیریت تلفیقی سوسری آمریکایی Periplaneta americana (L.) در شبکه و تاسیسات جمع‎آوری فاضلاب در شهر بوشهر

ناصر فرار

زمینه و هدف: یکی از مناطق مهم و مناسب تکثیر سوسری آمریکایی (L.) Periplaneta americana، شبکه فاضلاب رو شهری است. با توجه به هزینه های زیاد سم پاشی و آلودگی های زیست محیطی، این تحقیق با هدف بررسی میزان کارایی روش مدیریت تلفیقی سوسری آمریکایی در شهر بوشهر انجام شد.
روش بررسی: در این بررسی ابتدا تعدادی از حشره‎کش‎های رایج در آزمایشگاه با دوزهای متفاوت جهت بررسی میزان اثربخشی روی سوسری ها آزمایش شد و سپس سه تیمار شامل ترکیب حشره‎کش‎های سایپرمترین و دلتامترین با بوریک اسید، خاک دیاتومه و ژل سیلیکا جامد مورد ارزیابی قرار گرفت. در این راستا شبکه فاضلاب رو بوشهر به ده منطقه تقسیم شد و سپس تعداد ده منهول به صورت تصادفی از هر منطقه انتخاب گردید. برای تعمیم نتایج به کل شبکه از روش نمونه برداری تصادفی- خوشه ای استفاده شد و جهت محاسبه درجه تاثیر حشره‎کش‎ از روش Henderson-Tilton استفاده شد.
یافته‎ها: نتایج نشان داد که مناطق نمونه‎برداری 100 درصد آلوده به سوسری آمریکایی است. حشره‎کش‎های مورد آزمایش در آزمایشگاه توانستند تا 92 درصد سوسری ها را پس از h 24 از بین ببرند، اما استفاده از آنها به تنهایی در منهول ها با گذشت زمان، باعث کاهش درصد تلفات شد. نتایج آزمون های آماری نشان داد که بیشترین کارایی مربوط به استفاده از ترکیبات ساخته شده بود به طوری که تا 12 ماه پس از استفاده آنها، میزان مرگ و میر بیش از 90 درصد بود.
نتیجه‎گیری: نتایج نشان داد که ترکیب g50 شامل 5 درصد ژل سیلیکا، 35 درصد بوریک اسید، 60 درصد خاک دیاتومه به همراه محلول پاشی با حشره کش دلتامترین در هر منهول می‎تواند جمعیت سوسری‎ها را تا پس از گذشت 12 ماه مهار نماید.

بررسی توزیع فلزات سنگین در خاک اراضی آبیاری شده با پساب با استفاده از روش کریجینگ و مدل هایدروس: مطالعه موردی در جنوب تهران

فرهاد میرزایی

زمینه و هدف: این تحقیق به منظور بررسی توزیع سطحی و عمقی فلزات سنگین سرب، مس و نیکل در خاک اراضی آبیاری شده با پساب در جنوب شهر تهران به کمک GIS و مدل هایدروس انجام شد که انتظار می رود اطلاع جامعی از پراکندگی و غلظت آنها در خاک به دست آورد.
روش بررسی: پهنه بندی فلزات سنگین مس، نیکل و سرب با استفاده از روش کریجینگ در محیط GIS به کمک واریوگرام های دایره ای، کروی، نمایی و گوسین بررسی شد. علاوه بر این، مدل سازی جریان عمقی آب و فلزات سنگین در محیط خاک توسط مدل هایدروس یک بعدی، تا عمق cm 50 خاک برای یک دوره 210 روزه صورت گرفت و میزان غلظت فلزات سنگین تا عمق ریشه شبیه سازی شد.
یافته ها: بررسی توزیع سطحی عنصر سرب با مدل کروی نشان داد تغییرات این عنصر در محدوده 20 تا mg/kg 70 بوده است. این مقادیر برای عنصر مس mg/kg 50-60 و برای عنصر نیکل در محدوده mg/kg 30 بوده است. بررسی انتقال عمقی عناصر سنگین نیز در داخل خاک با استفاده از مدل هایدروس نشان داد در لایه cm 0-15 اولیه خاک مقدار شبیه سازی شده بیشترین مقدار را دارد و روند تغییرات عمقی عناصر در لایه های پایین تر بصورت کاهشی است.
نتیجه گیری: مقایسه غلظت این عناصر با استاندارد مجاز معرفی شده توسط WHO نشان داد عنصر سرب در این منطقه بالاتر از میزان مجاز بوده است. همچنین مدل های مورد استفاده توانستند به طور قابل قبولی بررسی توزیع عمقی یا سطحی فلزات سنگین را میسر سازند.

عملکرد پیش‌پردازنده AERMET در محاسبه پارامترهای لایه مرزی و بررسی تاثیر آن بر خروجی‌های غلظت مونوکسید کربن در مدل AERMOD در مقایسه با داده‌های جو بالا

مصطفی کلهر

زمینه و هدف: با توجه به حساسیت زیاد مدل های گوسی به ورودی های هواشناسی، لازم است تا داده های هواشناسی با دقت بالایی وارد مدل گردد. با توجه به در دسترس نبودن اطلاعات هواشناسی در تمامی نقاط کشور به خصوص داده های جو بالا، لذا استفاده از فرمول های نیمه تجربی به منظور تخمین پارامترهای لایه مرزی اجتناب ناپذیر بوده که باعث ایجاد خطا در شبیه سازی لایه مرزی و همچنین خروجی های غلظت خواهد شد. در این مقاله به بررسی اثرات استفاده از داده های تخمینی جو بالا بر مقادیر غلظت خروجی مدلسازی خواهیم پرداخت.
روش بررسی: برای این منظور مدل AERMOD View 8.9 یکبار با داده های واقعی جو بالا و یکبار با داده های تخمینی، در شرایط یکسان اجرا شده است. از آزمون های آماری مستقل t (T-Student) و لون (LEVENE) به منظور بررسی تفاوت های معنی دار بین غلظت ها در دو حالت فوق استفاده شده است.
یافته ها: نتایج نشان داد که استفاده از داده های تقریبی جو بالا منجر به خطا در غلظت آلاینده ها تا 63 درصد، در مدلسازی کوتاه مدت و تا 33 درصد، در مدلسازی بلند مدت خواهد شد که رقم قابل توجهی است. همچنین تفاوت های آشکاری در محاسبات پارامترهای لایه مرزی در دو حالت وجود دارد که تحلیل های آماری نشان دهنده معنی دار بودن (0/00=p) این تفاوت ها بود. میزان اختلاف بین پارامترهای لایه مرزی در این دو حالت برای ارتفاع لایه مرزی همرفتی، گرادیان دمای پتانسیل و مقیاس سرعت (همرفتی) به ترتیب برابر 19 و 48 و 7/1 درصد بوده است.
نتیجه گیری: استفاده از داده های واقعی جو بالا در مدلسازی ها ضروری بوده و در غیر این صورت نتایج مدلسازی باید در یک دامنه اطمینان با درصد خطا مشخص بیان گردد.

بکارگیری سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS) در ارزیابی آلودگی صوتی محیط‌های کار: مطالعه موردی کارخانه نساجی

محمدرضا جلوخانی نیارکی

زمینه و هدف: آلودگی صوتی یکی از مشکلات اساسی و آسیب زا در جوامع امروزی است که آثار سوء فیزیولوژیکی، روانی، اقتصادی و اجتماعی را برای انسان در پی دارد. این مسئله در محیط های کار صنعتی از اهمیت بیشتری برخوردار است. در همین راستا، پژوهش حاضر با هدف معرفی و ارائه کاربردهای فناوری سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS) برای مدل سازی و تحلیل مکانی آلودگی صوتی در محیط های کار صورت گرفته است.
روش بررسی: ابتدا نقشه سالن های کارخانه مورد نظر ترسیم و موقعیت دستگاه ها برداشت شد. سپس نمونه برداری تراز فشار صوت انجام شد و بر روی نقشه ثبت گردید. نتایج نمونه برداری شامل مکان ها و مقادیر نمونه ها برای آنالیز های مکانی وارد نرم افزار گردیدند. در مرحله بعد کاربردهای GIS برای ارزیابی آلودگی صوتی محیط های کار تعریف و با استفاده از توابع تحلیلی GIS اجرا شدند.
یافته ها: میانگین تراز فشار صوت سالن بافندگی (dB95)، سالن ریسندگی 1 (dB93) و سالن ریسندگی 2 (dB88) به دست آمد. کاربرد های GIS اجرا شده شامل برآورد تراز فشار صوت در محدوده های مختلف سالن ها و در فواصل مشخص از دستگاه ها، تعیین محدوده های خطر، پهنه بندی میزان تراز فشار صوت در سالن های مذکور، اولویت بندی تاثیر دستگاه های مختلف در تراز فشار صوت یک نقطه، پیش بینی تغییرات با جابجایی دستگاه ها و توزیع بهینه دستگاه ها است که نتایج آنها به صورت نقشه و اطلاعات آماری ارائه گردید.
نتیجه گیری: با توجه به کاربرد های GIS ارائه شده برای بررسی آلودگی صوتی محیط های کار، می توان نتیجه گرفت که GIS ابزار بسیار سودمندی برای ارزیابی آلودگی صوتی است و می تواند برنامه ریزی های مرتبط با کنترل آلودگی صوتی را بهبود بخشد.

ارزیابی ریسک غیرسرطان‌زایی فلزات سنگین جیوه و مس در گرد و غبار سطحی خیابان‌های شهر زاهدان

حسین کمانی

زمینه و هدف: گرد و غبار خیابان یک عامل مهم آلودگی شهری است که حاوی ذرات معلق و فلزات سنگین هستند. با توجه به این که در حال حاضر، بیش از نیمی از جمعیت جهان در محیط شهری زندگی می کنند لذا این مطالعه با هدف ارزیابی ریسک غیر سرطان زایی ناشی از فلزات جیوه (Hg) و مس (Cu) در گرد و غبار های سطحی خیابان های شهر زاهدان انجام شد.
مواد و روش ها: نمونه برداری از گرد و غبار خیابان های شهر زاهدان انجام شد و پس از آماده سازی نمونه ها، جهت تعیین غلظت فلزاتHg و Cu ، نمونه ها به دستگاه ICP-MS تزریق شد و با توجه به نتایج غلظت فلزات به دست آمده، نسبت خطر) (HQ و شاخص خطر غیر سرطان زایی (HI) ناشی از فلزات فوق محاسبه شد.
یافته ها: نتایج مطالعه نشان داد که مقدار نسبت خطر جیوه و مس برای کودکان و بزرگسالان کمتر از یک است. به طور کلی نسبت خطر برای مس و جیوه برای بزرگسالان از روند >HQ_vapour HQ_ingestion > HQ_dermal>HQ_inhalation و برای کودکان >HQ_ingestion>HQ_dermal>HQ_inhalation HQ_vapour پیروی کرد. شاخص خطر غیر سرطان زایی (HI) برای کودکان و بزرگسالان کمتر از یک بود.
نتیجه گیری: مقادیر شاخص نسبت خطر نشان داد که برای کودکان، استنشاق بخارات جیوه مسیر اصلی مواجهه با فلز جیوه است در صورتی که برای بزرگسالان، مسیر دهانی راه اصلی مواجهه با فلز جیوه و مس است. در حال حاضر مقدار شاخص خطر غیرسرطان زایی کمتر از سطح ایمن (1HI<) است.

مروری بر روش‌های بازیابی مواد منعقدکننده از لجن تصفیه‌خانه‌ آب

سیده الهه مهدویان

زمینه و هدف: انعقاد یکی از فرایندهای اصلی تصفیه خانه های متداول آب است که از طریق مخلوط کردن منعقدکننده هایی نظیر آلومینیوم سولفات، کلروفریک و پلی آلومینیوم کلراید (PAC) با آب خام انجام می شود. لجن حاصل از این فرایند، حاوی مقادیر زیادی منعقدکننده است که ارزش اقتصادی بالایی دارند. بنابراین چنانچه این منعقدکننده ها بازیابی شوند، علاوه بر کاهش ریسک های مربوط به دفع لجن، ممکن است هزینه های تامین منعقدکننده تازه در تصفیه خانه آب و یا فاضلاب نیز کاهش یابد.
روش بررسی: به منظور دستیابی به مستندات موضوع، پایگاه های اطلاعاتی ScienceDirect، Google scholar و ... با کلمات کلیدی "Coagulant recovery"، "Water residuals management"، "بازیابی منعقدکننده" و ... جستجو شد. بیش از صد و پنجاه مستند در قالب مقاله، کتاب و گزارش علمی از نظر اعتبار مطالب و ارتباط موضوعی بررسی گردید. مطالب جمع آوری شده تحت عناوین "شیوه های بازیابی"، "تکرارهای بازیابی"، "بازیابی از منظر اقتصادی" و "نقاط قوت و ضعف روش ها" دسته بندی و خلاصه سازی شد.
یافته ها: استفاده از روش های نوین همچون ترکیبی از فرایندهای غشائی و شیمیایی یا فرایندهای غشائی تبادل یونی، منجر به بازیابی منعقدکننده با کیفیتی مشابه نمونه های تجاری می گردد و در صورت استفاده از روش های متداول و کم هزینه تر همچون هضم اسیدی، کیفیت منعقدکننده بازیابی شده با نمونه های تجاری صنعت آب شرب قابل رقابت نیست.
نتیجه گیری: در این پژوهش روش های مختلف بازیابی مواد منعقدکننده جهت تعیین استراتژی های استفاده مجدد، بررسی شد. احتمال می رود استفاده از منعقدکننده های بازیابی شده با شیوه های متداول، در تصفیه خانه های فاضلاب، قوانین مربوطه را ارضاء کند. استفاده صنعتی از فرایندهای نوین جهت بازیابی منعقدکننده هایی با کیفیت بالاتر، نیازمند بررسی های دقیق فنی و اقتصادی است.

ارزیابی ریسک زیست محیطی و بوم شناسی فلزات سنگین در رسوبات سطحی رودخانه چشمه کیله، مازندران

حسن ملوندی

زمینه و هدف: آلودگی فلزات سنگین به راحتی در اکوسیستم های آبی تجمع یافته و منجر به افزایش غلظت ها در زنجیره غذایی می شوند، به طوری که تهدیدی جدی برای سلامت انسان، موجودات وابسته به آب و اکوسیستم های آبی هستند. هدف از مطالعه حاضر تعیین غلظت فلزات سنگین در رسوبات سطحی رودخانه چشمه کیله، ارزیابی خطرات زیست محیطی و بوم شناسی و تعیین درجه آلودگی عناصر مورد مطالعه بود.
روش بررسی: در این مطالعه 25 نمونه از رسوبات سطحی رودخانه چشمه کیله جمع آوری شد. محتوای فلزات سنگین نمونه ها با استفاده از اسپکتروسکوپی نشری نوری پلاسمای جفت شده القایی سنجش شد. با توجه به محتوای فلزات سنگین نمونه های رسوب، شاخص های خطر زیست محیطی و اکولوژیکی محاسبه شدند. همچنین آلودگی رودخانه با مقایسه مقادیر عناصر مورد مطالعه با مقادیر رهنمودهای کیفیت رسوب ارزیابی شد.
یافته ها: میانگین غلظت های کروم، منگنز، آهن، کبالت، نیکل، روی و آرسنیک به ترتیب 41/27، 356/35، 16756/32، 9/17، 11/87، 41/24 و µg/g 24/60 بودند. بر مبنای مقادیر شاخص های CF و I_geo همه عناصر به استثنای آرسنیک درجه آلودگی اندک داشتند. همچنین شاخص های Eⁱ_r و RI نشان دهنده کمترین ریسک بوم شناسی بودند.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان داد که رسوبات سطحی رودخانه چشمه کیله در استان مازندران از نظر آرسنیک تا حدودی آلوده بود. با این حال، رسوبات این رودخانه از نقطه نظر محتوای فلزات کروم، منگنز، آهن، کبالت، نیکل و روی خوشبختانه کیفیت مناسبی داشت.

ارزیابی آلودگی رسوبات ساحلی جزیره قشم به عناصر Cu, Pb, Zn, Cd, Ni, Cr با استفاده از شاخص های کیفیت رسوب

ثمر مرتضوی

زمینه و هدف: رسوبات دریایی مهمترین اجزای پایش سلامت بوم سازگان های (اکوسیستم) آبی هستند. پژوهش حاضر با استفاده از شاخص های کیفیت رسوب به بررسی وضعیت آلودگی در بوم سازگان قشم و نیز ارزیابی میزان سمیت عناصر مورد بررسی برای موجودات زنده آن می پردازد.
روش بررسی: نمونه برداری از رسوبات سطحی هفت ایستگاه در سواحل قشم انجام و نمونه ها با ترکیبی از اسید نیتریک و پرکلریک هضم و غلظت فلزات با دستگاه جذب اتمی اندازه گیری شد.
یافته ها: نتایج شاخص های برآورد سمیت بوم شناختی نشان داد رسوبات دریاچه هامون و اسکله ذاکری از نظر زیستی سمیت زیادی دارند. نتایج شاخص برخه خطر اصلاح شده حاکی از بالا بودن شدت آلودگی برای فلزات مس و نیکل در اغلب ایستگاه ها است که با نتایج شاخص آلودگی بالقوه در رابطه با فلز نیکل مطابقت دارد. همچنین نتایج شاخص آلودگی بالقوه و فاکتور آلودگی در مورد مقدار عنصر سرب مطابقت دارد. مطابق نتایج شاخص آلودگی دریاچه هامون و اسکله ذاکری به شدت آلوده و شاخص اصلاح شده آن نشان دهنده وضعیت آلوده در رمچاه، دریاچه هامون، اسکله ذاکری و جزایر ناز است. شاخص غنی شدگی نیز با آلودگی قابل توجه در رابطه با اغلب فلزات مویدی بر سایر شاخص های مورد بررسی و آلودگی منطقه مورد مطالعه است.
نتیجه گیری: با توجه به بالاتر بودن غلظت عناصر از رهنمودهای کیفیت رسوب، وجود سمیت بالای رسوبات برای آبزیان این بوم سازگان تایید می شود. ایستگاه های رمچاه، دریاچه هامون، اسکله ذاکری وضعیت آلودگی بالاتری داشته اند و سمیت بالایی برای آبزیان نشان می دهد که فلزات مس، نیکل و در برخی موارد، سرب بیشترین سهم را در ایجاد آلودگی رسوبات منطقه دارند.

ارزیابی محیط زیستی برخی از فلزات سنگین در خاک سطحی حاشیه صنایع گندله‌سازی و فولادسازی اردکان

میرمهرداد میرسنجری

زمینه و هدف: استقرار کارخانه های گندله‏ سازی و فولاد در حاشیه شهر اردکان احتمال انتشار آلاینده های مختلف به ویژه فلزات سنگین را به محیط پیرامونی افزایش داده است. هدف از این پژوهش ارزیابی وضعیت آلودگی خاک حاشیه این صنایع به عناصر سنگین با استفاده از شاخص آلودگی (PI)، شاخص جامع آلودگی نمرو (NIPI)، شاخص زمین ‏انباشتگی (I_geo) و شاخص غنی شدگی (EF) است.
روش بررسی: در این مطالعه، 57 نمونه ترکیبی خاک به روش سیستماتیک تصادفی از عمق 0 تا cm 5 تهیه و غلظت فلزات سنگین وانادیوم (V)، سرب (Pb)، نیکل (Ni)، مولیبدن (Mo)، کروم (Cr)، کادمیوم (Cd)، آرسنیک (As) و روی (Zn) با استفاده از دستگاه ICP-OES اندازه ‏گیری شد.
یافته ها: براساس نتایج، بیشترین و کمترین میانگین شاخص های I_geo (0/49 و 0/36) و PI (2/16 و 1/17) مربوط به نیکل و همچنین بیشترین و کمترین شاخص EF به ترتیب ناشی از روی (1/25) و مولیبدن (1/17) بود. شاخص EF حاصل از سرب، وانادیم و روی به ترتیب با فراوانی 15/8، 5/3 و 1/8 درصد خاک منطقه را در کلاس غنی ‏شدگی متوسط قرار داد. نقاط داغ آلودگی سرب، وانادیم، نیکل و روی در نزدیک ترین فاصله نسبت به این صنایع و در پایین دست جهت وزش باد واقع شده است.
نتیجه گیری: شاخص های I_geo و EF عمدتا کلاس پایین آلودگی خاک را نشان داد. شاخص های PI و NIPI در غالب ایستگاه ها در کلاس آلودگی متوسط قرار داشت و بالاترین میزان این دو شاخص مربوط به خاک سطحی ایستگاه شماره 30 در نزدیکی صنایع فولاد بود. بنابراین می توان نتیجه گرفت که فعالیت صنایع مذکور بر روند آلودگی خاک منطقه مطالعاتی تاثیر داشته است.