سلامت و محیط زیست

بررسی وضعیت بهداشت محیط کشور ایران براساس گزارش شاخص عملکرد محیط زیست در سال 2018 میلادی

هما کاشانی

زمینه و هدف: مطالعه حاضر به منظور ارزیابی جایگاه و روند تغییرات وضعیت بهداشت محیط کشور ایران در مقایسه با کشورهای سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 با استفاده از آخرین گزارش شاخص عملکرد محیط زیست (EPI) در سال 2018 میلادی صورت گرفت.
روش بررسی: در این مطالعه امتیاز شاخص های حیطه بهداشت محیط؛ کیفیت هوا (شامل سوخت های جامد خانگی، مواجهه با PM_2.5، تخطی مقادیر PM_2.5 از مقادیر رهنمودی سازمان جهانی بهداشت)، آب و بهسازی (شامل آب آشامیدنی و بهسازی)، همچنین فلزات سنگین (شامل مواجهه با سرب)، برای کشورهای سند چشم انداز در افق 1404 از آخرین گزارش EPI در سال 2018 استخراج شد. براساس امتیاز هر شاخص در هر کشور رتبه بندی انجام شد و درصد تغییرات امتیاز هر شاخص در آخرین سال در مقایسه با سال مبنا محاسبه گردید و با میانگین درصد تغییرات شاخص در کلیه کشورهای مورد بررسی مقایسه شد.
یافته ها: در حیطه کیفیت هوا، کشور ایران در سال 2016 در رتبه 7ام قرار گرفته است به طوری که از لحاظ شاخص های سوخت های جامد خانگی، مواجهه با PM_2.5، و تخطی مقادیر PM_2.5 از مقادیر رهنمودی سازمان جهانی بهداشت به ترتیب در رتبه 6ام، 8ام و 9ام در میان کشورهای سند چشم انداز در افق 1404 قرار گرفته است. در حیطه آب و بهسازی، ایران در سال 2005 با داشتن امتیاز 54/4 در رتبه 10ام و در سال 2016 با رشد 7/98 درصد به امتیاز 58/74 ولی رتبه 15ام رسیده است. کشور ایران از لحاظ شاخص مواجهه با سرب در سال 2005 در رتبه 21ام قرار گرفته است. اگرچه این شاخص در سال 2016، رشد 100 درصدی داشته است که این میزان رشد در مقایسه با میانگین رشد همه کشورها (34/47 درصد) بسیار مطلوب است، اما تنها منجر به یک پله ارتقا در رتبه ایران و جایگاه 20ام در مقایسه با سایر کشورهای مورد بررسی شده است.
نتیجه گیری: به طور کلی، براساس گزارش EPI در سال 2018، کشور ایران در رتبه 6ام در حوزه بهداشت محیط در میان 23 کشور سند چشم انداز جمهوری اسلامی ایران در افق 1404 قرار دارد. باید در نظر داشت که درخصوص داده های خام مورد استفاده در گزارش EPI در سال 2018 و در نتیجه امتیازهای حاصله در شاخص ها، عدم قطعیت جدی وجود داشته و می بایست در تفسیر آنها احتیاط لازم به عمل آید.

بررسی رابطه موجود میان غلظت ذرات معلق و عمق اپتیکی آلاینده ها طی دوره های گردوغبار: مطالعه موردی در شهر تهران

سعید ستوده یان

زمینه و هدف: طی سالیان گذشته، آلودگی هوا و افزایش سطح ذرات معلق (PMs) به یک معضل اصلی بهداشت در کلانشهر تهران بدل شده است. هزینه بالای احداث و نگهداری ایستگاه های پایش آلودگی هوا، امکان دستیابی به یک پوشش مکانی-زمانی مناسب از داده های PM را دشوار نموده است. در این راستا، استفاده از داده های سنجش از دور مانند عمق اپتیکی آلاینده ها (AOD) می تواند به عنوان روشی سریع و اقتصادی به منظور برطرف نمودن موانع موجود به کار گرفته شود.
روش بررسی: با توجه به ضعف رابطه خطی خام تک متغیره PM₁₀-AOD در شرایط عادی، در تحقیق پیش رو رابطه مذکور برای بازه های زمانی وقوع پدیده گردوغبار طی سال های 2007 تا 2010 میلادی در تهران مورد بررسی قرار گرفته است. از داده های ماهواره ای با دقت مکانی km 3 و km 10 استخراج شده از سنجنده MODIS به منظور برازش مدل ها استفاده شده است.
یافته ها: بهترین عملکرد مدل تک متغیره مربوط به شعاع km 3 استخراج AOD و متوسط روزانه PM₁₀ است (0/55r=). استفاده از متغیرهای کمکی هواشناسی و توسعه مدل رگرسیون خطی چند متغیره سبب بهبود عملکرد مدل گردیده است (0/64r=). همچنین مدل نهایی توانایی پیش بینی غلظت های بالای PM₁₀ در دوره های گردوغبار را داراست.
نتیجه گیری: در مجموع، رابطه خطی خام تک متغیره میان PM₁₀ و AOD در دوره های گردوغبار قوی تر از رابطه مذکور در شرایط عادی بوده و این امر نشان می دهد همبستگی بالاتری میان AOD و PM₁₀ ناشی از گردوغبار ‒نسبت به ذرات معلق ناشی از منابع دیگر‒وجود دارد. همچنین مدل نهایی توسعه داده شده می تواند به منظور پیش بینی روزانه PM₁₀ در دوره های گردوغبار به کار گرفته شود.

بررسی علائم سندرم ساختمان بیمار در کارکنان بیمارستان رازی شهر چالوس استان مازندران

علی احمدی ارکمی

زمینه و هدف: با توجه به اینکه افراد زمان زیادی از شبانه روز را در محیط های بسته سپری می کنند، بررسی سندرم ساختمان بیمار (SBS)، اولین گام در جهت بهبود شرایط کار و اقامت در محیط های بسته است. هدف از این پژوهش، بررسی علائم SBS در میان کارکنان بیمارستان رازی چالوس، شناسایی پارامترهای محیطی تاثیرگذار بر ایجاد این علائم و ارائه راهکارهایی جهت کاهش علائم SBS است.
روش بررسی: این مطالعه از نوع توصیفی-تحلیلی است که به طور تصادفی در بین 72 نفر از 240 نفر کارمند بیمارستان انجام گرفت. از پرسشنامه MM040EA جهت جمع آوری اطلاعات دموگرافیک، علائم SBS و عوامل محیطی موثر استفاده شد. پردازش آماری داده ها نیز با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و آزمون دقیق فیشر در نرم افزار اکسل انجام شد.
یافته ها: 60 درصد افراد دارای علائم متوسط و شدید SBS بودند. خستگی، سردرد و عطسه به ترتیب با 85، 75 و 63 درصد فراوانی، شایع ترین علائم مشاهده شده در بین کارکنان بودند. ارتباط معنی داری در سطح 0/05α= بین علائم SBS و نوسانات زیاد دما (0/001 p <)، دمای پایین محیط (0/037 p =)، بوی نامطبوع (0/043 p =) و جنسیت (0/011 p =) مشاهده شد.
نتیجه گیری: بررسی تاثیر عوامل محیطی محل کار بر روی علائم کلی SBS و همچنین بر روی علائم خستگی، سردرد و عطسه نشان داد که مهمترین عوامل در ایجاد عوارض SBS، نوسانات زیاد دما و احساس بوی نامطبوع است که به نبود سیستم تهویه مطبوع مناسب جهت کنترل نسبی دما در بیمارستان مربوط می شود. لذا با بهبود عملکرد سیستم تهویه مطبوع، به خصوص در فصل زمستان، می توان انتظار داشت که درصد شیوع SBS در کارکنان به مقدار قابل توجهی کاهش یابد.

ارزیابی آلودگی میکروبی روی سطوح تماس تهیه مواد غذایی و دستان کارکنان مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی درشهرستان فردیس استان البرز

مهدی فرزادکیا

زمینه و هدف: هدف از این مطالعه مقطعی ارزیابی آلودگی میکروبی دست کارکنان و سطوح تماس تهیه مواد غذایی در مراکز تهیه و توزیع مواد غذایی است.
روش بررسی: این مطالعه در سال 1397 در شهرستان فردیس استان البرز انجام گرفت. در این مطالعه، 100 نمونه از سطوح تماس مواد غذایی و 48 نمونه از دست کارکنان از سه واحد نانوایی های سنتی، مراکز تهیه و عرضه شیرینی سنتی و اغذیه فروشی ها جمع آوری گردید و با استفاده از دستگاه لومینومتر میزان بار میکروبی تعیین شد. وجود باکتری های کلی فرم، اشریشیاکلی و استافیلوکوکوس اورئوس در نمونه ها مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: از میان نمونه های مورد بررسی، 62 نمونه (62 درصد) سطوح تماس و 27 نمونه (56/25 درصد) دست دارای بار میکروبی بیشتر از RLU 30 بودند. 44/40 درصد باکتری های کلی فرم و 11/10 درصد استافیلوکوکوس اورئوس بر روی تجهیزات مراکز تهیه و عرضه شیرینی یافت شدند و بر روی ابزار کار اغذیه فروشی ها 10 درصد اشریشیاکلی، 20 درصد کلی فرم و 20 درصد استافیلوکوکوس اورئوس و در نانوایی های سنتی 2/30 درصد اشریشیاکلی، 14 درصد کلی فرم و 14 درصد استافیلوکوکوس اورئوس وجود داشت. همچنین بر روی دست کارکنان واحد تهیه و عرضه شیرینی باکتری کلی فرم و دست نانوایان هر سه نوع باکتری یافت شد.
نتیجه گیری: نتایج نشان داد که تمیزی سطوح تماس مواد غذایی و بهداشت دست پرسنل در وضعیت نامطلوبی قرار داشت که احتمال پیامدهای جدی برای سلامت عمومی دارد. بنابراین، آموزش بهداشت فردی و ایمنی مواد غذایی باید بهبود یابد و بازرسی ها برای محافظت از سلامت عمومی سختگیرانه تر شود.

اندازه‌گیری مقادیر ناچیز نقره (I) با استفاده از یک حسگر پتانسیومتری جدید بر پایه یونوفور پرفنازین در نمونه های پساب

محمدرضا جلالی سروستانی

زمینه و هدف: نقره یک فلز سنگین و سمی است که در صنایع مختلف کاربردهای فراوانی دارد و همچنین آثار سوئی بر سلامتی انسان و محیط زیست می گذارد. از اینرو، اندازه گیری این کاتیون به کمک روش های حساس و ارزان آنالیزی، از اهمیت بالایی برخوردار است.
روش بررسی: در این تحقیق، یک الکترود یون گزین غشائی نوین با استفاده از یونوفور پرفنازین، برای اندازه گیری یون نقره (I) طراحی گردید. غشا بهینه ای که بالاترین حساسیت را از خود نشان داد، از ترکیب نمودن 9 درصد یونوفور، 2 درصد سدیم تترافنیل بورات (NaTPB) به عنوان افزودنی یونی، 59 درصد دی اکتیل فتالات به عنوان پلاستی سایزر و 30 درصد پلی وینیل کلراید (PVC) ساخته شد.
یافته ها: حسگر طراحی شده در گستره غلظتی ^2-10×1 تا M ^6-10×1، پاسخی خطی با شیبmV.Decade^-1 60/3 و حد تشخیصM ^7-10×9 نشان داد. زمان پاسخ دهی و طول عمر حسگر طراحی شده به ترتیبs 5 و 10 هفته به دست آمد. گزینش پذیری الکترود با استفاده از روش پتانسیل همتا شده، مورد بررسی قرار گرفت و مزاحمت جدی مشاهده نشد.
نتیجه گیری: در پایان آزمایش، عملکرد حسگر در تعیین مقدار یون نقره در سه نمونه پساب به عنوان نمونه حقیقی بررسی گردید. تطابق خوب نتایج به دست آمده از حسگر پیشنهادی با نتایج روش جذب اتمی شعله ای، نشان دهنده آن است که الکترود طراحی شده صحت خوبی داشته و از آن می توان برای اندازه گیری نقره (I) در نمونه های آبی زیست محیطی استفاده نمود.

مدلسازی تاثیر مشخصات هیدرولوژیکی و طراحی محل دفن پسماند شهری بر میزان شیرابه تولیدی: مطالعه موردی شهر ارومیه

مهدی قنبرزاده لک

زمینه و هدف: یکی از چالش های مهم در دفن پسماندها آلودگی ناشی از نشت شیرابه به خاک زیرین مرکز دفن است. مدیریت جامع شیرابه مستلزم آگاهی از نرخ تولید و عوامل موثر بر آن بوده و بدین منظور در مطالعه حاضر، از نرم افزار HELP جهت محاسبه کمیت شیرابه و تحلیل داده های ورودی، استفاده گردیده است.
روش بررسی: پس از طراحی یک مرکز دفن پسماند متناسب با شرایط موجود در شهرستان ارومیه، کمیت شیرابه با استفاده از نرم افزار HELP محاسبه شد. سپس طی سناریوهای مختلف، تاثیر پارامترهای بارش، عدد منحنی رواناب و حذف لایه ژئوممبران بر شیرابه زایی بررسی گردید و درنهایت تاثیر تجمیع لایه های مشابه در شبیه سازی مورد بحث قرارگرفت.
یافته ها: براساس خروجی ها، 7/67 درصد از بارش به شیرابه تبدیل می گردد. بین بارش و شیرابه زایی به تنهایی رابطه معنی داری در کوتاه مدت وجود ندارد چون همواره بخشی از بارش توسط لایه های مدفن جذب می گردد و در بلندمدت در تولید شیرابه سهیم خواهد بود. با افزایش عدد منحنی رواناب خاک منطقه از 70 تا 90، شیرابه زایی 23 درصد کاهش یافت. همچنین حذف ژئوممبران از پوشش نهایی، منجر به افزایش 78/46 درصدی کمیت شیرابه گردید که با جایگزینی cm 76 خاک رس متراکم می توان این اثر را تعدیل نمود. اجرای دوباره نرم افزار پس از تجمیع لایه ها، خطای اندکی را در تخمین شیرابه نسبت به حالت پایه نشان داد.
نتیجه گیری: مدلسازی تولید شیرابه و پارامترهای موثر بر آن توسط نرم افزار HELP، می تواند با شبیه سازی شرایط مدفن قبل از احداث، نقش مهمی در مدیریت شیرابه ایفا کند.

بررسی هیدروشیمی آب رودخانه چهل‌چای استان گلستان برای آشامیدن و کشاورزی

محمد قلی زاده

زمینه و هدف: آب های سطحی معمولا به دلیل تماس با سازندهای زمین شناسی مختلف، ارتباط با سایر منابع آب سطحی و زیرزمینی از نظر ترکیب شیمیایی بسیار متغیر هستند. آگاهی از وضع کیفی آب و تاثیرات فعالیت های انسانی، در مدیریت پایدار و برنامه ریزی منابع آب از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف از این مطالعه بررسی کیفیت فیزیکوشیمیایی و هیدروشیمیایی آب رودخانه چهل چای در استان گلستان است.
روش بررسی: در این مطالعه 6 ایستگاه براساس معیارهای استاندارد شامل نوع کاربری اراضی، دسترسی و پراکندگی در امتداد رودخانه در سال 1397 انتخاب گردید. 10 پارامتر کیفی آب شامل pH، هدایت الکتریکی، کل جامدات محلول، سولفات، کلراید، بی کربنات، سدیم، پتاسیم، کلسیم و منیزیم در طول رودخانه به مدت یک سال با استفاده از روش های استاندارد موجود در آزمایشگاه اندازه گیری شد. تحلیل های هیدروشیمیایی براساس نمودار پایپر، شولر، دورو، ویلکاکس، گیبس توسط نرم افزار RockWorks.17، انجام گرفت. از آنالیز واریانس یک طرفه نیز جهت مقایسات استفاده گردید.
یافته ها: تغییرات کاتیون ها در نمونه های آب رودخانه چهل چای به صورت Ca²⁺>Na⁺>Mg²⁺>K⁺ و تغییرات آنیون ها به صورت HCO₃^->SO₄^2->Cl است. تیپ آب رودخانه به طور غالب بی کربنات کلسیم بوده است. آب منطقه مورد مطالعه توسط نمودار شولر برای شرب در حد قابل قبول و براساس نمودار ویلکاکس (80 درصد نمونه ها در کلاس S1-C3 (شور - قابل استفاده برای کشاورزی)) و میانگین نسبت جذب سدیم (0/79)، آب رودخانه برای اهداف کشاورزی مناسب ارزیابی شد.
نتیجه گیری: دلیل کیفیت مناسب آب رودخانه چهل چای وجود کانی های دولومیت و نیز عدم وجود کارخانه ها و فاضلاب های خانگی و رعایت موازین بهداشتی توسط ساکنین منطقه است.

تجمع زیستی سرب و کادمیوم و ارزیابی شاخص تحمل تعدادی از گونه های درختی، درختچه‌ای و بوته ای به آلودگی هوا در نواحی پرترافیک شهر یزد

بهنام نظری علمدارلو

زمینه و هدف: ترافیک شهری ضمن تاثیر بر سلامتی انسان باعث تغییرات فیزیولوژیکی و بیوشیمیایی در گیاهان می گردد. این مطالعه با هدف بررسی تجمع زیستی Pb و Cd و نیز ارزیابی شاخص تحمل آلودگی هوا (Air Pollution Tolerance Index (APTI)) تعدادی از گیاهان رویش یافته در دو منطقه شاهد و پرترافیک شهر یزد است.
روش بررسی: این مطالعه مقطعی، توصیفی – تحلیلی در دو منطقه شاهد و پرترافیک شهر یزد با نمونه برداری تصادفی از 10 گونه درختی، درختچه ای و بوته ای انجام شد. پس از انتقال نمونه ها به آزمایشگاه با استفاده از روش های استاندارد میزان محتوای آب نسبی، pH عصاره برگ، کلروفیل کل و اسید آسکوربیک اندازه گیری شد. همچنین غلظت Pb و Cd جهت بررسی همبستگی آنها با شاخص APTI در گیاهان اندازه گیری شد. کلیه آنالیزهای آماری از جمله آزمون نرمالیته کلموگروف اسمیرنوف (Kolmogorov–Smirnov test)، آنالیز واریانس یک طرفه (ANOVA)، آزمون تعقیبی دانکن (Duncan) و ضریب همبستگی پیرسون (Pearson Correlation Coefficient) بین پارامترهای مورد بررسی در نرم افزار SPSS22 صورت گرفت.
یافته ها: بیشترین محتوای آب نسبی (84/73 درصد) و اسید آسکوربیک (mg/g.FW 5/98) به ترتیب در منطقه پرترافیک برای گونه های اختر گلی و گل رز اندازه گیری شد. همچنین بیشترین pH عصاره برگ (7/01) و کلروفیل کل ( mg/g.FW1/48) در منطقه شاهد به ترتیب برای شاه پسند و برگ نو اندازه گیری شد. بیشترین شاخص تحمل به آلودگی هوا در گیاه گل رز و برگ نو اندازه گیری شد. همچنین نتایج نشان داد همبستگی شاخص APTI با Pb، اسید آسکوربیک و محتوای آب نسبی مثبت و معنی دار بود.
نتیجه گیری: براساس طبقه بندی شاخص تحمل آلودگی هوا دو گونه ای گل رز و برگ نو مقاومت متوسطی در برابر آلاینده ها در نواحی پرترافیک دارند. بنابراین با توجه به شرایط اکولوژیکی مورد نیاز این دو گونه، می توان از آنها جهت توسعه فضاهای سبز در نواحی پرترافیک شهر یزد استفاده نمود. این تحقیق نشان داد که Pb باعت افزایش واکنش فیزیولوژیک گیاهان مورد مطالعه می گردد، درحالی که گیاهان واکنش فیزیولوژیک معنی داری به عنصر Cd موجود در گیاهان مورد مطالعه نشان ندادند. از طرف دیگر نتایج این همبستگی نشان داد که محتوای آب نسبی و اسید آسکوربیک نسبت به سایر عوامل تعیین کننده، از اهمیت بیشتری برای شاخص تحمل به آلودگی برخوردار هستند.

پاکسازی کروم (VI) از پساب شبیه ‌سازی شده با استفاده از بنتونایت اصلاح شده با آهن (II)

میترا عطاآبادی

زمینه و هدف: کروم (VI) سمی، سرطان زا و جهش زا است و پاکسازی آب و پساب آلوده به این عنصر با استفاده از روش های کم هزینه و دوستدار محیط زیست، امری مهم و ضروری است. بنابراین هدف از پژوهش حاضر ارزیابی کارایی رس بنتونایت اصلاح شده با آهن (II) برای حذف کروم (VI) از پساب شبیه سازی شده بوده است.
روش بررسی: در این مطالعه، رس بنتونایت اصلاح شده با آهن (II) سنتز شد. ساختار و مورفولوژی بنتونایت با استفاده از تکنیک های XRD و SEM بررسی شد. آزمایش ها براساس طرح آماری مرکب مرکزی با سه پارامتر ورودی غلظت اولیه کروم (VI)، pH و دز جاذب در 5 سطح مورد ارزیابی قرار گرفت و نهایتا نتایج توسط مدل های ایزوترمی جذب بررسی شد.
یافته ها: یافته ها بیانگر حداکثر راندمان پاکسازی 100 درصد توسط جاذب بنتونایت-آهن (II) در شرایط بهینه غلظت اولیه کروم (VI) mg/L 20، pH معادل 2 و مقدار بنتونایت اصلاح شده g/L 5 بود. برازش داده ها در مدل ایزوترمی جذب لانگمویر حاکی از پوشش تک لایه کروم (VI) در سطح جاذب بود.
نتیجه گیری: مطالعه حاضر نشان داد که جاذب بنتونایت- آهن (II) کارایی قابل توجهی در حذف کروم (VI) از محیط های آبی دارد و روش آماری سطح پاسخ می تواند به عنوان یک روش موثر جهت بهینه سازی حذف کروم (VI) از پساب، مورد استفاده قرار گیرد.

ارزیابی سطح آلودگی، ریسک غیرسرطان‌زایی و سرطان‌زایی فلزات سنگین بر سلامت انسان در خاک های سطحی مناطق صنعتی اراک، ایران

عباس طاعتی

زمینه و هدف: آلودگی فلزات سنگین خاک های سطحی به یک نگرانی جدی تبدیل شده است. این مطالعه با هدف ارزیابی پتانسیل خطرپذیری آلودگی فلزات سنگین بر سلامت انسان در خاک های سطحی مناطق صنعتی اراک، مرکز استان مرکزی واقع در غرب ایران انجام شد.
روش بررسی: 235 نمونه خاک سطحی از عمق cm 0-5 جمع آوری شد. غلظت فلزات سرب، کادمیم، نیکل، روی، مس و آرسنیک به روش هضم با اسید نیتریک N 4 عصاره گیری شد. سطح آلودگی خاک های منطقه با استفاده از شاخص زمین انباشتگی و فاکتور غنی شدگی اندازه گیری گردید. برای ارزیابی خطرپذیری سلامت فلزات سنگین از مدل ارائه شده توسط سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا استفاده شد.
یافته ها: میانگین غلظت سرب، کادمیم، آرسنیک، مس، نیکل و روی به ترتیب 37/88، 1/17، 151/78، 13/48، 92/98 و mg/kg 104/04 بود. مقادیر فاکتور غنی شدگی محاسبه شده برای نمونه های خاک از بدون غنی شدگی تا غنی شدگی قابل توجه متغیر بود. میانگین شاخص زمین انباشتگی برای سرب، کادمیم، مس، نیکل، روی و آرسنیک به ترتیب 0/37، 1/59، 2/53-، 0/48-، 0/63- و 2/9 به دست آمد. خطر غیر سرطانی (HQ) برای کودکان و بزرگسالان در مسیر بلع بیشتر از جذب پوستی و تنفس بود. شاخص خطر تجمعی غیر سرطانی (HI) برای همه فلزات سنگین مورد مطالعه به جز آرسنیک کمتر از سطح ایمن (1≥HI) بود. بیشترین مقدار خطر سرطانی (CR) نیز مربوط به آرسنیک و گروه سنی کودکان با مقدار ^4-10× 2/37در مسیر بلع بود.
نتیجه گیری: خطر سرطانی (CR) آرسنیک در کودکان و بزرگسالان بیشتر از ^{4 -}10× 1 است که نشان دهنده خطرپذیری غیر قابل قبول است.

انتخاب مکان‌های مناسب دفن پسماندهای حفاری روغنی شرکت نفت فلات قاره ایران در جزیره قشم با استفاده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی و سامانه اطلاعات جغرافیایی

مهدی ارجمند

زمینه و هدف: دفن نامناسب پسماندهای حفاری اثرات نامطلوبی بر روی محیط زیست و سلامتی افراد دارد. این پژوهش با هدف انتخاب مکان های مناسب دفن پسماندهای حفاری نفت و گاز در جزیره قشم با استفاده از GIS و AHP صورت گرفته است.
روش بررسی: در این مطالعه از هر یک از معیارهای مؤثر در مکان یابی دفن پسماند حفاری نقشه وزن دار تهیه شد. در مرحله بعد هر یک از لایه های تهیه شده رتبه بندی شد. رتبه بالا بیانگر اهمیت بیشتر و رتبه پایین بیانگر اهمیت کمتر لایه است.
یافته ها: نتایج این مطالعه نشان داد فاصله از مراکز جمعیتی (وزن 0/222)، شبکه ارتباطی (جاده ها) (وزن 0/169) و آب های سطحی (وزن 0/142) در انتخاب مکان های دفن پسماند حفاری دارای اهمیت بیشتری است. تلفیق نقشه های رتبه بندی شده با اعمال وزن های به دست آمده از AHP، محدوده های مناسب دفن پسماند را به ۵ پهنه کاملا مناسب، مناسب، نسبتا مناسب، نسبتا نامناسب و نامناسب تفکیک نموده است.
نتیجه گیری: اولویت های مشخص شده در پهنه های کاملا مناسب می توانند مبنای تصمیم گیری قرار گرفته و مکان های مناسب نیز می تواند به عنوان اولویت های بعدی در دستور کار قرار گیرند.

مروری بر مطالعات انجام‌ شده درخصوص بازیافت مستقیم غشا اسمز معکوس: ارزیابی فنی، اقتصادی و محیط‌زیستی

سیده معصومه قاسمی نژاد

زمینه و هدف: رشد روزافزون بازار جهانی غشا اسمز معکوس (RO) باعث افزایش دفع سالانه پسماندهای غشائی شده است. از این رو ارزیابی استراتژی های مدیریت پسماندهای غشائی به منظور کاهش اثرات منفی محیط زیستی آنها بسیار حائز اهمیت است. با توجه به سهم گسترده بازار داخلی فیلترهای غشائی در تصفیه آب و فاضلاب و ملاحظات اقتصادی مربوط به آن، در این مقاله بازیافت مستقیم غشا RO با هدف گسترش چرخه عمر آن بررسی شده است.
روش بررسی: پایگاه های اطلاعات علمی معتبری چون Scopus، PubMed با کلیدواژه هایی مانند recycling RO جستجو شدند. مطالب برگزیده در قالب سه بخش "مقایسه فنی"، "مقایسه اقتصادی" و "مقایسه محیط زیستی" طبقه بندی و تحلیل شدند.
یافته ها: بازیافت مستقیم غشا RO با حذف رسوبات و تخریب لایه پلی آمیدی (PA) با استفاده از عامل اکسنده، به ویژه KMnO₄ و NaOCl، انجام می شود. نرخ تخریب لایه PA با بهینه سازی پارامتر غلظت ماده اکسنده در مدت زمان فرایند اکسیداسیون کنترل می شود. عواملی مانند نوع غشا مستعمل، شرایط نگهداری آن، واحدهای عملیاتی پیش از واحد اکسیداسیون و محصول مورد نظر، تعیین کننده پارامتر غلظت-زمان خواهد بود. به حداقل رساندن این پارامتر از نظر اقتصادی و محیط زیستی بسیار حائز اهمیت است. کاهش غلظت ماده اکسنده منجر به کاهش میزان ترکیبات کلردار و هالوژنه خروجی از فرایند اکسیداسیون شده و متعاقبا باعث کاهش اثرات منفی محیط زیستی و انرژی مصرفی مورد نیاز تصفیه، خواهد شد.
نتیجه گیری: تبدیل غشا RO به فیلترهای متخلخل با بهینه سازی شرایط از نظر فنی امکان پذیر است. به علاوه، انتخاب درست نوع غشا RO و نوع محصول نهایی، سبب بهره وری اقتصادی و محیط زیستی می گردد.