سلامت و محیط زیست

توسعه شاخص ارزیابی عملکرد مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط‌زیست شهری با رویکرد فرایندی- نتیجه‌محور: مطالعه موردی شهر اصفهان

رضا سعیدی

زمینه و هدف: ارزیابی عملکرد مدیریت بهداشت، ایمنی و محیط زیست (HSE)، فرآیند به کارگیری و برآورد سنجه ها و شاخص هایی است که با استفاده از آن ها میزان نیل به اهداف سازمانی، تحول و بهبود مستمر در حوزه HSE تعیین می گردد. در این مطالعه، شاخص ارزیابی عملکرد مدیریت HSE شهری با رویکرد فرایندی- نتیجه محور ارائه شد و در شهر اصفهان مورد استفاده قرار گرفت.
روش بررسی: مراحل طراحی شاخص شامل (1) استخراج محورها و سنجه های اولیه، (2) تعیین محورها و سنجه های نهایی شاخص با نظر هیأت خبرگان، (3) وزن دهی به اجزای شاخص، (4) تعریف توابع یکپارچه سازی و (۵) طبقه بندی امتیاز شاخص می شد. داده های مورد نیاز برای ارزیابی وضعیت مدیریت HSE در شهر اصفهان با مراجعه به سازمان ها و دستگاه ها، گزارش ها، مطالعات قبلی و نظرسنجی عمومی تهیه گردید.
یافته ها: شاخص ارزیابی عملکرد مدیریت HSE شهری با 16 محور و 61 سنجه با نظر هیات خبرگان اعتبارسنجی شد و در آن مجموع وزن سنجه های فرایندی و نتیجه محور به ترتیب 0/16 و 0/84 بدست آمد. عملکرد مدیریت HSE در شهر اصفهان با امتیاز 66/4 در سطح متوسط قرار داشت. به منظور ارتقاء وضعیت مدیریت HSE در شهر اصفهان، مهم ترین حوزه های نیازمند بهبود (با وزن بالا و امتیاز پایین) به ترتیب کیفیت هوای آزاد، دسترسی به خدمات بهداشتی- درمانی، مدیریت پسماند، جلوگیری از تخریب و هدررفت منابع، آموزش عمومی و تعهد مدیریت ارشد بودند.
نتیجه گیری: شاخص طراحی شده کارایی قابل قبولی در ارزیابی عملکرد مدیریت HSE داشت و به دلیل جامعیت و انعطاف پذیری می تواند در شهرهای دیگر استفاده شود.

بررسی شاخص های فیزیکوشیمیایی و میکروبی آب استخرهای شنای کاشان و آران و بیدگل

محسن حسامی آرانی

زمینه و هدف: استخرهای شنا به دلیل ارتباط مستقیم و مداوم با گروه های مختلف مردم، منبع بالقوه انتشار آلودگی های میکروبی و شیمیایی محسوب می شوند. مطالعه حاضر جهت بررسی شاخص های بهداشتی آب استخرهای شنای شهرهای کاشان و آران و بیدگل و مقایسه آن با استانداردهای موجود در کشور انجام گردید.
روش بررسی: در این مطالعه توصیفی تحلیلی با طراحی طولی، 830 نمونه آب از کل استخرهای سرپوشیده و فعال در سال های 1401-1397 گرفته شد و پارامترهای فیزیکوشیمیایی و میکروبی سنجش شد. تحلیل آماری داده ها با شاخص های مرکزی و پراکندگی و آزمون های پارامتریک با استفاده از نرم افزار SPSS 16 انجام شد.
یافته ها: غلظت کلر آزاد باقیمانده، کلر ترکیبی، pH، کدورت و خورندگی به ترتیب در 53 درصد، 48 درصد، 67 درصد، 81 درصد و 67 درصد نمونه های آب استخر در حد مطلوب بودند. هیچ کدام از نمونه ها به ﺳﻮدوﻣﻮﻧﺎس آئروژینوزا آلوده نبودند. ﺑﯿﻦ ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺎﮐﺘﺮیﻫﺎ و ﮐﻠﺮ آزاد ﺑﺎقیمانده رابطه معنی دار و معکوس و بین ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺑﺎﮐﺘﺮیﻫﺎ و کدورت رابطه معنی دار و مستقیم مشاهده شد.
نتیجه گیری: با توجه به مطلوب نبودن مقدار کلر آب استخرها و پایین بودن میزان انطباق آن با مقادیر استاندارد در بیشتر نمونه های مورد بررسی و نیز مشاهده باکتری های کلیفرم، اﺳﺘﺎﻓﯿﻠﻮﮐﻮک اورﺋﻮس و هتروتروف ها، لازم است ضمن انجام پایش مستمر پارامترهای فیزیکوشیمیایی و میکروبی آب، نظارت بهداشتی و گندزدایی صحیح انجام شود.

بررسی میزان غلظت آلاینده‌های ذره‌ای در مرکز مراقبت‌های روان بیمارستان شهید مصطفی خمینی شهر ایلام در سال 1398

سجاد مظلومی

زمینه و هدف: از آنجایی که بیمارستان یکی از مراکز مهم جهت درمان و مراقبت از بیماران است، حضور آلاینده های هوا در غلظت های بیش از حد استاندارد در چنین اماکنی، می تواند سلامتی بیماران و پرسنل را تهدید کند. هدف از این مطالعه تعیین میزان غلظت آلایندهای ذره ای در مرکز مراقبت های روان بیمارستان مصطفی خمینی شهر ایلام در سال 1398 بود.
روش بررسی: در این پژوهش توصیفی - تحلیلی، غلظت آلاینده های ذره ای در مرکز مراقبت های روان بیمارستان مورد مطالعه قرار گرفت. نمونه برداری از آلاینده های ذره ای با استفاده از دستگاه پرتابل انجام شد. در هر یک از بخش های بستری و پرسنلی مردان و زنان، در سه ماه متوالی (فروردین، اردیبهشت و خرداد) در مجموع 12 نمونه یک ساعته برداشت گردید. نتایج به دست آمده به کمک نرم افزارSPSS نسخه 16 مورد آنالیز قرار گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد که در طول دوره نمونه برداری بیشترین میانگین غلظت آلاینده های ذره ای PM₁₀، PM_2.5 و PM₁ به ترتیب 50/09، 21/88 و µg/m³ 9/32 و به ترتیب مربوط به بخش های بستری زنان، پرسنل مردان و بستری زنان بود. بیشترین میزان PM₁₀مربوط به بخش بستری زنان، بیشترین مقدار PM_2.5 مربوط به پرسنل مردان و بیشترین مقدار PM₁ مربوط به بخش بستری زنان بود.
نتیجه گیری: بر اساس نتایج این مطالعه، میانگین غلظت آلاینده های ذره ای در تمام بخش ها پایین تر از استاندارد های EPA بود. طبق رهنمود WHO، غلظتPM₁₀ در بخش بستری مردان و زنان در ماه اردیبهشت و همچنین بخش پرسنل زنان و بستری مردان و زنان در ماه خرداد و غلظت PM_2.5در بخش بستری زنان در ماه خرداد بیشتر ازحد توصیه شده بود.

بررسی شیوع استافیلوکوکوس اورئوس و الگوی مقاومت آنتی بیوتیکی آن در پنیرهای سنتی گوسفندی چالوس (استان مازندران، ایران) در سال ۱۴۰۰

سوگند جعفری

زمینه و هدف: یکی از دلایل آلودگی پنیر به استافیلوکوکوس اورئوس )Staphylococcus aureus; S.aureus( استفاده از شیر غیرپاستوریزه و روش های نادرست فرآوری پنیر است. با توجه به اهمیت باکتری S.aureus در ایجاد مسمومیت ها و تاکید سازمان جهانی بهداشت بر پایش مستمر این باکتری، در این مطالعه مقطعی، شیوع S.aureus و الگوی مقاومت آنتی بیوتیکی آن در پنیرهای سنتی گوسفندی چالوس (استان مازندران، ایران) در سال ۱۴۰۰ مورد ارزیابی قرار گرفت.
روش بررسی: تعداد ۴۵ نمونه پنیر سنتی گوسفندی تهیه شده از فروشگاه های لبنیات سنتی چالوس (استان مازندران، ایران) به صورت تصادفی جمع‎آوری شدند. نمونه ها در ابتدا از نظر آلودگی با S.aureusبا روش کشت، ارزیابی شدند. در نهایت الگوی مقاومت آنتی‎بیوتیکی جدایه‎ها نسبت به ۹ آنتی‎بیوتیک مختلف با استفاده از روش انتشار دیسکی مورد بررسی قرار گرفت.
یافته ها: از تعداد ۴۵ نمونه پنیرهای سنتی گوسفندی جمع‎آوری شده، ۱۷ مورد (37/8 درصد) از نمونه‎ها آلوده به S.aureus بودند. از مجموع ۱۸ جدایه به دست آمده از نمونه های پنیر سنتی چالوس، بیشترین مقاومت به پنی سیلین (64/7 درصد) و تتراسایکلین (58/8 درصد) مربوط بود، در حالی که کمترین مقاومت در برابر جنتامایسین و اریترومایسین (23/5 درصد) مشاهده شد. همچنین ۱۷ جدایه به دست آمده از نمونه‎های پنیر سنتی گوسفندی نسبت به ۲ تا ۸ آنتی بیوتیک مقاومت همزمان نشان دادند.
نتیجه‎گیری: میزان بالای آلودگی به S.aureusدر پنیرهای سنتی گوسفندی تهیه شده در چالوس (مازندران، ایران) مشاهده شد. با رعایت اصول بهداشتی در دامداری ها و آموزش بهداشت عمومی جهت جلوگیری از بروز آلودگی های ثانویه، می توان از شیوع گسترده این باکتری در محصولات سنتی پیشگیری نمود.

سنجش و ارزیابی مواجهه با پرتوهای یونیزان نشتی محیطی در مراکز پرتوپزشکی استان قزوین

حمید کاریاب

زمینه و هدف: اندازه گیری میزان نشت پرتوها در مراکز پرتو پزشکی برای حفاظت سلامت پرتوکاران و مراجعه کنندگان ضروری است. این پژوهش با هدف ارزیابی میزان مواجهه پرتوکاران (منطقه تحت کنترل) و مراجعه کنندگان (منطقه تحت نظارت) با پرتوهای یونیزان در مراکز پرتوپزشکی استان قزوین انجام شد.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی-مقطعی، بصورت سرشماری در 79 مرکز پرتو پزشکی انجام شد. مقدار دوز نشتی با دستگاه اتاقک یونش مدل FLUKE 451B اندازه گیری و برحسب μSv/h گزارش شد. با استفاده از الگوی کمیسیون حفاظت رادیولوژیکی آمریکا، میزان مواجهه در مناطق تحت کنترل و تحت نظارت برحسب mSv/year برآورد و در نهایت با شبیه سازی مونت کارلو، توزیع احتمالاتی میزان مواجهه پرتوکاران و مراجعه کنندگان تحلیل شد.
یافته ها: میانگین دوز نشتی در مناطق تحت کنترل و نظارت به ترتیب در محدوده μSv/h 1/7-0/1 و μSv/h 2/19-0/1 شناسایی شد. میانگین دوز مواجهه سالانه پرتوکاران و مراجعه کنندگان به ترتیب mSv/year 0/3079±0/1755 و mSv/year ^5-10×14/9±6/2 برآورد شد که دارای اختلاف معنا دار بود (0/0001< p). مطابق نتایج شبیه سازی مونت کارلو، 93 درصد دوز مواجهه پرتوکاران در محدوده mSv/year 0/98-0/0 و 95 درصد دوز مواجهه مراجعه کنندگان در محدوده mSv/year 0/01-0/0 برآورد شد.
نتیجه گیری: نتایج مطالعه نشان داد که دوز نشتی در مراکز پرتوپزشکی استان قزوین در محدوده مجاز قرار دارد. با این وجود، مشاهده مقادیر بالایی از نشت پرتوهای یونساز در بخش های سی تی آنژیوگرافی و پزشکی هسته ای، بر لزوم پایش مستمر، اجرای دقیق برنامه های کنترل کیفیت تجهیزات و رعایت اصول ALARA تاکید می کند. اگرچه نتایج مطالعه ماهیت مقطعی دارد، یافته ها می تواند مبنایی برای تدوین سیاست های ایمنی در سطح ملی قرار گیرد.

بررسی غلظت پاتولین در نمونه‌های آب میوه عرضه شده در سطح شهر تهران در سال 1403

پریسا شاولی گیلانی

مقدمه و هدف: پاتولین از مهمترین سموم قارچی است که توسط طیف وسیعی از کپک ‏ها تولید می ‏شود. اصلی‏ ترین منبع این سم قارچی، میوه ‏های فاسد و به خصوص آب سیب است. پاتولین می تواند به اندام هایی مانند کبد، طحال و کلیه آسیب برساند. این سم قارچی همچنین ممکن است باعث بروز تشنج، ادم، التهاب روده و استفراغ شود. علاوه بر این، پاتولین ممکن است خواص ژنوتوکسیکی و نوروتوکسیکی داشته باشد و در کار سیستم ایمنی و عصبی اختلال ایجاد کند.
روش بررسی: در این مطالعه میزان غلظت پاتولین در 34 نمونه تصادفی آب میوه شامل 26 نمونه آب سیب، 4 نمونه آب میوه مخلوط سیب و موز، 2 نمونه آب میوه مخلوط سیب و کیوی و 2 نمونه آب انار عرضه شده در فروشگاه های سطح شهر تهران در اردیبهشت ماه 1403، با استفاده از روش HPLC-UV اندازه‏ گیری و گزارش گردید.
یافته ‏ها: میزان LOD و LOQ به ترتیب 1/21 و µg/kg 3/49 و درصد بازیابی نیز بین 91 و 97 درصد به دست آمد. میانگین و انحراف معیار غلظت پاتولین در مجموع 34 نمونه، µg/kg 21/348 ± 13/425 به دست آمد که در زیر حد مجاز استاندارد ایران و کدکس (µg/kg 50) قرار داشت و فقط یافته های مربوط به یکی از نمونه ها بالاتر از حد استاندارد بود (µg/kg 88/14).
نتیجه ‏گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که میزان پاتولین در نمونه های بررسی شده عمدتاً در محدوده استانداردهای ایران و کدکس قرار دارد. با این حال، مطالعات جامع تری با تعداد نمونه های بیشتر برای ارزیابی دقیق تر خطرات احتمالی توصیه می شود.

بررسی آگاهی، نگرش و رفتار پیشگیری از آلودگی میکروپلاستیک‌ها در دانشجویان دانشکده علوم پزشکی خوی

مرادعلی زارعی پور

زمینه و هدف: آلودگی میکروپلاستیک ها به عنوان یکی از تهدیدات مهم محیط زیستی مطرح است و آگاهی، نگرش و عملکرد افراد در پیشگیری از این آلودگی نقشی کلیدی دارند. هدف پژوهش حاضر بررسی سطح آگاهی، نگرش و عملکرد دانشجویان علوم پزشکی خوی در زمینه پیشگیری از آلودگی میکروپلاستیک ها بود.
روش بررسی: این مطالعه توصیفی - تحلیلی بر روی دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی خوی انجام شد. جامعه آماری شامل تمامی دانشجویان شاغل به تحصیل (۵۵۰ نفر) بود که با روش نمونه گیری داوطلبانه و با رویکرد سرشماری، ۴۰۰ نفر در مطالعه شرکت کردند. پس از حذف پرسشنامه های ناقص، داده های ۳۷۲ نفر مورد تحلیل قرار گرفت. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه ای دو بخشی شامل اطلاعات جمعیت شناختی و پرسشنامه محقق ساخته آگاهی، نگرش و عملکرد (KAP) در زمینه پیشگیری از آلودگی میکروپلاستیک ها بود. روایی محتوای ابزار با استفاده از شاخص های CVR و CVI تأیید شد و پایایی آن از طریق آزمون- بازآزمون (0/78ICC=) و آلفای کرونباخ (0/83 تا 0/95) در سطح مطلوب ارزیابی گردید. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون و رگرسیون لجستیک رتبه ای انجام شد و پردازش آماری داده ها با نرم افزار STATA نسخه ۱۵ صورت گرفت.
یافته ها: نتایج نشان داد که سطح آگاهی و رفتار پیشگیری دانشجویان عمدتاً در حد متوسط و نگرش آنان نسبت به پیشگیری از آلودگی میکروپلاستیک ها عمدتاً مثبت بود. تحلیل رگرسیون لجستیک رتبه ای نشان داد که آگاهی بالاتر (8/28-1/91CI=95%، 3/98= OR) و نگرش مثبت (30/83-7/26CI=95%، 14/96= OR)، به طور معناداری احتمال بروز رفتارهای پیشگیری را افزایش می دهند. علاوه بر این، سن پایین تر (7/29-1/26CI=95%، 9/41= OR)، متأهل بودن (26/52-3/33CI=95%، 3/03= OR)، تحصیلات دانشگاهی بالاتر مادر (7/17-1/24CI=95%، 2/99=OR) و شاغل بودن پدر (2/73-1/02CI=95%، 1/67=OR) به عنوان عوامل جمعیت شناختی مؤثر در ارتقای رفتارهای پیشگیری شناسایی شدند.
نتیجه گیری: افزایش آگاهی و نگرش مثبت دانشجویان نقش مهمی در ارتقای رفتارهای پیشگیری در برابر آلودگی میکروپلاستیک ها دارد. براین اساس، طراحی و اجرای برنامه های آموزشی هدفمند با تمرکز بر افزایش سطح دانش و تقویت نگرش مثبت، می تواند به ارتقای رفتارهای پیشگیری و کاهش اثرات محیط زیستی این آلودگی کمک کند.

اندازه‌گیری آکریل‌آمید در نان‌های سنتی عرضه شده در تهران: یک مطالعه ارزیابی ریسک سلامت

غلامعلی شریفی عرب

زمینه و هدف: نان یکی از اصلی ترین مواد غذایی دنیا است که احتمالا حاوی ترکیبات مضری مانند آکریل آمید (Acrylamide یا AA) است. هدف مطالعه حاضر، اندازه گیری میزان AA در سه نوع نان پرمصرف ایرانی (سنگک، لواش و تافتون) بود.
روش بررسی: تعداد 36 نمونه به صورت تصادفی از 4 منطقه تهران انتخاب شدند. روش مشتق سازی جهت آماده سازی نمونه ها استفاده شد و از دستگاه کروماتوگرافی گازی–طیف سنجی جرمی (GC-MS) برای اندازه گیری میزان AA استفاده گردید. ارزیابی ریسک سرطان زایی نان های مسطح با استفاده از تکنیک شبیه سازی مونت کارلو صورت گرفت.
یافته ها: میانگین AA (µg/kg) (بیشینه-کمینه) در نمونه های نان برابر 80/8±170/4 (301/4-62/6) بود. همچنین میانگین AA در نمونه های نان لواش، تافتون و سنگک به ترتیب برابر 24/5±98/6، 52/1±142/6 و µg/kg 21/14±270/0 بود. میزان دریافت مزمن روزانه (CDI) در صدک ۵۰، AA از طریق مصرف نان های مسطح برای بزرگسالان و کودکان به ترتیب برابر با ^1-10×4/78 و µg/kg.day ^3-10×1/02 بود. ازطرفی، مقادیر ریسک غیرسرطان زایی (THQ) در صدک ۵۰، به ترتیب برابر با ^1-10×2/36 و ^1-10×5/13 و در ﺳﻄﻮح ﻗﺎﺑﻞ ﻗﺒﻮل (<1THQ) بود. در حالی که ارزیابی ریسک سرطان زایی (ILCR) در صدک ۵۰، برای بزرگسالان ^4-10×2/31 و کودکان ^4-10×5/10 بود که ILCR > ^4-10×1 ﺑﺮای ﺳﻼﻣﺖ اﻧﺴﺎن ﻣﻀﺮ و غیر قابل قبول است.
نتیجه گیری: میانگین آلودگی AA نمونه ها بالاتر از استاندارد اتحادیه اروپا (µg/kg 80–50) بود. با توجه به میانگین غلظت AA در انواع نان ها و مقادیر ILCR برآورد شده، احتمال بروز ریسک سرطان زایی وجود دارد و لذا نیاز به نظارت های بیشتر در تمامی مراحل تولید نان است.

ارزیابی ریسک و بار بیماری سرطان کولورکتال ناشی از مواجهه غذایی با نیترات در میوه و سبزیجات میادین تره‌بار شهر ری

مهرنوش ابطحی

زمینه و هدف: میوه ها و سبزیجات با وجود ارزش تغذیه ای بالا، ممکن است به دلیل تجمع نیترات، سلامت عمومی را به خطر اندازند. این مطالعه با هدف ارزیابی ریسک بهداشتی ناشی از مواجهه غذایی با نیترات موجود در میوه ها و سبزیجات عرضه شده در میادین میوه و تره بار شهر ری انجام شد.
روش بررسی: در این مطالعه مقطعی، نمونه های سیب، پرتقال، سیب زمینی، پیاز، گوجه و خیار گلخانه ای و بوته ای به ترتیب به تعداد ۱۳، 12، ۲۲، ۱۸، ۲۴ و 32 مورد در پاییز و زمستان ۱۴۰۲ و بهار و تابستان ۱۴۰۳ جمع آوری و میزان نیترات آنها با روش اسپکتروفتومتری تعیین شد. شاخص مخاطره غیرسرطان زایی (HQ) بر اساس مقادیر نیترات محاسبه گردید. همچنین، با استفاده از داده های GBD، سهم نیترات در بار بیماری سرطان کولورکتال از طریق شاخص های YLD ،YLL و DALY برآورد شد.
یافته ها: میانگین غلظت نیترات بین محصولات تفاوت زیادی داشت؛ بیشترین در خیار بوته ای (294/06mg/kg) و کمترین مربوط به سیب (51/99mg/kg) بود. برخی محصولات از حد مجاز استاندارد ملی فراتر رفتند. بیشترین ریسک غیرسرطان زایی در سیب زمینی (میانگین 0/231) مشاهده شد. سیب زمینی بالاترین نرخ سرطان کولورکتال (2/02 در هر 100 هزار نفر)، بیشترین DALY (23/15) و مرگ ومیر ناشی از نیترات را داشت؛ میانگین DALY برای سیب زمینی، پیاز و خیار گلخانه ای به ترتیب 107/38، 94/87 و 12/10 برآورد شد.
نتیجه گیری: برخی محصولات کشاورزی، به ویژه سیب زمینی و پیاز، منبع مهمی از مواجهه غذایی با نیترات اند و می توانند در افزایش خطر سرطان کولورکتال نقش داشته باشند؛ پایش و مدیریت مستمر در این زمینه ضروری است.

ارزیابی آلودگی و ریسک‌ سلامت منتسب به گردوغبار خیابانی آلوده به عناصر بالقوه سمی: مطالعه موردی ‌شهر کرمانشاه

سهیل سبحان اردکانی

زمینه و هدف: گردوغبار خیابانی به عنوان منبع غیرنقطه ای آلودگی عناصر بالقوه سمی، شاخص مهمی از مواجهه انسان با آلاینده های فلزی/شبه فلزی در مناطق شهری محسوب می شود. از این رو، این پژوهش با هدف ارزیابی آلودگی و ریسک سلامت عناصر آرسنیک، سرب، کادمیم، کبالت و وانادیم گردوغبار خیابانی ‏شهر کرمانشاه در سال 1402 انجام یافت.
روش بررسی: در این پژوهش، در مجموع 48 نمونه گردوغبار خیابانی از 16 مکان برداشت و پس از هضم اسیدی نمونه‏ ها، غلظت عناصر در آنها توسط ICP-OES تعیین شد. همچنین، مقادیر شاخص ‏های غنی شدگی (Enrichment Factor; EF)، آلودگی یکپارچه (Integrated Pollution Index; IPI) و جامع آلودگی نمرو (Nemerow Integrated Pollution Index; NIPI) محاسبه شدند. همچنین، ریسک های سرطان زایی و غیرسرطان زایی ناشی از مواجهه با گردوغبار آلوده برآورد شدند.
یافته‏ ها: بیشینه میانگین محتوی عناصر آرسنیک، کادمیم، کبالت و وانادیم به ‏ترتیب با 7/28، 0/729، 9/02 و mg/kg 8/78 مربوط به نمونه های گردوغبار کاربری صنعتی و برای عنصر سرب با mg/kg 101 مربوط به نمونه های کاربری تجاری و بیانگر تأثیر ورودی های انسانی به ویژه با منشأ صنعتی و ترافیک بود. مقادیر شاخص EF نشان دهنده شرایط "بدون غنی شدگی" تا "غنی شدگی شدید" عناصر بود. همچنین، میانگین مقادیر IPI از 0/770 تا 2/04 متغیر و شرایط آلودگی "کم" تا "زیاد" در منطقه مورد مطالعه را نشان داد. میانگین مقادیر NIPI از 1/17 تا 1/68 متغیر و بیانگر شرایط آلودگی "کم" در منطقه مورد مطالعه بود. مقادیر میانگین شاخص خطر تجمعی غیرسرطان زایی (Hazard Index; HI) عناصر مورد مطالعه برای کودکان و بزرگسالان به ترتیب در طبقه "ریسک شدید" و "ریسک کم" و مقادیر میانگین شاخص ریسک سرطان زایی کل (Total Carcinogenic Risk; TCR) برای شهروندان نشان دهنده ریسک سرطان زایی زیاد بود.
نتیجه‏ گیری: نتایج نشان داد که آرسنیک و سرب از بیشترین سهم در ایجاد ریسک های بهداشتی برخوردار بودند؛ لذا، نسبت به کنترل منابع انتشار این دو عنصر و پایش منظم و دوره ‏ای نمونه ‏های گردوغبار به ویژه در مناطقی با سطح آلودگی زیاد توصیه می‏ شود.

بررسی شیوع آلودگی به اکسیور (کرمک) در مهدکودک های ایران: مطالعه مرور نظام‌مند

حسین آذرپیرا

زمینه و هدف: بیماری های انگلی از چالش های مهم بهداشتی در کودکان به شمار می روند، به ویژه در محیط های جمعی مانند مهدکودک ها که شرایط انتقال را فراهم می کنند. انگل اکسیور یکی از شایع ترین عوامل عفونت های روده ای در این گروه سنی است. این مطالعه با هدف بررسی شیوع و عوامل مرتبط با آلودگی به اکسیور در مهدکودک های ایران انجام شده است.
روش بررسی: در این مطالعه مرور نظام مند، مقالات منتشر شده تا پایان دی ماه ۱۴۰۳ در پایگاه های اطلاعاتی Google Scholar، SID، Magiran، Irandoc، Web of Science،PubMed و Scopus با استفاده از کلیدواژه های «انتروبیوزیس»، «انتروبیوس ورمیکولاریس»، «اکسیوروز»، «اکسیور»، «عفونت روده ای»، «انگل روده ای»، «شیوع»، «کودکان»، «مدارس ابتدایی»، «مراکز پیش دبستانی»، «مهدکودک» و «ایران» مورد جست وجو قرار گرفتند. از مجموع ۱۱۱۶ مقاله شناسایی شده، ۷۰۷ مورد پس از بررسی عنوان و چکیده حذف شدند و ۳۳۳ مقاله نیز به دلیل تکراری بودن کنار گذاشته شدند. در نهایت، ۷۶ مقاله جهت ارزیابی کامل انتخاب شدند که از میان آن ها، ۲۴ مقاله مرتبط با شیوع اکسیور در مهدکودک های ایران وارد تحلیل نهایی شدند.
یافته ها: از میان ۲۴ مطالعه مورد بررسی، ۲۳ مورد با استفاده از ابزار پرسشنامه و یک مورد از طریق مصاحبه انجام شده بود. مجموع حجم نمونه این مطالعات برابر با 13/567 کودک بود و میانگین شیوع آلودگی به اکسیور 14/90 درصد برآورد گردید.
نتیجه گیری: علی رغم بهبود نسبی شرایط بهداشتی، شیوع اکسیور در برخی مهدکودک ها همچنان نگران کننده است. نقش مسیرهای فعال انتقال و ارتباط آن با عوامل دموگرافیک کودکان، اهمیت شناسایی و مداخله به موقع را دوچندان می کند. اجرای برنامه های آموزشی هدفمند برای والدین و کارکنان مهدکودک ها، همراه با اقدامات پیشگیرانه منسجم، برای مهار انتقال این انگل ضروری است.

مشارکت مردمی در مدیریت پسماند شهری: تحلیل شکاف تمایل تا عمل در کشورهای درحال‌توسعه و ایران (مطالعه مرور نظام‌مند)

سمانه خادمی کیا

زمینه و هدف: مشارکت مردمی رکن اصلی مدیریت پایدار پسماند شهری است. این مطالعه مروری نظام مند با هدف تحلیل سطح مشارکت، عوامل مؤثر و موانع آن در کشورهای درحال توسعه و ایران انجام شد.
روش بررسی: بر اساس PRISMA 2020، جستجوی نظام مند در پایگاه های PubMed، Scopus، Web of Science، Google Scholar و SID با واژگان کلیدی Municipal Solid Waste Management،Public Participation،Developing Countries وIran انجام شد. مطالعات کیفی، کمی و ترکیبی (۲۰25–۲۰19) وارد شدند. داده ها با سنتز روایی و تحلیل مفهومی Clarke & Braun (۲۰۰۶) بررسی شدند.
یافته ها: از ۲۳۱۰ مقاله، ۳۰ مطالعه واجد شرایط (۲۰ ایران، ۱۰ سایر کشورها) مورد تحلیل قرار گرفتند. کیفیت اکثر مطالعات متوسط تا بالا بود. در 73/3 درصد مطالعات، مشارکت متوسط گزارش شد. میانگین مشارکت در ایران 43/5 درصد بود. آگاهی (فردی)، اعتماد به شهرداری (اجتماعی) و زیرساخت/شفافیت (مدیریتی) به عنوان عوامل مؤثر شناسایی شدند. موانع اصلی نیز؛ بی اعتمادی (۲۳ مطالعه)، فقدان زیرساخت (۲۰) و عدم شفافیت (۱۸) بودند. مدل مفهومی با سه محور عوامل، موانع و راهکارها طراحی گردید.
نتیجه گیری: علیرغم تمایل بالای شهروندان (تا ۷۰ درصد)، مشارکت عملی متوسط تا پایین (43/5 درصد) است. ریشه این شکاف، کم اعتمادی نهادی و عدم شفافیت است. بدون بازسازی اعتماد از طریق بازخورد، بهبود زیرساخت و آموزش کاهش تولید، راهبرد های تک بعدی شکست می خورند. مدل مفهومی چارچوبی برای گذار از مدیریت بالا به پایین به حکمرانی مشارکتی ارائه می دهد.