fa ردیابی جیوه کل در یک زنجیره غذایی آب شیرین (دریاچه سد قشلاق سنندج، ایران) عمومى General پژوهشي Research <p>زمینه و هدف: با توجه به اهمیت دریاچه سد قشلاق سنندج و آلوده بودن این دریاچه به فلز سنگین جیوه و افزایش غلظت و سمیت جیوه ضمن جابجایی بین افق‌های غذایی، مطالعه‌ حاضر انجام شد، تا فاکتور تجمع زیستی و بزرگنمائی زیستی جیوه کل در طول یک مسیر غذایی از زنجیره غذایی (آب، رسوب، ماهی، انسان) در این دریاچه مورد بررسی قرار گیرد. روش بررسی: از فروردین تا شهریورماه سال 1391، 24 نمونه آب، 24 نمونه رسوب، 24 نمونه سیاه ماهی خالدار (Capoeta trutta) از دریاچه و 24 نمونه (بافت مو) از ساکنین روستای سراب قامیش که عمده‌ترین مصرف‌کنندگان ماهی دریاچه هستند گرفته شد. یافته‌ها: میانگین مقدار جیوه کل اندازه‌گیری شده در نمونه‌های آب، رسوب، ماهی و موی انسان به ترتیب 0/000128&plusmn; 0/0028، 0/0057&plusmn; 0/110 ،0/0119&plusmn; 0/296، 0/1704&plusmn; 2/059 برحسب ppm بوده و فاکتور تجمع زیستی در مورد رسوب و سیاه ماهی خالدار به ترتیب 10&times;4 و 10²&times;1 و بزرگنمائی زیستی به ترتیب 40 و 5 محاسبه شد. نتیجه‌گیری: با توجه به رقم بالای نرخ تجمع و بزرگنمائی زیستی و غلظت جیوه کل ثبت شده در بافت ماکول سیاه ماهی خالدار دریاچه سد قشلاق سنندج، استفاده‌کنندگان از ماهی‌های این دریاچه، حداکثر مجاز به مصرف g 1182 از بافت عضله این ماهی در هفته بدون در نظر گرفتن سایر منابع بالقوه جیوه در سبد غذایی‌شان هستند.</p> <p>Background and Objectives: Due to the importance of Sanandaj Gheshlagh Reservoir (SGR) in the region and proven mercury pollution in SGR water, a research project was carried out to determine the amount of mercury concentration and bioaccumulation and its behavior through a food route in SGR food chain (i.e., water, sediments, fish, and human).This was done, because it has been reported that mercury concentration and its toxicity could increase during mercury exchange between trophic levels. Materials and methods: During April to December 2012, 24 water, sediment, and fish samples (Capoetta trutta) (4 samples per month) from SGR and 24 human hair samples from Sarab Ghamish village settlers (the major Capoetta trutta consumers in the region) were collected. Results: Total mercury mean concentration in water, sediment, Capoeta trutta, and human hair were 0.0028&plusmn;0.000128, 0.110&plusmn;0.0057, 0.296&plusmn;0.0119, 2.059&plusmn;0.1704 ppm respectively. Calculated bioconcentration factors were 4 &times; 10 and 1 &times; 10² in SGR sediment and fish, and related biomagnifications factors were 40 and 5 respectively. Conclusion: Due to the high bioaccumulation, biomagnifications factors and mercury concentration recorded in edible parts of SGR fish, local consumers should not eat more than 1182 gram of this fish weekly without accounting for other potential sources of total mercury in their food basket.</p> دریاچه سد قشلاق سنندج, زنجیره غذایی, جیوه کل, آلودگی, تجمع زیستی Sanandaj Gheshlagh Reservoir, Food Chain, Total Mercury, Pollution, Bioaccumulation, Capoeta trutta 351 362 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-25-5088&slc_lang=fa&sid=1 Sh Zare شهناز زارع No MSc. Student in Environmental Sciences, Department of Environmental Sciences, Faculty of Natural Resources, University of Kurdistan, Sanandaj, Iran. دانشجوی کارشناسی ارشد رشته محیط زیست دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج Sh Kaboodvandpour شهرام کبودوندپور kaboodvandpour@yahoo.com Yes Assistant Professor in Environment Sciences, Department of Environmental Sciences, Natural Resources Faculty, Kurdistan University, Sanandaj, Iran دکترای محیط زیست، استادیار گروه محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج