fa ارزیابی پتانسیل آلودگی آب‌های زیر زمینی با شاخص دراستیک (مطالعه موردی: دشت ماهیدشت کرمانشاه) آب WATER كاربردي Applicable <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>زمینه و هدف:</strong> وجود منابع مهم آلاینده‌های انتشاری و نقطه‌ای ناشی از فعالیت‌های انسانی در سطح زمین و نفوذ این آلاینده‌ها به آبخوان موجب کاهش کیفیت آب زیرزمینی می‌شود. ارزیابی آسیب‌پذیری روشی کم ‌هزینه در شناسایی نواحی مستعد به آلودگی است که در مدیریت منابع آب نقش اساسی دارد. دشت&shy; ماهیدشت یکی از دشت‌های مهم استان کرمانشاه بوده و نقش بسزایی در تولید محصولات کشاورزی دارد. با برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی این دشت و بروز خشکسالی‌های اخیر، و ارجح بودن نیاز شرب منطقه اراضی کشاورزی با خطر کمبود آب مواجه است. لذا برای تصمیمات بهتر در زمینه مدیریت صحیح مصرف آب و کنترل آلودگی، این محدوده مورد تحلیل و بررسی قرار گرفت.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>روش بررسی: </strong>آسیب‌پذیری، بعنوان حساسیت کیفیت آب‌های زیرزمینی به بار آلودگی اعمال ‌شده تعریف می‌شود و توسط خصوصیات ذاتی آبخوان تعیین می‌گردد. در این تحقیق با استفاده از مدل دراستیک <span dir="LTR">(DRASTIC)</span> و <span dir="LTR">GIS</span> به بررسی آسیب‌پذیری ذاتی آبخوان دشت ماهیدشت نسبت به آلودگی پرداخته ‌شده است. در روش دراستیک از هفت پارامتر شامل عمق تا سطح ایستابی، تغذیه خالص، مواد تشکیل‌دهنده آبخوان، نوع خاک، توپوگرافی، مواد تشکیل‌دهنده منطقه غیراشباع و هدایت هیدرولیکی برای پهنه‌بندی آسیب‌پذیری آبخوان استفاده ‌شده که به‌صورت هفت لایه اطلاعاتی توسط نرم‌افزار 10<span dir="LTR">Arc GIS</span> تهیه گردیده است<span dir="LTR">.</span> آمار و اطلاعات اخذ شده محدوده مورد مطالعه شامل لوگ حفاری چاه‌ها، 44 عدد پیزومتر، آزمایش‌های پمپاژ و سه ایستگاه باران‌سنجی بوده است. این لایه‌ها در نرم‌افزار 10<span dir="LTR">ArcGIS</span> تهیه، رتبه دهی، وزن دهی و در نهایت تلفیق گردید.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>یافته‌ها</strong>: با تلفیق لایه‌ها و در نظر گرفتن رتبه و وزن آنها نتایج اخذ شده نشان داد که دامنه شاخص دراستیک برای کل محدوده دشت معادل 34 تا 120 واحد بدست آمد. بر این اساس و با توجه به استانداردهای ذکر شده برای شاخص دراستیک، آبخوان در گروه آسیب‌پذیری بدون ریسک تا ریسک کم قرار گرفت.</p> <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong>نتیجه‌گیری:</strong> خروجی مدل دراستیک اعمال شده در منطقه مورد مطالعه، آسیب پذیری ذاتی آبخوان را نشان می&shy;دهد و می&shy;تواند بعنوان ابزار اولیه در توسعه و مدیریت منابع آب در آینده نیز به کار رود. در ضمن این مدل قادر به تولید اطلاعاتی از جنس میزان و نوع آلاینده نیست. لذا در تحقیقات آتی پیشنهاد می‌گردد با توجه به کم شدن میزان بارندگی و پایین آمدن تراز آب زیرزمینی، و احتمال شور شدن آب زیرزمینی پهنه‌بندی از لحاظ شوری مورد بررسی قرار گیرد، همچنین برای معتبر کردن نتیجه مدل&shy; عمومی دراستیک، پساب‌های آبیاری و فاضلاب خانگی و صنعتی و میزان تغذیه آب زیرزمینی از آنها در نظر گرفته شود.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Background and Objective</strong><strong>:</strong> There are major mobile and non-mobile pollution sources due to human activities that can influence aquifers and reduce groundwater quality. Vulnerability assessment is an inexpensive procedure in to identify areas prone to the pollutants. Identification of these sources is essential in water resources management. Mahidasht Plain is one of the important regions of Kermanshah province and plays a significant role in the production of agricultural products. Water supply for agriculture may be at risk due to the indiscriminate withdrawal of groundwater resources of the plains, the recent droughts and potable water requirements. Therefore, analysis and evaluation of the area helps to make better decisions on proper management and control of water pollution.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Materials and Methods:</strong> Vulnerability, which is defined as the sensitivity of groundwater quality to pollution load, was applied and determined using intrinsic features of the aquifer. In this study, we have studied inherent vulnerability of the Mahidasht aquifer against pollution by using DRASTIC model and GIS. Seven parameters for the zoning of aquifer vulnerability was used in the DRASTIC method, including depth to the water table, net recharge, aquifer material, soil type, topography, impact of vadose zone and hydraulic conductivity. These parameters were prepared as seven layers of information in Arc GIS10 Software. The data collected for the purpose of this study were taken fromwells log, 44 piezometer in the area, pumping experiments and three rain-gauge stations. The layers prepared in Arc GIS10 software were weighted, ranked and eventually integrated.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Results</strong>: The DRASTIC index calculated for the plain ranged from 34 to 120 units. On this basis and according to the standards listed for DRASTIC index, the aquifer was in a vulnerable group with a low or no risk.</p> <p style="text-align: justify;"><strong>Conclusion</strong>: DRASTIC model output showed an inherent vulnerability of the aquifer. The model can be used as a primary tool in the development and management of water resources in the future. In addition, this model is not able to produce information about amount and type of pollutants. Therefore, it is recommended to examine the salinity zoning in the future research due to less rainfall and decreasing underground water level and consequently the higher probability of salinity in underground water. Additionally, the domestic and industrial wastewater, sewage irrigation and the fraction used for groundwater recharge should be considered in order to validate the results of Drastic model.</p> شاخص دراستیک, دشت ماهیدشت, آسیب‌پذیری, آب‌های زیرزمینی DRASTIC, GIS, Plain Mahidasht, Vulnerability, Groundwater 527 536 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-949-1&slc_lang=fa&sid=1 Sh Gorgani شهرام گرگانی shahram_gorgani@yahoo.com Yes Water Resources Engineering, Razi University, Kermanshah, Iran گروه مهندسی منابع آب، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران A Bafkar علی بافکار alibafkar@yahoo.com No Water Engineering, Razi University, Kermanshah, Iran گروه مهندسی آب، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران SE Fatemi سید احسان فاطمی se.fatemi@razi.ac.ir No Water Engineering, Razi University, Kermanshah, Iran گروه مهندسی آب، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران