Iranian Journal of Health and Environment

fa بررسی نگرش تولیدکنندگان کاهو در استان البرز درباره منابع ایجاد آلودگی و عوامل تبیین‌ کننده اقدامات ایمنی غذایی در مزرعه Study the attitude of lettuce producers in Alborz Province about sources of contamination and explaining factors of on-farm food safety practices عمومى General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">زمینه و هدف: بدون تردید، توجه به "ایمنی غذا در مزرعه" اولین گام در دستیابی به ایمنی غذایی و تولید محصول سالم است؛ در حالی‌که اقدامات مرتبط با ایمنی غذایی در مزرعه از سوی کشاورزان به دلیل نبود شناخت صحیح مورد توجه کافی قرار نمی گیرد. بر این اساس، هدف این تحقیق بررسی نگرش کشاورزان درباره منابع ایجاد آلودگی و عوامل تبیین‌کننده اقدامات ایمنی غذایی در مزرعه بود. روش بررسی: این تحقیق از لحاظ میزان کنترل متغیرها، غیرآزمایشی و توصیفی، از نظر روش گردآوری داده‌ها، میدانی و به لحاظ قابلیت تعمیم یافته‌ها، از نوع پیمایشی است. جامعه آماری تحقیق شامل 732 نفر از تولیدکنندگان کاهو در استان البرز بود که یک نمونه 230 نفری از آنان با استفاده از روش نمونه‌گیری طبقه ای با اختصاص متناسب (شهرستان ها به‌عنوان طبقات) انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته، گردآوری شد. روایی صوری و محتوایی پرسشنامه بر‌اساس نظر متخصصان و کارشناسان مرتبط ارزیابی شد و پایایی آن از طریق محاسبهCronbach Alpha  برای سه سازه اقدامات ایمنی غذایی در مزرعه (0/728)، منابع ایجاد آلودگی در مرحله قبل از برداشت (0/821) و منابع ایجاد آلودگی در مرحله پس از برداشت (0/801) تایید شد. تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم افزار SPSS20 انجام گرفت.   یافته ها: نتایج حاکی از آن بود که مهمترین منابع ایجاد آلودگی شامل استفاده از سموم و آفت کش ها در مزرعه و آب آبیاری (در مرحله قبل از برداشت) و مکان های نگهداری و انبار محصول و وجود رطوبت بالا به هنگام انتقال محصول (در مرحله پس از برداشت) بودند. همچنین، نتایج تحلیل عاملی اکتشافی با استفاده از چرخش Varimax نشان داد که متغیرهای زیربنایی اقدامات ایمنی غذایی در مزرعه در پنج عامل اقدامات مرتبط با آموزش و بهداشت کارگران، بهداشت عمومی، آبیاری، نظارتی و کنترلی و کنترل دام و حیات وحش، تلخیص و دسته بندی شده و در حدود 64/314 درصد از واریانس کل را پوشش دادند. در بین پنج عامل اشاره شده، عامل اقدامات مرتبط با آموزش و بهداشت کارگران با تبیین 18/725 درصد از واریانس کل، مهمترین عامل در مقایسه با سایر عوامل بود. نتیجه گیری: با توجه به تعدد منابع ایجاد آلودگی در مرحله قبل و پس از برداشت و احتمال وقوع آلودگی های مختلف در محصول کاهو، ضروری است که شرایط لازم برای تشویق و هدایت تولیدکنندگان به سوی انجام اقدامات ایمنی غذایی در مزرعه به‌ویژه از طریق آموزش آنان درباره شناخت منابع ایجاد آلودگی و اطلاع رسانی در زمینه اقدامات ایمنی و بهداشتی فراهم شود.  </div> <div style="text-align: justify;">Background and Objective: Attention to on-farm food safety is the first step in achieving food safety and production of healthy crops. However, practices related to on-farm food safety are not sufficiently considered by farmers due to the lack of proper understanding. Accordingly, the purpose of this study was to evaluate the attitude of farmers about sources of contamination and explaining factors of on-farm food safety practices. Materials and Methods: This study is a non-experimental and descriptive research in terms of extent of variables control; a filed research according to data collection method; and a survey research in terms of generalizability of findings. The statistical population of the study was 732 lettuce producers in Alborz province of which a sample size of 230 was selected using a stratified sampling method with proportional allocation (counties as strata). Data was collected through research-made questionnaire. Appearance and content validity of the questionnaire was assessed by the experts in the field and its reliability was confirmed based on calculated Cronbach Alpha coefficient for three constructs including on-farm food safety practices (0.728), sources of contamination in the pre-harvest stage (0.821) and sources of contamination in the post-harvest stage (0.801). Data analysis was performed using SPSS software version 20. Results: The results revealed that the most important sources of contamination were the usage of pesticides and toxins on the farm and in the irrigation water (in the pre-harvest stage), locations of crop storage and warehouse and high humidity during crop transfer (in the post-harvest stage). Furthermore, the results of the factor analysis using Varimax rotation indicated that underlying the variables of on-farm food safety practices may be summarized and categorized in five factors: practices related to workers’ education and health; public health; irrigation; monitoring and control; and control of livestock and wildlife. These covered about 64.314% of total variances. Among the five factors mentioned, practices related to workers’ education and health explaining 18.1% of the total variances was the most important factor in comparison with other one. Conclusion: According to the contamination sources in the pre and post-harvest stages and the probability of different contamination in lettuce crop, it is essential to provide necessary conditions for encouraging and directing producers to perform on-farm food safety practices, particularly by educating them on the identification of contamination sources and informing them about essential health and safety practices.  </div> آلودگی, آموزش, ایمنی غذایی در مزرعه Contamination, Education, On farm food safety 375 390 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1256-1&slc_lang=fa&sid=1 S Mianaji سپیده میانجی s.miyanajy@yahoo.com No Department of Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران R Rezaei روح اله رضائی r_rezaei@znu.ac.ir Yes Department of Extension, Communication and Rural Development, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه ترویج، ارتباطات و توسعه روستایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران A Ganjloo علی گنجلو aganjloo@znu.ac.ir No Department of Food Science and Technology, Faculty of Agriculture, University of Zanjan, Zanjan, Iran گروه علوم و صنایع غذایی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زنجان، زنجان، ایران