fa پتانسیل آلودگی و ریسک اکولوژیکی فلزات سنگین در لجن تصفیه خانه‌های فاضلاب شهری فاضلاب wastewater پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">زمینه و هدف: </span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">لجن حاصل از تصفیه خانه &shy;های فاضلاب شهری در صورت آلودگی به فلزات سنگین و ورود به محیط می &shy;تواند باعث ایجاد ریسک بهداشتی و اکولوژیکی شود. هدف این پژوهش ارزیابی میزان آلودگی و ریسک اکولوژیکی فلزات سنگین در لجن&shy; های تصفیه خانه فاضلاب شهری استان آذربایجان شرقی است. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">روش بررسی:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> 9 نمونه لجن به‌صورت مرکب از بسترهای لجن خشک کن تصفیه خانه فاضلاب شهری استان آذربایجان شرقی جمع آوری و غلظت فلزات سنگین آنها اندازه &shy;گیری شد. شاخص تجمع زمینی، شاخص آلودگی و شاخص ریسک اکولوژیکی با استفاده از روابط مربوطه جهت تعیین ریسک اکولوژیکی فلزات سنگین در لجن فاضلاب محاسبه گردید. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته &shy;ها: </span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتایج نشان داد که تغییرات روند غلظت فلزات به‌صورت </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Zn>Cu>Pb>Cr>Ni>As>Hg>Cd</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> بود. براساس حداکثر مجاز استاندارد </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">(MPS)</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> و شاخص </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Muller</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، سطح آلودگی کادمیوم و مس پایین، روی متوسط، آرسنیک و سرب شدید و جیوه خیلی شدید ارزیابی می‌شود. بر‌اساس </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MPS</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، شاخص آلودگی تک فاکتوره و شاخص آلودگی سنتتیک</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">به</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">‌</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">ترتیب کمتر از عدد 1 و 0/7 است که نشان &shy;دهنده عدم آلودگی لجن و ایمن بودن کاربرد آن در کشاورزی است. در مقایسه با غلظت‌های پوسته زمین، ریسک قابل توجه اکولوژیکی در مورد سرب، ریسک زیاد در مورد آرسنیک و کادمیوم و ریسک خیلی زیاد در مورد جیوه مشاهده می‌شود.</span></span> <span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">تفاوت معنی‌داری بین مقادیر فلزات سنگین با حدود </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MPS</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> مشاهده گردید&nbsp;(‌0/05‌</span></span> <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">p<</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">).</span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه&shy; گیری: </span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">اگرچه غلظت‌ های فلزات سنگین، زیر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MPS</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> ارائه شده توسط </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">USEPA</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> هستند، با این حال نمونه‌ های لجن در مقایسه با‌ غلظت متوسط پوسته زمین نشان‌ دهنده درجه بالایی از ریسک اکولوژیکی بالقوه برای محیط هستند. پایش دوره‌ ای کیفیت لجن قویا توصیه می‌ شود.</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> &nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objective:</strong> Application of sewage sludge contaminated with heavy metals may cause health and ecological concern. Ecological risk and heavy metals content of sewage sludge from wastewater treatment plants of East Azerbaijan province were evaluated in the present study.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> Nine composite samples were taken and analyzed for heavy metals.&nbsp;The geo-accumulation index (Igeo), contamination factor(CF) , and potential ecological risk index were calculated.<br> <strong>Results:</strong> Variation of the heavy metals concentrations were in the following order: Zn>Cu>Pb>Cr>Ni>As>Hg>Cd. The contents of some heavy metals were several order of magnitude higher than the crustal average (CA) values. Considering the Maximum Permissible Standards (MPS) and the Muller&#39;s index, the Cd, Cu, and Zn pollution were found to be in the moderate range, whereas As and Pb were in strongly polluted category; and Hg was in extremely polluted category. Considering MPS, the single-factor pollution index (PI) and the Nemerow&rsquo;s synthetic pollution index (PN) were lower than 1 and 0.7 respectively. This indicated that the sludges were unpolluted with most heavy metals and could be safely applied for agricultural uses. However, a high potential ecological risk for As and Cd; very high risk for Pb; and extremely high risk for Hg were calculated when considering the CA values. There were significant differences between the levels of heavy metals and MPS (p <0.05).<br> <strong>Conclusion:</strong> Although the metal concentrations were below the MPS according to the US EPA regulations, sludge samples showed a high degree of potential ecological risk for the environment in comparision with the CA values,. Periodic monitoring of sludge quality are strongly recommended. &nbsp;</div> فلزات سنگین, ریسک اکولوژیکی, لجن, آلودگی خاک, آذربایجان شرقی Heavy metals, Ecological risk, Sludge, Soil pollution, East Azerbaijan 87 102 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-703-4&slc_lang=fa&sid=1 Bahareh Ghoreishi بهاره قریشی ghoreishib@yahoo.com No Department of Environmental Health Engineering, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Hassan Aslani حسن اصلانی haslani@gmail.com No Department of Environmental Health Engineering, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Mohammad Shaker Khatibi محمد شاکر خطیبی shakerkhatibi@yahoo.com No Department of Environmental Health Engineering, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran گروه مهندسی بهداشت محیط، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Sepideh Nemati Mansur سپیده نعمتی منصور nemati.sepid@gmail.com No Student Research Committee, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran کمیته تحقیقات دانشجویی دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Mohammad Mosaferi محمد مسافری mmosaferi@yahoo.com Yes Health and Environment Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran مرکز تحقیقات سلامت و محیط زیست، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران