fa پایش زیستی کیفیت هوا و عناصر کمیاب در مناطق شهری تهران با استفاده از گلسنگ اپی فیت هوا Air پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">زمینه و هدف:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> کیفیت هوا و توزیع عناصر کمیاب در کلانشهر تهران با استفاده از فراکاشت گلسنگ اپی&shy;فیت </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ramalina sinensis</span></span></em><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> مورد بررسی قرار گرفت. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">روش بررسی:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> تال گلسنگ &nbsp;</span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">R. sinensis</span></span></em><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> از منطقه غیرآلوده جمع آوری و به مدت شش ماه در شش سایت شهری تهران فراکاشت شد. بعد از پایان دوره مواجهه، محتوای 12 عنصر در گلسنگ با آنالیز </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">ICP-MS</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> تعیین شد و داده &shy;های حاصل با استفاده از آنالیزهای آماری و شاخص &shy;های مختلف مورد بررسی قرار گرفت. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">یافته &shy;ها:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> براساس نتایج، ترتیب میانگین غلظت عناصر در نمونه گلسنگ </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">R. sinensis</span></span></em><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> به‌صورت </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Co</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ni</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cu</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cr</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Pb</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Zn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Na</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mg</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Fe</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">K</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"><</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ca</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> تعیین شد و بیشترین میزان انباشت زیستی مربوط به عناصر ضروری یافت شد. برای برخی عناصر اختلاف معنی &shy;دار آماری بین سایت &shy;های مختلف شهری مشاهده شد. براساس شاخص بار آلودگی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">PLI</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) نیز دو سایت دانشگاه شریف و ستاد بحران دارای آلودگی بیشتری نسبت به سایر مناطق بودند. مقادیر نسبت مواجهه به کنترل (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">EC</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">) نیز برای عناصر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Pb</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Zn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cr</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Fe</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ni</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mg</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Co</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> در محدوده نسبت 1/75-1/25 یافت شد. براساس فاکتور تجمع نسبی (</span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">RAF</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">)، توان انباشت عناصر توسط گلسنگ </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">R. sinensis</span></span></em><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> به‌ترتیب </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Na</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cr</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cu</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Fe</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mg</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ni</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Zn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Mn</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Co</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Pb</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Ca</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">></span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">K</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> مشاهده شد که بیانگر توانایی قابل توجه این گونه در انباشت عناصر </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Na</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cr</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">، </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Cu</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Fe</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> است. آنالیز </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">PCA</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> و </span></span><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">EF</span></span><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> نیز نشان داد که منشا عناصر کمیاب جذب شده توسط گلسنگ به‌طور عمده از منابع وسایل نقلیه هستند. </span></span><br> <strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;">نتیجه &shy;گیری:</span></span></strong><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> این مطالعه کاربرد و اهمیت استفاده از گلسنگ </span></span><em><span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">R. sinensis</span></span></em><span style="font-family:B Lotus;"><span style="font-size:12.0pt;"> در پایش زیستی عناصر آلاینده هوا در مناطق شهری را نشان می&shy; دهد، که این رویکرد می&shy; تواند جایگزینی مناسب، دقیق و مقرون به صرفه بودن گلسنگ نسبت به سایر پایشگرهای زیستی برای آلاینده &shy;های هوا و تعیین سطوح مختلف آلودگی هوا را در مقیاس بزرگ ارائه دهد.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Background and Objective:</strong> Air quality and distribution of trace elements in the Tehran metropolis were evaluated using transplants of the epiphytic lichen <em>Ramalina sinensis</em>.<br> <strong>Materials and Methods:</strong> Thalli of <em>R. sinensis</em> were collected from a non-contaminated area and transplanted in the six urban sites of Tehran for six months. After the end of the exposure period, the content of twelve elements in lichen was determined by ICP-MS method and the obtained data were evalusted using statistical analysis and various indicators.<br> <strong>Results:</strong> Based on the results, the order of mean concentration of the trace elements in the <em>R. sinensis</em> lichen samples was determined as: Ca > K > Fe > Mg > Na > Mn > Zn > Pb > Cr > Cu > Ni > Co and the highest amount of bioaccumulation was found for the essential elements. For sevelar elements, significant differences were observed in various sampling sites. Based on the pollution load indexes (PLIs), two sites at Sharif university and Setad Bohran were more polluted than other areas. Exposed-to-control (EC) ratio values for Pb, Zn, Cr, Fe, Mn, Ni, Mg, and Co were also found in the range of 1.25-1.75. Based on the relative accumulation factor (RAF), the accumulation preference of elements by <em>R. sinensis</em> lichen was observed as Na > Cr > Cu > Fe > Mg > Ni > Zn > Mn > Co > Pb > Ca > K, respectively, which represents the significant ability of this species in the accumulation of elements such as Na, Cr, Cu and Fe. PCA and EF analysis indicated that trace elements adsorbed by lichen were mainly sourced from vehicle transportation.<br> <strong>Conclusion:</strong> This study demonstrates the application and importance of <em>R. sinensis</em> lichen in biomonitoring of air pollutants elements in urban areas. This approach can justify the suitability, accuracy and cost-effectiveness of lichen compared to other biomonitors for air pollutants and more importantly highlights its capability to the determination of wide levels of air pollution in large scales.</div> پایش زیستی فعال, آلودگی هوا, عناصر کمیاب, انباشت زیستی, گلسنگ اپی فیت Active biomonitoring, Air pollution, Trace element, Bioaccumulation, Epiphytic lichen 705 734 http://ijhe.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2302-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Sohrabi محمد سهرابی sohrabi@irost.org Yes Environmental Biotechnology Research Group, Department of Biotechnology, Iranian Research Organization for Science and Technology, Tehran, Iran گروه زیست فناوری صنعتی و محیط ‌زیست، پژوهشکده زیست فناوری، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران، تهران، ایران Nasrin Hassanzadeh نسرین حسن زاده nasrinhassanzadeh@gmail.com No Department of Environmental Sciences, Faculty of Environment and Natural Resource, Malayer University, Malayer, Iran گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Fariba Hedayatzadeh فریبا هدایت زاده hedayatzadeh.fariba@gmail.com No Department of Environmental Sciences, Faculty of Environment and Natural Resource, Malayer University, Malayer, Iran گروه محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، دانشگاه ملایر، ملایر، ایران Mehdi Mofid مهدی مفید mofid_geo@yahoo.com No Department of Environmental Science, Faculty of Natural Resources and Environment, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه آلودگی محیط زیست، دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران