fa تحلیل شرایط بیماران در آستانه‌ی مرگ، مراقبت‌های پایان حیات و اطرافیان بیمار مشرف به موت و توجه به توصیه‌های موجود اخلاق زیستی Bioethics مروری Review در متون دینی و در همه‌ی فرهنگ‌ها، پایان زندگی با سختی‌های ناشناخته و اضطراب توصیف شده است. مرگ مرحله‌ی انتقالی تجربه نشده‌ای است که انسان پیوندهای خود را با جهان مأنوس خود می‌گسلد و در عالمی اسرارآمیز گام می‌گذارد که در فرهنگ اسلامی برای گذر از این مرحله توصیه‌هایی وجود دارد. در حوزه‌ی اخلاق پزشکی در مورد بیماران مشرف به موت و احساس درماندگی آنان مباحث عدیده‌ای وجود دارد و مراقبت‌های پایان حیات، تسکین درد، مدیریت محیط و لحظات احتضار بیمار، مرگ در آرامش، تسکین آلام اطرافیان بیمار مشرف به موت و... در عرصه‌ی اخلاق پزشکی نه تنها توصیه می‌گردد؛ بلکه حتی قسمتی از حقوق بیمار و وظایف کادر پزشکی است. مفهوم مراقبت‌های پایان حیات، افزایش کیفیت زندگی بیمار مشرف به موت است، ولی پروتکل‌های کنترل و تسکین درد، برنامه‌های بالینی و کیفیت مراقبت استاندارد در همه‌ی جوامع یکسان نیستند. اجرای این پروتکل‌ها مفهوم توجه به تمامیت جسمانی و هویتی بیمار و جایگزینی فرهنگ بیمار‌محوری به‌جای فرهنگ بیماری محوری مرسوم را در خود دارد. داغدیدگی اطرافیان بیمار پس از مرگ وی با سوگ و سوگواری در سه مرحله‌ی اجتناب، مواجهه و سازگاری ظاهر می‌شود. سوگواری نحوه‌ی ابراز افکار و احساسات داغدیدگان است و مدیریت عالمانه‌ی سوگ از بروز ناهنجاری‌ها و احیاناً آسیب‌های اجتماعی ناشی از فقدان بیمار فوت شده جلوگیری می‌نماید و هدف این نوشتار نیز بررسی بعضی از ابعاد این موضوع با رویکرد به اخلاق پزشکی است. End stage patient control and autonomy are core principles in human bio-medical ethics and key components of end-of-life (EOL) care. Albeit, according to modern medical ethics principles the centrality of the patient as decision maker may not be relevant to culturally diverse groups of end stage people. The purpose of this article is to present results of a literature review of end stage patient control and their family position within the context of end of life support. The review revealed that the interaction between medical control and ethical values in end of life support is multifaceted and unpredictable. According to the recommendations of American College of Physicians/American Society of Internal Medicine End-of-Life Consensus Panel and some other world class medical and ethical societies, culturally effective end of life support includes the following essential elements • acceptance of and respect for cultural differences among all end stage patients • willingness to negotiate and compromise when world views differ • understanding of one's own values and biases • contact and communication skills that enhance empathy • information of the cultural practices of patient groups should be seen on a regular basis and • attention that all patients are individuals and may not share the same views as others within their own ethnic group According to the above description, applicants identified five domains of quality end of life support: 1. receiving adequate pain control 2. avoiding inappropriate prolongation of the dying process 3. achieving a sense of control 4. relieving burden on loved ones and 5. strengthening relationships We emphasize that, despite above mentioned points and advices maintaining a sense of control is an essential element in the end of life support for some individuals, further study of the interplay between ethnicity, desire for control, and achieving a good death is needed. بیمار مشرف به موت، احتضار، مراقبت‌های پایان حیات end of life support, medical ethics, end stage patients 45 57 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-12&slc_lang=fa&sid=1 Abd-ol-hassan Kazemi عبدالحسن کاظمی Kazemi1338@gmail.com Yes Philosophy and History of Medicine Research Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran مرکز تحقیقات فلسفه و تاریخ پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تبریز Mostafa Kazemi مصطفی کاظمی No Tabriz Islamic Art University, Tabriz, Iran دانشکده‌ی مهندسی معماری، دانشگاه هنر اسلامی تبریز Mahmood Abbasi محمود عباسی No Medical Ethics and Law Research Center, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Mehrzad Kiyani مهرزاد کیانی No Ethics and Law Research Center, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی Nejat Feyzollahi نجات فیض اللهی No Qom Islamic Azad University, Qom, Iran دانشگاه آزاد اسلامی اهر Sadyar Ataloo صدیار عطالو No Mahmood Massodiniya محمود مسعودی نیا No