fa مروری بر مبانی مسؤولیت پزشک از دیدگاه فقهای شیعه با تأمل بر اصل برائت اخلاق بالینی Medical Ethics مروری Review در فقه شیعه در باب مسؤولیت پزشک با عنوان «ضمان طبیب» دو نظریه‌ی عمده مطرح است. اکثر فقها (مشهور) پزشک حاذق و ماهر را اگر چه مرتکب تقصیری نشده باشد، ضامن می‌دانند؛ در مقابل، اقلیت فقها (غیرمشهور) وی را ضامن نمی‌دانند که عمده‌ی دلیل آن‌ها اصل برائت است. قانون مجازات اسلامی نیز به پیروی از نظر مشهور، مسؤولیت مطلق را پذیرفته است. این در حالی است که اصل برائت به‌علت دارا بودن مبانی دینی، اخلاقی و انطباق با سرشت انسان‌ها به‌عنوان یکی از اصول اساسی و بنیادین حقوق جزا پذیرفته شده و به‌دلیل عنایت خاصی که دین مبین اسلام به آن مبذول داشته، در قانون اساسی کشور ما هم‌چون قوانین اساسی و عادی دیگر ملل متمدن دنیا گنجانده شده است. هم‌چنین، امروزه، با ابداع روش‌های جدید درمانی و تخصصی‌شدن اعمال پزشکان برای جزء جزء بیماری‌های مرتبط با جسم و روان افراد، ضمن حساس‌تر شدن اعمال پزشکی، حوادث پزشکی نیز به تبع آن افزایش یافته و مفهوم تقصیر پزشکی جنبه‌ی خاص به خود گرفته است که تأمل بر اصل برائت را ضروری‌تر می‌کند. از این رو، پژوهش حاضر برآن است با تکیه بر اندیشه‌های اندیشمندان حقوقی و تألیفات فقها و اصول و قواعد فقهی، اصل طلایی برائت را در مورد پزشکان که مظهر شفابخشی خدا هستند، بیش از پیش مورد توجه قرار دهد. Presumption of innocence is one of the fundamental principles of criminal law that has its roots in moral and religious principles. Presumption of innocence is consistent with human nature, and special attention has been paid to it in Islam. For this reason it has been included in our constitutional law as well as in the constitutions and ordinary laws of other nations, and this indicates its significance. In Shiite jurisprudence there are two major theories on the responsibility of physicians as “daman al-tabib”. Most jurists (famous) consider the physician responsible even if he or she has committed no fault. Only a minority of jurists (less-known) consider the physician to have no responsibility. Islamic criminal law believes the physician to have absolute liability, although medical practices have become more sensitive than in the past and medical incidents have increased as a result of new technology and new methods of treatment. The present study intends to adopt a new approach to rules and principles of jurisprudence, and study the necessity of using them according to the requirements of time in solving everyday problems. Moreover, the study seeks ways to prevent the regression of those rules. Therefore, it seems essential that the golden principle of presumption of innocence be applied to physicians as the manifestation of God's healing, and more attention be paid to it. اصل برائت، فقه و حقوق اسلامی، فقه شیعه، مسؤولیت پزشک presumption of innocence, Islamic jurisprudence, Shiite, physician responsibility 17 29 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-230&slc_lang=fa&sid=1 Seyyed Mahdi Salehi سید مهدی صالحی No Assistant Professor, Faculty of Literature and Humanities, Jurisprudence and Islamic Law Department, Urmia University , Urmia, Iran; گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه ارومیه Fatemeh Faramarzi Razini فاطمه فرامرزی رزینی No Urmia University, Urmia, Iran دانشگاه ارومیه Nazafarin Ghasemzadeh نازآفرین قاسم زاده nghasemzadeh@razi.tums.ac.ir Yes Medical Ethics and History of Medicine Research Center, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات اخلاق و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشکده‌ی پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی ارومیه