fa مفهوم علیت در پارادایم‌های پزشکی اخلاق بالینی Medical Ethics مروری Review در این مقاله در پی آنیم تا مفهومی از مفاهیم بنیادی پزشکی را مورد بررسی و پ‍‍ژوهش فلسفی قرار دهیم. معمولاً هدف از چنین مطالعاتی که در حوزه‌ی مطالعات فلسفه‌ی پزشکی جای می‌گیرند، ایجاد تصوری واضح و متمایز از اصول فلسفی پزشکی است تا عمل پزشک را بر اساس درکی روشن از بنیادهای دانش خویش تنظیم کند. در این مقاله مفهوم علیت در پزشکی را با رویکرد فلسفی و تحلیل تاریخی مورد ارزیابی قرار می‌دهیم و در پی آن هستیم تا محوریت چنین مفهومی را در تصمیم‌گیری‌های بالینی به وضوح برسانیم. پزشکی به‌عنوان یک شاخه‌ی علمی دانشگاهی در پی فهم بیماری‌ها و کشف علت آن‌ها و رفع بیماری و برقراری سلامت فردی و اجتماعی است. به‌طور کلی، در عالم پزشکی با چهار الگوی کلی (پارادایم) و معادل با آن، چهار تعریف و رویکرد درباب مفهوم علیت مواجه‌ایم. هم‌چنین، متناظر با پارادایم‌های چهارگانه، با اندیشه‌های فلسفی فلاسفه‌ی مدرن از عقل‌گرایان و تجربه‌گرایان و فلاسفه‌ی پست‌مدرن مواجه هستیم. پارادایم بقراطی با نمایندگانی چون بقراط، ابن سینا و جالینوس، نخستین پارادایم در دانش پزشکی بود که تفکر واقع‌گرایانه و عقل‌گرایانه-ای را در باب مفهوم علیت پیش‌فرض می‌گرفت. پارادایم زیست‌پزشکی با رویکردی شبیه به موضع پوزیتیویست‌های منطقی علیت را مفهومی واقعی می‌داند که مصادیق آن نه از طریق عقل که از راه تجربه اثبات‌پذیر است. در درون این پارادایم رویکرد ابطال‌گرایانه‌ی مکتب انتقادی بالینی مورد توجه ویژه‌ای است که در آن علیت نه مفهومی واقعی و ضروری در خارج که مفهومی ذهنی و غیرقابل اثبات است که از طریق تجربه‌ی تداعی‌های مبتنی بر تقارن، تکرار و آمار به‌دست می‌آید. در پارادایم پست‌مدرن - هرمنوتیکی بحث از علیت علمی و مباحث زیستی و مکانیکی جای خود را به بحث اخلاقی در باب انسانی که دارای شأن اخلاقی و فهمانی است می‌دهد و به این ترتیب بحث از علیت در حاشیه قرار گرفته و موضوعیت خود را از دست می‌دهد. In this article, we aim to discuss one of the essential concepts of medicine. As a rule, such studies attempt to clarify the philosophical principals of medicine, whereby the act of medic can be regulated based on his clear perceptions of the principles of his knowledge. In this article, we will evaluate the concept of causation in medicine from a philosophical point of view and through historical review, and we aim to clarify the significance of such concepts in clinical decisions. Medicine is an academic discipline dedicated to learning about illnesses and their causes, curing ailments and promoting social as well as individual health. There are four general paradigms in the world of medicine, and accordingly four definitions of causation. Along the line of these thaughts are the views of modern philosophers such as rationalists, empiricists and post-modern philosophers. In this article we will look at these four medical paradigms and consequently the four definitions of causation. Hippocratic paradigm, with reprsentatives such as Hippocrates, Ibn Sina and Galen, was the first paradigm in medicine to presuppose a rationalistic and realisitc view about causation.Biomedical paradigm aquires an attitude similar to logical positivism, seeing causation as a real concept that is true and is provable not through intelect, but by experience. Within this paradigm, a critical clinical approach is specially noticable according to which causation is not a real and necessary concept, but a mental, unprovable concept that is abtained through symmetry-based association, repetition and statistics. Finally, in the post-modern hermenutical paradigm, discussions of scientific causation and biological and mechanistic topics are replaced by ethical discussions about humans thus the causation is marginalized and loses its relevance. پارادایم‌های پزشکی، واقع‌گرایی، جزءگرایی، کل‌گرایی، اخلاق پزشکی medical paradigms, realism, holistic view, sectoristic view, medical ethics 42 53 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-232&slc_lang=fa&sid=1 Masood Omid مسعود امید No Tabriz University, Tabriz, Iran فلسفه دانشگاه تبریز Milad Noori میلاد نوری nourimilad79@yahoo.com Yes