fa حق بر باروری؟ پژوهشي Research باروری از جمله تواناییهای نخستین آدمیان است. این توانایی غالباً به‌صورت طبیعی محقق میشود، اما در پارهای موارد روشها و فناوریهای جدید علمی امکان تحقق خواست تولیدمثل را در اختیار زوجین نابارور قرار میدهند. در سالهای اخیر، از عبارت «حق بر باروری» برای اشاره به خواست زوجین برای محقق ساختن توانایی باروری سخن به میان آمده و گاه بر تکلیف حکومت در برآوردن این حق تأکید می‌شود. به‌نظر میرسد ابهام نهفته در «حق بر باروری» میتواند مشکلاتی جدی را در فهم ما از این موضوع و، به تبع، شیوه‌ی مواجهه با آن در جامعه پدید آورد. در این مقاله، ضمن ایضاح مفهوم «حق»، این دعوی درانداخته میشود که «حق بر باروری» را میتوان در هر دو قالب «حق‌ادعا» و «حق ‌آزادی» دریافت اما فقط فهم آن در قالب «حق‌آزادی» موجه و مقبول است. از این رو، «حق بر باروری»، در واقع، حق بر آزادی درخواست فرزندآوری و جستوجو برای فراهم آوردن مقتضیات آن، از جمله استفاده از روشهای درمان ناباروری، است. این حق، هم‌چون دیگر حق‌های آدمی، در توازن و تناسب با مصلحت عمومی قرار دارد، به گونهای که میتواند در شرایطی خاص، مثلاً در شرایط جمعیتی نامناسب، مورد حمایت و تشویق یا ممانعت و تضییق حکومت قرار گیرد. Reproduction is one of the basic abilities of human beings. This is often realized in a natural way, though in certain cases new methods and technologies provide infertile couples with the opportunity to realize their wish to have children. In recent years, the term “right to reproduction” has emerged, and sometimes emphasis is placed on the obligation of governments to satisfy this right. However, it seems that the ambiguity of the aforementioned term may create serious problems in our understanding of the subject matter and, in consequence, affect the manner in which it is handled in the society. In this paper, in addition to discussing the concept of rights, it is argued that the right to reproduction may be embodied both by a claim right and a liberty right, even though the latter is only a justifiable and acceptable way of representing the right to reproduction. Therefore, this right entails the freedom to bear children and to pursue provision of the requirements, including utilizing ART. As in the case of other human rights, this should be in balance and proportion with public interests, in such a way that in particular circumstances, such as problematic population situations, it may be protected or prevented by the government. باروری, حق, آزادی, مصلحت عمومی, حکومت reproduction, right, liberty, public interests, government 37 45 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-308&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Rasekh محمد راسخ m-rasekh@sbu.ac.ir Yes Faculty of Law, Shahid Beheshti University and Reproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, Tehran, Iran دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی و مرکز تحقیقات بیوتکنولوژی تولیدمثل، پژوهشکده‌ی فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاددانشگاهی ـ ابن‌سینا، تهران Amirhossein KHodaparast امیرحسین خداپرست No Reproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, Tehran, Iran پژوهشکده‌ی فن‌آوری‌های نوین علوم پزشکی جهاددانشگاهی ـ ابن‌سینا، تهران