fa سنت نگارش اصلاح ادویه در دوره‌ی اسلامی تاریخ پزشکی History of Medicine مروری Review <div style="text-align: justify;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">نگارش رساله‌های اصلاح ادویه (</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">دفع عوارض جانبی داورها) از مهم‌ترین مباحث داروشناسی و پزشکی دوره‌ی اسلامی است. در طول چند قرن اول تمدن اسلامی، چهار رساله‌ی مهم در این خصوص نگاشته شد که سنت علمی را پایه‌گذاری کرد و پیکره‌ی اصلی داروشناسی بعد، براساس آن‌ها شکل گرفت. در </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">مقاله‌ی ح</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اضر، سنت نگارش اصلاح ادویه‌ی مسهله بررسی شده است. این بررسی با تکیه بر نظریات سه دانشمند برجسته (حبیش‌بن‌اعصم دمشقی، قسطابن‌لوقا بعلبکی و محمدبن‌زکریا رازی) و با استفاده از نسخه‌های</span></span></span></strong> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">باقی‌مانده و موجود انجام گرفته است. بررسی و تحلیل داروهای مسهل و نحوه‌ی مقابله با عوارض جانبی آن‌ها، به‌عنوان مهم‌ترین گروه دارویی در کتاب‌های پزشکی و داروشناسی دوره‌ی اسلامی، از اهداف این پژوهش بوده است.</span></span></span></strong><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">اصلاح داروهای مسهل، به‌عنوان مهم‌ترین بخش پیکره‌ی داروشناسی دوره‌ی اسلامی، در آثار داروشناسان و پزشکان دوره‌های بعد نیز متبلور بوده و از کتاب‌های مستقل در این خصوص، بهره‌گیری و به‌عنوان منبع بلافصل استفاده ‌شده است. تقریباً در همه‌ی کتاب‌های پزشکی و داروشناسی، بخش یا فصلی مفصل، به معرفی داروهای مسهل و نحوه‌ی اصلاح آن‌ها اختصاص‌ یافته است. این بخش‌ها به دنبال شاکله‌ی اصلی یک سنت پژوهشی که طی قرن‌های متمادی کم‌وبیش ادامه یافته، شکل گرفته‌اند. در این مقاله به تفاوت و مشابهت هر کدام پرداخته‌ شده است تا بتوان چشم‌اندازی مناسب از تاریخ داروشناسی عرضه کرد.</span></span></span></strong><br> <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">داروشناسان </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">و پزشکان، </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;"><span style="font-size:11.0pt;">دارویی را استفاده می‌کرده‌اند که ضمن برطرف‌کردن خلط و مزاج و فضولات زیادشده، باعث تغییر مزاج اصلی بدن نیز می‌شده است؛ همچنین آنان برای مقابله با این عوارض جانبی ضمن احصاء این دسته‌ی مهم دارویی، به انواع مضرات، نوع خوب مورد استفاده و به‌صورت مفصل به روش دفع عوارض جانبی آن‌ اشاره می‌کرده‌اند.</span></span></span></strong><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;">Writing treatise on Islah al-Adwiat (Reducing the Side-Effects of Drugs) is one of the most important issues in Islamic medicine. During the first few centuries of Islamic civilization, four important treatises were written on this subject, which established the scientific tradition that formed the bases of the subsequent pharmacological formation. This paper addresses the tradition of writing books on reducing the side-effects of purgatives and it also critically edits and translates the books written by three prominent scholars &ndash; Hubaysh b. Atham of Damascus, Qusta b. Luqa of Balbak and Muhammad Zakaria Razi &ndash; relying on the surviving manuscripts. The research objective followed by this paper is examining and analyzing the purgatives as an important class in the pharmacological and medical books of the Islamic era.<br> Almost all books on medicine and pharmacology written in the old medical tradition have a section or a chapter devoted to the detailed introduction of purgatives and counteracting their side effects. Examining these bits, one may trace the main structure of the tradition, which continued for many centuries. Besides, comparing them may provide an appropriate perspective to look at the history of pharmacology. To this end, images of the material included in those books were obtained from libraries and museums, which have housed such books for almost a millennium. Then they were analyzed along with translating and editing.<br> It may be concluded that pharmacologists belonging to the old medical paradigm would use drugs to treat conditions of bad health caused by changes in the patient&rsquo;s humors; the drugs, however, would cause some side-effects along with removing humors and residues, leading to a change in the main humor of the body. The pharmacologists; therefore, introduced the drugs, their harms, as well as the best type of the drug to be used and finally suggested some methods in detail to reduce their side effects</div> ابن‌ماسویه, اصلاح ادویه, حبیش‌بن‌حسن, داروهای مسهل, عوارض جانبی داروها, قسطابن‌لوقا, محمدبن‌زکریا رازی. Side effects of the drug, Hubaysh Asam of Damascus, Qusta Luqa of Balbak, Muhammad Zakaria Raza, Ibn Masawiah, purgative drugs 18 33 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-441&slc_lang=fa&sid=1 Reza Mohammadi Nasab رضا محمدی نسب rmn.nasab@gmail.com Yes Humanities and Cultural Studies Institute, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران Abdorasol Emadi عبدالرسول عمادی abcdemadi@gmail.com No Department of Medicine History of Science, Humanities and Cultural Studies Institute, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران Seyyed Mohammad Rahim Rabbanizadeh سید محمد رحیم ربانی زاده rabbanizadeh@yahoo.com No Department of Medicine History of Science, Humanities and Cultural Studies Institute, Tehran, Iran پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران