fa تأثیر توصیه‌های دینی و اخلاقی بر بهداشت محیط در دوره‌ی آل‌بویه (۳۳۰ تا ۴۴۷ ه.ق) تاریخ پزشکی History of Medicine مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:yekanYW;"><span style="font-size:14px;"><strong><span style="color:black;">پژوهش حاضر در پی یافتن پاسخ این سؤال است که توصیه‌های دینی و اخلاقی تا چه حد بر بهداشت محیط شهرهای قلمرو آل‌بویه اثرگذار بوده است؟. در پژوهش حاضر با روش توصیفی‌تحلیلی و تکیه بر منابع کتابخانه‌ای از کتب روایی، تاریخی، طبی و جغرافیایی فیش‌برداری شد؛ سپس پس از دسته‌بندی داده‌ها در مهم‌ترین حوزه‌های مرتبط با بهداشت محیط و بررسی آن‌ها، نتیجه‌ حاصل شد. یافته‌ها حاکی از آن است که در نیمه‌ی اول دوره‌ی حکومت آل‌بویه، در پی افزایش جمعیت و گسترش برخی شهرها، نیاز به اقدامات بهداشتی در حوزه‌های مختلف، که امروزه از وظایف متولیان بهداشت محیط است، احساس شد. در کنار دستورات و توصیه‌های موجود در برخی آیات و روایات که مبنای بخشی از قوانین بهداشتی به شمار می‌رفت، تعدادی از حکام این سلسله مانند عضدالدوله (324 تا ۳۷۲ ه.ق) نیز با برخی اقدامات عمرانی و خدماتی همچون تأمین آب شرب یا احداث مراکز درمانی و خدماتی و نصب محتسب به دخالت در امر بهداشت شهرها در حوزه‌های مختلف پرداختند؛ البته بخشی از این اقدامات با سلامت جامعه در حوزه‌ی بهداشت مواد غذایی، معابر و اماکن عمومی و بهداشت آب و دفع فاضلاب در ارتباط بود.</span></strong></span></span></div> <div style="text-align: justify;">The present study seeks to find an answer to this question, &ldquo;how effective was the religious and moral advice on environmental health situation of cities under the territory of Al-Buwayh dynasty&rdquo;? Findings indicate that in the first half of the Al-Buwayh era, following the increase in population and expansion of some cities, the need for health measures in various areas was felt, of which is considered a responsibility of environmental health authorities nowadays. In addition to the instructions and recommendations being embodied in some verses of Quran and hadiths being the basis of health laws, a number of rulers of this dynasty, like Azd al-Dawlah intervened in the health affairs of cities in various fields such as providing drinking water, constructing of medical and service centers, and appointing Sheriffs (Darougheh). A part of the mentioned actions was involved with the community health in the field of food hygiene, roads and public places, water hygiene as well as sewage disposal. In the present study, first, narrative, historical, medical and geographical books were indexed by using descriptive-analytical method and relying on library resources; second, the data in the most important areas related to environmental health was classified; and then, a conclusion was reached.</div> آل‌بویه, بهداشت شهر, بهداشت محیط, طب Al-Buwayh, City health, Environmental health, Medicine 88 100 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1438-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohammad Rezaie محمد رضائی Yes Assistant Professor, Department of History and Civilization of Islamic Nations, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz, Iran استادیار، گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران