fa جنبه‌های اخلاقی تولید واکسن‌های گیاهی پژوهشي Research در سال‌های اخیر، با پیشرفت زیست‌شناسی مولکولی و بیوتکنولوژی، برنامه‌های واکسیناسیون پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای داشته است. در این میان، تحقیق در زمینه‌ی واکسن­های گیاهی به موضوعی بسیار وسوسه‌انگیز تبدیل شده و فناوری استفاده از گیاهان تراریخته برای تولید واکسن‌های انسانی یا حیوانی توجه زیادی را به خود جلب کرده است. مزایای زیادی برای تولید واکسن در گیاهان تراریخته مطرح شده است که از آن جمله می‌توان به هزینه‌ی پایین، سهولت نگه‌داری، عدم انتقال آلودگی، و سازگاری بالا با سیستم ایمنی بدن اشاره نمود. تاکنون، تعداد زیادی از این واکسن‌ها در سیستم­‌های مختلف گیاهی تولید شده‌اند. پژوهش حاضر به روش کتابخانه‌ای و با استفاده از کتب و مقالات فارسی و لاتین و بهره‌گیری از پایگاه‌های اینترنتی صورت گرفته است.<br>در این مقاله ضمن معرفی واکسن­‌های گیاهی، جنبه‌های اخلاقی مربوط به تولید و آزمون‌های بالینی‌ آن‌ها از سه جنبه (تولید واکسن‌های خوراکی در گیاهان تراریخته، آزمون‌های بالینی واکسن‌های گیاهی، واکسن‌های گیاهی و بهداشت جهانی) مورد بحث قرار گرفته است. مطالعه‌ی حاضر نشان می‌دهد که هرچند بسیاری از جنبه‌های اخلاقی مربوط به واکسن‌های گیاهی مواردی آشنا هستند ولی مسائل جدید اخلاقی را هم برای اخلاقیون و سیاست‌گذاران مطرح کرده‌اند. به‌علاوه، امید به استفاده‌ی گسترده از واکسن‌های گیاهی در کشورهای در حال توسعه بدون توجه به امکان­‌سنجی آن بسیار خام است. به همین دلیل امکان‌سنجی تجاری واکسن‌های گیاهی به‌عنوان راه حلی برای مشکل بهداشت جهانی با هدف گسترش آن در کشورهای در حال توسعه بسیار حایز اهمیت است.</p> </span> In recent years, vaccination programs have advanced significantly due to the progress in molecular biology and biotechnology. Research on plant-made vaccines has become a very tempting subject and transgenic plant technology to produce human or animal vaccines has attracted much attention. Numerous advantages have been reported for vaccine production in transgenic plants such as low cost, ease of maintenance, lack of infection, and high compatibility with the immune system. So far, many of these vaccines are being produced in various plants. The present paper attempts to introduce plant made-vaccines and at the same time discuss the ethical aspects related to the production and clinical testing of these vaccines from three aspects: production of edible vaccines in transgenic plants, clinical tests on plant-made vaccines and plant-made vaccines and global health. Although many aspects of the ethical issues related to plant made vaccines are those that have been reported in transgenic plants, new problems have risen for ethicists and policy makers. Furthermore, the hope of the widespread use of these types of vaccines in developing countries without considering the possibility of plant surveys is unrealistic. Therefore, commercial feasibility for the development of plant-made vaccines in developing countries is very important as a solution to global health problems. اخلاق زیستی،کشاورزی مولکولی،گیاهان تراریخته،مهندسی ژنتیک،واکسن گیاهی plant made vaccines، ethics، genetically modified plants 54 68 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-61-29&slc_lang=fa&sid=1 Hasan Rahnama حسن رهنما hrahnama@abrii.ac.ir Yes Tissue Culture & Gene Transformation Department, Agriculture Biotechnology Research Institute of Iran, Karaj, Iran. بخش تحقیقات کشت بافت و انتقال ژن، پژوهشکده‌ی بیوتکنولوژی کشاورزی ایران، کرج