http://ijme.tums.ac.ir اخلاق و تاریخ پزشکی ایران - مقالات نشریه - سال 1391 جلد5 شماره9 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1391/12/11 http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5068&sid=1&slc_lang=fa آموزش پزشکی طی دهه های اخیر تحول و دگرگونی های زیادی را در حوزه های مختلف از جمله در نوع، موضوع، مدت، و شیوه های آموزشی مورد استفاده شاهد بوده است. گسترش ابعاد آموزش پزشکی، ابعاد مسائل اخلاقی مرتبط را نیز گسترده کرده است. امید می رود کنگره ی «اخلاق در آموزش پزشکی» بتواند در طرح و بررسی اهم موضوعات و گشایش راه برای فعالیت های مطالعاتی و تحقیقاتی بعدی مثمرثمر باشد. برخی محورهای مورد نظر که بعضاً در مقالات مورد ارائه بحث خواهند شد، عبارتند از: 1. مفاهیم و نظریات مربوط به جایگاه اخلاق در نظام آموزشی 2. بررسی مفاهیم اخلاقی در برنامه ریزی های آموزشی و کتاب های درسی 3. ارزیابی شاخص های کمی و کیفی مربوطه با توجه به اخلاق در سطوح کلان سیاست گذاری آموزشی 4. چالش های مربوط به کاربرد اخلاق در آموزش 5. اخلاق در آموزش مجازی 6. اصول عام مرتبط با اخلاق کاربردی و حرفه ای 7. تأثیر آموزه های الهی در اخلاق در آموزش 8. رعایت حریم فردی و اجتماعی در اخلاق کاربردی و حرفه ای 9. توجه به اصول اخلاقی در انتشار داده های آموزشی و پژوهشی 10. توجه به اصول اخلاقی در برابرسازی فرصت های آموزشی برای اقشار و گروه های خاص 11. نقش آموزش اصول اخلاقی در تحقق صلح و توسعه ی پایدار 12. نقش آموزش اصول اخلاقی در تقویت احترام به تنوع و کثرت گرایی فرهنگی 13. چالش های اخلاقی مرتبط با شیوه های آموزش 14. اصول اخلاقی مربوط به فراگیران 15. اصول اخلاقی مربوط به مدرسان 16. اخلاق در محیط آموزشی 17. نقش اصول اخلاقی در ارتباط موثر فراگیران و مدرسان 18. چالش های اخلاقی در شیوه های متداول و نوین آموزشی 19. چالش های اخلاقی در شیوه های متداول و نوین ارزشیابی 20. نقش الگوهای اخلاقی در آموزش به طور مسلم، بحث اخلاق در آموزش ارتباط تنگاتنگی با نحوه ی نگرش اجتماع و جامعه ی علمی به مقوله ی اخلاق دارد. ایدهال های اخلاقی در بسیاری از فرهنگ ها و مذاهب تعریف و تبیین شده اند. اما صنعتی شدن جوامع و شتاب فزاینده در حوزه ی اقتصاد در برخی کشورها باعث رنگ باختن صبغه ی اخلاقی و غلبه ی نسبی مادیگری بر ارزش های معنوی اخلاقی شده است. تقویت «مهارت های اخلاقی» در کنار افزایش «دانش اخلاقی» در جوامع، خصوصاً در بین شاغلان به حرفه هایی که همواره دارای تقدس ویژه ای بوده اند، هدفی مهم است که باید با جدیت دنبال شود. مباحث متعددی می توان در ارتباط اخلاق و آموزش مطرح کرد. در حوزه ی پزشکی به علت نیازهای مختلف و مطرح بودن بحث های اخلاق پزشکی اقداماتی بسیاری صورت گرفته است که برخی از آن ها در حوزه ی پزشکی ذکر خواهد شد. در این راستا آموزش اخلاق بالینی یکی از مهم ترین ضرورت های توسعه ی اخلاقی نظام سلامت محسوب می شود و بر این اساس، برنامه های آموزشی در سطوح مختلف شامل دوره های کوتاه مدت دارای گواهینامه ، و تحصیلات تکمیلی کارشناسی ارشد و دکترای تخصصی در دانشگاه های معتبر جهان به صورت روبه فزونی ارائه شده است. در همین راستا، ایجاد زیرساخت ها و ظرفیت سازی لازم در کشور ما نیز با جدیت مورد هدف قرار گرفته است. در پی ایجاد کمیته ی اخلاق در پژوهش و تدوین اصول 26 گانه ی اخلاق در پژوهش کشور (1379)، آموزش اخلاق نضج ویژه ای یافت. در دهه های اخیر چند هدف عمده پیگیری و اجرا شده است: طراحی و راه اندازی دوره های MPH اخلاق پزشکی (1383) و سپس PhD اخلاق پزشکی (1387) که تاکنون پنج دوره آموزش آن پیگیری شده است. بازنگری برنامه های آموزش اخلاق پزشکی به لحاظ محتوا و روش شناسی در مقطع پزشک عمومی طراحی تم طولی اخلاق در دانشکده ی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران طراحی برنامه ی آموزشی اخلاق پزشکی در مقاطع دستیاری علوم پزشکی متناسب با نیازهای هر رشته ارائه ی فرصت مطالعاتی کوتاه مدت جهت آموزش های تکمیلی محققان و اعضای هیئت علمی برگزاری سمینارهای ملی و کنگره های بین المللی و نیز کارگاه های2-1 روزه ی آموزشی برای گروه های مختلف طراحی تم طولی اخلاق در دانشکده ی پزشکی از اقدامات ارزشمندی است که مورد تدوین قرار گرفته است و با عنایات الهی در آموزش تعهد حرفه ای در طول دوره ی پزشکی عمومی مثمرثمر خواهد بود. علاوه بر ایجاد الگوی رفتاری (role modeling) از اعضای هیأت علمی، بهره گیری از مربی اخلاق در کل دوره ی تحصیل پزشکی عمومی، و الزام ارائه ی پورتفولیو (نمونه کار) در مورد تعهد حرفه ای توسط هر دانشجو، برنامه های دیگری همچ ون ادای سوگند نامه ی پزشکی (در ابتدای مقطع علوم پایه ی پزشکی و انتهای دوره ی کارورزی)، برگزاری جلسه کرامت انسانی جسد و مراقبت از بیمار (در مقطع علوم پایه پزشکی)، و جشن روپوش سفید (در ابتدای دوره ی کارآموزی) از دیگر برنامه هایی است که در طی دوره تحصیل پزشکی به تقویت حساسیت اخلاقی در دانشجویان خواهد پرداخت. در مقاطع دستیاری علوم پزشکی نیز متناسب با نیازهای هر رشته، برنامه آموزش اخلاق پزشکی طراحی شده است که در سطوح عمومی (برای کلیه رشته های بالینی) و تخصصی برای برخی گروه های تخصصی و فوق تخصصی ارائه خواهد شد. هم چنین، در سال های اخیر فرصت های مطالعاتی کوتاه مدت جهت آموزش های تکمیلی در حوزه های بالینی، اخلاق در پژوهش و مبانی و فلسفه ی اخلاق در دانشگاه ها و مراکز تحقیقاتی کشور ارائه شده است. اقدامات ترویجی متعدد، خصوصاً در قالب برگزاری سمینار ها و کارگاه های آموزشی، و نیز چاپ و نشر مجلات ،کتاب ها و نشریات مختلف در این حوزه، از فعالیت های مهم صورت گرفته در راستای توسعه ی اخلاقی نظام سلامت بوده است که در برخی مقالات به آن پرداخته شده است. از آنجا که اتیان اخلاق در بالین نیازمند دستورالعمل های متناسب است، تدوین راهنماهای اخلاقی لازم نیز در کشور مورد توجه قرار گرفته است و در حوزه ی اخلاق بالینی، منشور حقوق بیمار، و نیز آیین اخلاق پزشکی تدوین شده و در حال پیگیری است. محورهای کلی منشور حقوق بیمار در ایران عبارت است از: محور اول: دریافت مطلوب خدمات سلامت حق بیمار است. محور دوم: اطلاعات باید به نحو مطلوب و به میزان کافی در اختیار بیمار قرار گیرد. محور سوم: حق انتخاب و تصمیم گیری آزادانه ی بیمار در دریافت خدمات سلامت باید محترم شمرده شود. محور چهارم: ارائه ی خدمات سلامت باید مبتنی بر احترام به حریم خصوصی بیمار و رعایت اصل رازداری باشد. محور پنجم: دسترسی به نظام کارآمد رسیدگی به شکایات حق بیمار است. تدوین آیین اخلاق پزشکی جمهوری اسلامی ایران، در همین راستا در حال انجام است و کارگاه های مشورتی در خصوص بررسی پیش نویس اولیه برگزار شده است. هم چنین، فعال سازی کمیته های اخلاق بیمارستانی، هدف اساسی دیگری است که در سال های اخیر در دانشگاه های علوم پزشکی کشور مورد توجه بوده است. در نهایت، باید گفت شواهد نشانگر این است که همان گونه که اخلاق به عنوان یک جزء مهم در آموزش پزشکی و مراقبت های سلامت در تمام دنیا شناخته شده است. در کشور ما نیز فعالیت های مثمرثمری در این راستا صورت پذیرفته است. به نظر می رسد بالابردن سطح آگاهی عموم مردم؛ اعم ازگیرندگان و ارائه دهندگان خدمات سلامت، اعمال نظارت های لازم، و ممیزی قوانین و مقررات حوزه ی سلامت در جهت تقویت اخلاق در بالین هدف های اساسی آتی هستند که نیازمند پیگیری می باشند. باقر لاریجانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5069&sid=1&slc_lang=fa رفتار های غیراخلاقی را در سازمان به عنوان رفتار سیاسی می نامند؛ یعنی رفتارهایی که انجام آن ها در سازمان به طور رسمی ضرورت ندارند، اما در امر توزیع پاداش و تخصیص منابع اعمال نفوذ می کنند و برای کسب قدرت یک فرد یا گروه قدرت طلب به کار می روند. به عبارت ساده تر، رفتار سیاسی، رفتارهایی غیررسمی، تنگ نظرانه و غیرقانونی هستند که اقتدار رسمی و اید ئولوژی سازمان آن را مجاز نمی داند. پژوهش های اخیر نشان می دهد بعضی عوامل مانند ویژگی های فردی، فرهنگ سازمانی و/ یا شرایط محیطی و جو سازمانی در بروز رفتار های سیاسی نقش مهمی را ایفا می کنند. مقاله ی حاضر یک پژوهش مروری است که با استفاده از موتور های جست وجوگر و انتخاب منابع مرتبط، قصد دارد تا ضمن معرفی رفتار های سیاسی که غیراخلاقی هستند به مدیریت و کنترل این رفتار ها در سازمان توسط مدیر نیز بپردازد. بعضی از رفتار های سیاسی مشروع و برخی نامشروع هستند. شکایت کارکنان از سازمان به طور رسمی، رفتار سیاسی مشروع نامیده می شود، اما رفتارهایی مانند خرابکاری، شورش، سهل انگاری، وظیفه ناشناسی، کارگریزی، کش دادن کارها، سرزنش کردن و تقصیر را به گردن دیگران انداختن، جلوگیری از تغییر و تحول، ایجاد تنش و فشار عصبی در محیط کار، ایجاد نگرانی و دلواپسی در کار، مته به خشخاش گذاشتن، توپ را به زمین دیگران انداختن، خود را به هالوبازی زدن یا اصطلاحاً به کوچه علی چپ زدن، طفره رفتن، با عذرخواهی از دیگران و ابراز پشیمانی کردن از میزان مسؤولیت خود کاستن، دیگران را سپر بلا قراردادن، تحریف و مخدوش کردن اطلاعات و پافشاری بر تصمیمات نابه جا و اشتباهات گذشته، جزو رفتار های سیاسی نامشروع به حساب می آیند. وظیفه ی مدیران کنترل رفتار های سیاسی در سازمان است تا در محدوده ی منطقی و سازنده از آن ها برای نیل به اهداف سازمانی بهره ببرند. سرانجام این که یک مدیر اثربخش باید ماهیت سیاسی سازمان خود را بپذیرد و راهبرد های مناسبی را برای پیش بینی و کنترل رفتار های سیاسی تدوین و تنظیم کند و از این راه به سازمان خود مزایای زیادی را برساند. بنابراین، امروزه، سازمان ها نیازمند مدلی هستند تا بتوانند بر مبنای رعایت اصول اخلاقی، ضمن اجرای نظریه های عدالت سازمانی و ارائه ی خدمات رفاهی، نحوه ی کنترل و در عین حال بهره برداری مناسب را از رفتار های سیاسی تعیین و معرفی کنند. حسین درگاهی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5070&sid=1&slc_lang=fa فناوری نانو با عرضه ی داروهایی با ساختار ذره ای در راستای هموار کردن دشواری های سامانه ی سلامت مانند بیماری های دشدرمان چشم انداز نوینی را وعده می دهد. برخی بر آن باورند که این فناوری نوپا زندگی را دگرگون خواهد ساخت و چه بسا جهان را تغییر خواهد داد و فرآورده هایی نوساختار عرضه خواهد کرد که دارورسانی بسیاری از بیماری های سخت را ساده خواهد کرد. در کشورهای غربی فرآورده های نانو در بیش تر فروشگاه ها، قفسه خانه ها، در داروخانه ها به گونه ای گسترده دیده می شود. در کنار این فرآورده ها و ادعاهای بسیار درباره ی کارآیی آن ها نگرانی از آسیب ها، زیان ها و خطر آن ها بر تن و روان انسان، محیط زیست و آلوده کردن افرادی که در تولید این ریزذره ها کار می کنند بسیار مورد توجه قرار گرفته است. بسیاری از کشورهای صنعتی جهان در کنار بررسی این ناهنجاری ها خواستار آن شده اند تا برای نگه داری سلامت شهروندان و محیط زیست معیارهای حقوقی، اخلاقی و اجتماعی برای این فرآورده ها فراهم شود. دریغا که هنوز درباره ی اخلاق نانو یک نظر واحد یا یک رهنمود اخلاقی جامعه فراهم نیامده است. البته مؤسسه ی فورسایت رهنمودی در هشت بند پیشنهاد کرده که چندان مورد توجه همگانی قرار نگرفته است. در پایگاه های علمی از آسیب این ریزذره های ریزبینی بر ریه، قلب، مغز، ایمنی انسان و جاندارهای دیگر بسیار سخن گفته شده است و هراس خود را از یک فاجعه ی هولناک گفته اند. با این همه، هنوز در مورد اخلاق به نظر و شیوه ای واحد دست نیافته اند. در کشورهای روبه رشد مانند ایران فرآورده های نانو به صورت دارویی، بهداشتی، پوشاکی و جز این ها به دور از آگاهی در مورد ایمنی، کیفیت و کارایی و خطرات آن ها به بازار آمده است. مردم حق دارند که درباره ی این فرآورده اطلاع رسانی شود. با توجه به گسترش سریع این فناوری در تمام زمینه ها به ویژه آموزش و پژوهش در دانشگاه ها و مراکز تولید صنعتی آن ها، شایسته است در کنار استادان، دانشجویان نیز از این آسیب ها آگاهی بسنده داشته باشند. تا مرز آگاهی نگارنده از سوی دولت و دانشگاه ها در ایران تاکنون نوشته ای یا سندی اخلاقی انتشار نیافته است. با توجه به گسترش دامنه ی پژوهش و آموزش در دانشگاه ها لازم است استادانی که در آموزش، پژوهش و تولید این فناوری فعالیت دارند از اخلاق این فناوری آگاهی یابند و به دانشجویان بیاموزند. در پایان، پیشنهاد می شود که یک گروه کاری از متخصصان این فناوری و آشنایان به اخلاق حرفه ای تشکیل شود تا هر چه زودتر برای آموزش آسیب های این فناوری به دانشجویان، پژوهشگران، تولیدکنندگان و مصرف کنندگان احکام و مقررات حقوقی و اخلاقی مورد نیاز را فراهم آورند. حسن فرسام http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5071&sid=1&slc_lang=fa آیا با تدوین پرتکلی برای اخلاق پزشکی و ارائه ی دستورالعملی در جهت رعایت امور اخلاقی ما به هدف خود خواهیم رسید؟ این است سؤال امروز ما در رابطه با نگرانی مان. ما نگرانیم از این که در حالی که جامعه رو به سوی بداخلاقی دارد، چگونه خواهیم توانست جامعه ی پزشکی را از این سقوط اخلاقی جامعه محفوظ بداریم و آن ها را موظف به رعایت اصول اخلاقی کنیم. بحث امروز ما حول چند محور خواهد بود: عدالت، عدالت توزیعی، عدالت اقتصادی و عدالت اجتماعی. در محور عدالت اجتماعی مسأله ی توزیع منافع و درآمدها از یک سو و مسأله ی هزینه ها مطرح می شود؛ عدالت در توزیع منافع و عدالت در توزیع هزینه ها. در موضوع عدالت اجتماعی تصمیماتی که بر توزیع منافع و توزیع هزینه ها اثرگذار هستند مورد بحث است، در حالی که در اثر بعضی اقدامات، گروهی از جامعه ثروت های هنگفتی را یک شبه صاحب می شوند و گروهی دیگر بار هزینه ها را به دوش می کشند؛ چه اتفاقی می افتد؟ هدف عدالت چیست؟ هدف عدالت که حفظ عزت نفس و کرامت انسانی است، با دو قطبی شدن جامعه و کم رنگ شدن عدالت، دیگر عزت نفس و کرامتی برای جامعه قابل تصور نخواهد بود. سیاست های اخیر منجر به بی عدالتی در جامعه و در نتیجه بروز توقف در توسعه در زمان حال و آینده شده است. نابرابری و دوقطبی شدن جامعه تبعات منفی بسیاری را به دنبال خواهد داشت که از مهم ترین آن ها سقوط معیارهای اخلاقی است که هم چون سیلی خروشان کل جامعه را در خواهد نوردید، از جمله جامعه ی پزشکی را آسیب خواهد رساند. عدم پایبندی به رعایت قوانین به خصوص از سوی مسؤولان و صاحبان قدرت از موضوعاتی است که به دنبال سقوط معیارهای اخلاقی رواج پیدا کرده است و روزبه روز بر شدت آن افزوده خواهد شد. پایمال کردن قوانینی که رفته رفته به صورت یک رویه ی عادی و معمولی از سوی مسؤولان و افراد صاحب قدرت در می آید از تبعات نبودن عدالت اجتماعی و گسترش بی عدالتی است. در چنین شرایطی صحبت از اخلاق پزشکی کمی بحث برانگیز خواهد بود. در حقیقت، ما در حالی بحث اخلاق پزشکی را مطرح کرده ایم که بستر مناسب آن کاملاً به فراموشی سپرده شده است. سازمانی دولتی باید تعهدات خود را دو ماهه به جامعه ی پزشکی بپردازد. از قدرت و نیروی دولتی استفاده کرده، به تعهدات خود عمل نکرده، به بی قانونی دامن می زند، برای تغییر شماره ی اتومبیل مبلغی را وصول می کند و سال ها نه شماره تغییر می کند نه از وجه آن خبری می شود. شهرداری املاک واقع در طرح های توسعه ی شهری را با قیمت بسیار نازلی از مالکان آن ها خریداری و موجب نارضایتی مالکان آن ها می شوند. با تغییر قیمت ارز و طلا هزاران نفر صاحب میلیاردها ثروت و هزاران نفر از هست و نیست ساقط می شوند. در اثر دلالی و بساز بفروشی هزاران کارمند و خریدار واحدهای ساختمانی اندوخته ی سال های سال خود را به واسطه ها و بساز و بفروش ها دو دستی تقدیم می کنند. در چنین فضایی چه می شود کرد؟ نیازمند اقدامات چندگانه ای هستیم، نیازمند یک عزم سیاسی و یک عزم اجتماعی هستیم که در عزم اجتماعی بحث اخلاق پزشکی مطرح می شود که باید به موازات عزم سیاسی به سوی هدف متعالی حرکت کرد. رهبر مژدهی آذر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5072&sid=1&slc_lang=fa افزایش چشمگیر هزینه های بهداشتی و کمبود نیروی پرستاری از چالش های جهانی پیش روی تمامی نظام های بهداشتی است. تدوین و طراحی قوانین مرتبط با سیاست گذاری های پرستاری می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم بر پیامد های اخلاقی مراقبت از بیمار اثرات مطلوب و نامطلوبی را اعمال کند. در کشور ما نیز تأسیس سازمان نظام پرستاری به عنوان یکی از متولیان اصلی سیاست گذاری های حرفه ی پرستاری پیامد های نوینی را در عملکرد اخلاقی پرستاران ایجاد کرد که شاید کم تر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. با تأسیس سازمان نظام پرستاری در سال 1381 به عنوان یک نهاد صنفی، فعالیت ها برای سازماندهی و جامعیت بخشیدن به حرفه ی پرستاری به طور جدی آغاز شد. در این دهه شکل گیری هیأت مدیره ها و شورایعالی دستاورد های حرفه ای متعددی را به همراه داشت که در کاهش چالش های اخلاقی پرستاری نقش بسزایی داشته است. از جمله ی این قوانین می توان به صورت نمونه به افزایش حقوق پرستاران، تصویب چهار قانون ارتقاء مسیر شغلی، استخدام نیروی پرستاری، تعرفه گذاری خدمات پرستاری و ارتقاء بهره وری کارکنان بالینی نظام سلامت در مجلس شورای اسلامی، بازنگری و ابلاغ شرح وظایف عمومی و تخصصی پرستاری، طراحی و تدوین استاندارد های خدمات برای۵۱۷ خدمت پرستاری به تفکیک بخش ها وسطوح سه گانه نظام سلامت، تدوین کد های اخلاق پرستاری، تصویب قانون مشاغل سخت و زیان آور و مستثنی کردن زنان از ماده ی ۷۵ قانون کار اشاره کرد. قوانین پرستاری با درنظر گرفتن حقوق و مسؤولیت های ارائه دهنگان خدمت و دریافت کنندگان آن سعی در پاسخگویی به چالش های تصمیم گیری های پرستاری از جمله مراقبت در مراحل انتهایی زندگی، مراقبت بی فایده، مراقبت در بحران، مراقبت از گروه های خاص نظیر کودکان و سالمندان، اهدا عضو، پیوند اعضا و دیگر ملاحظات اخلاقی دارد. حضور در کارگروه اصلاح ساختار و مدیریت مجلس شورای اسلامی برای قوانین پرستاری، عضویت در تیم تدوین برنامه ی پنجم توسعه و حضور کارشناسان پرستاری در هیأت های انتظامی و کارشناسی هم چنان نشان دهنده تلاش های حرفه ای برای ارائه چارچوب های قانونی و اخلاقی در تصمیم گیری های بالینی است. طراحی یک نظام ارزشیابی می تواند به خوبی تأثیرات محدودکننده یا تسهیل کننده قوانین پرستاری کشور را در تصمیم گیری های اخلاق مورد بررسی قرار دهد. غضنفر میرزابیگی غضنفر میرزابیگی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5073&sid=1&slc_lang=fa اگر چه در فرهنگ اسلامی دانش به صورت مطلق فضیلت به حساب می آید اما دانشی مورد تایید است که در مسیر صلاح و سعادت جامعه از آن استفاده شود. در روایات اسلامی در نکوهش عالمان بی عمل تعبیرات تکان دهند ه ای آمده است. بنابراین، دانش اگر مطلق در نظر گرفته شود نه تنها موجب هدایت فرد و جامعه نمی شود چه بسا ابزاری در دست انسان های ناپاک و دشمن بشریت بوده و موجب گسترش ظلم و فساد در روی زمین شود. اما علم قادر است توانمندی ایمان را ارتقاء دهد و انسان و جامعه ی بشری را با دو بال علم و ایمان به کمال مطلوبش برساند. صاحبـــدلی به مدرسه آمد زخانقـــــــاه بشکست عهد صحبت اهل طــــریق را گفتــم میان عالم و عابـــــد چه فرق بود تا اختیار کردی از آن این فریـــــق را گفت آن گلیم خویش برون می برد ز موج وین سعی می کند که بگیرد غریـق را سعدی امام سجاد (ع) در یکی از فراز های صحیفه ی سجادیه به خدا عرض می کند: «واجعلنی من ادله الرشاد بارال ها» مرا از دلایل رشاد و هدایت قرار ده. رشاد و رشید از ریشه رشد است، یکی از نام های خداوند رشید است، در توضیح کلمه ی رشید در نهایه ابن اثیر آمده است که الرشید هو الذی ارشد الخلق الی مصالحهم. او خداوندی است که ارشاد می کند مردم را به آن چه مصلحت آنان است یعنی هدایت کننده و دلالت کننده مردم به خیر و صلاحشان. هدایت جامعه و ارشاد مردم به عهده ی کیست ؟ این وظیفه ی مقدس در درجه ی اول به عهده ی انبیاء الهی و در نهایت به عهده ی رسول گرامی اسلام (ص) و جانشینان او محول شده است و کسی که در راه آموزش مردم قدم بر می دارد در واقع خط مشی رسول اکرم (ص) و ائمه ی معصومین صلوات الله علیهم را می پیماید. در این مقاله ده ویژگی که برازنده ی اساتید و مربیان است بیان می شود. جواد سعید تهرانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5074&sid=1&slc_lang=fa ارزیابی فناوری سلامت (HTA) فرایندی چند رشته ای است که اطلاعات مربوط به مسائل پزشکی، اجتماعی، اقتصادی و اخلاقی کاربرد فناوری های سلامت را به شیوه ای نظام مند، شفاف، بدون سوگیری و نیرومند خلاصه می سازد. هدف از انجام آن ایجاد آگاهی و ارائه ی اطلاعات به منظور تدوین سیاست های سلامت صحیح و اثربخش است که بیمارمحور و به دنبال دستیابی به بهترین ارزش باشند. اگرچه ارزیابی جنبه های اخلاقی فناوری سلامت به عنوان یکی از اهداف فرایند HTA مطرح است، در عمل، ادغام این جنبه به گزارش فرایند مورد اشاره هم چنان به صورت محدود صورت می گیرد. ترکیب ملاحظات اخلاقی در HTA می تواند منجر به بهبود ارتباط بین ارزیابی های فناوری مراقبت سلامت و سیاست گذاری سلامت در هر دو گروه کشور های توسعه یافته و درحال توسعه شود. از این رو، مقاله ی حاضر بر چند نکته تمرکز یافته است: مفهوم HTA؛ رابطه ی HTA و اخلاق؛ مسائل اخلاقی در HTA؛ تحلیل اخلاقی و روش های مورد استفاده آن جهت یکپارچه سازی تجزیه و تحلیل اخلاقی در HTA. محمود عباسی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5075&sid=1&slc_lang=fa کیفیت مراقبت های پرستاری خصوصاً رعایت اخلاق پرستاری و ارتباط با بیمار از دغدغه های اصلی مدیران در آموزش پرستاری است. دانشجویان پرستاری در دوره ی کارآموزی آماده می شوند تا مسؤولیت های پرستار شایسته را آموخته و انجام دهند. اما از میان رفتار های مراقبتی دانشجویان پرستاری مسأله ی اخلاق و ارتباط با بیمار از مسائل چالش برانگیزی بوده که بر اساس مطالعات مختلف بیماران رضایت کافی از آن نداشتند. لذا، لزوم بررسی کیفیت مراقبت ارائه شده در این حیطه ها و کشف نقاط ضعف و قوت آن ضروری بوده و پژوهشگر بر آن شد تا مطالعه ای با هدف تعیین کیفیت مهارت های اخلاقی و ارتباطی در دانشجویان پرستاری انجام دهد. این مطالعه از نوع مقطعی- توصیفی است. دانشجویان مورد بررسی دانشجویان پرستاری دانشکده ی پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران بودند که حداقل 3 روز از بیماران تحت پژوهش مراقبت به عمل آورده بودند. 200 بیمار بستری در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران که واجد شرایط معیار های ورود به پژوهش بودند به روش در دسترس انتخاب شدند و پرسشنامه های دموگرافیک و کیفیت مهارت های اخلاقی و ارتباطی را تکمیل کردند. برای تعیین روایی پرسشنامه از روایی محتوا و به منظور تعیین پایایی انسجام درونی پرسشنامه بررسی شد. داده ها پس از جمع آوری با نرم افزار SPSS v.16 در قسمت توصیفی تجزیه و تحلیل شد. دانشجویان از نظر کیفیت مراقبت هم در زمینه ی اخلاق پرستاری و هم ارتباط با بیمار در سطح متوسط بودند. بیش ترین ضعف در ارتباط با اخلاق پرستاری در زیر مقیاس های ارائه ی آموزش مناسب به بیمار و خانواده ی وی، احترام به فرهنگ و آداب و رسوم بیمار و فرصت دادن به بیمار در ابراز احساسات و صحبت در مورد بیماری اش بوده است. در راستای ارتباط با بیمار نیز بیش ترین ضعف در زیر مقیاس ارتباط با خانواده و همراهان بیمار، معرفی خود به بیمار در شروع شیفت کاری و توضیح رویه ها قبل از اجرا بر روی بیمار بوده است. براساس یافته های پژوهش، از دیدگاه بیماران، دانشجویان از سطح مطلوبی در زمینه ی اخلاق و ارتباط با بیمار برخوردار نبودند. لذا پیشنهاد می شود تا نظام آموزش پرستاری کشور ضمن توجه به مهارت بالینی در رشته پرستاری، به جنبه های اخلاق و ارتباط با بیمار که از مهم ترین ارکان مراقبت شایسته و جامع نگر است توجه به عمل آورند. هم چنین، دروسی در این راستا در برنامه ی آموزشی دانشجویان قرار دهند تا منجر به نهادینه شدن این موارد در دانشجویان شود. سپیده محمدی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5076&sid=1&slc_lang=fa مسأله ی تعارض ریشه ی دیرینه در علم اخلاق دارد و از دیر باز از اهمیت زیادی برخوردار بوده است. افلاطون مدعی بود که اخلاق برای کنترل تعارض به وجود آمد. درمتون انگلیسی، تعارض به معنی ناسازگاری جدی بین دو یا چند نظر (opinion)، اصل (principle) ویا منفعت (interest) است. پرواضح است که تعارض منافع نوعی تعارض بین منفعت هاست. هر چند وضعیت هایی که موجب تعارض منافع می شوند قدمتی در حد ارتباطات بشری دارد، اما کاربرد این واژه به طور خاص در مبانی اخلاقی در 60 سال اخیر شناخته شده است. در متون انگلیسی واژه ی تعارض واژه ای عام است که برای هر دو یا چند چیزی که بین آن ها ناسازگاری وجود داشته باشد به کار می رود ولی در فقه شیعه و در بین علمای اصول تعارض معنای خاصی دارد که بیش تر در مورد تعارض بین احادیث و روایات است که راه حل هایی هم برای آن در نظر گرفته شده است. از طرف دیگر، در اصطلاح اصول واژه ی دیگری هم وجود دارد که تزاحم نامیده می شود. در این مقاله به مقایسه ی مفاهیم و تزاحم منافع در اصطلاح فقهی و در متون انگلیسی خواهیم پرداخت. مجتبی پارسا http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5077&sid=1&slc_lang=fa اخلاق یکی از مبانی اصولی در ارزشیابی است و استاندارد های اخلاقی نظیر صداقت، رازداری، سودرسانی و عدم آسیب در ارزشیابی آموزشی دانشجویان علوم پزشکی حائز اهمیت بسیاری است که توجه به این اصول و استاندارد های مورد نظر در آزمون سازی می تواند ملاحظات اخلاقی در این زمینه را برآورده سازد. یکی از وظایف اساتید گروه پزشکی توجه به این ملاحظات در ارزشیابی دانشجویان است. رعایت اصول ارزشیابی عادلانه در کل مراحل آزمون از قبیل طراحی، آماده سازی دانشجویان، اجرا و گزارش دهی نتایج ضروری است. در دستیابی به اهداف آموزشی هیچ گاه توجه به ملاحظات اخلاقی نباید نادیده گرفته شود. لازم است سؤالات برگرفته از اهداف آموزشی بوده و آزمون با توجه به محتوای ارائه شده عادلانه باشد. هم چنین، آزمون باید از روایی و پایایی مناسب برخوردار بوده و به خوبی بین گروه بالا و پایین افتراق ایجاد کند. آماده سازی آزمون شامل ارائه ی اطلاعات، مهارت ها و نگرش هایی است که به دانشجو کمک می کند حداکثر عملکرد خود را در آزمون نشان دهد. دانشجویان باید مطلع باشند که چه محتوایی آزمون می شود و هر عنوان چه تعداد سؤال دارد و چه سطح شناختی را پوشش می دهد. عدم ارائه ی اطلاعات به دانشجویان در مورد محتوای آزمون می تواند از جانب دانشجو به معنای تهدید یا تنبیه به دلیل عدم توجه در کلاس، اشکال در تکالیف درسی و عدم دستیابی به انتظارات معلم باشد که در این صورت غیر اخلاقی است. در نهایت، اساتید باید دانشجویان را آماده کنند تا نسبت به آزمون نگرش مثبت داشته باشند. احساسات و افکار منفی موجب می شوند دانشجویان از انجام فعالیت های آماده سازی آزمون پرهیز کنند. یکی دیگر از مسؤولیت های اخلاقی اساتید فراهم آوردن شرایط مساوی و عادلانه در اجرای آزمون است؛ به گونه ای که تمامی دانشجویان حداکثر میزان و شانس مساوی در ارائه ی توانمندی های خود داشته باشند. هم چنین، طول آزمون باید به صورتی باشد که تمامی دانشجویان امکان پاسخ گویی داشته باشند. دانشجویان باید در مورد شرایط آزمون آگاهی کافی داشته باشند. مثلاً مدت زمان آزمون چقدر است، از چه منابعی لازم است استفاده کنند و چه وسیله ی خاصی باید همراه داشته باشند. گرفتن آزمون بدون برنامه و اطلاع قبلی از دانشجویان، می تواند حالت تنبیهی یا تهدیدکننده داشته باشد و غیراخلاقی محسوب می شود. از دیگر ملاحظات اخلاقی آزمون توجه به اثرات منفی نتایج آزمون در دانشجو است. لازم است استاد پس از آزمون بازخورد سریع و دقیق به دانشجو ارائه دهد و اثرات نتایج را در دانشجو بررسی کند. در مواردی که نتایج رضایت بخش نیست استاد و دانشجو با مشارکت یکدیگر فرایند یادگیری را مرور کرده و به برطرف کردن نقاط ضعف می پردازند. در دهه های اخیر رویکرد ویژ ه ای به ملاحظات اخلاقی در ارزشیابی شده است و کد های آزمون سازی و ارزشیابی عادلانه یکی از اسنادی است که به مفهوم عدالت در ارزشیابی می پردازد. توجه به این ملاحظات موجب ارتقاء کیفیت ارزشیابی، ترغیب دانشجویان و بهبود فرایند آموزش خواهد شد. مهناز سنجری http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5078&sid=1&slc_lang=fa به طور کلی، ماهیت وجودی هوش به مفهوم جمع آوری اطلاعات، استقرا و تحلیل تجربیات به منظور رسیدن به دانش یا ارائه ی تصمیم است. سیستم هایی که تصمیم های مستقل می گیرند ممکن است حتی در موقعیت های به ظاهر روزمره با دوراهی های اخلاقی روبه رو شوند. یک راه برای تضمین رفتار اخلاقی سیستم هایی که با انسان ها مراوده می کنند آن است که این سیستم ها با اصول همگانی اخلاقی برنامه ریزی شوند و به آن ها اجازه داده شود تا بر اساس آن اصول مورد به مورد تصمیم بگیرند. روش های هوش مصنوعی خود می تواند از طریق منطق و با انتزاعی کردن اصول از مورد های خاص اخلاقی، رفتارهایی که مورد پذیرش آن اصول است را تولید کند. با استفاده از این روش می توان سیستمی را برنامه ریزی کرد که بر اساس آن اصول اخلاقی حرکت کند. بررسی و تحلیل این تغییرات و پیامد های آن موضوع اصلی حوزه ی اخلاق کامپیوتر و اطلاعات است. کاربرد نظریه های اخلاقی و فلسفی مانند سودانگاری، اخلاق کانتی و اخلاق ارزش گرا در مسائلی که با کامپیوتر و شبکه درگیر هستند، بخش عمده ای از مباحث این شاخه از اخلاق عملی را تشکیل می دهند. حدود 30 سال از آغاز کار بر روی هوش مصنوعی در پزشکی می گذرد. سیستم های هوش مصنوعی در پزشکی (AIM) برای حمایت از پرسنل حوزه ی سلامت در انجام مداخلات مدیکال، کلینیکال و پاراکلینیکال ایجاد شده اند. براساس نتایج پژوهش های منتشر شده کاربران بالقوه ی سیستم های انفورماتیکی عبارتند از: پزشکان، پرستاران، دستیاران پزشکان، پرسنل پیراپزشکی، دانشجویان علوم بهداشتی، بیماران، بازرسان بیمه و دولت، داروسازان، مدیران، محققان، متخصصان کاربرد کامپیوتر، پرسنل جنبی مراقبت بهداشتی و کارفرمایان که همین مسأله ، اخلاقی کردن پیش فرض های برنامه های انفورماتیک مبتنی بر هوش مصنوعی را توجیه می کند. با توجه به افزایش اعتماد روز افزون پزشکان و جامعه پزشکی به ارزش نرم افزار و سخت افزار های انفورماتیکی مرتبط با حوزه ی سلامت و تمایل استفاده ی هرچه بیش تر از ظرفیت های هوش مصنوعی در سیستم های پردازش اطلاعات از سوی جامعه ی پزشکی ضرورت بازخوانی چالش های اخلاقی این بخش و تدوین کد های اخلاقی مربوط به آن از طرف دست اندرکاران امر ضروری به نظر می رسد. داود نظم الاسلامی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5079&sid=1&slc_lang=fa اخلاق ارتباط دو سویه با آموزش دارد. اولاً آموزش نیازمند اخلاق است و یکی از رسالت های آن ترویج اخلاق است. اخلاقِ آموزش برحسب تصوری که از آموزش داریم تعریف می شود: اخلاق تدریس که آموزش را در یاددهی منحصر می کند اما اخلاقِ آموزش آن را به منزله ی فرایند تعاملی یاددهی و یادگیری طرح می کند. اخلاق آموزش در این تصور بر مسؤولیت های اخلاقی عناصر دارای نقش در فرایند یاددهی و یادگیری در محیط سیصد و شصت درجه ی آموزش اعم از مسؤولیت اخلاقی مؤسسه های آموزشی (مانند گروه، دانشکده و دانشگاه) و مسؤولیت های اخلاقی اشخاص حقیقی مانند استادان و دانشجویان، تأکید می کند. رعایت اخلاق در آموزشِ حرفه ی پزشکی باعث افزایش اثربخشی و سهولت در فرایند یاددهی-یادگیری و نیز امنیت روانی در یادگیرندگان می شود. به دلیل پژوهش محور بودن نظام های آموزشی این مسؤولیت ها شامل روابط حرفه ای بین استاد راهنما، مشاور و دانشجو نیز می شود. مسؤولیت های اخلاقی در آموزش را می توان بر حسب رهیافت اخلاق حقوق محور براساس وظایف اخلاقی در قبال حقوق افراد تدوین کرد. پای بندی به اخلاق در امر مقدس آموزشِ حرفه ی پزشکی یک وظیفه ی اخلاقی است. ثانیاً، اخلاق در ترویج و تحقق یافتن در محیط حرفه ای محتاج آموزش مؤثر و نظام مند است. امروزه، اخلاق آموزش در مفهوم تربیت منش اخلاقی در همه ی حرفه ها به ویژه حرفه ی پزشکی اهمیت یافته است. ترویج و تحقق اخلاق در محیط عینی حرفه ی پزشکی، چه در رهیافت سازمانی مانند اخلاقِ بیمارستان و مراکز درمان و چه در رهیافت فردی در مناسبات گروه درمان و بیمار محتاج اصول، مبانی، فرایند ها و فنونی است که باید با رهیافت علمی به دست آیند. تولید و توسعه ی مدیریت و برنامه ریزی آموزش اخلاق پزشکی برای ترویج اخلاق در حرفه ی پزشکی ضروری است. در مدیریت و برنامه ریزی آموزشی دو مسأله ی عمده وجود دارد: اثربخشی و کارایی. آموزش اخلاق در حرفه ی پزشکی شامل آموزش آشکار و رسمی برای دانشجویان پزشکی و آموزش های غیرمستقیم برای حرفه مند های پزشکی می شود. مهم ترین مسأله در آموزشِ اخلاق افزایش کارایی و اثربخشی آن در هر دو محیط یادشده است. اگر در آموزش اخلاق فرایندها، مبانی و فنون اثربخش و کارا باشد، بهره وری افزایش یافته و موجب توسعه و تعالی آموزش می شود، و اگر چنین نباشد، ممکن است ترویج بداخلاقی را درپی داشته باشد. در این مقاله اصول افزایش اثربخشی و کارایی را به تفصیل می آوریم. احد فرامرز قراملکی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5080&sid=1&slc_lang=fa ارزش های اخلاقی و اجتماعی شالوده و اساس شاخه های مختلف علوم را تشکیل می دهد و دانش پزشکی به طور خاص از دیر باز با علم اخلاق، ارزش های اخلاقی و اخلاق حرفه ای در هم آمیخته است. اگرچه قدمت طولانی طب و اخلاق پزشکی در شکل سنتی آن با تاریخ جامعه ی بشری برابری می کند، ولی سابقه ی اخلاق زیستی و به کار گیری اصول آن در برخورد با مسائل جدید و پیچیده و چند بعدی بهداشتی- درمانی در جنبه های گوناگون اخلاقی، حقوقی، فلسفی، علمی، فرهنگی و اجتماعی به چند دهه اخیر بر می شود. در پزشکی مدرن، طبیب نه تنها حفظ سلامتی بیمار و کاهش آلام او را در کانون توجه خود قرار می دهد، بلکه در ارتقای سلامت و نشاط جامعه از نظر جسمی، روانی، اجتماعی و معنوی نیز پاسخگوست و آن را از وظایف و مسؤولیت های حرفه ای و اخلاقی خود می داند. تحولات و پیشرفت های سریع در علوم و فناوری های زیستی و ارتباط تنگاتنگی که با شیوه های تشخیصی، درمانی و پیشگیری از بیماری ها پیدا کرده و نیز نقش تعیین کننده ی عوامل گوناگون اجتماعی (SDH) در ارتقای سلامت یا بروز و تشدید بیماری ایجاب می کند که پزشکان و سایر کادر های پزشکی نیز از جامعیت و توانمندی بیش تر علمی، تجربی، اجتماعی و اخلاقی برخوردار باشند. شناخت زمینه های آسیب پذیری جامعه و آگاهی نسبت به موضوعاتی چون برابری و عدالت و رفع محرومیت و تبعیض در همه ابعاد آموزشی- پژوهشی، بهداشتی- درمانی و اجتماعی آن از جمله وظایف پزشک به عنوان یک فرد حرفه مند ارائه کننده ی خدمات بهداشتی است. مصطفی معین http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5081&sid=1&slc_lang=fa دانشمندان اسلامی در زمینه ی آداب تعلیم و تربیت، کتب متعددی تألیف کرده اند که از جمله ی آن ها می توان آداب المتعلمین خواجه نصیر الدین طوسی را نام برد. این مقاله در صدد است با نگاهی دوباره به متون اصیل دین، آموزه هایی را که می تواند بر اخلاق در آموزش مؤثر باشد، استخراج و ارائه کند. در سخن پیشوایان دین، آموزشی که به هدایت بینجامد، عامل حیات و اگر موجب انحراف و ضلالت شود، اسباب ممات فرد و جامعه شمرده شده است. با این نگاه، حیات فکری و معنوی جوامع به دست معلمان است و طبیعی است که این امر مهم بدون شناخت، باور و عمل به اصول اخلاقی امکان پذیر نیست. بر اساس آیات و روایات، دانشی ارزش آموختن دارد که مایه‏ی رشد انسان باشد؛ فروتنی آورد، نه آن که مایه ی عجب و غرور شود. در جهت خدمت به مردم باشد، نه ابزاری برای کسب ثروت و شهرت. معلم و متعلمش، دانش را برای دنیا نخواهند، گرچه به واسطه ی آن از دنیا بهره مند شوند. نان بخورند تا بتوانند تحقیق کنند، نه آن که تحقیق کنند تا نان بخورند. قرآن دانشمند دنیاپرست را به سگ حریص تشبیه می کند که همیشه دهانش باز است و هرگز آرامش و سیری ندارد، و ماجرای بلعم باعورا را به عنوان نمونه معرفی می کند. بدانند کسی که برای فخرفروشی و مباهات به سراغ دانش برود تا در رقابت با دانشمندان مباهات کند یا در جدال با نابخردان پیروز شود، جایگاهش دوزخ است. سخن استوار گوید و از حدس و گمان بپرهیزد. از کتمان دانش دوری کند و آن چه را آموخته، بی هیچ منتی به فراگیران بیاموزد. دانش، چراغ راه او باشد، نه حجاب دیده ی او. سخن مخالف را با حفظ امانت نقل کند و اگر توانست با استدلال و برهان نفی کند. گفتن «نمی دانم» را نشانه ی ضعف نداند، بلکه نشان شجاعت، سعه ی صدر و تواضع بداند و آن چه را نمی داند به کسی که می داند یا بهتر می داند ارجاع دهد که این نشان بزرگ منشی است. محمود متوسل آرانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5082&sid=1&slc_lang=fa اساتید و دانشجویان سرمایه های علم و اخلاق در جامعه اند لازم است تا ساحت قانون و اخلاق را از هم جدا کنیم و مسؤولیت های قانونی و اخلاقی اساتید، دانشجویان و سیستم آموزشی دانشگاه ها را بر مبنای حقوق متقابل آنان تدوین کنیم. موضوع اخلاق حرفه ای مدت هاست که در دانشگاه های ایران و جهان مورد توجه قرار گرفته و در گروه های شغلی برای آن تعاریف و مستنداتی ارائه شده است. یکی از شاخه های اخلاق حرفه ای اخلاق معلمی است. دردانشگاه علوم پزشکی همدان با هدف ارتقای سطح اخلاق در جامعه ی دانشگاهی و در جهت نیل به اهداف والای نظام مقدس جمهوری اسلامی و این که اساتید و دانشجویان به عنوان قشری فرهیخته باید مزین به اخلاق و آداب معلمی بر اساس آموزه های دینی باشند، در خرداد ماه سال 1387، با ابلاغ ریاست محترم وقت دانشگاه کمیته هایی با عنوان اخلاق در آموزش تشکیل شد.کمیته ی مذکور با بهره گیری از نظرات صاحبه نظران و اساتید رشته های مختلف علوم پزشکی اقدام به فعالیت های مختلفی کرده که یکی از آن ها برگزاری کارگاه های آموزشی برای اعضای هیأت علمی بوده است. در طی چند سال اخیر 6 کارگاه آموزشی با هدف افزایش سطح دانش و معرفت اعضای محترم هیأت علمی در حوزه ی اخلاق معلمی و اخلاق در محیط های دانشگاهی برگزار شده که شیوه ی اجرای برنامه ی آموزشی ابتدا به صورت نشست های علمی بود اما بر اساس نظرسنجی از فراگیران و بررسی متون شیوه تغییرکرد و چهار کارگاه بعدی به شکل کارگروهی مبتنی بر ارائه ی مورد های اخلاقی در موضوعات مختلف آموزشی برگزار شد. موضوع اخلاقی مورد نظر از جهات آداب و وظایف اساتید در آموزه های دینی،آداب و وظایف معلم نسبت به خود، آداب و وظایف معلم در اشتغالات علمی، آداب و وظایف معلم با دانشجو، آداب و وظایف معلم در امر تدریس و جلسه ی درس، آداب و وظایف معلم نسبت به جامعه مورد بررسی قرار می گرفت و سپس در پایان بحث، کد های اخلاقی در خصوص موضوع تدوین می شد. میانگین رضابت شرکت کنندگان از78 به 92 درصد و نظر آن ها در خصوص ضرورت شرکت در کارگاه از 80 درصد به89 افزایش داشت. غلامحسین فلاحی نیا http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5083&sid=1&slc_lang=fa افراد تیم مراقبت بهداشتی - درمانی در محیطی پویا در حال فعالیت هستند که لازمه ی آن برقراری ارتباطات با بیماران، دانشجویان و سایر اعضاء تیم بهداشتی درمانی است. آن ها به صورت مداوم در حال مناقشه با پیچیدگی های مشارکت در تیم­های چند­حرفه­ای و سازمان های درمانی هستند. درتمام این روابط و فعالیت­ها درک از اخلاق و اصول اخلاقی اساسی است و به صورت بالقوه احتمال تضاد در ارزش های اخلاقی وجود خواهد داشت. بیماران، دانشجویان و افراد تیم ارائه ی مراقبت ممکن است دیدگاه کاملاً متفاوتی در مورد آنچه بهترین منافع برای بیمار قلمداد می­شود داشته باشند. هم چنین، ارزش­های حرفه­ای و اخلاقی ممکن است با ارزش­های مدیریتی و سازمانی در مؤسساتی مانند دانشگاه­ها و بیمارستان ها در تضاد باشند. لذا امروزه، به منظور حصول اطمینان از این که ارزش­های افراد، تیم­ها و سازمان­های آموزشی و درمانی به درستی درک، بررسی و در نظر گرفته شده است و مطابق با ارزش­های حرفه­ای، حرفه­ای­گری و هم راستا با حمایت از کرامت و عزت و شکوفایی افراد است، به مقوله­ای تحت عنوان رهبری اخلاقی توجه ویژه­ای می شود. استراتژی­هایی در خصوص آموزش رهبری اخلاقی در ادبیات و متون ارائه شده است که به دانش، نگرش و مهارت­های لازم در زمینه ی این مقوله ی دارای اهمیت اشاره دارند. هم چنین، به اهمیت آموزش مدیران و رهبران آموزشی در زمینه ی مهارت­های رهبری اخلاقی توجه ویژه­ای شده است. در این گفتار ضمن تبیین جایگاه رهبری اخلاقی در مؤسسات آموزشی و تمایز رهبری اخلاقی و غیر اخلاقی به استراتژی های آموزشی و عملیاتی در زمینه ی ارتقاء رهبری اخلاقی خواهیم پرداخت. خورشید وسکویی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5084&sid=1&slc_lang=fa دانشگاه ها در تربیت نیروی انسانی متخصص، کارآمد و متعهد نقش اساسی دارند. گرچه دیگر سازمان ها در انجام این مسؤولیت مشارکت دارند، اما دانشگاه ها در طی دوره های آموزشی دانشجویان در مقاطع مختلف مسؤولیت ویژ ه ای دارند. این مسؤولیت شامل فراهم کردن محیطی مناسب برای پویایی و شکوفایی استعداد های دانشجویان به تخصص و مهارت های حرفه ای لازم و آمیخته به اخلاق دینی، انسانی، اجتماعی و وظیفه مداری حرفه ای است. مقررات آموزشی به عنوان مقررات سازمانی محیط آموزشی می تواند تضمین کننده ی برقراری نظم و انظباط باشد. عدم رعایت قوانین یا قانون گریزی در جهت منافع شخصی نشان دهنده ی عدم تعهد به محیط آموزشی و عدم رعایت اصول اخلاق سازمانی است. از مقررات مشهود و لازم در ایفای نقش حرفه ای اساتید می توان مطالعه ی قبل از ورود به کلاس، به روز بودن، داشتن طرح درس قابل اجرا، رعایت زمان در ارائه ی مطالب، برقراری ارتباط تعاملی با فراگیران، به کارگیری روش های تدریس مؤثر، ارزشیایی اولیه- تکوینی- پایانی، و به عبارت دیگر، آمادگی و داشتن قابلیت در انجام هفت مسؤولیت تعیین شده است. در افزایش مهارت های اساتید و آشنایی آن ها به این وظایف و مسؤولیت کارگاه های متعددی از جمله کارگا های دانش افزایی توسط مراکز مطالعات آموزش پزشکی دانشگاه ها تدوین و ارائه می شود که در ارتقاء نیز دارای امتیاز است. آن چه مهم است، تعهد به همه ی این مسؤولیت هاست که در قالب رفتار از ما اساتید به نمایش در می آید. این رفتار ها که بدون فشار های مخدوش کننده به طور عام از ما سر می زند اخلاق واقعی ما را تشکیل می دهد. در بروز این خصوصیات اخلاقی علاوه بر تعهد فردی، اجتماعی، دینی، تقویت کننده ها و کنترل کننده های محیطی تأثیر گذار است. ضمن این که مقررات و ضوابط در جهت دهی آن ها نیز لازم و ضرروری است. یکی از اثرگذارترین اقدامات در رعایت مقررات آموزشی، درک دلایل در کیفیت آموزشی برای رسیدن به حد لازم و کافی حرفه ای شدن است. سید محمد مهدی هزاوه ای http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5085&sid=1&slc_lang=fa این مطالعه به منظور وارسی حوزه ی اخلاق در آموزش مجازی و تبیین معنا و اهمیت آن انجام پذیرفته است. فناوری اطلاعات نه تنها در شیوه ی افعال و اقدامات روزمره ی ما تأثیر می گذارد، بلکه علاوه بر آن تلقی ما از آن ها را نیز تغییر داده است. برخی از مفاهیمی که در حوزه ی فلسفه ی اخلاق و فلسفه ی سیاسی کاربردی خاص داشته اند با پیشرفت فناوری اطلاعات دچار چالش هایی شده اند که از آن جمله می توان به مفهوم مالکیت، مفهوم حریم خصوصی، مفهوم توزیع قدرت، مفهوم آزادی های اساسی و مفهوم مسؤولیت اخلاقی اشاره کرد. در این پژوهش حوزه های اخلاق، رشد اخلاقی، اخلاق کاربردی و فرا اخلاق مورد بررسی قرار گرفته و نظریه های پر نفوذ در خصوص اخلاق آموزش مجازی مورد مطالعه قرار گرفته و حوزه ی دقیق اخلاق در آموزش مجازی مشخص شده است. نتایج مطالعه ی کنونی در نهایت اهمیت اخلاق در آموزش مجازی را روشن ساخته و الگویی مناسب برای رعایت اخلاق در آموزش مجازی ارائه می دهد. مرتضی علیخانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5086&sid=1&slc_lang=fa پیشرو بودن ایرانیان در تولید و اشاعه ی علوم گوناگون به ویژه پزشکی و نجوم و داشتن دانشمندان برجسته ای با شهرت جهانی هم چون رازی، ابن سینا، فارابی، بیرونی و ده ها یا صد ها نفر از نظایرشان، به انداز ه ای آشکار و مستند به متون و شواهد قطعی است که نیاز به ارائه ی دلیل و برهان ندارد. آن چه هویت علمی ایرانیان را افتخارآفرین و ارزشمند جلوه می دهد، توام بودن علم و اخلاق است. کم تر چهره ی برجسته علمی و ادبی ایرانی را در طول تاریخ می توان یافت که هم زمان با ارائه ی آثار علمی خود، کتاب مستقل یا فصل و بخش عمده ای از کارش را به اصول و مبانی اخلاقی اختصاص نداده باشد. این نگرش اخلاقی در دوران معاصر به ویژه با پدیدآمدن تحولات اجتماعی و تغییر معیار های ارزشی، در حالت رکود یا غفلت قرار گرفته بود، زیرا همه ی ساختار های قلمرو پزشکی در همه ابعاد آن - یعنی آموزش، پژوهش و درمان از آغاز تحصیل دوره ی عمومی تا بالاترین مقاطع تخصصی و فوق تخصصی - در حال بازنگری و تدوین مجدد قرار گرفته بودند. گسترش جهشی و بیش از حد پیکره ی آموزش عالی ایران از نظر افزایش و تنوع دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی، تأسیس روزافزون رشته ها از مقطع کاردانی تا مقاطع دکترا، تخصصی، فوق تخصصی و فلوشیپ، گرچه سطح عمومی علمی و آگاهی در جامعه را ظاهراً ارتقاء داده، اما عدم تناسب تعداد اساتید کارآزموده ی واجد شرایطی که بتوانند به عنوان الگو های اخلاقی نظری و عملی شایسته برای جامعه ی دانشجویی باشند، باعث شده که معیار های انتخاب معلمین و اساتید مراکز آموزش عالی (از مربی تا استاد)، از ضوابط کمال گرایانه و اخلاق نگر دقیق سنتی به سوی «رتبه نگر» و «معدل گرا» تغییر جهت داده، ردای مقدس معلمی و استادی مراکز آموزش عالی، کسوت افرادی شود که غالباً از کلاس اول ابتدایی تا قرار گرفتن در جایگاه رفیع معلمی، هیچ تجربه ای از این جایگاه نداشته، تنها به سلاح «رتبه ی برتر» مجهز بوده، به عنوان الگوی «تعلیم» برای دانشجویان ظاهر شوند. چنین افرادی، هنگام ارتباط و تعامل، با کمبود های شدید و جدی روبه رو می شوند و برای حل مشکل و خروج از بن بست، غالباً بدون توجه به مقطع تحصیلی دانشجویان و در نتیجه تفاوت در نحوه ی کاربرد شیوه های نوین آموزش (واگذاری ارائه ی درس به خود دانشجویان تحت عنوان «ارائه ی لکچر»، «کنفرانس دادن»، «ارائه ی مقاله»، «ارائه ی ترجمه»، «ارائه ی تحقیق» و موارد مشابه) از این روش های نوین آموزش سوء استفاده می کنند. بدیهی است که اکثر دانش آموختگان این چنین کلاس ها و مراکز آموزشی، همانند معلمان خود یا ضعیف تر بارآمده، این «تنزل روبه پیشرفت ویژگی ها و منش اخلاقی استادی» ادامه خواهد یافت. در چنین فضایی، تعداد الگو های اخلاق و اساتید شایسته، روز به روز رو به کاهش و انقراض خواهد رفت و به تدریج نشانی از آنان جز در کتاب ها و متون گذشتگان، پیدا نخواهد شد. یکی از محصولات چنین نظام آموزشی، دگرگونی درشیوه های پذیرش و ارزشیابی است که متاسفانه آثار آن درچندسال اخیرتحت عنوان «آزمون به شیوه ی OSCE» پدیدار شده و با توجه به این اصل که «آزمون، آموزش را شکل و جهت می دهد» عامل جدی در ضعف آموزش دوره های تخصصی پزشکی شده است. طی سه دهه ی گذشته، بخش عظیمی از انرژی متولیان آموزش پزشکی و بهداشت و درمان کشور، صرف تجدیدنظر، توسعه و بازنگری برنامه های آموزشی، اجرای شیوه ی جدید آموزش پزشکی به صورت آزمایشی در بعضی از دانشگاه ها به منظور تعمیم آن در سایر دانشگاه ها، تأسیس رشته های متنوع فوق تخصصی و فلوشیپ و موارد متعدد دیگری هم چون اجرای آزمون همه ی بورد های تخصصی و فوق تخصصی به صورت OSCE شده و محوریت اخلاق، در اولویت ویژه قرار نداشته است. این مشکل را باید جدی گرفت و برای حل آن چاره اندیشی کرد. آیا کیفیت باید فدای کمیت شود؟ یکی از بهترین راه های درمان این مشکل، همانا بازنگری به منظور حل مشکل بر اساس استفاده از معیار های اخلاقی است. اگر معیار های اصیل اخلاقی و بدون سوگیری توسط متخصصان و کارشناسان اخلاق در گزینش، آموزش و آزمون به دقت رعایت شوند، بسیاری از معضلات و مشکلات فعلی مرتفع شده، می توان به آیند ه ای روشن و درخشان امیدوار بود و هرچه در این امر تأخیر افتد، ممکن است وسعت عوارض به انداز ه ای شود که جبران آن دشوار یا غیرممکن شود. سید محمود طباطبایی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5087&sid=1&slc_lang=fa در نظام حکیمانه ی آفرینش که انسان به زیور عقل، کرامت ذاتی و مسؤولیت پذیری مفتخر و به هدایت فطرت و تعلیمات انبیاء الهی و اوصیاء راستین آن ها، راه مستقیم رستگاری از کژراهه­ های گمراهی به او نمایانده شده است، از شأنی ویژه به عنوان غایت مقصود آفرینش و اشرف مخلوقات برخوردار است که پاسداشت این جایگاه در گروی اندیشه و عمل شایسته و در مسیر تعالی همسو با هدایت مستقیم و غیرمستقیم پروردگار حرکت کردن و در صراط هدایت تا بیکرانه­ های خشنودی و قرب آفریدگار بی­چون پیش رفتن است و چنین جایگاه و راست راهی را از پیام حدیث قدسی خلقت الاشیاء لاجلک و خلقتک لاجلی به روشنی می توان دریافت. وجوب حفظ جان آدمی و تهیه ی مقدمات تحقق این واجب بزرگ، وجوب عینی و کفایی فراهم ساختن آموزش و خدمات شایسته، کارآمد و منطقی پزشکی را برای نظام مدیریت کشور و مردم در پی دارد، مسؤولیتی که خود به گونه ای از مصادیق بارز احیاء نفس، بسیار با اهمیت و برخوردار از قداست و بایستگی و البته با پاداش متناسب با منزلت این تلاش ستوده و کار خدایی است. دستیابی به ساختاری شایسته برای تأمین سلامت به مفهوم جامع و اسلامی آن هم زمان با بهره­گیری از میراث گرانقدر ملتی با فرهنگ و با سابقه ی دیرین تمدنی و همنوا با رشد شتابان دانش بشری مستلزم بازیابی راهکار ها و تأکید بر اصولی است که ریشه در فرهنگ وحی (ثقل اکبر) و تبیین ثقل اصغر، دو یادگار جاویدان اعطاء شده به پیامبر اکرم (ص) دارد. با چنین پشتوانه ای که استوارترین رفتار های اخلاقی و خداپروایی را چه در خلوت و چه در جلوت با اعتقاد به نظارت مستمر خدای خبیر حکیم به منصه ی ظهور می­رساند و دانش و تجربه را به خدمت انسان ها و همسو با حرکت کمال جویانه تا افق­ های دوردست تکامل مادی و بیکران­ های بالندگی معنوی به کار می گیرد دستیابی به ساختار کمال مطلوب در سامانه ای جامع، پیشرو، کارآمد و انسانی و اخلاقی و قابل اعتماد، دور از انتظار نیست. بر این پایه، با جست وجو در آموزه­ های دینی و تجربیات فرهنگ ملی، به اصولی بنیادین و متعالی می توان دست یافت که به نظر می­رسد فطرت سلیم آدمیان در همه جا صرف نظر از تفاوت­ های باور ها به پذیرش آن ها رویکردی مثبت نشان دهد، اگرچه آن چه را که در قالب این مقاله و در قالب اصول 14 گانه ی یافت شده به طریق استقراء، ارائه می شود، باید گامی نخستین و گردآورید ه ای آغازین در این مسیر متعالی تلقی کرد. محمد مهدی اصفهانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5088&sid=1&slc_lang=fa پذیرفتن هر نقشی، مسؤولیت هایی به دنبال دارد و ایفای این مسؤولیت ها مستلزم رعایت جنبه های اخلاقی بسیاری است. تدریس نیز مانند هر نقش و مسؤولیت حرفه ای دیگری دارای یکسری اصول و مبانی اخلاق حرفه ای است که از سوی شاغلین به آن باید رعایت شود. علاوه بر این خود معلمی، حرفه ای است که ماهیت اخلاقی دارد و اخلاق در همه جای آن جاری است. از همین رو، بسیاری از دانشگاه های جهان در راستای فراهم کردن یک مجموعه از ضوابط و استاندارد های اخلاقی که همه ی افراد به آن معتقد باشند و افزایش پایبندی به اصول حرفه ای، برای شاغلین حرفه ی معلمی یک مجموعه راهنما از کد های اخلاقی تدوین کرده اند. التزام اساتید به رعایت استاندارد های آموزشی، آشنایی با اصول تدریس و کلاس داری، تقید به مسؤولیت های حرفه ای، رعایت انصاف و عدالت، احترام و ادب، دلسوزی و صداقت در برخورد با دانشجویان و همکاران از جمله ی این کد های اخلاقی هستند. اما آن چه مهم است این که با مقایسه ی این کد های اخلاقی جهانی و دستورات دینی اسلام در زمینه ی اخلاق آموزش در می یابیم که مجموعه ی این کد ها چیزی بیش از آموزه های دینی و توصیه های اخلاقی اسلام در امر تعلیم و تربیت نیست، بلکه گستره و دقت و ظرافتی که در مبانی اخلاق حرفه ای معلمی برگرفته از اخلاق اسلامی وجود دارد آن چنان وسیع و جهان شمول است که می تواند به عنوان خط مشی و دستورالعمل اخلاق آموزش در هر فرهنگ و هر رشته ای مورد ارجاع و استفاده قرار گیرد. غنای فرهنگ و تربیت اسلامی تا بدان جاست که تنها رعایت استاندارد های اخلاق حرفه ای را برای اشتغال به حرفه ی معلمی کافی نمی داند. دستیابی به وضعیت اخلاقی مطلوب و فضائل اخلاقی نیازمند تربیت است و مراکز آموزشی به عنوان یکی از مهم ترین ارگان های مسؤول در این زمینه شناخته می شوند. آموزش عالی نیز به عنوان یک نهاد آموزشی مهم، در امر تربیت اخلاقی دانشجویان و جوانان نقش بسزایی دارد. از آنجا که اعضای هیأت علمی دانشگاه ها نقش اصلی را در اداره و هدایت امر آموزش بر عهده دارند، به عنوان مهم ترین گروه مسؤول در تربیت اخلاقی دانشجویان شناخته می شوند. انسان ها برای دست یازیدن به رفتار و فضائل اخلاقی نیاز دارند که تربیت شوند و آموزش ببینند و لازمه ی چنین تربیتی، بهره بردن از محضر استادی است که خود آراسته به فضائل اخلاقی باشد. نخستین گام در رشد اخلاقی دانشجو، توجه به خودپیرایی و جان آرایی استاد یا همان تخلق به اخلاق فردی و گام دوم تلاش در جهت تبلور عینی اخلاق در بروز رفتارهاست. لذا ضروری است اساتید با تجهیز کردن خود به عنصر تهذیب، آراسته به منش اخلاقی شده و توجه بیش تری به جنبه های رفتاری خود داشته و بدانند که صرف نظر از رشته ی تخصصی که تدریس می کنند یکی از عوامل مؤثر و تعیین کننده ی رشد فضایل اخلاقی در دانشجویان هستند. از این رو در در اندیشه دینی همواره تعلیم، تهذیب، دانایی و دینداری همزاد و همراهند و پیرایش نفس، اولین و مهم ترین اصل اخلاقی است که یک استاد باید به آن عمل کند. معصومه ایمانی پور http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5089&sid=1&slc_lang=fa آموزش الکترونیکی و آموزش مجازی یکی از بخش های آموزشی است که امروزه بیش ترین رشد را در صنعت آموزش به خود اختصاص داده است. این در حالی است که با استفاده ی روزافزون از تکنولوژی های ارتباطی جدید، اهمیت توجه و بحث در رابطه با مسائل اخلاقی نیز افزایش می یابد. اگر چه که یادگیری الکترونیکی منجر به راحتی و آزادی فراگیران در دسترسی و مدیریت اطلاعات می شود، این امر منجر به مسائل اخلاقی جدیدی در رابطه با اقدامات یادگیری اخلاقی، تمامیت فردی و مسؤولیت و جوابگویی می شود. امروزه بیش از 200 نوع محصول یادگیری الکترونیکی در سراسر دنیا موجود است که برخی از طریق پرداخت هزینه و برخی به صورت رایگان در دسترس کاربران هستند. وجه شباهت این محصولات در این است که تمامی این محصولات شامل 3 جزء اصلی هستند که عبارتند از تکنولوژی، فرایند ها و افراد (آموزش دهنده و آموزش گیرنده). هر یک از این اجزاء می توانند مسائل اخلاقی خاص خود را ایجاد کنند که در این میان مهم ترین مسائل اخلاقی مربوط به دو جزء افراد و فرایند هاست. از جمله مسائل اخلاقی مربوط به تکنولوژی می توان به انواع سیستم های مدیریت یادگیری و داده (LMS, CMS)، فناوری رمزگزاری و تصدیق داده ها، نظارت از راه دور و امنیت شبکه اشاره کرد. با این وجود، تکنولوژی به تنهایی نمی تواند در ایجاد جو اخلاقی یادگیری کمک کننده باشد. ازجمله مهم ترین مسائل اخلاقی مربوط به فرایند ها و آموزش دهندگان یادگیری الکترونیکی می توان به طراحی نامناسب آرایش دوره و دروس، مدیریت نامناسب منابع، عدم توجه و ارتباط مناسب با فراگیران و در کل کیفیت نامناسب آموزش اشاره کرد. در متون مختلف به مسائل اخلاقی زیادی در رابطه با فراگیران یادگیری الکترونیکی اشاره شده که برخی از آن ها عبارتند از: تقلب، سرقت ادبی، تعدی به حقوق دیگران و جاسوسی در فضای مجازی. در روش آموزش اینترنتی تقلب بسیار راحت تر از آموزش چهره به چهره است. در این روش فراگیران می توانند مجموعه ای از اطلاعات را از طریق تقلب جمع آوری کنند و در تکالیف، پروژه ها و مقالات خود به کار برند. برخی از انگیزه های مربوط به تقلب و عدم رعایت مسائل اخلاقی در یادگیری الکترونیک شبیه آموزش چهره به چهره است که شامل: فشار برای کسب نمره، اضطراب محیط امتحان، کمبود دانش، خصوصیات فردی و شخصیتی و اختلال رشد استدلال اخلاقی است. با وجود مطرح شدن مسائل اخلاقی مختلف در روش های یادگیری و آموزش الکترونیکی، راهکار های مؤثر و کمک کنند ه ای نیز در این زمینه وجود دارند که در هر یک از ابعاد ذکر شده می توان از آن ها کمک گرفت. اگرچه آموزش و یادگیری الکترونیکی تحولات شگرفی را در زمینه ی آموزش ایجاد کرده است، منجر به ایجاد مسائل جدیدی در حیطه ی اخلاق و مسؤولیت پذیری نیز شده است. بنابراین، برای مدنظر قرار دادن و حل این مشکلات باید به کلیه ی ابعاد یادگیری الکترونیکی از جمله سیستم های مدیریت یادگیری، کیفیت محتوا و روش های اجرا و مدیریت آموزش توجه ویژ ه ای مبذول داشت. فاطمه شیرازی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5090&sid=1&slc_lang=fa آموزش فرایند پیچید ه ای است که تحت تأثیر عوامل و متغیر های متعددی قرار دارد و از عمده ترین وظایف استاد محسوب می شود. اگرچه شرایط و امکانات آموزشی یکی از عوامل مؤثر بر جریان یادگیری است، ولی بدون شک نیروی انسانی و به خصوص مدرس، به عنوان یک عنصر بنیادین و اساسی در این فرایند، یکی از مهم ترین عوامل تشکیل دهنده ی محیط های آموزشی است که در تحقق اهداف آموزشی نقشی مؤثر دارد. در فرایند تدریس تنها علم و مهارت معلم نیست که مؤثر واقع می شود، بلکه کل شخصیت اوست که در ایجاد شرایط یادگیری و تغییر فراگیران تأثیر می گذارد. هدف از این مطالعه مقایسه ی خصوصیات یک مدرس خوب از دیدگاه دو گروه از دانشجویان مشغول به تحصیل در دانشگاه کردستان وعلوم پزشکی کردستان است. این پژوهش یک مطالعه ی توصیفی است که بر روی 136 نفر از دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی کردستان (پرستاری، مامایی، اتاق عمل و علوم آزمایشگاهی) و 100 نفر دانشجویان دانشگاه کردستان (علوم تربیتی، مدیریت بازرگانی، تربیت بدنی و کشاورزی) در سال 1391 انجام شد. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بود که که شامل مشخصات دموگرافیک و پرسشنامه ی سنجش دیدگاه دانشجویان بود. در این مطالعه دیدگاه دانشجویان نسبت به خصوصیات یک مدرس خوب، در 4 حیطه ی مختلف بررسی شد که در آن حیطه مقررات آموزشی با 6 سؤال، حیطه ی علمی آموزشی با 14 سؤال، حیطه ی نظارت و ارزیابی با 4 سؤال و حیطه ی اخلاقی و رفتاری با 15 سؤال ارزیابی شد. پاسخ ها براساس معیار 4 حالته لیکرت سنجیده شد و برای هر سؤال، شرکت کنندگان یکی از گزینه های پاسخ ( کم/ متوسط/ زیاد/ بسیار زیاد) را انتخاب کردند. نمونه گیری به روش تصادفی انجام شد و دانشجویان در صورت تمایل به همکاری انتخاب شدند. یافته ها با استفاده از نسخه ی 17SPSS مورد تجزیه وتحلیل قرار گرفت و از جداول فراوانی، میانگین و انحراف معیاراستفاده شد. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که میانگین سن شرکت کنندگان 35/2± 6/22 سال (38-18 سال) بود. 80 درصد شرکت کنندگان دانشجویان دختر و بقیه پسر بودند. دانشجویان رشته های علوم تربیتی (1/25 درصد) و مامایی (9/20 درصد) بیش ترین تعداد پاسخ دهندگان را تشکیل می دادند. اکثر دانشجویان شرکت کننده در مقطع کارشناسی (4/83 درصد) و بقیه کارشناسی ارشد بودند. هم چنین، اکثر آنان در سال دوم (6/39 درصد) مشغول به تحصیل بودند. بیش تر شرکت کنندگان مجرد (1/94 درصد) و ساکن خوابگاه (4/82 درصد) بودند. در مقایسه، دیدگاه هر دو گروه مورد مطالعه (دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی و دانشگاه کردستان) میانگین امتیازات به دست آمده نشان داد که در حیطه ی مقررات آموزشی، از نظر دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی در دسترس بودن استاد (88/0±33/3) و برعکس از دیدگاه دانشجویان دانشگاه کردستان حضور استاد در جلسه امتحانی (8/0±3) مهم ترین ویژگی بود اما حضور و غیاب کلاسی از نظر هر دو گروه کم اهمیت ترین (6/0±45/2) خصوصیت گزارش شده بود. در حیطه ی علمی آموزشی نظرات هر دو گروه مشابه بود به این صورت که تسلط علمی استاد بیش ترین میانگین (7/0±32/3) و معرفی منابع لاتین کم ترین میانگین (96/0±42/2) را داشت. در حیطه ی نظارت و ارزیابی نیز نظرات مشابهی گزارش شده بود و طرح سؤال امتحانی متناسب با کیفیت کلاس و طرح سؤال در هر جلسه به ترتیب بیش ترین و کم ترین میانگین را در هر دو گروه به خود اختصاص داده بودند (87/0±04/3 و 94/0±38/2 به ترتیب). در حیطه ی اخلاقی رفتاری نظرات دو گروه متفاوت بود. به این صورت که احترام گذاشتن به دانشجو (69/0±58/3) مهم ترین ویژگی و شوخ طبعی استاد (87/0±15/3) کم اهمیت ترین ویژگی یک مدرس خوب از دیدگاه دانشجویان علوم پزشکی بود، در حالی که در همین حیطه دانشجویان دانشگاه کردستان مودب بودن استاد (7/0±27/3) و اعتقادات مذهبی استاد (9/0±28/2) را به ترتیب به عنوان مهم ترین و کم اهمیت ترین ویژگی استاد خوب گزارش کردند. بر اساس یافته های پژوهش می توان به این نتیجه رسید که علاوه بر توانایی علمی و تخصصی، تمامی ابعاد تدریس از جمله در دسترس بودن، حضور استاد در جلسه ی امتحانی، توجه به کیفیت سؤال امتحانی متناسب با مطالب درسی ارائه شده و رعایت ادب و احترام در نظر فراگیران از اهمیت ویژ ه ای برخوردار است و یک مدرس خوب فردی است که در سایر حیطه ها و ابعاد هم از دانش و مهارت کافی برخوردار باشد. به طوری که دانشجویان دانشگاه های مختلف، دیدگاه های مشترکی در این زمینه دارند. با این امید که نتایج تحقیق بتواند در رسیدن به هدف های آموزشی مؤثر باشد. سیده دلسوز حسینی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5091&sid=1&slc_lang=fa حساسیت اخلاقی یکی از ویژگی هایی است که فرد واجد آن به پدیده های اخلاقی حساس می شود و پدیده ها را از زاویه ی اخلاق می بیند. زمانی که انسان مجبور به تصمیم گیری در مورد جانداری شود یک موقعیت اخلاقی پیش آمده است. درمانگران و به ویژه پرستاران اغلب با موقعیت هایی مواجه می شوند که جهت حل آن ها باید تصمیمات اخلاقی مناسب اتخاذ کنند. حساسیت اخلاقی پرستاران اغلب در انجام دادن مسؤولیت حرفه ای و تصمیم گیری اخلاقی آنان نقش مهمی دارد و به عبارتی حساسیت اخلاقی اولین مؤلفه برای رعایت اخلاق در مراقبت های درمانی پرستاران است اما گاهی پرستاران دچار سردرگمی، بی اهمیتی و بی توجهی در مواجهه با موضوعات اخلاقی می شوند. مطالعات مختلف نشان می دهد آموزش بر حساسیت اخلاقی تأکید دارند و نبود آموزش اخلاقیات می تواند مانعی برای گسترش اخلاق در حرفه و حساسیت اخلاق حرفه ای شود. با توجه به این که زمان تحصیل، فرصت مناسب و مهمی برای ایجاد حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری فراهم می آورد، پرداختن به این امر خطیر یکی از وظایف مهم دست اندرکاران امر آموزش پرستاری است. کمبود آگاهی اخلاقی در دانشجویان پرستاری به عنوان یکی از مهم ترین موانع حساسیت اخلاقی در دانشجویان است. در نتیجه، نا آگاهی سبب نقص در توانایی تصمیم گیری در معضلات اخلاقی می شود و نپرداختن به جنبه های اخلاقی مراقبت سبب بی توجهی و مغفول ماندن اخلاق در مراقبت می شود و به مرور زمان این کار برایش عادی می شود و در ارائه ی مراقبت به بیماران و ارتقای سلامت جامعه و ارتقای حرفه ی پرستاری دچار مشکل می شود. با مطالعه ی مقالات و جست وجو در سایت های مختلف به جمع آوری اطلاعات پرداختیم. آموزش اخلاقیات توسط اساتید پرستاری در دوران تحصیل دانشجویان پرستاری جهت آمادگی اخلاقی آنان برای ارائه ی مراقبت به بیماران در آینده ضروری است. معصومه معصومی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5092&sid=1&slc_lang=fa استفاده از شیوه هایی چون روش به کار رفته در قضیه ی عکس فیثاغورث به منظور اثبات فرضیه ی هندسی یا مهندسی معکوس در حوزه ی مسائل فنی جهت دستیابی به فنون پیشرفته و کشف فناوری های نو نمونه هایی هستند که در آن ها متخصصان سعی می کنند با طی کردن مسیری بر خلاف مسیر اصلی اثبات فرضیات یا دست یافتن به دانش فنی، به اطلاعات مورد نظر و هدف نهایی خود دست یابند. یکی از شیوه های ردیابی منابع مورد استفاده و ارزشیابی وضعیت بهره برداری از آن ها، تحلیل استنادی است. این شیوه که در حقیقت شاخه ای از علم اطلاع رسانی به شمار می آید، حوزه ای است که استناد های علمی انجام شده به یک یا چند اثر را مورد مطالعه قرار داده و صرف نظر از فواید مختلف مانند تسهیل در امر تحقیق یا توصیف رابطه ی فکری و علمی در میان تحقیقات قبلی، قادر به ارزیابی متون مورد استفاده از جنبه های مختلف است. در این مقاله ضمن ارائه ی دستاورد های پژوهشی به شیوه ی تحلیل استنادی در 511 پایان نامه ی دانشجویان پزشکی و دندان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی بابل (356 پایان نامه رشته ی پزشکی و 155 پایان نامه ی رشته ی دندان پزشکی) طی یک دوره ی پنج ساله (از آغاز سال 1385 تا پایان نیمسال اول 1390) از حیث نوع، تعداد، سن و وضعیت توزیع منابع مورد استفاده به تفکیک رشته های تحصیلی، قصد بر آن است تا از این رهگذر به بررسی وضعیت استفاده از قرآن یا دیگر منابع فقهی به عنوان اصلی ترین منابع اقتباس اصول اخلاقی در اسلام پرداخته و به عبارتی دیگر تصمیم بر آن است که با شیوه ی معکوس، به بررسی موضوع اخلاق در آموزش و وضعیت استفاده از آموزه های الهی در آموزش پزشکی پرداخته شود. نتایج حاصل از مطالعه گویای آن بوده است که از میان بیش از بیست هزار و هفتصد استناد به عمل آمده در 507 پایان نامه، دانشجویان پزشکی و دندان پزشکی، تعداد استناد ها به قرآن یا منابع فقهی کم تر از یک درصد و نوع منابع مورد استناد عمدتاً کتاب بوده است. علی رغم اذعان به احتمال خطا در تعیین دقیق استنادها، وضعیت موجود می تواند به طور غیر مستقیم گویای نوعی کاستی در بهره گیری از آموزه های الهی در آموزش پزشکی و از جمله تدوین پایان نامه ها باشد. ضمناً با توجه به تجربیات موجود، نقص در دسترسی گسترده و آسان به منابع مرتبط را می توان یکی از دلایل مهم چنین وضعیتی بر شمرد. آرام تیرگر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5153&sid=1&slc_lang=fa پرستاران به دلیل حضور در خط مقدم ارائه ی خدمات سلامت و تماس طولانی و مداوم با بیماران و خانواده ی آن ها در طی فعالیت های روزانه خود در معرض مواجهه با مسائل اخلاقی متعددی قرار دارند. توانایی پرستاران برای تصمیم گیری و عملکرد اخلاقی مستلزم وجود برنامه های منسجم آموزش اخلاق حرفه ای در طی دوره ی تحصیل آنان است. با توجه به این که سال هاست که واحد اخلاق پرستاری از برنامه ی کارشناسی پرستاری حذف شده است، مطالعه ی حاضر به دنبال مطالعه ی قبلی که در سال 84 در دانشکده ی پرستاری دانشگاه علوم پزشکی تهران صورت گرفته بود با هدف آموزش اخلاق پرستاری به شیوه ای نوین از سال 90 در همین دانشکده آغاز شده است. روش انجام مطالعه اقدام پژوهی است که بر اساس ارزشیابی و تحلیل یافته های مطالعه ی قبلی و با مشارکت مسؤولان دانشکده هم چنان تداوم دارد. یافته ها حاکی از رضایت دانشجویان از شیوه ی تدریس مشارکتی در یک جو دموکراتیک و دوستانه است که در آن امکان تعامل در خصوص موضوعات اخلاقی مراقبت از بیماران فراهم شده است. با توجه به این که آموزش اخلاق با رویکرد های سنتی و مبتنی بر روش های متداول از کارایی زیادی برخوردار نیست، یافته های مطالعه ی حاضر می تواند مستنداتی را برای وارد کردن مجدد این واحد درسی در برنامه های سطوح مختلف پرستاری و ارائه ی آن به شیوه های نوین فراهم آورد. سودابه جولایی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5093&sid=1&slc_lang=fa دانشگاه ها نقش مهمی در تعلیم و تربیت متناسب با انتظارات ذی نفعان و جامعه باید داشته باشند. تعلیم و تربیت فرایندی پویاست که نقش مهمی در تربیت افراد برای پذیرش مسؤولیت در آینده و زیر بنایی برای تأمین سبک زندگی سالم در ابعاد زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی در جامعه انسانی فراهم می کند. در این میان، اساتید دانشگاه از جایگاه خطیر و ویژه ای در تعلیم و تربیت مبتنی بر بایسته های اخلاقی برای دانشجویان برخوردارند. این مطالعه با هدف تبیین نقطه نظرات دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی تهران در مورد بایسته های اخلاقی یک استاد نمونه انجام شده است. مطالعه ای کیفی با رویکرد آنالیز محتوی از نوع استقرایی-قراردادی به کار گرفته شد که به کنکاش در خصوص نقطه نظرات دانشجویان مبتنی بر فلسفه طبیعت گرایانه می پردازد. شرکت کنندگان در این مطالعه، 19 نفر دانشجوی مشغول به تحصیل در رشته های مختلف دانشگاه علوم پزشکی تهران بوده اند. جهت جمع آوری داده ها از روش مصاحبه های فردی عمیق نیمه ساختارمند استفاده شده است. یافته ها با استفاده از رویکرد آنالیز محتوای قراردادی تحلیل شده اند. نتایج حاصل از مطالعه منجر به شناسایی سه تم اصلی شامل ادراک جوهره های اخلاقی در سکنات استاد، ویژگی های عینی اخلاقی استاد به عنوان یک الگو و آموزش اخلاق حرفه ای در حین تعلیم و تربیت شد. تم اول شامل دو زیر تم طهارت در قضاوت و لطافت در گفتار بود. تم دوم نیز دارای سه زیر تم با عنوان احترام به زمان دانشجو، احترام به شخصیت دانشجو و تواضع و فروتنی بود. بر اساس یافته های حاصل از مطالعه می توان دریافت که تمامی سکنات اساتید مورد رصد مرتب دانشجویان است. از این رو، اساتید نه تنها وظیفه ی آموزش دانشجویان از طریق مهارت های تدریس را بر عهده دارند، بلکه ویژگی های اخلاقی و شخصیتی اساتید، به عنوان الگو های مؤثر بر سبک زندگی و تفکر دانشجویان مؤثر بوده و نقش مهمی را در تربیت نسل کاری آینده ایفا می کند. محمد علی چراغی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5094&sid=1&slc_lang=fa موضوع اخلاق در حرفه های گوناگون بحثی است که امروزه در بسیاری از کشور های جهان از جمله ایران، به آن توجه می شود. آموزش دهندگان پزشکی که گاه با تعارضات حاصل از آمیختگی حرفه ی پزشکی با آموزش دانشجویان مواجه می شوند، به شدت نیازمند آگاهی از مفاهیم اخلاقی و دستورالعمل های کاربردی برای حل تعارضات و چالش های پیش رو هستند. راهنما های اخلاقی که یکی از راه حل های این معضلات است، غالباً مبتنی بر فلسفه ی اخلاق و فرهنگ حاکم بر جامعه تدوین می شود. در جامعه ی ایران توجه به رویکرد های دینی و استخراج مفاهیم اخلاقی مرتبط با حرفه ی معلم پزشکی، مبنای مناسبی برای تهیه ی راهنما های اخلاقی است. این پژوهش بر آن است تا با استفاده از منابع ایرانی و اسلامی، مفاهیم اخلاقی مرتبط با حرفه ی معلم پزشکی را استخراج و در اختیار صاحبان این حرفه برای آموزش، اجرا و ارزشیابی قرار دهد. این مطالعه به صورت بررسی کتابخانه ای گسترده در میان کتب و مقالات تألیف شده ی داخلی با موضوعات اخلاق اموزش، اخلاق پزشکی و آموزش پزشکی، با استفاده از روش تحلیل محتوای متون انجام پذیرفته است. در این پژوهش بیش از 50 عنوان کتاب و مقاله ی داخلی، مورد بررسی قرار گرفت که حاصل این بررسی، مجموعه ای از 625 مفهوم اخلاقی مرتبط با پزشکی یا معلمی و یا هر دو بود که پس از دسته بندی و حذف موارد تکراری، این مفاهیم در 27 دسته که هر دسته، ذیل یک صفت اخلاقی قرار گرفته بود، منظم شد. عناوین سر فصل ها به شرح زیر است: وجدان کاری، مسؤولیت پذیری، عشق به حرفه و هم نوع، نظم و انضباط، آراستگی و متانت، رازداری، خوش خلقی، تواضع، احترام به دیگران، صداقت و راستگویی، اخلاص، ایمان به خدا، قناعت، تقوا، عفت و پاکدامنی، تعالی علمی، عدالت، صبر و شکیبایی، سعه ی صدر و گذشت، انفاق، پایبندی به احکام شرعی، دلسوزی و مهربانی، عزت نفس، شجاعت، امیدواری و آینده نگری، امانت داری، احترام به آزادی دیگران. با توجه به گذشته ی درخشان طب در ایران و غنای فرهنگ ایرانی- اسلامی و منابع مکتوب آن، استخراج مفاهیم اخلاقی و سرفصل های مورد نیاز در آموزش پزشکی موضوعات از این منابع، علاوه بر تحکیم زیربنای این اصول، تناسب ویژ ه ای برای پذیرش و اجرا در محیط های آموزشی درمانی کشور ایجاد می کند. بی شک، بی توجهی به این منابع و استفاده از ترجمه ی دستورالعمل های سایر کشور ها در موضوع اخلاق در آموزش پزشکی، به معنای از دست دادن بسیاری از توصیه هایی است که در دین اسلام و فرهنگ ایرانی، به پزشک یا معلم شده است. طاهره چنگیز http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5154&sid=1&slc_lang=fa در دهه های اخیر به طور رسمی مجموعه ای از آموزش هایی با عنوان آموزش کلینیکی حقوق به وجود آمده است که بر خلاف روش سنتی که به صورت سخنرانی به بیان مفاهیم حقوقی صرف می پردازد، تاکید فراوانی بر انتقال مهارت های عملی دارد. در این نوع آموزش از روش های عملی و تجربی و تعاملی استفاده می شود که سبب درونی تر شدن مفاهیم و موضوعات حقوقی و مهارت ها و آموزه های اخلاقی و حقوق بشری می شود. در این تحقیق با بررسی آموزش های کلینیکی حقوق به تأثیرات انتقال مفاهیم و آموزه های اخلاقی و حقوق بشری بر دانشجویان حقوق و افزایش مسؤولیت پذیری آنان در برابر جامعه و انجام بهتر وظایف خود در نقش های گوناگون حقوقی اعم از قاضی، وکیل و... در بستر اجتماع می پردازیم و آن را با روش سنتی مقایسه می نماییم و در نهایت راهکارهایی را در جهت نیل به سوی این هدف ارائه می دهیم. وحید خوش تراش سندی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5155&sid=1&slc_lang=fa آموزش امری فعال، تعاملی و دوسویه است که با هدف ایجاد تغییر رفتار در فرا گیرنده و حتی آموزش دهنده اعمال می شود. در این رابطه ی فعال و تعاملی بین آموزگار و فراگیر مقتضیاتی نهفته است که توجه بدان ضروری می نماید تا صیرورت فراگیر را به مقصود، تسهیل و تسجیل کند. از آن جا که بخش عمده ی انطباع فراگیرنده از آموزگار بی گفتگوست، از این رو تصور می شود که آموزش باید مبتنی بر آن چه باشد که در زیر می آید: یکم. آموزگار باید متخلق به مقتضیات اخلاقی باشد که مهم ترین آن اتکا به اخلاق باور است. باید اصول اخلاق باور را شناخته و اهتمام بر آن کند، چرا که انعکاس آن در نفسانیات فرا گیرنده هویت و شخصیت وی را شکل می دهد. دوم. آگاهی بر ساختار پرتکل آموزشی و مبدأ و منشأ آن، کارکرد وهدف آن بر آموزگار الزامی است. چرا که او در افق اکنون واقع شده است و واسطه ای برای امتزاج افق هاست، از این رو، مسؤولیت مهم خود را در این گذر حساس باید درک کند. سوم. چون آموزش یک حرفه تلقی می شود، پس التزام به تعهدات حرفه ای مانند روز آمد شدن دانش و روش آموزش ضروری است. اما وقتی از تکنولوژی آموزش صحبت می شود این متصور نیست که یک تکنوکرات، فراگیرنده را یک ابژه تصور کند، بلکه در این جا با یک سوژه ی انسانی طرف است. انسانی که مستقل و با کرامت خواهد بود. آموزگار باید در نظر بدارد که آیا هدف او خلق یک مخلوق طوطی صفت و کاربردی است؟ یا خلق فراگیرند ه ای خلاق و مبدع و نقاد؟ چهارم. سؤال دیگر این است که تا کجا باید آموزش و رابطه ی آموزگار و فراگیر را مقهور تکنولوژی های نوین کرد؟ به نظر می رسد باید در حضور و نه غیاب فناورانه، تقابل و تعامل با نیاز ها و استعداد های فردی فراگیرنده، آموزش را پیش برد. ساسان صابر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5156&sid=1&slc_lang=fa آموزش و یادگیری و الگو های آن متناسب با طول تاریخ و سیر بستر زمانی دستخوش تغییرات و تحولات بوده است. رواج شیوه ی استاد و شاگردی و آموزش حضوری در روزگاران کهن حاکی از محوری ترین شیوه ها و مهارت های یادگیری در ایام گذشته است که هنوز در عصر فعلی بی نیاز از آن نیستیم. توسعه ی علوم و فنون و در پی آن بروز تحولات چشمگیر در عرصه های گوناگون و انقلاب صنعتی، ایده و اندیشه ی نیاکان را با چالش های جدی مواجه کرد. ظهور فناوری اطلاعات و ارتباطات بر تمامی شؤونات زندگی فردی و اجتماعی بشر سایه افکنده و با فروریختن مرز ها و زمان ها، جهان را به یک دهکده تبدیل کرد. راحتی استفاده از ابزار به جای نیروی انسانی، اندیشمندان را در چگونگی بهره مندی از فناوری در امر آموزش و یادگیری به فکر برد. حاصل این تعمق و تلاش، عرضه ی بسته های آموزشی و یادگیری از طریق ابزار های الکترونیکی بود که بعداً به آموزش الکترونیکی و مجازی موسوم شد. در حقیقت، ابزار های فناوری در خدمت انتقال دانش و یادگیری به کار گرفته شدند. کاتوزیان در تعریف اجمالی از اخلاق می نویسد: مجموعه قواعدی که لازمه ی نیکوکاری و رسیدن به کمال است. یعنی به وسیله ی اخلاق ما معیاری به دست می آوریم که چه کاری خوب و چه کاری بد است. اخلاق کاربردی حوزه های گوناگون مانند: اخلاق پزشکی، اخلاق خانواده، اخلاق زیست محیطی، اخلاق مهندسی، اخلاق پژوهش، اخلاق حرفه ای، اخلاق آموزش و... دارد. اخلاق آموزش مجازی یکی از جدیدترین مباحثی است که باید در اخلاق کاربردی مورد بررسی قرار گیرد. آموزش مجازی امروزه تقریباً به معنای استفاده از شیوه های پیشرفته ی رایانه ای انتقال مواد و مطالب درسی به فراگیران، یادگیران، دانش آموزان و دانشجویان است و به عبارت دیگر سیستم یا فرایندی از آموزش است که بخش مهمی از آموزش و یادگیری را به همه ی افراد در تمامی زمان ها و مکان ها بدون محدودیت انتقال می دهد. این امر با متدها و رو ش های ویژه ای از ارتباطات از طریق ابزار الکترونیکی و فناوری به ویژه شبکه ی رایانه انجام می گیرد و به نظر می رسد در آینده بخش مهمی از راه حل های آموزشی را تشکیل خواهد داد. آموزش مجازی با مواردی مثل جنبه ی انسانی یافتن، نقش ها، هنجارها، اخلاق، امور خصوصی و امور روان شناختی- جامعه شناختی و ... مواجه است و فناوری و گستره ی وسیع آن از یک سو و عدم نظارت و کنترل از سوی تولیدکنندگان فناوری با دسترسی آسان همگان به آن از دیگر سوی، مباحث جدیدی را در این حوزه پدید می آورد که قبلاً در آموزش سنتی و حضوری مطرح نبودند. جریان آزاد ارتباطات الکترونیکی و فقدان جامع نظارتی، عدم کنترل در رابطه و تعامل ارتباطات و اطلاعات سوء استفاده های الکترونیکی را موجب شده است .لذا یکی از مباحثی که به واقعیت های آموزش مجازی ارتباط می یابد مباحث اخلاقی است. در واقع اخلاق از مباحثی است که امروزه در تمامی حوزه ها مطرح است و در آموزش مجازی به عنوان پدیده ی نوین، از جایگاه ویژه ای برخوردار است. اخلاق آموزش مجازی از حوزه های اخلاق حرفه ای است. زیرا حرفه عبارت است از برخورداری از دانش، مهارت و توانایی و به نظر می رسد آموزش در این معنا می تواند حرفه تلقی شود. اگرچه رسالت و هدف آموزش و پرورش، رشد و شکوفایی انسان ها و تکامل آنان در کنار تولید علم و نوآوری است اما گسترش فزاینده ی مسائل غیراخلاقی نیاز آموزش و پرورش به ویژه در آموزش های الکترونیکی و مجازی را به دلیل جریان آزاد و فراخ دامنی ارتباطات الکترونیکی، به اخلاق نمایان می سازد. اگر چه اصول و ارزش های اخلاقی بعضاً کلی و جهان شمولند مثلِ امانت داری، راستگویی، حفظ حریم شخصی،کرامت اصیل و ذاتی، احترام به آزادی، پرهیز از فریبکاری و ... اما ممکن است هر یک از این مفاهیم در حوزه های مختلف مصادیقی متفاوت از دیگر حوزه ها پیدا کند، مثلاً امانت داری در داد و ستد، با امانت داری در حوزه ی آموزش یکی نیست، فریبکاری در حوزه ی بانک و فرهنگگ سازمانی بانک، از فریبکاری در حوزه ی آموزش مجازی متفاوت است. وقوع فریبکاری در حیطه و فضای مجازی علاوه بر آثار زیانبار آن، یک تهدید جهانی است. فراغت از دغدغه های اخلاقی و رشد فزاینده ی مسائل غیراخلاقی درحوزه ی آموزش، مباحث فراوانی را به وجود آورده و مانع کارآمدی و اثربخشی سازمان های آموزشی شده است و اساساً توجه به دغدغه های اخلاقی و عزم بر جلوگیری از مسائل غیراخلاقی منشأ نگرش و توجه به اخلاق آموزش است. برخی از مصادیق غیراخلاقی رایج در حوزه ی آموزش الکترونیکی و مجازی عبارتند از: 1- سرقت ادبی و نقض حقوق مالکیت فکری 2- ترویج و تبلیغ ضدارزش ها 3- استراق سمع 4-افزایش فریبکاری 5- عدم پایبندی به امانتداری 6- تخریب رقبا از طریق تهمت و شایعه سازی 7- گسترش دروغ و تقلب آنچه در این پژوهش به عنوان معیارهای غیر اخلاقی مورد نظرند عبارتند از: فریبکاری، عدم پایبندی به امانتداری و انواع تقلب. بررسی رعایت اصول اخلاقی توسط شرکت کنندگان در آزمون های الکترونیک دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 91 است. این پژوهش یک پژوهش توصیفی است که به روش سرشماری انجام گرفته است. نمونه های پژوهش 500 نفر پرسنل شاغل در دانشگاه علوم پزشکی تهران بودند. ابزار گردآوری داده ها پرسشنامه بود. پرسشنامه از دو قسمت مشخصات دموگرافیک و سؤالات تخصصی تشکیل شده بود. از لحاظ مشخصات دموگرافیک نمونه ها همگی دارای مدرک تحصیلی لیسانس، شاغل و دارای سابقه ی کاری 15-5 سال،رسمی یا پیمانی و 85 درصد زن و 15 درصد مرد بودند، حداقل در دو آزمون الکترونیکی در سال90 یا 91 شرکت کرده اند و هیچ کدام از نمونه ها دارای پست های مدیریتی نبودند. در قسمت سؤالات، سؤالات مربوط به نحوه امتحان دهی مطرح شده بود. 100 درصد نمونه ها به صورت جزوه باز امتحان داده اند.67 درصد به همراه یک یا چند نفر از دوستانشان در امتحان شرکت کرده اند.23 درصد خودشان به تنهایی امتحان داده اند و10 درصد از نمونه ها اصلا در هنگام امتحان حضور نداشته و آزمون توسط دوستانشان انجام گرفته است. 100 درصد شرکت کنندگان اصول امانتداری در امتحان را رعایت نکرده و دست به تقلب زده اند.10 درصد از نمونه ها کاملا فریب کارانه گواهینامه کسب کرده اند. نیره السادات روح اللهی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5157&sid=1&slc_lang=fa اخلاق پزشکی یکی از با سابقه ترین شاخه های اخلاق کاربردی است که حیطه های اصلی آن عبارت است از: 1- فراگیران آموزش پزشکی 2- پژوهش های پزشکی 3- درمان و ارائه ی خدمات پزشکی. بر اساس ادبیات تخصصی موضوع، آموزش مسائل پزشکی در حد نیاز جامعه، واجب کفایی است. دانشجویی که در این مسیر گام می نهد برای انجام یک تکلیف شرعی و آماده شدن برای خدمت در حرفه ای که در ارتباط تنگاتنگ با حفظ جان، مال، اسرار و آبروی مردم قرار دارد، تلاش می کند. از این رو، لازم است اصول اخلاقی ویژ ه ای را فرا گیرد. مسأله ی اصلی در این پژوهش آن است که چه آموزش هایی برای دانشجویان پزشکی باید در نظر گرفته شود؟ و اصول اخلاقی مورد نیاز برای آموزش پزشکی چیست؟ روش تحقیق توصیفی – تحلیلی همراه با استفاده از تکنیک های اقناعی برای پژوهش انتخاب شده است. مقاله با مراجعه به متون دینی و الهام از آیات و کلمات معصومین (ع) به پرسش های پژوهش پاسخ داده است. دستاورد های پژوهش مبین آن است که اصول اخلاقی مربوط به فراگیران در حیطه ی آموزش پزشکی عبارت است از: علاقه به حرفه ی پزشکی، عشق به خدمت، آمادگی برای خودسازی، احساس تکلیف، وظیفه شناسی، مراعات مسائل شرعی، رابطه ی صحیح با استاد و همکاران آینده، رابطه ی صحیح با بیماران و همراهان، تلاش برای فراگیری و تعمق در آن، مراعات حقوق بیماران، سعی در ایجاد اعتماد به جامعه ی پزشکی و عبرت آموزی. دانشجویی که خود را برای کار مهم و خطیر پزشکی آماده می کند، با مراعات اصول فوق توان کافی یافته، و در مراحل کار سست نمی شود و می تواند اصول اخلاقی لازم را رعایت کند. غلامحسین مهدوی نژاد http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5158&sid=1&slc_lang=fa یکی از راهبردهای مهم در یادگیری دانشجویان پرستاری، تحت تأثیر الگوها قرار گرفتن است. شناخت راهبردهای معنوی مربیان الگو در شرایطی که دانشجویان پرستاری در معرض تهدیدات و موانع رشد معنوی هستند، می تواند مربیان پرستاری را برای مقابله با آن ها تقویت کند. مطالعه ی حاضر با هدف درک تجربیات دانشجویان پرستاری از راهبردهای معنوی مربیان الگو در فرایند الگومحوری انجام شد. در این مطالعه ی کیفی، 22 دانشجوی پرستاری به روش نمونه گیری مبتنی بر هدف در سال1390 انتخاب شدند. آنالیز داده ها از طریق تحلیل محتوی انجام شد. داده ها از طریق 3 بحث گروه متمرکز (20n=) و دو مصاحبه ی انفرادی با دانشجویان پرستاری از 5 دانشکده ی پرستاری شهر تهران گردآوری شد. راهبردهای معنوی مربیان الگو در قالب دو طبقه ی اصلی: 1. ایجاد باورهای مذهبی و 2. پای بندی به اخلاقیات مشخص شد.به کارگیری راهبردهای آموزش مبتنی بر معنویت توسط مربیان پرستاری الگو در قالب کوریکولوم پنهان بیانگر اعتقادات مذهبی آنان در مقابله با تهدیدات و موانع رشد معنوی دانشجویان پرستاری بود و با این راهبردها به ارتقای رشد معنوی دانشجویان پرستاری کمک می کردند. از این رو، توصیه می شود که برای توسعه ی معنویت در آموزش دانشجویان پرستاری، از راهبردهای معنوی مربیان الگو برای ارتقای معنوی دانشجویان که سلامت افراد جامعه در دست آن هاست، استفاده شود. جمیله مختاری نوری http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5159&sid=1&slc_lang=fa در دین مبین اسلام تربیت بر تعلیم ارجحیت دارد و بنابراین، مبحث اخلاق در آموزش بسیار حائز اهمیت است. و از طرفی دیگر از این منظر وجود اسوه و الگو در تمامی حوزه های زندگی انسان نقش محوری را ایفا می کند، بالاخص درحوزه ی اخلاق و آموزش که از ارکان اصلی در جهت دهی صحیح تربیتی محسوب می شود و نیاز به الگو های عملی دراین زمینه غیر قابل انکار است. در تربیت اسلامی نقش و رسالت معلم منحصر به فرد است و سفارشات اکیدی در خصوص ویژگی های اخلاقی، اهمیت جایگاه و نقش و خطیر بودن وظیفه ای که بر عهده دارد شده است و احادیث و روایات و نظریات فراوانی در این باب وجود دارد. از همین رو، در آیات و روایات و هم چنین در دیدگاه اندیشمندان اسلامی نقش معلم به عنوان الگوی اخلاق در امر آموزش مطرح شده و جایگاه ویژ ه ای دارد. در نهاد های آموزشی نقش های فراوانی وجود دارد و افراد زیادی دست اندرکار در تعلیم و تربیت هستند اما در این میان نقش معلم جلو ه ای خاص دارد و این به دلیل ارتباط نزدیک و رودررویی است که معلم در جریان آموزش با شاگردان برقرار می سازد. معلم تنها یک آموزگار برای انتقال معلومات علمی و دانش نیست بلکه الگویی بانفوذ است که نمی تواند نسبت به اصول اخلاقی خویش بی تفاوت باشد، چون محدوده ی اخلاقیاتش فراتر از خود اوست و در واقع اخلاق و عمل معلم در جریان آموزش به مراتب بیش تر از سخن و کلامش بر شاگردان اثر خواهد داشت. از همین رو، در بسیاری از موارد شاگردان در شخصیت پذیری خود نقش معلم را بسیار مؤثر می دانند. این جاست که الگوسازی از معلم در درون شاگرد اتفاق می افتد و شاگرد او را سرلوحه ی خویش قرار داده و از او سرمشق می گیرد. با توجه به این مطالب می توان گفت که از دیدگاه اسلام رابطه ی معلم با شاگرد یک رابطه ی معنوی است، چون معلم با روح و جان کودک در ارتباط است یک معلم با پایبند بودن به اصول و ضوابط اخلاق در جریان و روند آموزشی که بر عهده ی اوست می تواند بزرگ ترین خدمت را به جامعه ی خویش عرضه کند. در این مقاله ما سه هدف را مد نظر قرارداده ایم: الف) وجود الگوی اخلاقی در آموزش از دیدگاه اسلام جه لزوم و اهمیتی دارد؟ ب) چرا در اسلام معلم یک الگوی اخلاقی محسوب می شود و ویژگی های اخلاقی یک معلم به عنوان یک الگوی اخلاق در امر آموزش چیست؟ ج) از منظر اسلام چگونه معلم با دارا بودن این ویژگی های اخلاقی در آموزش می تواند بر روند آموزش تأثیرگذار باشد؟ در این مقاله با به کارگیری روش کتابخانه ای و مراجعه به آیات و روایات و تفحص در دیدگاه اندیشمندان و متفکران اسلامی و بر پایه ی روش تحقیق تحلیلی استنتاجی برای نیل به اهداف سه گانه مذکور خواهیم کوشید. سیده فاطمه موسوی نیا http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5160&sid=1&slc_lang=fa آموزش پزشکی و تربیت دانشجویان به عنوان نسل فردای پزشکان جامعه دارای اهمیت فوق العاد ه ای است. یکی از مهم ترین اجزای آموزش پزشکی، آموزش بالینی است که در این دوره دانشجویان مهارت های لازم برای طبابت در آینده را کسب می کنند. از اساسی ترین مسائل در آموزش بالینی، اخلاق پزشکی است. در سالیان اخیر دانشگاه های علوم پزشکی کشور تلاش های گسترد ه ای در جهت آموزش اخلاق پزشکی به دانشجویان داشته و پیشرفت های چشمگیری در این زمینه صورت گرفته است. به نظر می رسد برای نهادینه شدن و کاربردی کردن این آموزش ها لازم است راهنمای اخلاقی حقوق بیمار در آموزش پزشکی تدوین شود. در این مطالعه با بررسی جامع متون، مقالات و راهنماهای مرتبط با رعایت حقوق بیمار در مراکز آموزشی، پیش نویس اولیه راهنمای اخلاقی آموزش بر بالین بیمار در مراکز آموزشی تدوین شد. سپس پیش نویس اولیه در گروه های ذینفع شامل بیماران، اساتید بالینی، دانشجویان مقاطع مختلف بالینی و کارشناسان اخلاق پزشکی به بحث گذاشته و نظرات گروه ها گردآوری و طبقه بندی شد. در مرحله ی آخر پیش نویس اولیه و نظرات جمع آوری شده، در جلسه ی هم اندیشی با حضور نمایندگانی از گروه های ذی نفع ارائه و با اعمال تغییرات، متن نهایی راهنمای اخلاقی آموزش بر بالین بیمار در مراکز آموزشی- درمانی تدوین شد. حبیبه یکه تاز http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5161&sid=1&slc_lang=fa اخلاق در آموزش متوسطه مشخص کننده ی الزامات رفتاری معلمان و مدیران مدارس و تضمین کننده ی سلامت تدریس و معلمی است. بسیاری از کج رفتاری معلمان، افسردگی دانش آموزان، لذت نبردن از زندگی شغلی، خستگی و فرسوده شدن مدیران و معلمان و لطمه به زندگی فردی افراد که نمود هایی از رفتار نامطلوب مدارس است در اکثر موارد ناشی از ضعف رعایت اخلاق در تدریس معلمی است. اخلاق در تدریس معلمان عموماً از چهار بعد آموزشی، پژوهشی، دانش آموزی و مدیریتی مورد بررسی قرار می گیرد که بی شک یکی از مهم ترین زمینه های اخلاق در تدریس معلمی مربوط به آموزش و تدریس و رعایت اخلاق حرفه ای در آن است که وجود آن باعث افزایش اثربخشی در تدریس و افزایش یادگیری و امنیت روانی دانش آموزان در کلاس و آموزش است. با توجه به اهمیت این موضوع ضروری است که این موضوع از ابعاد گوناگون مورد بررسی قرار گیرد. لذا این مقاله در نظر دارد ضمن مشخص کردن ابعاد اخلاقی تدریس معلمی به بررسی مؤلفه های اخلاقی مربوط به تدریس در مدارس متوسطه بپردازد. برای بررسی این موضوع تأکید اصلی مقاله توجه به مؤلفه های اخلاقی مورد نظر مورای است که در ارتباط با تدریس معلمان بیان شده است. یوسف فتحی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5162&sid=1&slc_lang=fa محتوای تدریس آن چیزی است که فقط مدرس و دانشجو شاهد حقیقی آن هستند و در محضر عظیم خداوند قادر و متعال به بحث پیرامون سرفصل های مصوب پرداخته خواهد شد. در بررسی مطالب تدریس شده در کلاس های درس به لحاظ این که حضور یک مشاهده گر ثالث می تواند عامل مداخله گر مخربی باشد معمولا منطقی جلوه نمی کند. بنابراین، موضوع رعایت اخلاق حرفه ای در بعد پوشش تمامی سرفصل های مصوب و مرتبط بودن تمامی مطالب مطرح شده در کلاس های درس با این سرفصل ها در حیطه ی آموزش پزشکی بسیارمهم به نظر می رسد. به منظور بررسی اعتبار محتوایی، آزمون های نیم سال دوم تحصیلی 90 – 89 در دانشکده ی پیراپزشکی دانشگاه علوم پزشکی کردستان مورد بررسی قرار گرفت. از مجموع 104 آزمون برگزارشده، 51 آزمون دانشکده به فرمت MCQ بود. 10 درصد آزمون های فرمت MCQ به صورت کاملاً تصادفی (آزمون های ساعت 10 روز های شنبه و دوشنبه ایام امتحانات) انتخاب شد. هر مجموعه سؤال به همراه اهداف آموزشی مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی به صورت کاملا محرمانه (و کد گذاری شده ) در اختیار اساتید صاحبه نظر و متخصص در آن زمینه قرار داده شد و خواسته شد مشخص کنند که هر سؤال به کدام هدف مربوط می شود و کدام یک از حیطه های شناختی و نگرشی و عملکردی را پوشش می دهند. از مجموع 50 سرفصل بررسی شده 36 درصد سرفصل ها اصلا مورد توجه قرار نگرفته بود و هیج سؤالی را به خود اختصاص نداده بودند. میانگین کل تطابق سؤالات با سرفصل ها 5/68 درصد بود. کم ترین تطابق 25 درصد و بیش ترین 100 درصد بود. از نظر تحلیل گران آزمون، سؤالات هدف های دانش و فهم را در حیطه ی شناختی بیش تر مورد بررسی قرار داده اند و کم تر به حیطه ی نگرشی و عملکردی پرداخته شده بود. محققان معتقدند همان طور که آزمون وسیله یا روش نظام مندی است برای اندازه گیری نمونه ای از رفتار دانشجویان، می تواند به همان اندازه ی ابزاری باشد برای ارزیابی مدرس. گاهی بعضی از ویژگی های ظاهراً غیرقابل اندازه گیری را می توان از طرق غیرمستقیم مورد سنجش قرار داد. اهتمام مدرس برای پوشش کلیه ی سرفصل های مرتبط و مصوب و ارزیابی کلیه ی این سرفصل ها و اهداف در پایان ترم نکته ی اخلاقی و بسیار حائز اهمیتی است. فرزانه زارعی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5163&sid=1&slc_lang=fa مدل ها عنصر بسیار مهم در تاریخ آموزش هستند. افلاطون (424-350) به نقش آن ها در شکل گیری هشیاری اخلاقی اشاره کرده است. در طول قرن ها، بومیان نیاز به مدل های خوب به منظور شکل گیری نگرش های اخلاقی مطلوب در کودکان را گوشزد کرده اند. افراد پرهیزکار، قهرمانان و سیاست مداران به عنوان مدل ها بوده اند اما ضرورت دارد که در ارتباط با مدل های کودکان و نوجوانان دانش مورد نیاز وجود داشته باشد، با وجوداین نمونه هایی از تاریخچه، در زمان فعلی این دیدگاه وجود دارد که مدل های ارائه شده توسط والدین و مربیان به طور کلی ناکار آمد هستند. شخصی در نظر والدین ممکن است به عنوان الگوی بسیار عالی در نظر گرفته شود در حالی که ممکن است این شخص در نظر کودکان کاملاً بر عکس لحاظ شود. ماکس چیلر (1957) در پدیدار شناسی مدل ها می گوید: یک مدل باید ارزش رقابت را داشته باشد، مدل باید مورد علاقه باشد. دراین پژوهش قصد برآن است نقش مدل ها در آموزش بالاخص آموزش اخلاقی با توجه به فرهنگ و موقعیت اجتماعی فرهنگی مورد تحلیل و بررسی قرار گیرد. هادی کرامتی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5164&sid=1&slc_lang=fa ارتقای عملکرد اخلاقی از هدف های اصلی برای فراگیران (یادگیرنده ها) همه ی علوم است چه پزشکی و چه سایر علوم، چه در سطح فردی چه جامعه، چه در سطح یک کلاس درس کوچک چه درسطح نوع بشر یعنی کلاس پیامبران و انسان. هدف اصلی این ارتقای عملکرد دستیابی به اخلاق متعالی است که موجب سعادت بشر است. خداوند علیم و رحیم راه رسیدن به این غایت (سعادت) را روی آوردن به سوی دین حنیف (متعادل) می داند (سوره ی روم آیه ی 30). هم چنین، اقامه ی وجه برای دین را امری فطری و خلق شده با خلقت آدم بیان می فرماید (دنباله ی همان آیه). تربیت براساس فطرت امری بسیار مهم و رویکردی مؤثر برای یادگیری است (شهید مطهری). مجموعه تحقیقات و شفاف سازی هر چه بیش تر پیرامون این مباحث (بهره گیری از مبانی فطری در آموزش) به خصوص در علوم پزشکی می تواند موجب برداشتن گام های بزرگ برای تعالی اخلاق در علوم پزشکی شود، موضوعی که این روزها پرداختن به آن بسیار ضروری تر شده است. تحقیق حاضر گام کوچکی در این زمینه است که هدف آن اراده ی بازتاب ذهنی دانشجویان پزشکی پیرامون بهره گیری از آموزه های دینی در تقویت فرایند آموزش به ویژه در حوزه ی اخلاق است.در طی دو جلسه ی کلاس در کلیات اخلاق در آموزش پزشکی که به روش یادگیری فعال و از طریق مطرح کردن سه سؤال برگزار شد، از دانشجویان خواسته شد که قبل از ارائه ی محتوای درس با پاسخ کوتاه به این سه سؤال، نظر خود را بنویسید. سه سؤال عبارت بودند از: 1- باتوجه به آیه ی 31 سوره ی مائده که قتل یا احیای یک نفر را به منزله ی قتل یا احیای جمیعی می داند، خواسته شد که اهمیت و حساسیت علم پزشکی را بنویسند. 2 - باتوجه به امانت بودن سلامت فرد در دست پزشک و تیم او و این که شافی اصلی براساس متون دین خداوند است و با تجلی این صفت در ظرف وجودی خود، ما می توانیم دست شفای خداوند بشویم، از دانشجویان خواسته شد که ویژگی های یادگیرنده ی علوم پزشکی را در این رابطه بیان کنند. 3- موضوع پاسخگویی به جامعه و شاخص اصلی آن که عدالت است (که در دین اسلام بسیار مورد تأکید است) از آن ها خواسته شد در این رابطه، ویژگی تیم پزشکی پاسخگو را بنویسند. سپس نتایج استخراج و با ارجاع آن به کارشنان دینی و آموزش پزشکی تحلیل شد.اکثر قریب به اتفاق دانشجویان در مورد سه سؤال فوق (بیش از 70 در صد) عبارات و اظهارنظرهایی را مطرح کردن که در حوزه ی معارف دینی و اخلاق موضوعیت داشت. به عبارت دیگر، قبل از شروع محتوای آموزشی کلاس پیش زمینه های ذهنی دانشجویان بیانگر دین مداری ذهن آن ها بود. این نعمت بزرگ فطری در دانشجویان مسؤولیت ما متولیان آموزش (اساتید و مدیران و ...) را بسیار سنگین می کند، به ویژه این که مدت نسبتاً طولانی از حساس ترین مقطع سنی آن ها در مدت یادگیری رسمی شان را شامل می شود. بهره گیری از این نعمت بزرگ الهی و فطری (دین مداری) از یک طرف و زمینه های روبه رشد مفاسد به ویژه اجتماعی از طرف دیگر و رشد تکنولوژی و هزینه های مرتبط با علوم سلامت از جهت دیگر، وسیع و مهم تر شدن حوزه ی اخلاق در این علوم را موجب شده است که برای تقویت بنیادهای اخلاقی در این علوم، ضرورت تکیه کردن بر مبانی فطری و قوی الهی در فرایند های آموزشی را می طلبد به ویژه این که این نهاد های الهی در دانشجویان زنده است. بهزاد شمس اصفهانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5165&sid=1&slc_lang=fa تکمیل پروژه ی ژنوم انسان در یک دهه ی گذشته به عنوان بزرگ ترین پروژه ی علمی تاریخ بشر تحولی بنیادین در حوزه های اخلاق، حقوق، روان شناسی و فلسفه به وجود آورده است. اثرات کشفیات جدید پروژه ی ژنوم انسان محدود به استفاده ی تکنولوژیکی در علوم پزشکی نیستند. به دلیل ماهیت تأثیر گذار کشفیات جدید بر جهان بینی انسان و رابطه ی او با دیگر موجودات زیستی بر روی کره ی زمین، آموزش نتایج پروژه ی ژنوم انسان در حوزه ی تنوع زیستی و کثرت گرایی فرهنگی از اهمیت ویژه ای در مراکز تحقیقاتی علوم زیستی و اخلاق زیستی برخوردار شده است. یافته های جدید پروژه ی ژنوم نشان دهنده ی شباهت های 9/99 درصدی بین نژادهای انسانی و شباهت های 80-90 درصدی بین پستانداران و نوع انسان است. با ارائه ی نتایج پروژه ی ژنوم و بررسی ارتباط زیستی انسان با دیگر نژادهای انسانی و اقوام مختلف و دیگر موجودات زیستی انتظار می رود در یچه ای جدید برای بررسی چالش های موجود در حوزه ی اخلاق زیستی در کشور ایران گشوده شود. علی متولی زاده اردکانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5166&sid=1&slc_lang=fa موضوعات اخلاق در آموزش، امروزه، به طور محسوس در عرصه های آموزش نظری و عملی برای اساتید مطرح است. اساتید در زمینه ی نحوه ی تعامل صحیح با دانشجویان در هنگام بروز یک رویداد اخلاقی آموزش کافی نمی بینند و هر یک بنا بر تجربیات شخصی سعی در حل مشکل دارند. این شیوه در بسیاری از موارد موفقیت آمیز نبوده و سبب بروز برخورد های لفظی و غیر لفظی بین استاد و دانشجو می شود و گاه اثرات غیر قابل جبرانی برای هر دو گروه به دنبال دارد. هدف این مقاله ارائه ی تجربیاتی است که طی چندین سال توسط مؤلفین آزموده شده است. این رویکرد تحلیلی مبتنی بر حل رویداد برای موضوعات اخلاق به صورت «رویداد محور» در آموزش است. در این شیوه «موضوع اخلاقی» پیش آمده، پس از کسب اطلاعات مورد نیاز توسط مدرس به صورت سیستماتیک از دیدگاه های مختلف اعتقادی، فرهنگی، کدهای اخلاق در آموزش و مقررات دانشگاهی به طور مستند تحلیل می شود و در نهایت روش حل معضل اخلاقی متناسب با آن ها انتخاب می شود. یک کمیته ی اخلاق در آموزش نیز باید در دانشگاه موجود باشد که در صورت نیاز به اساتید در این موارد کمک کند. برای کسب مهارت در این شیوه، اساتید به صورت کارگاهی آموزش می بینند تا برای نحوه ی تعامل با موضوعات اخلاقی آماده شوند.این شیوه می تواند در افزایش دانش، نگرش و مهارت اساتید برای کلاس داری و تعامل مؤثر با داشجویان مفید واقع شود. نتایج چند دوره برگزاری کارگاه ها و نشست های تخصصی با موضوع اخلاق و آداب معلمی در دانشگاه علوم پزشکی همدان از سال 1387 تا 1390 حاکی از تأکید شرکت کنندگان از ضرورت برنامه (92-82 درصد) و موفقیت اجرای آموزش این شیوه ی مهارتی (95-74 درصد) است. ارائه و توسعه ی این رویکرد می تواند به ارتقاء مهارت اساتید در تعامل صحیح با دانشجویان بینجامد و در نگاه بالاتر باعث بهبود سطح اخلاق در آموزش دانشگاهی شود. رستم گلمحمدی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5167&sid=1&slc_lang=fa اگرچه هر جامعه ای هنجارها و ارزش های اخلاقی خاص خود را دارد، آموزش و انتقال این ارزش ها و تلاش برای اخلاقی تر شدن رفتارهای آحاد مختلف جامعه یکی از دغدغه های مشترک در همه ی جوامع است. یکی از راهکارهایی که غالبا برای کنترل رفتارها چه در بعد فردی و چه در بعد حرفه ای و سازمانی به کار گرفته می شود، ابزار بیرونی قانون است. این ابزار اگرچه قدرتمند است، علاوه بر این که هزینه ی بالایی را می طلبد، از ورود به بسیاری از حوزه های فردی و اجتماعی ناتوان است و نیز ماهیتاً قادر به کنترل بسیاری از رفتارها نیست. یکی از مواردی که فرد در اقدامات خود الزاماً آموزه های درونی شده ی خود را به کار می گیرد، تصمیم گیری های لحظه ای، شتاب زده و سریع است که در واقع عکس العمل های لحظه ای و ناهشیار فرد بوده و مربوط به زمانی می شود که فرد ناگزیر است به سرعت اقدام کند. این امر در مورد پزشکان، حائز اهمیت بیش تری است، زیرا آن ها از یک سو با اموری حیاتی و حساس سروکار دارند و از سوی دیگر بسیاری از این تصمیمات، باید به فوریت و در زمان کوتاهی اتخاذ شوند. در این سطح فرد به طور ناخودآگاه، از الگوهای نهادینه شده ی قبلی تبعیت می کند و کنترل آن بسیار سخت تر و پیچیده تر از سایر سطوح است. در کنترل این مرحله، استدلال اخلاقی دخالت کم تری دارد و آنچه بیش تر تعیین کننده است، ویژگی های منشی و حساسیت اخلاقی و عواطف فرد است، این عوامل، زمانی بهترین نتیجه ی اخلاقی را برای فرد به بار می آورند که آموزه های اخلاقی، در فرد درونی شده باشد. درونی شدن و نهادینه شدن آموزه های اخلاقی در پزشکان موجب تسهیل در روند شکل گیری تصمیمات و اقدامات اخلاقی، به ویژه در فوریت ها و در شرایط سخت و پیچیده می شود. رفتارهای ما پیامد تصمیمات ما هستند و تصمیمات ما حاصل فرایندهای پیچیده ی تصمیم سازی و در ارتباط با ساحت باورها، احساسات و اراده ی ما هستند. در صورتی که بخواهیم درچگونگی مواجهه ی فرد با مسائل اخلاقی، دخالت کنیم، باید کلیه ی عواملی را که در فرایند تصمیم سازی، تصمیم گیری و اقدام به یک رفتار مناسب دخالت دارند، شناسایی کنیم. برخی از این عوامل، نقش ناچیزی ایفا می کنند و برخی دیگر، عواملی هستند که حتی با وجود داشتن اهمیت فراوان، غیراکتسابی بوده و اغلب به سادگی قابل کنترل نیستند. ما برای دخالت و تسهیل بروز رفتارهای اخلاقی تنها می توانیم بر عواملی تمرکز کنیم که قابل اکتساب و قابل آموزش باشند. به منظور درونی شدن اخلاق راهکارهای مختلفی پیشنهاد می شود، ازجمله: تحکیم یا تغییر نگرش و جهان بینی افراد، تمسک به نظریه های فضیلت محور، توجه به نقش عواطف اخلاقی و توجه به تأثیرات مثبت و منفی اعمال قدرت و قانون بر درونی شدن اخلاق. در بسیاری از این راهکارها، نقش آموزش می تواند از طریق تغییر در مؤلفه های شناختی آن راهکار ایفا شود. با واکاوی طرحواره های شناختی و تغییر یا تحکیم برخی از باورهای محوری و بنیادین، می توان بسیاری از مؤلفه های مؤثر در فرایند تصمیم سازی و اقدام اخلاقی را تحت کنترل قرار داد. این آموزش ها هم چنین می تواند به صورت نیمه مستقیم و غیرمستقیم مانند بحث های گروهی یا معرفی شخصیت های اخلاقی در قالب داستان یا ارائه ی الگوهای عملی باشد. منصوره مدنی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5168&sid=1&slc_lang=fa کمیته های اخلاق بیمارستانی برای حل و فصل تعارضات زیست پزشکی تشکیل می شوند. حل تعارضات های زیست پزشکی، صرفاً با قضاوت علمی امکان پذیر نیست و در بعضی موارد تصمیم گیری فراتر از توان متخصص پزشکی است. سایر وظایف این کمیته ها شامل آموزش اخلاق زیستی برای اعضای خود و کارکنان حوزه ی سلامت، مشاوره ی اخلاق زیستی، توسعه ی راهنماها و سیاست گذاری در حوزه ی اخلاق زیستی است. کمیته های اخلاق بیمارستانی در بیمارستان های کشور بنا به دلایلی از جمله آموزش ندیدن اعضاء، عملاً کارآیی لازم را ندارند و غیرفعال به نظر می رسند. برای فعال کردن این کمیته ها، علاوه بر اصلاح ساختار آن ها، آموزش کارکنان حوزه ی سلامت در مورد ساختار، اهداف، وظایف، ترکیب اعضاء کمیته ها در ایران و سایر کشور ها ضرورت دارد. به نظر می رسد در بعضی از موارد به علت عدم آموزش کافی اعضا کمیته ها کارآیی لازم را جهت انجام وظایف ندارند که موجب سرگردانی و بلاتکلیفی پزشکان و کارکنان سلامت می شود. بدین منظور مطالعه ای برای بررسی تأثیر آموزش بر روی آگاهی و نگرش اعضای کمیته ها در مورد کلیات اخلاق پزشکی و کمیته های اخلاق بیمارستانی انجام شد. در جریان برنامه ریزی دومین کنگره ی کشوری اخلاق پزشکی در اسفندماه 1390 در دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، کارگاهی با عنوان همایش یک روزه ی اعضای کمیته های اخلاق پزشکی بیمارستان های استان اصفهان در سالن جنبی و هم زمان با کنگره برگزار گردید. مهم ترین موضوعات شامل کلیات اخلاق پزشکی (فلسفه ی اخلاق پزشکی، فلسفه ی اخلاق پزشکی اسلامی، رضایت و برائت، آغاز و پایان حیات) و ساختار، اهداف، وظایف، ترکیب اعضای کمیته ها در ایران و سایر کشورها توسط اساتید و دانشجویان PhD اخلاق پزشکی، به صورت سخنرانی به مدت 5 ساعت برای اعضای کمیته های اخلاق پزشکی بیمارستان های استان ارائه گردید و پیش از شروع جلسه، پرسشنامه ای با 16 سؤال به عنوان پیش آزمون در اختیار شرکت کنندگان قرار گرفت. پس از پایان همایش مجدداً پرسشنامه ی قبلی به عنوان پس آزمون توزیع گردید. نتایج دو مرحله با هم مقایسه شد. آنالیز واریانس با اندازه های تکراری نشان داد که متغیرهای جنس، سابقه ی کار و شغل تأثیری بر نتایج ندارد. اختلاف بین پیش آزمون و پس آزمون ناشی از آموزش ارائه شده در جلسه بود. آموزش مداوم موضوعات مطرح در حوزه ی اخلاق پزشکی برای اعضای این کمیته ها برای محافظت از تصمیمات شایسته ی بیماران و مسؤولیت های قانونی مؤسسات و کارکنان سلامت ضرورت دارد. این آموزش ها باعث خواهد شد تا کمیته ها در جهت برطرف کردن نیاز های بیماران و کارکنان و مؤسسات سلامت حرکت کنند. محسن رضایی آدریانی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5169&sid=1&slc_lang=fa به منظور تحقق اهداف آموزشی اهمیت برنامه های آموزشی انکار ناپذیر است. برنامه ی درسی پنهان به تدریس متن غیررسمی و غیر ملموس نظام ارزش ها، هنجارها و طرز برداشت ها و جنبه های غیرآکادمیک مراکز آموزش عالی و جنبه های غیررسمی مراکز آموزش عالی که متأثر از کل نظام تربیتی به فلسفه حاکم، ساخت و بافت کلی جامعه باشد، اطلاق می شود. اخلاق در آموزش شامل مصادیقی از قبیل، مسؤولیت پذیری، پاسخگوئی، دلسوزی، امانت داری، رازداری، احترام گذاشتن به دانشجویان است که از طریق برنامه ی درسی پنهان توسط دانشجویان آموخته می شود. . این مقاله به تأثیر برنامه درسی پنهان براخلاق در آموزش می پردازد. این مقاله مروری با استفاده از منابع چاپی و دیجیتالی معتبر تدوین شده است. برنامه ی درسی پنهان مبنای احساس ارزش و عزت نفس است و بیش از برنامه ی درسی رسمی در سازگاری دانشجویان مؤثر بوده و کل فرآیند تعلیم و تربیت را تحت تأثیر قرار می دهد. برنامه ریزی پنهان در بسیاری از جنبه ها از برنامه ی درسی صریح، مؤثرتر و آموخته های آن پایدارتر و از گستردگی فراگیرتری برخوردار است. اساتید دانشگاه نقش الگویی برای دانشجویان خود دارند و از طریق عملکرد آن ها صفات ارزشی و حرفه ای آموزش علوم پزشکی منتقل می شود و می تواند بستر مناسبی را برای توسعه ی اخلاق در آموزش فراهم نماید. دانشگاه ها به عنوان مهم ترین کانون علمی و فرهنگی جامعه با تربیت متخصصان در تعیین سرنوشت آتی کشور نقش اساسی دارند . استفاده ی اساتید از برنامه ریزی پنهان در آموزش سبب انتقال ارزش ها و هنجار های آموزشی به دانشجویان و توسعه ی اخلاق در آموزش می شود. علی حجازی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5171&sid=1&slc_lang=fa اساتید و دانشجویان سرمایه های علم و اخلاق در جامعه اند و لازم است تا ساحت قانون و اخلاق را از هم جدا کنیم و مسؤولیت های قانونی و اخلاقی اساتید، دانشجویان و سیستم آموزشی دانشگاه ها را بر مبنای حقوق متقابل آنان تدوین کنیم. موضوع اخلاق حرفه ای مدت هاست که در دانشگاه های ایران و جهان مورد توجه قرار گرفته و در گروه های شغلی برای آن تعاریف و مستنداتی ارائه شده است. یکی از شاخه های اخلاق حرفه ای اخلاق معلمی است.در دانشگاه علوم پزشکی همدان با هدف ارتقای سطح اخلاق در جامعه دانشگاهی و در جهت نیل به اهداف والای نظام مقدس جمهوری اسلامی و این که اساتید و دانشجویان به عنوان قشری فرهیخته باید مزین به اخلاق و آداب معلمی بر اساس آموزه های دینی باشند، در خرداد ماه سال 1387، با ابلاغ ریاست محترم وقت دانشگاه کمیته ای تحت عنوان اخلاق در آموزش تشکیل شد. کمیته ی مذکور با بهره گیری از نظرات صاحب نظران و اساتید رشته های مختلف علوم پزشکی اقدام به فعالیت های مختلفی کرده که یکی از آن ها برگزاری کارگاه های آموزشی جهت اعضای هیئت علمی بوده است. در طی چند سال اخیر 6 کارگاه آموزشی با هدف افزایش سطح دانش و معرفت اعضای محترم هیئت علمی در حوزه ی اخلاق معلمی و اخلاق در محیط های دانشگاهی برگزار کرده که شیوه ی اجرای برنامه ی آموزشی ابتدا به صورت نشست های علمی بوده اما بر اساس نظرسنجی از فراگیران و بررسی متون شیوه تغییرکرد و چهار کارگاه بعدی به شکل کارگروهی مبتنی بر ارائه ی موردهای اخلاقی در موضوعات مختلف آموزشی برگزار شد. موضوع اخلاقی مورد نظر از جهات آداب و وظایف اساتید در آموزه های دینی، آداب و وظایف معلم نسبت به خود، آداب و وظایف معلم در اشتغالات علمی، آداب و وظایف معلم با دانشجو، آداب و وظایف معلم در امر تدریس و جلسه ی درس، آداب و وظایف معلم نسبت به جامعه مورد بررسی و سپس در پایان بحث، کدهای اخلاقی درخصوص موضوع تدوین می شد. میانگین رضایت شرکت کنندگان از78 درصد به 92 درصد و نظر آن ها در خصوص ضرورت شرکت در کارگاه از 80 درصد به 89 درصد افزایش داشته است. ارائه ی کارگاه های آموزشی به صورت مبتنی بر شاهد و ارائه ی موارد اخلاقی مواجهه شده و بحث گروهی پیرامون آن و رسیدن به کدهای اخلاقی جهت پیشگیری و هدایت موارد مشابه، اثرات بسیار مثبتی در توسعه ی اخلاق در محیط های آموزشی داشته است. غلامحسین فلاحی نیا http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5172&sid=1&slc_lang=fa یکی از موازین اخلاقی بودن دانشگاه، رعایت حقوق دانشجویان است. دانشجو در دانشگاه حقوق بسیاری دارد که یا قانونی هستند یا اخلاقی. حق یادگیری دانشجو از جمله حقوق دانشجویان است که هم قانونی است و هم اخلاقی، لذا با عنایت به متعدی بودن این حقوق، دانشگاه نسبت به آن ها وظیفه دارد یعنی هم قانون و هم اخلاق حکم می کند که دانشگاه نسبت به یادگیری دانشجویان مواجهه ی اخلاقی داشته باشد یعنی فرایند آموزش به گونه ای انجام شود که فراگیری دانشجو به بهترین شکل ممکن انجام پذیرد.مواجهه ی اخلاقی سه موضع دارد: 1- موضع قبل از وقوع فعل 2- حین انجام فعل 3- پس از انجام فعل. یعنی دانشگاه در سه موضع فوق باید به وظایف اخلاقی خود آگاه باشد یعنی 1- قبل از ارائه ی درس 2- هنگام ارائه ی درس و حضور دانشجو در کلاس 3- پس از اتمام درس وکلاس. دانشگاه ها عموماً برای تحقق یادگیری دانشجو برخی قوانین و مقررات وضع می کنند و با اتکا به آن ها در پی ادای حق یادگیری دانشجویان هستند اما سؤالاتی چند باقی می مانند: 1- آیا این قوانین و مقررات برای تحقق امر یادگیری کافی است؟ 2- آیا وظایف اخلاقی دانشگاه در قبال یادگیری دانشجو، در لوای همین وظایف قانونی مستتر است؟ 3- آیا سیستم آموزشی دانشگاه ، خود وظیفه ی نظارت بر وظایف خود را دارد یا واحد های دیگری برای نظارت و پایش امر یادگیری باید گمارده شوند؟ 4- آیا دانشجو در مقام صاحب حقی که بسیاری از وظایف دانشگاه را رقم می زند، می تواند و لازم است که در احقاق حقوق آموزشی خود دخیل باشد و بر آن نظارت و پایش و اصلاحات انجام دهد؟ 5- اگر پاسخ سؤال بالا مثبت است توصیف وضعیت فعلی با آن توافق دارد یا تغایر؟ در این مقاله به سؤالات بالا با توصیف وضعیت کنونی دانشگاه هایی که می شناسیم پاسخ داده می شود و چنین نتیجه می گیریم که علیرغم آن که حق یادگیری دانشجویان از جمله مهم ترین رسالات دانشگاه است و وظایف گوناگونی بر آن مترتب است اما به شکل اخلاقی انجام نمی شود. امیر احمد شجاعی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5173&sid=1&slc_lang=fa خداوند، در ابتدای کتاب تدوینی خویش برای خواندن کتاب تکوینی او که در واقع همان آموزش انسان است، از پایه ی اسم خویش تعلیم را آغاز می کند. «بسم الله الرحمن الرحیم» بسم الله الرحمن الرحیم هست کلید در گنج حکیم الف: حضرت حق از طریق الوهیت که جامع صفات جلالی و جمالی است، همه ی موجودات به خصوص انسان واله و شیدای علم، قدرت، حیات، اراده و کلام خود قرار می دهد. لذا استاد می بایست قبل از شروع تعلیم و تربیت از نظر علم، قدرت بیان، کلام نافذ آمادگی کامل داشته باشد. ضمناً زمینه ی پذیرش دانشجو را به نحو مطلوب آماده نماید. برای پذیرش ذهن دانشجو علاوه بر تسلط علمی، قدرت بیان، کلام نافذ با نیت خالص خود رحمت عام خود را به دانشجو القا نماید که دانشجو از یک طرف احساس خضوع و خشوع علمی در برابر استاد و از طرف دیگر به رحمت عام او مطمئن باشد. بعد از پایان تدریس با اوصاف فوق می بایست 70 درصد دانشجویان 70 درصد مطالب را یاد گرفته باشند. سپس استاد باید با دانشجویان رفتارهای زیر را داشته باشد:الف) دانشجویان فوق العاده ساعی را مشمول محبت خاص قرار داده و به عبارت دیگر شاگردپروری مخصوص آغاز کند.ب) عذر تقصیر دانشجویان با خطای مختصر را که خود معترف به خطا هستند، بپذیرد و آن ها را در سلک دانشجویان گروه الف قرار دهد.ج) دانشجویان با خطای فاحش را برای بار اول و دوم مورد عفو قرار داده تا از این طریق متنبّه گردند. بدین وسیله راه ورود این دانشجویان از طریق رأفت به جرگه اول را فراهم می آورد. د) گروه اندکی از دانشجویان که با تمام مراحل فوق، کماکان به خطای خویش ادامه می دهند، استاد باید عزت و شوکت خود را به آن ها نشان داده تا سرانجام این گونه دانشجویان نیز تائب گردند. ویژگی های فوق بر اساس این که حضرت حق تواب الرحیم، عَفُورالرحیم، رئوف الرحیم، عزیزالرحیم است، بیان گردید سید ضیاءالدین تابعی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5174&sid=1&slc_lang=fa For thousands of years morality has been linked to philosophy. It’s not more than a decade that psychologists began to study the field of morality independently. Nowadays, moral psychology has clarified both theoretically and experimentally that emotions play a significant role in ethical decision making process. While through the long period of medical education, medical students experience a wide range of negative and positive emotions and witness many affective events happening for the patients and their families in everyday practice. But unfortunately as they are not taught how to deal with these feelings and affections, they gradually undergo emotional detachment that lead to difficulties in making professional relationships with their patients and peers. Studies that have compared emotional intelligence between medical students and other university students support this claim. It seems necessary to incorporate proper learning programs to the current educational curriculum to help medical students acquire the skills of managing their emotions. fatemeh mahmani http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5175&sid=1&slc_lang=fa Over the past few years, there has been an exponential increase in people with bioethics related university degrees or diplomas in Pakistan. Whereas there was only one person with formal bioethics education in Pakistan in 1998, there are over a hundred in 2012, a sixteen fold increase. This paper will begin by describing the various bioethics education programs currently available in Pakistan, and their users. A qualitative study was conducted from August 2010 to July 2011 focusing on Pakistanis who had, or were pursuing formal bioethics qualifications like a Postgraduate Diploma or a Masters degree in bioethics. According to the findings of this study, the main reason for people to pursue this degree was because they hoped bioethics would equip them with means to address social evils, inequities and unethical practices they encountered in professional and personal encounters. For most, bioethics was a harbinger of change. This was in contrast to motivations noted in the West where an education in bioethics is regarded as an academic pursuit often aimed towards a career.Bioethics education had also made clear impacts on those who underwent the courses. They noted internal changes in themselves, their attitudes and behavior. They felt more humility with their new knowledge, and felt they were better communicators and were more sensitive individuals now.Respondents also noted changes in the attitudes of their colleagues with them. They observed that after their bioethics qualification, whereas some colleagues acknowledged them for their knowledge and expertise in this field, others felt uncomfortable in their presence and avoided them. There was a general perception of them having assumed the mantle of a Bioethics Police. Bioethics felt like a stigma for many respondents.With increasing numbers bioethicists with no discernable utility within institutions in Pakistan, the apparent laudable growth in this cadre of trained professionals also has its disadvantages. This will probably be true in the context of other developing countries also. There is therefore a need for seamlessly integrating bioethics within academia and the professions rather than developing it as a separate entity with little practical utility and with a holier than thou air about it. Aamir Jafari http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5176&sid=1&slc_lang=fa Ethics is an important stepping stone for the life of societies, its establishments, functions , and its professions, as every profession, whatever it was educational or not educational, leans on regulating the ethics of public behavior for members of the profession with each other in one profession, and with the other workers in other professions, and it goes along with the values of the society thus there is the ethics of the legal profession, and ethics for other professions like medicine, pharmacy , nursing , journalism and also the profession of teaching.Ethics of teaching profession is one of the most important inputs of educational system that guide the behavior of educators and control it, because it forms an inside monitor and supplies the educators with self reference guide that helps them in their work, it also forms the emotional dimension of the teacher's character, therefore we have to enable the teacher to learn it well, and enclos it in the matriculation tests in teacher's training institutes and its programs, and he should announce his commitment to ethics since entering the profession. The Ethics of Teaching Profession are: All good values and behaviors related to work directly that characterize practitioners, whether if they are social, economic , political or religious, and which constitute the content of the moral rules of professional in his actions and his work, so the teacher has an obligation to the teaching profession on the basis of two types of responsibility, one is legal, and the other is moral , and the teacher must be aware of these responsibilities, so that he can play his role properly without falling under any responsibility.There are Some Resources for Ethics in Teaching Profession: A. Legislations, laws and rules. B. The religious source. C. Values, customs and traditions. D. Educational literature. The importance of ethics increases in the school environment, because teaching profession has its own additional privacy which increases the importance of teachers 'moral commitment , as the teacher is a model for learners, as well as he is responsible for the moral growth for learners and his work extends beyond the school walls.The Ethics in Teaching are: 1. Mastery of the subject. 2. Good preparation. 3. The Definition of the subject's overall objective, 4. Creating wider opportunities for learning, 5. Mastery of teaching and performance of lessons honestly , 6. Guiding students for the sources of knowledge, 7. Taking into account individual differences among students, 8. Effective follow up of the performance of his students, and notify those who are concerned, 9. Refrain from giving private lessons, 10. Justice in dealing with students. There is a need to comply with professional ethics in the field of evaluation and examinations, as well as there is specific ethics for the profession should be taken into consideration in the field of educational administration regarding school's relations with students and parents.In general , we can define the forms of Ethics in Teaching Profession as follow: Teacher's ethics: 1. Towards his Profession. 2. Towards his students. 3. Towards his colleagues and community. Farah Suleiman al-Mutlak http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5177&sid=1&slc_lang=fa In order to reflect on some ethical improprieties which I had committed during the implementation phase of the Programme on School Improvement (PSI), I conducted an heuristic and management-oriented study. The PSI has been implemented in all government schools in Sri Lanka by 2010 and it is desired to confirm the quality improvement and sustainable development of the schools by devolution of decision-making power and the autonomy to the school. The key concept of the PSI is the school based management (SBM) and devolution has become the most prominent feature of public school management systems in most countries around the world. According to the presenter’s experience, there is a gap between expected and real situation of the implementation of the programme. The future success of SBM will be largely determined by the ethical consideration of the programme. The following is a rough and general points of some ethical principles which has been underpinning the school based management: Honesty, Objectivity, Integrity, Carefulness, Openness, Confidentiality, Responsible Mentoring, Strengthen child participation, mutual Respect, Social Responsibility, Non-Discrimination, Competence, Legality and Academic freedom and Respect for Intellectual Property. It also can be identified different aspects of the ethical consideration of the programme. There are the leadership, professionals, students, community relationship, teaching-learning process and the school culture. In examine the ethical consideration has an important effect on performance of the Programme and also revealed that the issues of the programme are the lack of professional qualities among school and administrative personnel and insufficient attention and awareness of the stakeholders. These findings suggested that the establishment of a separate institution for school professionals to making professional decisions, monitoring and evaluation of them and awareness of all stakeholders of the school. Sumith Parakramawansa http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5178&sid=1&slc_lang=fa It is not well known to what extent the students of Kuwait University are aware of Ethics and ethical issues especially in the fields of education and medicine. This study was conducted to explore this point and recommend the necessary actions accordingly.A total of 400 students in the Faculty of Pharmacy and Faculty of Allied Health Sciences (5 different majors) were included in this project. Each student was asked to fill in a survey, anonymously, that contained questions on his/her knowledge of Ethics and Ethics in Education and in Medicine, as well as his/her opinions and beliefs on the importance of ethics and teaching ethics to students. The results were analyzed statistically and were compared between Allied Health students and Pharmacy students, between males and females, among years of study and among different majors of study. There were variations in the answers of the students. Generally, students in the their last year of study were aware of ethical issues, but students in earlier years were not. Also, there were variations in the different majors of study, but there were no differences between male and female students. It appears that there is a general lack of knowledge on ethics and ethical issues among many students in Kuwait University, at least in the two colleges studied. It was noted that ethics teaching was practiced in only few departments and usually to the last year students before they graduate. In addition, there was dissimilarity in understanding and appreciation of the importance of ethics among the students.This study will present details on the results of this study and possible reasons for such results. It will also suggest some corrective steps to be followed to overcome deficiencies in teaching ethics to our students.This study should be extended to include students in the other colleges in Kuwait University to see any difference present according to differences in the major of study. It will be interesting to conduct similar studies in the other countries of the Persian Gulf region and recognize the differences in knowledge and attitude towards ethical issues. Mehrez M Jadaon