اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

نقد مقاله‌ی «تناقضات اخلاقی و نگاه واقع‌بینانه‌ی حوزه‌ی سلامت در خصوص رازداری»

امید آسمانی

دشواری‌های استفاده ازدستورالعمل‌های غربی ارائه‌ی خبر بد در بخش اورژانس‌ و لزوم بومی سازی آن‌ها برای کشورهای با فرهنگ غیرغربی

امیر حسین جهانشیر

ارائه ی خبر بد یکی از وظایف پزشک اورژانس است که منابع موجود به مقدار لازم به آن نپرداخته اند. دستورالعمل های موجود هم عمدتاً بر اساس نظر پزشکان و در بخش های غیر اورژانس طراحی شده اند. در این مقاله با جست وجو و مرور مقالات موجود در بانک های اطلاعاتی معتبر، لزوم تطبیق این دستورالعمل ها با شرایط بخش اورژانس و مختصات فرهنگی و مذهبی کشورها را بررسی کرده ایم. طرح این مسأله می تواند نخستین گام طراحی دستورالعملی مختص بخش اورژانس باشد.ساختار فیزیکی، ماهیت اخبار بد و امکانات متفاوت پزشکان بخش اورژانس نسبت به بخش های غیراورژانس، سبب کاهش کارآیی منتسب به دستورالعمل های موجود می شوند. از سوی دیگر با توجه به نقش انکارناپذیر فرهنگ و مذهب در دریافت خبر بد، تمام توصیه های دستورالعمل های موجود که عمدتاً در کشورهای غربی طراحی شده اند، برای کشورهای غیرغربی مناسب نیستند.در حد اطلاع نویسندگان این مقاله، تاکنون در ایران دستورالعملی بومی برای ارائه ی خبر بد ارائه نشده است. برنامه های آموزشی معدودی که در سایه ی توجهات اخیر به اخلاق پزشکی طراحی شده اند نیز عمدتاً بر پایه ی همین دستورالعمل های کشورهای غربی هستند. از آن جا که انجام مطالعات اولیه ی ضروری برای تدوین دستورالعملی کشوری بسیار زمان بر است، در حال حاضر، استفاده از همین دستورالعمل های غربی تنها راه پیش رو در کوتاه مدت است. اما پیشنهاد می شود به عنوان اولین اقدام در جهت کارآمدتر کردن آن ها، سعی شود تا حد امکان همین دستورالعمل ها بر اساس مقتضیات بخش اورژانس و فرهنگ ایرانی اصلاح شوند.

بررسی اخلاقی مشارکت پزشک در اجرای مجازات‌های قانونی محکومان

سجاد آزمند

حضور پزشک در عرصه های مختلف اجتماع همواره با ملاحظات اخلاقی و حقوقی همراه بوده است. مشارکت پزشک در اجرای مجازات های قانونی محکومین، یکی از این عرصه هاست که در ارتباط با آن دیدگاه های متفاوتی مطرح شده است. در تاریخ پزشکی جهان، همواره پزشکان و فعالین حرفه پزشکی به صورت های مختلف در اجرای مجازات های قانونی مشارکت داشته اند اما بعد از ابداع روش تزریق مرگبار، پزشک و علم پزشکی به صورت مستقیم در این فرایند دخیل شده اند. بعد از ورود مستقیم پزشک به این عرصه موافقان و مخالفان متعددی با ارائه ی ادله ی مختلف در باب اخلاقی یا غیراخلاقی بودن مشارکت او در اجرای مجازات ها اظهار نظر کرده اند. هم چنین، سازمان های مرتبط با حرفه ی پزشکی نسبت به مشارکت پزشک در اجرای مجازات های قانونی اعلام نظر کرده اند. در جمهوری اسلامی ایران نیز اگر چه بر اساس قانون مجازات اسلامی و آیین نامه ی اجرایی این قانون، حضور پزشک در اجرای مجازات مجرمان الزامی است اما در اجرای مستقیم مجازات نقشی ایفا نمی کند. در این مقاله با بررسی مهم ترین دلایل مخالفان و موافقان به عنوان پیشینه ی بحث، به بررسی نقش دقیق پزشک در اجرای مجازات قصاص و تحلیل اخلاقی بودن این نقش می پردازیم.

تبیین تجربه‌ی زیسته‌ی پرستاران از حفظ کرامت انسانی بیمار

محمدعلی چراغی

حفاظت از کرامت انسانی بیماران یکی از مهم ترین الزامات اخلاقی حرف پزشکی و پرستاری است. در واقع، احترام به کرامت انسانی بیمار که به کرات در استانداردهای ملی و بین المللی پرستاری مورد تأکید قرار گرفته است، ماهیت بنیادی مراقبت پرستاری را تشکیل می دهد.مطالعه ی حاضر مبتنی بر رویکرد کیفی و از نوع پدیدارشناسی تفسیری است که هدف از انجام آن کشف معنای حفظ کرامت انسانی بیمار بر اساس تجارب زیسته ی پرستاران است. در این پژوهش، با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند 12 مشارکت کننده انتخاب شدند و در طی 16 جلسه مصاحبه ی عمیق، فردی و نیمه ساختاریافته با آنان داده های مطالعه گردآوری شد. متن مصاحبه های ضبط شده پس از مکتوب سازی، بر اساس رویکرد هرمنیوتیک و با استفاده از روش تجزیه و تحلیل Diekelmann، Allen ، Tanner ، (1989) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. مصاحبه های مذکور تا زمان دستیابی به یک تفسیر غنی و عدم استخراج داده های جدید ادامه یافت. مضامین استخراج شده در این پژوهش عبارت بودند از: «احترام به فطرت برابر انسانی»، «مراقبت حرفه ای بیمار محور» و «احترام به حقوق همراهان» که در نتیجه امتزاج افق های حاصل از تجارب مشارکت کنندگان و پیش داشت های ذهنی محققان پدیدار شد. یافته های این مطالعه بیانگر آن بود که احترام به حقوق بیمار و همراهان وی، در راستای توجه به انسانیت و منحصر به فرد بودن هر یک از آن ها، از الزامات اساسی حفظ و ارتقاء منزلت انسانی بیماران و ارائه ی مراقبت اکرام بخش در بالین است.

موانع حساسیت اخلاقی از دیدگاه پرستاران بیمارستان‌های آموزشی شهر سبزوار

نرجس حشمتی فر

با توجه به پیشرفت روزافزون جوامع و علم پرستاری، پیچیدگی مسائل اخلاقی که پرستاران با آن روبه رو هستند هر روز رو به افزایش است. حساسیت اخلاقی اولین مؤلفه برای رعایت اخلاق است، اما به سبب برخی موانع گاهی پرستاران حساسیت لازم را در مواجهه با موضوعات اخلاقی ندارند. این مطالعه با هدف تعیین موانع حساسیت اخلاقی از دیدگاه پرستاران بیمارستان های آموزشی شهر سبزوار در سال 1392 انجام شده است.در این مطالعه ی توصیفی- مقطعی 125 نفر از پرستاران شاغل در سه مرکز آموزشی - درمانی شهر سبزوار، به روش نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها پرسشنامه ی پژوهشگر ساخته دارای دو بخش یکی اطلاعات دموگرافیک و دیگری 30 سؤال بود که به بررسی موانع حساسیت اخلاقی در چهار بعد «مدیریتی»، «محیطی»، «مربوط به بیمار» و «مربوط به پرستار» پرداخته است. روایی محتوا و پایایی پرسشنامه ارزیابی شد (85/0=α). داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ی 16 و بهره گیری از آزمون های توصیفی و تحلیلی تجزیه و تحلیل شدند. مهم ترین موانع حساسیت اخلاقی از دیدگاه پرستاران در بعد مدیریتی شامل کمبود پرستار (2/83 درصد)، مهم ترین مانع مربوط به پرستار شامل شیفت های -کاری نامناسب و فشرده (4/78 درصد)، مهم ترین مانع مربوط به بیماران شامل عدم آگاهی بیمار از شرح وظایف پرستار (8/84 درصد) و مهم ترین مانع محیطی شلوغی بخش (8/76 درصد) است. نتایج این مطالعه بر اهمیت توجه به موانع حساسیت اخلاقی در هر چهار حیطه ی موانع مدیریتی، موانع محیطی، موانع مربوط به پرستار و و موانع مربوط به بیمار تأکید می کند که این امر می تواند مورد توجه مدیران و برنامه ریزان بخش سلامت قرار گیرد.

بررسی ارتباط بین اخلاق مدیریت و تعهد سازمانی کارکنان

حسین درگاهی

رعایت اصول اخلاقی از سوی مدیران در سازمان های ارائه دهنده ی خدمات بهداشتی - درمانی باعث هدایت و رهبری و کنترل صحیح منابع انسانی می شود. از سوی دیگر، تعهد سازمانی، نوعی وابستگی عاطفی و تعصب آمیز به ارزش ها و اهداف یک سازمان است. هنگامی که اصول اخلاقی توسط مدیران رعایت شود، زمینه ی مناسبی برای افزایش تعهد سازمانی فراهم خواهد شد. لذا این پژوهش با هدف تعیین رابطه ی بین رعایت اصول اخلاقی توسط مدیران با تعهد سازمانی کارکنان در دانشگاه علوم پزشکی تهران تهیه و تدوین شده است. این پژوهش از نوع توصیفی - تحلیلی است که به صورت مقطعی در طول سال 1391 انجام شد. جامعه ی پژوهش شامل کلیه ی کارکنان شاغل در حوزه های ستادی معاونت های دانشگاه بودند. تعداد 150 نفر به عنوان نمونه ی پژوهش با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند. از دو پرسشنامه ی استاندارد برای جمع آوری اطلاعات در مورد رعایت اصول اخلاقی توسط مدیران و تعهد سازمانی کارکنان استفاده شد. ضریب پاسخ دهی برابر 86/0 به دست آمد. جهت جمع آوری و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و آزمون Chi-square استفاده شد.نتایج به دست آمده نشان داد اکثر مدیران ستادی اصول اخلاقی را در حیطه ی مدیریت خود رعایت می کنند و هم چنین، اکثر کارکنان نیز از تعهد سازمانی بالایی برخوردار هستند؛ اگرچه مشخص شد بین رعایت اصول اخلاقی توسط مدیران با میزان تعهد سازمانی کارکنان ارتباط مثبت و معنی داری وجود ندارد. به نظر می رسد در دانشگاه علوم پزشکی تهران تعهد سازمانی کارکنان چندان تحت تأثیر رعایت اصول اخلاقی توسط مدیران قرار ندارد و ممکن است عوامل دیگری مانند فرهنگ سازمانی یا سلامت سازمانی با تعهد سازمانی کارکنان مرتبط باشد. لذا تهیه و تدوین منشور اخلاقی در سازمان و دوری گزینی از استفاده ی ابزاری از اصول و مبانی اخلاقی توسط مدیران به منظور تبعیت کارکنان از رهنمودهای اخلاقی و ارزشی و ایجاد فرهنگی منسجم و قوی در این سازمان پیشنهاد می شود.

نگرش کادر پرستاری نسبت به ابراز خطاهای پزشکی و ارتباط آن با خطاهای واقعی و فرضی

شورانگیز بیرانوند

علیرغم تلاش کارکنان مراقبت بهداشتی بروز خطاهای پزشکی غیر قابل اجتناب هستند و افشای خطاهای پزشکی خواسته و حق بیماران است. هدف این مطالعه تعیین نگرش کادر پرستاری نسبت به ابراز خطاهای پزشکی و ارتباط آن با افشای خطاهای واقعی و فرضی بود. در این مطالعه توصیفی- تحلیلی، 180 نفر از کادر پرستاری شاغل در بیمارستان های آموزشی شهرخرم آباد به روش نمونه گیری سهمیه ای و غیر احتمالی در دسترس انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه ای روا و پایا بود که شامل سؤالاتی در مورد نگرش پرستاران نسبت به افشای خطاهای پزشکی، سابقه ی انجام و گزارش خطاهای واقعی و سناریوهایی جهت بررسی تمایل به گزارش خطاهای فرضی بود. داده ها با نرم افزار SPSS نسخه ی 18 تجزیه و تحلیل شد. یافته ها نشان داد، میانگین کلی نگرش کادر پرستاری نسبت به افشای خطاهای پزشکی 4/14 ± 50/80 بود. میانگین نگرش افراد با سابقه ی افشای خطا های واقعی جزیی (02/0< P) و افراد متمایل به افشای خطاهای فرضی که منجر به آسیب جزیی (001/0< P)، متوسط (001/0< P) و عمده (003/0< P) می شود به طور معنی داری نسبت به کسانی که تمایل به افشای این خطا ها نداشتند، بیش تر بود. اما بین نگرش افراد با سابقه افشای خطاهای واقعی منجر به آسیب عمده (64/0=P) نسبت به کسانی که این خطا ها را گزارش نکرده بودند تفاوت معنی داری وجود نداشت. نگرش پرستاران نسبت به افشای خطاهای پزشکی در حد متوسط بود که در عمل احتمال پنهان کردن خطاها را بیش تر می کند.

بررسی دیدگاه پرستاران در مورد موانع مدیریتی و اخلاقی گزارش خطاهای کاری پرستاری

هاجر صادقی

با وجود این که خطا در عرصه ی ارائه ی خدمات سلامت، پدیده ای آسیب رسان و در بعضی مواقع غیر قابل جبران می باشد، هیچ یک از افراد ارائه کننده ی خدمات بهداشتی از ارتکاب خطا مبرا نیستند. از آنجایی که هدف غایی حرفه ی پرستاری تأمین بهبودی و سلامت بشریت است، ضرورت گزارش دادن خطاهای کاری جهت تحقق اهداف پرستاری مشخص می شود. اما موانع متعددی بر سر گزارش دهی خطاهای پرستاری وجود دارد که باید به شناسایی و رفع آن ها پرداخت. لذا این مطالعه با هدف بررسی موانع مدیریتی و اخلاقی گزارش خطای کاری پرستاران، از دیدگاه آن ها انجام گرفت.در این مطالعه ی توصیفی- تحلیلی 201 پرستار شاغل در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی شهر سبزوار با روش نمونه گیری در دسترس شرکت داشتند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه ای دو قسمتی شامل مشخصات فردی و پرسشنامه ی پژوهشگر ساخته موانع مدیریتی و اخلاقی به ترتیب با 13 و 27 سؤال بود. شاخص اعتبار محتوا و پایایی ابزار با روش همسانی درونی (80=α) و آزمون مجدد (84/0= r) اندازه گیری شد. تجزیه و تحلیل داد ه ها با استفاده از SPSS نسخه ی 18 و با آزمون های آماری توصیفی (فراوانی) و استنباطی (اسپیرمن) انجام شد. نتایج نشان داد که مهم ترین مانع مدیریتی گزارش خطای پرستاری از دیدگاه آنان، به خطر افتادن موقعیت شغلی با 3/46 درصد و مهم ترین مانع اخلاقی، عدم حمایت پزشک از پرستار مرتکب اشتباه با 2/55 درصد بود. احساس ناامنی در حیطه شغلی و ارتباطی به ویژه در ارتباط با پزشکان، می تواند تهدیدی برای گزارش خطاها و آسیب پذیری بیش تر سیستم مراقبتی از بیمار شود. لذا باید تدابیر مدیریتی و اخلاقی مناسبی در این راستا اتخاذ شود.