اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

سبک زندگی عالمان بزرگ اسلامی، رهیافتی بر سلامت معنوی در آئینه‌ی نگاه و عمل علامه حسن‌زاده‌آملی

سمانه تیرگر

از طرح موضوع سلامت معنوی (spiritual health) در مجامع علمی حدود پنج دهه می گذرد و با وجود مطالعات زیادی که تاکنون در این زمینه انجام شدهاست، هم چنان اتفاق نظری روی تعریف و مؤلفههای آن وجود ندارد. این در حالی است که یکی از ویژگیهای بارز معارف اسلامی - با قدمتی چند صد ساله- پرداختن به سلامت معنوی می باشد. گرچه توجه به ابعاد مختلفی که امروزه در سلامت معنوی بیان می شود، می تواند ارزشمند بوده و اندکی فراتر از نگاه محدود مادی باشد، لکن پرداختن به سلامت معنوی از نگاه معارف اصیل اسلامی و سیره ی عالمان بزرگ، افقی جدید را در این حیطه باز خواهد نمود. در این راستا، این مقاله به صورت یک مطالعه ی کتابخانه ای و با مرور برخی از کتب علامه حسنزاده آملی، تلاشی است برای ارائهی تعریفی ساده و کاربردی از سلامت معنوی و مؤلفههای آن از منظر ایشان. رهآورد این مطالعه، سلامت معنوی را همان سلامت نفس (مصطلح در متون فلسفه وعرفان اسلامی) میداند که عمدتاً رابطهی متقابلی با سلامت مراتبی از روح (روح بخاری) و نیز جسم سالم دارد. هم چنین، سبک زندگی را به عنوان عامل اصلی در سلامت این مراتب روح و در نتیجه سلامت معنوی مورد توجه قرار میدهد. بیان مصادیقی از سیره ی علمی و عملی علامه حسنزاده آملی، مؤلفههای تأثیرگذار بر سلامت معنوی را ملموستر نمودهاست

تدوین پرسش‌نامه‌ی بومی ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در ایران

فریبا اصغری

برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در جوامع مختلف نمی توان از یک ابزار و محتوای واحد استفاده کرد. در مطالعه ی حاضر برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در ایران، یک پرسش نامه ی بومی با محتوای منطبق بر اصول اخلاقی و ارزش های حرفه ای پزشکی و فرهنگ و قوانین اخلاق پزشکی کشورمان تدوین شده است. برای تدوین سؤالات از سناریوهای ارزیابی رفتار حرفه ای منتشر شده در مقالات و کتاب ها، راهنمای رفتار حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی تهران و لاگ بوک های دوره ی درسی اخلاق پزشکی دانشجویان دانشکده ی پزشکی استفاده شده است. 7 مورد سؤالات اولیه در مطالعه ی پایلوت از نظر شفافیت و مناسب بودن بررسی شدند. سپس 38 سؤال اولیه در اختیار 7 نفر از اساتید خبره و 4 نفر از دانشجویان پزشکی خبره در زمینه ی اخلاق پزشکی برای ارزیابی محتوا قرار داده شد که همگی در مورد تمامی سؤالات نظر دادند. در مجموع پایایی 35 سؤال به روش آزمون مجدد ارزیابی شد که سؤالات در طی دو مرحله و با فاصله 2 هفته در اختیار 30 نفر از دانشجویان پزشکی قرار گرفت. در مرحله ی ارزیابی پایایی 24 سؤال به عنوان سؤالات نهایی تعیین شدند. میانه ی شاخص های همبستگی ICC (Intraclass Correlation Coefficient) و Spearman و Kappa برای سؤالات نهایی شده به ترتیب 81/0، 65/0 و 53/0 محاسبه شد. هم چنین، شاخص آلفای کرونباخ 67/0 بود. پرسش نامه ی نهایی شامل 24 سؤال با محتوای بالینی است که هر کدام یک چالش اخلاقی را مطرح کرده است. ابزار طراحی شده می تواند به عنوان یک ابزار پژوهشی روا و پایا جهت بررسی سیر تغییرات حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در مقاطع مختلف تحصیلی مورد استفاده قرار گیرد. ارزیابی اثربخشی اصلاحات کوریکولوم آموزشی در موضوع اخلاق پزشکی می تواند مورد استفاده ی دیگر چنین ابزاری باشد. ابزار طراحی شده در این مطالعه نخستین ابزار بومی برای ارزیابی حساسیت اخلاقی دانشجویان پزشکی در ایران است.

بررسی ارتباط دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی در پرستاران

مصطفی روشن زاده

دیسترس اخلاقی در پرستاران، چالشی است که می تواند عواقب مختلفی ایجاد کند. در این میان، شجاعت پرستاران برای انجام تصمیم درست اخلاقی، می تواند در پیشگیری از دیسترس اخلاقی و در نتیجه راحتی اخلاقی آن ها نقش مهمی ایفا کند. مطالعه ی حاضر با هدف بررسی ارتباط بین دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی در پرستاران صورت گرفته است. در این مطالعه 313 پرستار از بیمارستان های آموزشی استان خراسان جنوبی به طور سهمیه ای انتخاب شده و از ابزار دیسترس اخلاقی C‏orley و شجاعت اخلاقی Sekerka برای جمع آوری داده ها استفاده شد. داده ها پس از جمع آوری توسط آزمون های آماری توصیفی و تحلیلی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.در زمینه ی ارتباط بین شدت دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی، نتایج حاکی از وجود ارتباط منفی معنی دار، بین شدت دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی است (44/0-, r= 03/0P=). میانگین دیسترس اخلاقی، در بعد شدت 5/0±7/3 و در بعد تکرار 86/0±55/3 از دامنه ی (5-0) بوده است. میانگین شجاعت اخلاقی نیز در دامنه (5-1) 46/0±33/3 بوده است. ارتباط معنی دار بین شدت دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی، حاکی از آن است که ایجاد سطوح بالای شجاعت اخلاقی در پرستاران، نقش مهمی در کنترل شدت دیسترس اخلاقی دارد. تعیین عوامل مؤثر در شجاعت اخلاقی، و یافتن راهکارها و فراهم کردن زمینه ی مناسب برای ایجاد جو کاری اخلاقی، می تواند، نقش مهمی در افزایش رفتارهای شجاعانه و کنترل سطح دیسترس اخلاقی داشته باشد.

بررسی ارتباط آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران

هاجر صادقی

اساس حرفه ی پرستاری بر رعایت اخلاق است. تصمیم گیری های بالینی که پرستاران بیش تر با آن سروکار دارند، دربردارنده ی مواردی شامل بروز تعارضات در موضوعات اخلاقی است. آشفتگی اخلاقی از جمله پدیده های اخلاقی بوده و عامل درد، رنج، اضطراب، غم، آسیب و نگرانی روحی است. فرسودگی هیجانی به عنوان یکی از علل احتمالی ایجاد کننده پریشانی اخلاقی، همواره از پیامدهای مطرح برای استرس شغلی است که حتی یکی از علل مطرح برای کناره گیری پرستاران از شغلشان است. بدین جهت مطالعه ی حاضر با هدف بررسی ارتباط آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران انجام شد.در این مطالعه ی توصیفی - تحلیلی 265 پرستار شاغل در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی شهر سبزوار با روش نمونه گیری در دسترس شرکت داشتند. ابزار گردآوری اطلاعات شامل مشخصات فردی، آشفتگی اخلاقی (در مطالعات دیگر روایی و پایایی آن ارزیابی شده است (آلفا کرونباخ 86/0)) و فرسودگی هیجانی بود که اعتبار آن از طریق اعتبار محتوا و پایایی آن با آزمون مجدد (84/0= r) تعیین شد. تجزیه و تحلیل داد ها با استفاده از SPSS نسخه ی 18 انجام شد. میانگین و انحراف معیار آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران به ترتیب 99/4 (91/0) و 17/4 (58/1) بود. همبستگی معنی داری بین آشفتگی اخلاقی با زمینه ی کاری پرستاری (بخش محل کار) دیده شد (338/0 rho= ، 000/0 P=). هم چنین، بین فرسودگی هیجانی با نوبت های کاری در گردش (385/0 rho= ، 000/0 P=) و بخش کاری (173/0- rho= ، 03/0 P=) و بین آشفتگی اخلاقی و ابعاد هیجانی و روانی فرسودگی رابطه ی مثبت معنی دار وجود داشت (255/0 rho= ، 001/0 P=). یافته های این مطالعه نشان می دهد آشفتگی اخلاقی و فرسودگی هیجانی پرستاران بالاتر از سطح متوسط است وآموزش، مشاوره و آشنایی پرستاران با این مؤلفه ها جهت توانمندی آن ها برای مواجهه با موقعیت های اخلاقی ضرورت دارد.

بررسی ارتباط بین جهت‌گیری مذهبی و حساسیت اخلاقی در تصمیم‌گیری پرستاران

مهدی حسینی

تصمیم گیری برای مددجویان حین ارائه ی خدمات بالینی از مسائل مهم پرستاران در انجام وظایف است. مذهب یکی از عوامل اخلاقی تأثیر گذار بر عملکرد و تصمیم گیری پرستاران است. هدف از این مطالعه بررسی ارتباط بین جهت گیری مذهبی و حساسیت اخلاقی در تصمیم گیری پرستاران است. در این مطالعه ی تحلیلی- مقطعی ، تعداد 170 نفر از پرستاران بیمارستان های شهرستان گناباد به روش سرشماری انتخاب و مورد مطالعه قرار گرفتند. داده ها با استفاده از پرسش نامه های جهت گیری مذهبی Allport و حساسیت اخلاقی در تصمیم گیری جمع آوری شد. جهت تجزیه و تحلیل داده ها نیز از نرم افزار آماری SPSS نسخه ی 16 استفاده شد. نتایج نشان داد که میانگین جهت گیری مذهبی درونی 65/4±39/36 ، میانگین جهت گیری مذهبی بیرونی 89/6±77/33 و میانگین مربوط به حساسیت اخلاقی1/14±21/ 159 است. آزمون آماری همبستگی پیرسون نشان داد که جهت گیری مذهبی درونی با حساسیت اخلاقی رابطه ی مستقیم و معنی داری دارد (17/0r=، 01/0P=)؛ ولی جهت گیری مذهبی بیرونی با حساسیت اخلاقی رابطه ی معنی داری ندارد (01/0- r=، 86/0P=).با توجه به یافته های این پژوهش مبنی بر ارتباط بین جهت گیری معنوی درونی و حساسیت اخلاقی در تصمیم گیری و اهمیت پیامد های اعتقادی پرستاران، آشناسازی بیش تر این قشر تأثیرگذار بر سلامت جامعه با اخلاق و معنویت از طرف مسؤولان برنامه ریز ضروری به نظر می رسد.

نقش صبر و مؤلفه‌های آن به‌عنوان فضایل اخلاقی در پیش‌بینی امید دانشجویان

اعظم فرمانی

صبر فضیلتی اخلاقی است و به استقامت، شکیبایی، خویشتن داری، رضایت و متعالی شدن فرد در موقعیت هایی اشاره دارد که برای او دشوار و ناخوشایند است. صبر مقوله ای است که در حوزه ی اخلاق پزشکی قابل بحث است و به عنوان یک فضیلت اخلاقی با متغیرهای فراوانی در این حوزه در ارتباط قرار می گیرد. هدف پژوهش حاضر بررسی نقش صبر و مؤلفه های آن (متعالی شدن، شکیبایی، رضایت، استقامت و درنگ) به عنوان فضایل اخلاقی در پیش بینی امید در دانشجویان بود. جامعه ی پژوهش حاضر کلیه ی دانشجویان مقطع کارشناسی دانشگاه شیراز بودند. از میان این افراد، تعداد 390 نفر به روش نمونه گیری خوشه ای به عنوان گروه نمونه انتخاب شدند و با تکمیل مقیاس صبر و پرسش نامه ی امید به زندگی در این پژوهش شرکت کردند. براساس نتایج آزمون Pearson correlation ، صبر و مؤلفه های آن با نمره ی کل امید به زندگی و هر دو مؤلفه ی آن (تفکر راهبردی و تفکر عاملی) همبستگی مثبت معنی دار نشان داد (01/0P<). هم چنین، صبر، نمره ی کل امید به زندگی (001/0P< ؛ 58/0β= )، و مؤلفه های تفکر راهبردی (001/0P< ؛ 52/0β= ) و تفکر عاملی (001/0P< ؛ 52/0β= ) را پیش بینی نمود. مؤلفه های متعالی شدن، استقامت و رضایت صبر نیز از عوامل مهم پیش بینی کننده ی امید و مؤلفه های آن بودند. به طور کلی می توان این گونه نتیجه گیری کرد که با تقویت صبر که یکی از مهم ترین و ارزشمندترین فضایل اخلاقی است، می توان امید در افراد را به منظور دستیابی به هدف و در نتیجه موفقیت بیش تر در زندگی افزایش داد. بنابراین، به روان شناسان، مشاوران و متخصصان در حوزه های سلامت و اخلاق پزشکی توصیه می شود که به منظور کاهش ناامیدی و تقویت امید در مراجعان و بیماران، از راهبردهای آموزشی صبر استفاده کنند.

نگرش پزشکان و پرستاران بیمارستان‌های دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در مورد همکاری با یکدیگر درسال 1392

سولماز موسوی

برای مواجهه با چالش های امروز نظام سلامت، یکی از مهم ترین نیازها، تقویت همکاری بین رشته ای است. در میان مشاغل گوناگونی که در بخش سلامت فعالیت می کنند، همکاری پزشک و پرستار اهمیت ویژه ای دارد. با این وجود به نظر می رسد همکاری پرستار و پزشک بیش تر در مطالب درسی به چشم می خورد و این همکاری در محیط کار واقعی و بالینی با چالش هایی همراه است. این مطالعه ی توصیفی – تحلیلی با هدف تعیین نگرش پزشکان و پرستاران بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی در زمینه ی همکاری با یکدیگر و با استفاده از پرسش نامه یJefferson پس از ترجمه ی روان و تعیین روایی و پایایی، بر روی 223 پزشک و پرستار (59 پزشک و 164 پرستار) انجام شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 18 تجزیه و تحلیل شد.نتایج پژوهش نشان داد پرستاران نگرش مثبت تری (49/3 میانگین نگرش پرستاران) به مفهوم همکاری با یکدیگر نسبت به پزشکان (12/3 میانگین نگرش پزشکان) دارند (02/0P=). هم چنین، بین نگرش پزشکان و پرستاران نسبت به همکاری با یکدیگر در گویه های مختلف پرسش نامه (06/5f= 02/0 P=) به جز حیطه ی استقلال پرستاران (95/0f= 32/0P=) اختلاف معنی دار مشاهده شد. با توجه به این که ارتباط مناسب پزشک و پرستار و توافق آن ها در امر برنامه ریزی مراقبتی بیماران در افزایش کیفیت مراقبت بسیار مؤثر است و از طرف دیگر عدم مشارکت و همکاری آنان منجر به استرس در محیط کار می شود، باید آموزش های ضمن خدمت برای پزشکان و پرستاران با توجه به اهمیت همکاری بین تیم درمان و مراقبت، در برنامه ی درسی دانشجویان پزشکی و پرستاری گنجانده شود تا از این طریق دیدگاه سنتی به نقش پرستاران تغییر یابد و پرستاران بتوانند به طور مؤثری به ایفای نقش حرفه ای خود بپردازند و با همکاری بیش تر با پزشکان، هم افزایی نقش ها افزایش یافته و کیفیت مراقبت از بیماران ارتقا یابد.

ملاحظات اخلاقی در ارتباط پزشک و پرستار: یک دیدگاه

فتانه سادات بطحایی

####چکیده فارسی ندارد