http://ijme.tums.ac.ir اخلاق و تاریخ پزشکی ایران - مقالات نشریه - سال 1393 جلد7 شماره5 Yektaweb Collection - https://yektaweb.com fa 1393/10/11 http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5472&sid=1&slc_lang=fa در دهه های اخیر با پیشرفت علم ژنتیک و فناوری های پزشکی، امکان تشخیص و گاهی درمان بسیاری از ناهنجاری های جنینی در مراحل اولیه ی زندگی داخل رحمی فراهم شده است. این مسأله چالش های اخلاقی زیادی را در مورد تداوم یا ختم حاملگی پیش روی والدین، پزشکان، اخلاقیون، فقها و دیگر متخصصان مربوطه قرار داده است. این مطالعه به روش توصیفی- تحلیلی و با مرور غیر سیستماتیک منابع و مقالات علمی، در صدد بیان نکات اخلاقی مهمی است که ضرورت دارد پزشک در مشاوره با زنان باردار دارای جنین ناهنجار در نظر داشته باشد. هم چنین، از آن جا که نگرش نسبت به جایگاه چنین جنینِی در نظام خلقت، برای تصمیم گیری اخلاقی در این خصوص بسیار تأثیرگذار است، سعی شده تا با بیان دیدگاه اسلام، نقطه نظراتی جدید مورد توجه و بحث قرار گیرند. بدیهی است ارائه ی مشاوره ی اخلاقی به والدین جنین دارای ناهنجاری با لحاظ بینش اسلامی موجب می شود که ایشان با آگاهی، دقت، آرامش بیش تر و دیدِ اخلاقی تری نسبت به سقط یا عدم سقط جنین خود تصمیم بگیرند. هم چنین، امید است نتایج این تحقیق بتواند تصمیم گیری اخلاقی در این موارد را برای متخصصان علوم پزشکی و رشته های مربوطه تسهیل کند و بدین ترتیب، جهت برخورد صحیح با جنین دارای ناهنجاری راهگشا باشد. بی شک، تدوین راهنمای اخلاقی بر اساس الگوی اسلامی در این مورد، امری ضروری و با اهمیت است که برای پژوهش های آتی پیشنهاد می شود. سمانه تیرگر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5470&sid=1&slc_lang=fa مفهوم مرگ بسیار پیچیده است و وجود مباحث عمیق فلسفی، تمایزهای توصیفی و نیز گستردگی طیفی که در بیان ها وجود دارد، شناخت آن را دشوار تر کرده است. اگرچه این مهم برای تمام انسان ها ضروری است، برای فعالان حوزه ی طبابت با اهمیت تر است، چراکه با مصادیق گوناگون آن مواجه هستند و بسیاری از چالش های اخلاقی در مورد مباحثی چون مرگ مغزی، اتانازی و پایان حیات، در گروِ معرفت روشنی از مفهوم مرگ است. از طرفی دیگر، دریافت مفهوم مرگ بحثی تجربی نیست و حیطه ی دست یازی علم پزشکی، شاید تنها ملاک یابی مرگ باشد. بر این اساس، پرداختن به شناخت مفهومی از مرگ، رویکردهای الهیاتی را می طلبد. لذا بر آن شدیم تا در مطالعه ای قرآن محور، به برخی از مؤلفه های «مفهوم شناسی مرگ» دست یابیم. این مطالعه به شیوه ی توصیفی- تحلیلی غیر سیستماتیک، با شیوه ی گردآوری و تحلیل اطلاعات و با استراتژی جست وجوی مفهومی در آیات موضوعی، مؤلفه های دوازده گانه ای را برای مفهوم شناسی مرگ ارائه می دهد. بدین ترتیب، راه ملاک یابی و مصداق شناسی مرگ از دیدگاه قرآن کریم را باز تر می کند، لذا پژوهش در این دو حیطه برای مطالعات آتی پیشنهاد می شود. سمانه تیرگر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5473&sid=1&slc_lang=fa مسأله ی سقط یکی از موارد مشکل در اخلاق زیستی است. این بحث در موارد سقط جنین ناهنجار، وجوه مورد اختلاف بیش تری دارد. بررسی مطالعات حاکی از آن است که عمدتاً دو مورد، بحث برانگیز بوده است؛ اول آن که آیا حیات جنین ناهنجار باید حفظ شود؟ و دوم آن که سرانجام نفس (نباتی، حیوانی) در جنین ناهنجار پس از سقط اختیاری (منظور از سقط اختیاری در این نوشتار، سقط درمانی (قانونی) و سقط عمدی غیر قانونی است.) چه خواهد بود؟ دیدگاه های مختلف پاسخ های گوناگونی را به این دو پرسش داده اند. مطالعه ی حاضر پژوهشی است مروری- توصیفی که پاسخ دو پرسش یاد شده را با تمرکز بیش تر بر حق حیات، در فلسفه ی صدرایی در کتب ملاصدرا و نیز تألیفات امام خمینی (ره) می کاود. نتایج این مطالعه نشان می دهند که بر اساس دیدگاه ملاصدرا تمام جنین ها دارای نفس بالقوه ی انسانی هستند؛ هر چند که ظاهری بسیار ناقص داشته باشند. او جنین را نبات بالفعل و البته دارای استعداد برای «انسان شدن» می داند. با توجه به این دیدگاه که هم بدایت نگر است و هم غایت نگر، جنین ناهنجار، حق حیات دارد؛ چراکه مطابق برهان حرکت جوهری ملاصدرا چنین می توان گفت که سقط، تکامل برزخی نفس را با مشکل مواجه می سازد و حتی ممکن است در حشر موجود نیز خلل ایجاد کند.مسلم است که در جامعه ی ما که صبغه ی اسلامی دارد برای تصمیم گیری در مورد سقط جنین باید دیدگاه های دینی را مورد لحاظ قرار داد. البته مبانی فلسفی به تنهایی نمی توانند برای دادن حُکمی در مورد سقط جنین، کارا و مفید باشند؛ بلکه هم اندیشی های تخصصی و میان رشته ای ضرورت دارند تا به لطف خداوند، شاهد تحلیل مناسب چالش های اخلاقی در مورد این مسأله باشیم. سمانه تیرگر http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5465&sid=1&slc_lang=fa امروزه، زندگی آکادمیک ارتباط تنگاتنگی با مقوله ی انتشار مقاله دارد و در همین راستا تعیین نام نویسندگان مقاله های علمی و رعایت اخلاق در این زمینه با چالش های متعددی مواجه بوده است. با توجه به این که حیطه های مختلف مشکلات موجود نیاز به شناسایی بیش تر دارد، این مقاله با نگاهی تاریخی به بررسی چالش ها و راه حل های موجود در تعیین نام نویسندگان مقاله های علمی می پردازد. مقاله ی حاضر نوعی مقاله ی مروری است که با جست و جوی مقاله های مرتبط با موضوع در موتورهای جست وجوی علمی طی سال های 1985 تا 2014 میلادی انجام شده است.وجود نویسندگان افتخاری، اجباری، نامریی، و عدم رعایت ترتیب نام نویسندگان از جمله مسائلی است که نشان از عدم رعایت اخلاق در تعیین نام نویسندگان مقاله های علمی دارد. برای حل مشکلات فوق، سازمان های متعددی معیارهای اخلاقی در این حیطه ارائه دادند که مشتمل بر: معیار کمیته ی بین المللی سردبیران مجله های پزشکی، سهم بندی یا تعیین مشارکت، ابزارهای اندازه گیری عینی و راهنمای کشوری اخلاق در انتشار آثار پژوهشی علوم پزشکی بوده است. اما با وجود تمام قوانین مصوب مطالعات همچنان نشان از وجود مشکلات فوق دارند.برای رفع معضلات موجود، تأکید ارزشیابی در سازمان های علمی و پژوهشی باید از سمت تعداد و کمیت مقاله های چاپ شده به سمت کیفیت مقاله ها سوق پیدا کند. تمام ارگان های علمی قوانین تعیین نام نویسندگان را دانسته و اجرا کنند. هم چنین، پیشنهاد می شود نظام های آموزشی، خصوصاً در مقاطع تحصیلات تکمیلی، دوره های آموزشی در زمینه ی اصول اخلاقی چاپ مقاله ارائه دهند و به گونه ای بر این مسائل تأکید شود که منجر به نهادینه شدن این امر در دانشجویان و محققان جوان شود. سپیده محمدی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5469&sid=1&slc_lang=fa ژن ها «طلای سبز» عرصه ی بیوتکنولوژی به شمار می آیند. در حال حاضر، شرکت های چند ملیتی و دولت ها همه ی قاره ها را در جست وجوی این طلای سبز زیر پا می گذارند، به امید این که انسان هایی را با خصوصیت های بی نظیر ژنتیکی که می توانند در آینده به سرمایه تبدیل شوند، کشف کنند. اقتصاد نوین چهارچوبی مشخص برای آنالیز تکنولوژی تازه ای از منظر سودجویی به ما ارائه می-کند، مفهوم سرمایه و بازار را دگرگون می سازد و بنابراین انسان ها یا هر موجود زنده ی دارای ویژگی های ژنتیکی خاص، می توانند هم به سرمایه و هم بازاری بالفعل و بسیار سودآور تبدیل شوند. باری، ثبت منابع ژنتیکی و مالکیت آن، بدون توجه به مبانی ذاتی حقوق بشر بر جامعه تأثیر خواهد گذاشت و باعث نقض حقوق اساسی بشر، به ویژه افراد و گروه های آسیب پذیر در اجتماع، خواهد شد و لذا در کنار توجه به فواید گسترده ی بیوتکنولوژی، در زندگی و سلامت افراد و جامعه ی بشری، نباید استفاده های سوء این فناوری ها را برای برابری، کرامت انسانی، سلامت، اتونومی، دسترسی به اطلاعات، به ویژه با واقعیت اتحاد میان تکنولوژی و قدرت-های اقتصادی نادیده گرفت. انقلاب بیوتکنولوژی می تواند باعث ادعاهایی مبنی بر مالکیت ذات حیات انسانی، صفات حیاتی و ژنتیکی توسط غیر شود و این همان مشکل عینی است که با وقوع انقلاب بیوتکنولوژی، در کشورهای در حال توسعه روی داده است و متعاقباَ مردمان بومی این کشورها به چنین مسائلی واکنش های متفاوتی نشان داده اند. ثریا محمودی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5464&sid=1&slc_lang=fa بسیاری از دانشمندانی که درباره ی کرامت انسانی کار می کنند، کرامت انسانی را ذاتی و برآمده از نهاد مردم می دانند. هم چنین، همگان بر این باورند که کرامت انسانی دارای هستی بیرونی، جدا از هستی مردم نیست. بر این پایه، ناگزیریم کرامت را اعتباری و پیمانی یا انتزاعی و برگرفته بدانیم. دریافت شهودی و پایدار کرامت، هرچند که از سوی همه پذیرفته نیست، دست کم نگاه باورداران را از اعتباری بودن کرامت دور کرده است. بیش تر گمان می شود که کرامت پیمانی، نپذیرفتن کرامت ذاتی است؛ در حالی که این برداشت، نادرست و برآمده از لغزش اندیشه و نبود ریزبینی در شناخت است. نگارنده در تلاش است تا نخست اعتبار یا انتزاع بودن کرامت را بررسی کند و با نگاه به ارزشی بودن مفهوم کرامت و دلالت آن بر باید و نبایدهای اخلاقی و استناد بر نشدنی بودن انتزاع چنین موضوعات از اعیان خارجی، رای بر اعتباری بودن مفهوم کرامت بدهد. نویسنده با نگاه به ضرورت بودن اعتبارگری برای هر اعتبار، به جست وجوی پیمان گزار یا منشأ اعتبار کرامت می پردازد. آن گاه اعتبارات ارزشی درون زاد را بی ارزش و نامعتبر دانسته، هستومندان بیرونی نااندیش یا کهترینه را نیز بی صلاحیت و ناتوان از پیمان گزاری کرامت و مهتری می شمارد. در پاسخ به چگونگی پایداری و دریافت ذاتی کرامت اعتباری نیز، نیاز به پایداری پیمانگزار را به میان می کشد. در پایان نیز آن هستی پایدار اندیشمند مهتر از مردمِ و به مردم مهتری بخش را خداوند دانسته، دریافت شهودی کرامت اعتباری را نیز برآمده از پیوند آفرینشی و همسویی و هم پیمانی نهاد مردم با او می داند. احمد فیاض بخش http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5468&sid=1&slc_lang=fa اعلام خبر بد به بیمار قسمت عمده ای از مراقبت های سلامتی محسوب می شود. از آن جایی که اطلاع رسانی به بیمار و خانواده از حقوق اولیه ی بیمار است، توجه به تجارب بیماران و خانواده ها پس از شنیدن خبر بد می تواند این اطلاع رسانی را هدفمندتر کرده و از آسیب بیش تر به بیمار و خانواده جلوگیری کند؛ لذا پژوهش حاضر به منظور توصیف تجارب بیمار و خانواده پس از شنیدن خبر بد توسط کادر پزشکی انجام شده است. این مطالعه به روش پدیدار شناسی که رویکردی کیفی است، انجام شده است. نمونه ها از میان افراد دارای تجربه ی شنیدن خبر بد در شهر بیرجند و در سال 1392، انتخاب شدند. نمونه گیری مبتنی بر هدف بوده و تا اشباع اطلاعات که در پایان، شمار شرکت کنندگان را به 10 نفر رساند، ادامه یافت. یادداشت برداری نیز برای تکمیل فرآیند گردآوری داده ها به کار برده شد. روش کلایزی جهت تحلیل داده ها به کار رفته و استحکام این مطالعه بر پایه ی معیار دقت در نظر گرفته شده است. آزمودنی ها در گروه سنی 70-25 سال بودند. طبق روش کلایزی در مرحله ی اول 280 کد به دست آمد که همان مفاهیم تدوین شده هستند. در این مرحله از کدهای استخراج شده فهرستی تهیه شد. سپس دسته های موضوعی مختلف که معانی مشابهی داشتند، در پنج دسته ی موضوعی بزرگ تر جای داده شدند که عبارتند از: 1- آشفتگی بدو مواجهه 2- واکنش های تطابقی 3- تسکین معنوی 4-تلاطم خانوادگی 5- حمایت طلبی. نتایج این مطالعه نشان داد که بیمار و خانواده پس از شنیدن خبر بد واکنش های متفاوتی از خود نشان می دهند، لذا کادر پزشکی ضمن آشنایی و آموزش روش های علمی اطلاع خبر بد و با شناخت عکس العمل ها، آشفتگی ها و تلاطم ها و منابع تطابقی و حمایتی به کار برده شده توسط بیمار و خانواده می توانند باعث سازگاری بیش تر بیمار و خانواده با واقعه ی ناگوار و ایجاد آرامش در آن ها شوند محمد جلالی http://journals.tums.ac.ir/ijme/browse.php?a_id=5474&sid=1&slc_lang=fa جو حاکم بر محیط های بالینی از عوامل مؤثر بر کیفیت آموزش بالینی و نگرش دانشجویان به رشته ی تحصیلی خود است. پژوهش حاضر با هدف تعیین ارتباط بین جو اخلاقی اتاق های عمل و نگرش دانشجویان اتاق عمل به رشته ی تحصیلی خود انجام گرفته است.در این تحقیق تحلیلی، کلیه ی دانشجویان اتاق عمل که در نیم سال دوم سال تحصیلی 93-1392 مشغول به تحصیل بودند، وارد مطالعه شدند. در این پژوهش، علاوه بر فرم مشخصات جمعیت شناختی از پرسشنامه های جو اخلاقی بیمارستانی Olson و نگرش تحصیلی دانشجویان برای جمع آوری اطلاعات استفاده شد. داده ها با استفاده از روش های آمار توصیفی و استنباطی شامل ضریب همبستگی رتبه ای Spearman و آزمون Chi-square ، تحت نرم افزار آماری SPSS ویرایش 18 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.اکثر دانشجویان مؤنث (4/61 درصد) و مجرد (8/86 درصد) بوده و میانگین سنی آن ها 54/1±87/20 بود. 9/64 درصد دانشجویان دیدگاه منفی به جو اخلاقی حاکم در اتاق های عمل داشته و 8/51 درصد نگرش مثبت به رشته ی تحصیلی خود داشتند. هم چنین، ارتباط معنی داری بین جو اخلاقی با نگرش دانشجویان اتاق عمل به رشته ی تحصیلی شان یافت شد (56/0r= ،001/0 P≤).با وجود جو اخلاقی منفی اتاق های عمل از دیدگاه دانشجویان، اکثر آن ها نگرش مثبتی به رشته ی خود داشتند، ولی با توجه به وجود ارتباط مستقیم میان این دو، می توان با بهبود جو اخلاقی اتاق های عمل و بهتر کردن نگرش دانشجویان به رشته ی خود، آینده ی شغلی آن ها را تضمین کرد. زهرا اعتباری اصل