اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

بیهودگی اقدامات پزشکی از منظر چهار اصل اخلاق زیستی

سعیده سعیدی تهرانی

به طور کلی، منظور از بیهودگی در پزشکی وضعیتی است که برای بیمار اقدامی (تشخیصی، درمانی، بازتوانی) انجام می شود که برای او نتیجه ای در پی ندارد. پزشک با توجه به تعهدات حرفه ای نباید دست به چنین اقدامی بزند، اگرچه در تعریف بیهودگی ابهامات زیادی وجود دارد و در مطالعات بسیاری به آن اشاره شده است. در مقاله ی حاضر، با مرور مقالات و کتب مربوطه، تلاش شده است تا این بار اقدام بیهوده از منظر چهار اصل اخلاق زیستی دیده شود.تصمیم گیری درباره ی بیهوده بودن یک اقدام، صرف نظر از این که خواست بیمار یا خانواده ی او باشد یا از طرف ارائه دهندگان خدمت پیشنهاد شود، از موارد بسیار حساسی است که می تواند منجر به اتخاذ تصمیمات غیراخلاقی وغیر اصولی در حیطه ی طبابت شود.در رابطه با اتونومی، تفاوت دیدگاه ها در باب هدف درمان، اختلاف در ارزش های پزشک و بیمار و اختلاف نظر افراد درگیر بررسی شده است. هم چنین، ضمن تبیین مفهوم مراقبت های تسکینی، به تفاوت آن با اقدامات درمانی بیهوده و تعیین مرز مشخص آن اشاره می شود. هم چنین، به بررسی مواردی پرداخته می شود که اقدام بیهوده با اهداف متفاوتی از سوی پزشک و سایر ارائه دهندگان خدمات سلامت انجام می پذیرد. این موارد به دلیل عواملی که ممکن است قضاوت پزشک را تحت تأثیر قرار دهد و حتی به دلیل انگیزه های غیراخلاقی مانند مسائل مالی رخ می دهد. در نهایت این که تصمیم سازی اخلاقی در این زمینه نیازمند روشن شدن ابعاد موضوع توسط کارشناسان و اولویت بخشی درست و کارشناسانه، با ملاحظه ی تمام شرایط، از جمله مسأله ی مهم تخصیص منابع محدود سلامت و عدالت در نظام سلامت و قرار دادن اطلاعات لازم در اختیار کادر درمانی است.

توانایی استدلال اخلاقی پرستاران و دانشجویان پرستاری: مطالعه‌ای مروری

محمد زیرک

حرفه ی پرستاری درصدد ارائه ی مراقبت های مبتنی بر شواهد و شایسته و به ویژه بر اساس اصول انسانی و اخلاقی است. ارائه ی مراقبت اخلاقی نیازمند برخورداری از سطح مناسبی از استدلال اخلاقی است. استدلال اخلاقی در سه سطح پیش عرفی، عرفی و پس عرفی دسته بندی می شود. در سطح پیش عرفی افراد بیش تر خودمحور بوده و اطاعت محض را برای جلوگیری از سرزنش ترجیح می دهند. در سطح عرفی افراد بیش تر از قوانین و اصول حاکم اجتماعی در تصمیم گیری های خود استفاده می کنند و در سطح پس عرفی افراد سعی دارند با توجه به اصول اخلاقی، اعمال و رفتار خود را هدایت کرده و برطبق این اصول تصمیمی انسانی و اخلاقی اتخاذ کنند. هدف این مطالعه ی مروری ارائه ی تحلیلی کلی درباره ی متون مرتبط با استدلال اخلاقی به منظور بررسی سطح استدلال اخلاقی پرستاران و دانشجویان پرستاری است. جست وجوی گسترده ای در پایگاه های اطلاعاتی معتبر بین المللی شامل ,Scopus Google scholar Science Direct, Pubmed, Proqust, Elsevier, برای مقاله هایی که بعد از سال 1980 تا انتهای 2014 میلادی منتشر شده اند و پایگاه های اطلاعاتی فارسی Sid, Magiran, Iran medex برای مقاله هایی که بعد از سال 1365 تا پاییز 1393 منتشر شده اند انجام گرفت. از کلیدواژه های متنوعی هم چون «رشد اخلاقی، تکامل اخلاقی، استدلال اخلاقی، پرستار و دانشجوی پرستاری» برای جست وجوی منابع مرتبط استفاده شد. در مجموع، 35 مطالعه مورد بررسی قرار گرفتند.نتایج نشان داد که در اکثر مطالعات بررسی شده، دانشجویان پرستاری و پرستاران در سطح عرفی و پس عرفی استدلال می کنند و دانشجویان پرستاری از نظر اخلاقی در مقایسه با پرستاران در سطح بالاتری از پرستاران استدلال می کنند. مشخص شد که آموزش مفاهیم اخلاقی منجر به رشد استدلال اخلاقی می شود و بین تجارب بالینی و توانایی استدلال اخلاقی رابطه ی معکوسی وجود دارد.اگر چه در اکثر مطالعات، دانشجویان پرستاری و پرستاران در سطح عرفی و پس عرفی استدلال می کنند، هنوز برای مراقبت مطلوب و حرفه ای کافی نیست. بنابراین، ضروری است که اقدامات لازم مانند به سازی محیط های بالینی و آموزش مسائل اخلاقی برای ارتقا بیش تر توانایی استدلال اخلاقی پرستاران و دانشجویان پرستاری به کار بسته شود تا تصمیمات خود را بر اساس اصول اخلاقی و در سطح پس عرفی اتخاذ کنند.

ارائه‌ی مدل رفتار اخلاقی پرستاران با بهره‌گیری از تئوری اخلاق فضیلت‌محور

زهرا نیکخواه فرخانی

هدف پژوهش حاضر شناسایی ابعاد و مؤلفه های رفتار اخلاقی پرستاران و ارائه ی مدل مربوطه، در شبکه ی خدمات درمانی دولتی است. روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش، روش آمیخته است. طرح تحقیق نیز از نوع طرح تحقیق آمیخته ی اکتشافی است چراکه ابتدا روش کیفی انجام پذیرفته و سپس با توجه به نتایج به دست آمده روش کمی انجام می پذیرد. از آن جا که فرضیه های تئوری فضیلت محور بر روند انجام این پژوهش حاکم است، جامعه ی آماری در بخش کیفی کلیه ی پرستاران نمونه کشوری بیمارستان های دولتی شهر مشهد بودند که با توجه به کفایت داده ها 14 نفر مورد مصاحبه قرار گرفتند. برای تحلیل مصاحبه ها از روش تحلیل محتوا استفاده شده و در نتیجه مدل اولیه ی رفتار اخلاقی در سه سطح استخراج شد. در سطح نخست، سه حوزه ی رفتار اخلاقی با بیماران، رفتار اخلاقی با همراهان بیمار و رفتار اخلاقی با گروه درمان قرار گرفت. در سطح دوم، 13 بعد و در سطح سوم، 51 مؤلفه (مضمون) انتزاع شد. سپس در قسمت کمی تحقیق جهت سنجش و برازش مدل، پرسشنامه ای در میان 176 نفر از پرستاران با سابقه ی بیمارستان های دولتی شهر مشهد توزیع شد. جهت تحلیل داده های بخش کمی از روش تحلیل عاملی تأییدی و نرم افزار AMOS بهره گرفته شد. نتایج حاصل از تحلیل عاملی تأییدی گویای آن بود که تمامی ابعاد و مؤلفه ها به جز مؤلفه-ی «آموزش بیمار» مورد تأیید قرارگرفتند. شاخص برازش تطبیقی مدل (CFI= Comparative Fit Index) نیز با استفاده از نرم افزار AMOS 9/0 برآورد شد که نشان از برازش مدل ارائه شده دارد. نتایج حاصل از این پژوهش می تواند راهنمای عمل مدیران منابع انسانی بیمارستان های دولتی باشد تا در بستری فضیلت مندانه به اشاعه ی فضایل اخلاقی پرستاران بکوشند.

بررسی سنجه‌های کرامت انسانی

احمد فیاض بخش

از فرازهایی که در جستار کرامت انسانی باید پرداخته شود، ملاک یا سنجه ی آن است. سخن آن است که چه چیز انسان را سزاوار چنین گرامیداشتی کرده است؟ مردم چه ویژگی دارد که دیگر جانوران ندارند و از این رو گرامی تر از آنان است؟ اگرچه دانش زیست شناسی نیز بر جدایی گونه ها تلاش می کند و از این نگاه در پژوهش های انسانی نیز شایان نگریستن است، در پژوهش های کرامت در جست وجوی آن دسته از جدایی ها هستیم که دگرگونی چیستاری با دیگر جانداران بسازد و بتواند پایه ای برای پیوند کرامت شود. در این راه، دگری های ریخت شناسی، توده ای و ساختار ژنتیکی نمی تواند دارای چنین ویژگی باشد و رفتارها نیز بازگشت به اندیشه ی مردم دارد. این جست وجو دانشمندان را به شناسه ی انسان بر پایه ی خرد رسانید. نگاه نویسندگان بر آن است که خرد نیز نمی تواند پایه ی کرامت باشد. اندازه ای از هوش و خرد در دیگر جانداران و دستگاه ها هست و نمی تواند سازنده ی جدایی چیستاری شود. هم چنین، خرد می تواند در جایگاه ابزاری برای بهتر زیستن، همانند دیگر توانایی ها شمرده شود. در نگاه نویسندگان، توان گزینش یا اختیار، ویژگی جداگر مردم از دیگر جانوران است که رفتارهای آن ها تنها بر پایه ی ساختار آفرینشی یا نیاز برپا می شود. این گزینش چون به برگزیدن آزادانه ی چیزهایی می انجامد که خوب و بد، زشت و زیبا و مفاهیم ارزشی از آن ها بر می آید، می توانند به مردم نسبت ارزشی هماهنگ با خود را بپیوندند. از این رو، گزینش، زمینه ی کرامت را آفریده و گونه ی گزینش، ارزش هماهنگ با خود را به گزیننده خواهد بخشید.

مقایسه‌ی وضعیت هوش اخلاقی پرستاران در بیمارستان‌های نظامی و غیر نظامی

یاسر سعید

امروزه، اخلاق یکی از عوامل مؤثر در فرایند کسب صلاحیت بالینی پرستاران محسوب می شود. این پژوهش با هدف بررسی و مقایسه ی وضعیت هوش اخلاقی پرستاران در بیمارستان های نظامی و غیر نظامی انجام شد. در این مطالعه ی توصیفی - مقایسه ای، 315 پرستار از بیمارستان های شهر تهران و کرمان به روش نمونه گیری در دسترس وارد مطالعه شدند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه ی استاندارد هوش اخلاقی Lennick & Kiel استفاده شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 17، آمار توصیفی و استنباطی، T- test, ANOVA, Chi-square مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. از میان نمونه ها، 149 پرستار شاغل نظامی و 166 پرستار شاغل غیر نظامی بودند. به طور کلی، هوش اخلاقی بیش تر پرستاران در سطح متوسط بود. از طرفی، بین سطح هوش اخلاقی پرستاران نظامی و غیر نظامی تفاوت معنی دار آماری وجود داشت (P<0.001). نتایج پژوهش حاضر بر اهمیت آموزه های اخلاقی در پرستاری تأکید دارد. بنابراین، استفاده از برنامه های آموزشی مناسب در بحث اخلاق به خصوص در آموزش های ضمن خدمت پیشنهاد می شود. علاوه بر این، روند آموزش های دوره ای در بحث اخلاق در بیمارستان های نظامی نیز می تواند مورد توجه قرار گیرد.

ارزیابی باورها و اقدامات حمایتی- حفاظتی پرستاران از بیماران مراجعه کننده به بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در سال 1393

سید ابوالفضل وقار سیدین

حمایت از بیمار یکی از عناصر ذاتی اخلاق حرفه ای در پرستاری است که به حفظ حقوق بیمار کمک می کند. در این راستا، تعداد زیادی از کدهای اخلاقی حرفه ی پرستاری به این نقش پرستاران اختصاص دارد. مطالعه ی حاضر با هدف بررسی میزان باورها و اقدامات حمایتی- حفاظتی پرستاران از بیماران مراجعه کننده به بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی بیرجند در سال 1393 انجام شد. داده های این مطالعه ی توصیفی- مقطعی توسط پرسشنامه ی مشخصات فردسنجی و پرسشنامه ی حمایتی- حفاظتی Hanks از 248 پرستار شاغل در شش بیمارستان واقع در استان خراسان جنوبی که به روش طبقه ای تصادفی شده انتخاب شده بودند، جمع آوری شد. پایایی پرسشنامه با محاسبه ی ضریب آلفای کرونباخ 74/0 محاسبه شد. داده های به دست آمده در نرم افزار SPSS ویرایش 16 با استفاده از آزمون های توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. اکثر پرستاران شرکت کننده در این مطالعه (6/80 درصد) دارای سطح حمایت متوسط با میانگین نمره ی کلی 65/13±39/137 بودند. هم چنین، بعضی از مؤلفه های حمایت با متغیرهای سابقه ی شرکت در برنامه های آموزش اخلاق به عنوان فراگیر، سن، سابقه ی کاری، بخش محل خدمت و وضعیت استخدامی ارتباط آماری معنی داری داشتند (05/0>P). به عبارتی، میانگین نمره ی کلی حمایت پرستار از بیمار و برخی از مؤلفه های آن در پرستاران دارای سابقه ی شرکت در برنامه های آموزش اخلاق به طور معنی داری بیش تر از پرستارانی بود که این سری از برنامه ها را نگذرانده بودند. هم چنین، حمایت از بیماران در پرستاران دارای سن و سابقه ی کاری بالا، شاغل در بخش اورژانس و دارای استخدام رسمی بیش تر بود. بر اساس یافته ها می توان نتیجه گرفت که حمایت پرستاران از بیماران نسبتاً مناسب است. با این حال، برای ارتقاء آن نیاز به اتخاذ راهکارهای مناسب است. در این راستا، شرکت پرستاران در دوره های آموزش اخلاق می تواند منجر به افزایش حمایت از بیمار شود. از سویی، تلاش مدیران جهت تبدیل وضعیت استخدامی پرستاران به استخدام رسمی و ایجاد امنیت شغلی احتمالاً خواهد توانست باورها و اقدامات حمایتی- حفاظتی آنان از بیماران را ارتقا دهد.

بررسی ارزش‌های حرفه‌ای از دیدگاه دانشجویان پرستاری استان کرمان: مطالعه‌ای توصیفی

اعظم پوراعما

ارزش های حرفه ای پرستاری منجر به افزایش کیفیت مراقبت از بیمار و رضایت شغلی بین پرستاران می شود. با توجه به این که ارتقا ارزش های حرفه ای یک جنبه ی مهم در آموزش پرستاری است؛ هدف از این مطالعه بررسی ارزش های حرفه ای دانشجویان نیم سال آخر کارشناسی دانشکده های پرستاری استان کرمان است. در این مطالعه ی توصیفی – مقطعی 152 نفر از دانشجویان نیم سال آخر کارشناسی پرستاری (93-92) پنج دانشکده ی پرستاری استان کرمان (کرمان، بم، جیرفت، زرند و رفسنجان) در مطالعه شرکت کردند. با استفاده از پرسشنامه ای دو قسمتی ویژگی های دموگرافیک دانشجویان و دیدگاه آن ها نسبت به ارزش های حرفه ای پرستاری توسط مقیاس بازنگری شده ی ارزش های حرفه ای پرستاری در پنج بعد (مراقبت، عمل گرایی، حرفه ای شدن، اعتماد و عدالت) جمع آوری شد. پایایی اندازه گیری شده برای این پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 91/0 است. اطلاعات با آزمون های توصیفی (میانگین و انحراف معیار)، استنباطی ناپارامتریک Mann-Withney U و ضریب همبستگیSpearman و در نرم افزار SPSS ویرایش 18 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. از بین پنج بعد ارزش حرفه ای، دانشجویان بیش ترین میانگین نمره (6/4±8/37) را به بعد مراقبت و پایین ترین میانگین نمره (92/1±68/12) را به بعد عدالت اختصاص داده بودند. بین سن و ارزش حرفه ای همبستگی منفی معنی دار وجود داشت (02/0-=r، 01/0=P). آزمون Mann-Withney U نشان دهنده ی ارتباط معنی داری بین جنسیت و ابعاد عمل گرایی، اعتماد، حرفه ای شدن و عدالت (05/0>P) و هم چنین، بین میانگین کل نمره ی ارزش حرفه‎ای و شهر محل تحصیل بود (003/0 P=). اولویت بندی ابعاد ارزش حرفه ای از دیدگاه دانشجویان به ترتیب شامل بعد مراقبت، اعتماد، عمل گرایی، حرفه ای شدن و عدالت بود؛ اما دانشجویان در آستانه ی فارغ التحصیلی از اهمیت برخی از ابعاد آگاهی کافی نداشتند؛ بنابراین، نیاز است تدبیری به کار رود که دانشجویان با بهره گیری از برنامه ریزی مناسب و استفاده از روش ها و استراتژی های مؤثر آموزشی در ارزش گذاری تمامی ابعاد توانمند شوند.

ارتباط اخلاق پزشکی و فقه پزشکی

علیرضا پوراسماعیلی

چکیده فارسی ندارد#####