اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

واکاوی بایسته های اخلاقی در زمینه‌ی سرطان های کودکان

مرجان مردانی حموله

بایسته های اخلاقی در زمینه ی سرطان های کودکان، یکی از مهم ترین مسائل مطرح در خدمات پزشکی است. هدف این مطالعه، واکاوی این مسأله بود. مطالعه ی حاضر، بر مبنای یک نمونه در گراند راند اخلاق پزشکی مرکز طبی کودکان تهران انجام شده است. نمونه ی معرفی شده، یک دختر 13 ساله است که 5 سال پیش برای وی تشخیص سرطان تخمدان چپ داده شده بود. بیمار اظهار کرد که از طرف خانواده، پزشکان و سایر کارکنان درمانی در جریان بیماری و نوع عمل جراحی قرار نگرفته است. هم چنین، خانواده خبر بیماری فرزندشان را انکار می کردند. با این حال، بیمار برای سازگار شدن با شرایط پیش آمده تلاش می کرد. در نهایت، وی پس از شیمی درمانی و جراحی بهبود یافت. یافته های مطالعه نشان داد که کارکنان درمانی می توانند در جهت سازگاری بهتر کودک مبتلا به سرطان و خانواده ی وی با در نظر داشتن بایسته های اخلاقی مرتبط با بیماری، همکاری کنند. این امر با فراهم کردن منابع حمایتی برای کودکان مبتلا به سرطان و خانواده های ایشان میسر می شود

بررسی ویژگی‌های قرارداد جانشینی در بارداری در پرتو اخلاق و حقوق

رضا عمانی سامانی

هر قراردادی در نظام حقوقی ایران دارای یک سری ویژگی هایی است که تبیین این ویژگی ها در فهم دقیق آن عقد بسیار مؤثر است. از جمله ی این ویژگی ها می توان به لازم یا جایز بودن، معوض یا مجانی بودن، منجز و معلق بودن، تشریفاتی و رضایی بودن و... اشاره داشت. قرارداد جانشینی در بارداری که به موجب آن اسپرم و تخمک لقاح یافته ی زن و شوهر نابارور به رحم زن دیگر به منظور نگه داری و رشد منتقل شده که طفل پس از تولد به صاحبان اسپرم و تخمک تحویل داده شود نیز واجد یک سری ویژگی هایی است که جایگاه این عقد را با توجه به غیر معین بودن ماهیت آن در بین سایر عقود مشخص می کند. در این مقاله به بررسی این نکته می پردازیم که قرارداد جانشینی در بارداری دارای چه ویژگی هایی است

ارزش‌شناسی حکمت اشراق و تلویحات آن در اخلاق حرفه‌ای روان‌شناسان و روان‌درمانگران

داود دهقان

ارزش شناسی یکی از مهم ترین قلمروهای مکاتب فلسفی است که به مقولات زیبایی شناسی و اخلاق می پردازد. ارزش شناسی با اخلاق به طور عام و اخلاق حرفه ای به طور خاص در ارتباط است. امروزه، نظام های اخلاقی به دنبال پاسخ گویی به نیازهای انسان در زمینه های مختلف هستند؛ یکی از حوزه هایی که اخلاق به آن وارد شده، اخلاق حرفه ای روان درمانگران است. در این نوشتار با مبنا قرار دادن ارزش شناسی حکمت اشراق به مثابه ی یکی از فلسفه های اصلی اسلامی، به دنبال استخراج اصول و روش های اخلاق حرفه ای آن برای روان شناسان و روان درمانگران هستیم. شیخ اشراق برای دست یابی سالک به تزکیه ی نفس و تصفیه ی دل بر اساس مبانی ارزش شناسانه ی حکمت اشراق، دستورالعمل هایی را توصیه کرده است. هدف این مقاله استخراج تلویحاتی از این نظام ارزشی جهت روان درمانگران است. روش این پژوهش از نوع توصیفی - تفسیری است. اهلیت داشتن، صداقت، پرهیز از ظلم، خیرخواهی، امانت داری، مسؤولیت پذیری، توجه به کرامت انسانی و سکوت از جمله مفاهیم اخلاقی در حکمت اشراق هستند که اگر روان درمانگران بتوانند حتی بعضی از این ویژگی ها را در خود تحقق بخشند، توانایی آن ها در فرایند مشاوره و روان درمانی به مراتب افزون تر خواهد شد

مروری بر یوژنیک و سیر تحولی آن

لیلا خواست خدایی

یوژنیک یا علم اصلاح نژاد انسان، جنبشی مبتنی بر مفاهیم زیست شناسی است که از کاربرد اقداماتی در جهت بهبود ساختار ژنتیک جمعیت های انسانی حمایت می کند و در برهه ای از زمان در شؤون متعددی از اجتماع از جمله حقوق و مجازات مورد استناد قرار می گرفته است. در واقع، تحت سیاست های یوژنیکی که مبانی آن از سوی زیست شناسان، متخصصان بهداشت عمومی و پزشکان مورد تأیید قرار گرفته بود، حکم به حذف افرادی خاص از مجموعه ی ژنی جوامع انسانی داده می شد و از این قِبَل شمار زیادی از انسان ها تحت عقیم سازی واقع می شدند. این مبانی، البته از سوی دیگر، مورد تأیید اقتصاددانان و حقوق دانانی بود که دستی در طراحی و اجرای سیاست های دولتی در کشورهای مختلف داشتند. چاپ دو مجله ی مستقل در حوزه ی یوژنیک و ارائه ی تحقیقات مختلفی که تأثیر ژنتیک بر رفتار و درستی سیاست های یوژنیکی را تأیید می کرده اند، خود نشان دهنده ی اوج مقبولیت علمی این جنبش زیستی - اجتماعی است. البته اقبال به این علم و سیاست های مرتبط با آن، پس از اقدامات لجام گسیخته ی آلمان نازی در عقیم سازی ده ها هزار نفر از معلولان ذهنی/حرکتی تحت تأثیر قرار گرفت و آرام آرام زمزمه ی انتقادهای اخلاقی و علمی در زیر سؤال بردن مبانی یوژنیک به گوش رسید تا این که در دهه ی 1970 میلادی دیگر کم تر کسی از یوژنیک سخنی بر زبان می راند. در مقاله ی حاضر، مفهوم یوژنیک، سیاست های مبتنی بر آن و دوره های اوج و افول و احیای مجدد آن، مورد بحث قرار می گیرد تا با نگاهی آگاهانه تر به این مقوله، اتخاذ سیاست های کارآمدتر بهداشتی- اخلاقی در حوزه ی سلامت جامعه با حساسیت بیش تری انجام شود

فرصت‌ها و تهدیدهای اخلاق پساساختارگرایی بر اخلاق پرستاری

علی ایمان زاده

تئوری های پرستاری همواره ریشه در مکتب های فلسفی دارند. پذیرش یک مکتب فکری در جهت دهی به فعالیت های نظری، عملی و بالینی یک پرستار نقش ایفا می کند. در این مقاله ی مروری ضمن بررسی ویژگی های عمومی پساساختارگرایی و اخلاق مبتنی بر پساساختارگرایی، فرصت ها و چالش های پساساختارگرایی و اخلاقیات آن برای پرستاری مورد بحث و بررسی واقع شد. حیطه ی اخلاق در پرستاری یکی از حیطه هایی است که با ورود پساساختارگرایی تحت تأثیر قرار گرفته است. اخلاق در این مکتب از ویژگی هایی هم چون محلی و کوچ گرایانه، گفتمانی، دموکراتیک، نسبی، ریزومی و غیر مرجعیتی بودن برخوردار است. با وجود پیامدهای مثبت این مکتب فکری برای پرستاری، هریک از ویژگی های مذکور در جوامع دینی چالش هایی برای حوزه ی اخلاقیات پرستاری به دنبال دارد که از جمله مهم ترین آن ها می توان به نسبیت گرایی ارزشی، نفی سلسله مراتب، نفی الگوگرایی و نفی فضای بازنمایی در حوزه ی اخلاق اشاره کرد که در مقابل آموزه های اخلاق پرستاری تدوین شده در کشورمان قرار دارد.

ارزیابی اخلاق حرفه‌ای پزشکان از دیدگاه پزشکان، پرستاران و بیماران در یکی از بیمارستان‌های دانشگاهی

علی واشقانی فراهانی

در طی دو دهه ی اخیر، تعاریف پروفشنالیسم به مرور تکامل یافته و ابزارهای متعددی برای سنجش آن طراحی و به اجرا گذاشته شده است. هدف از این مطالعه ارزیابی میزان رعایت پروفشنالیسم از دیدگاه پزشکان، پرستاران و بیماران با استفاده از پرسشنامه در یک بیمارستان تخصصی بوده است. از بین 8 شاخص تعهد حرفه ای بالاترین نمره به ارتقای توانمندی حرفه ای و رازداری اختصاص یافت. در مورد 2 شاخص «ارتقا توانمندی» و «رازداری بیمار» بین نظر بیماران و نظر گروه پرستار و پزشک اختلاف معنی داری مشاهده شد (P<0.0001). این اختلاف برای 3 محور «حفظ رابطه ی مناسب با بیماران»، «بهبود دسترسی به خدمات» و «توزیع عادلانه ی منابع محدود» بین گروه پرستاران با بیماران و پزشکان معنی دار بود.در 3 محور «تولید دانش»، «اعتماد از طریق مدیریت تعارضات منافع» و «مسؤولیت های حرفه ای» تنها اختلاف بین گروه پرستاران و بیماران معنی دار بود (P<0.0001). با توجه به اختلافات معنی دار آماری بین گروه پرستاران و 2 گروه دیگر، به نظر می رسد نظرات گروه پرستاری با شناخت عمقی تر و تماس طولانی تری که از عملکرد پزشکان دارند، در زمینه ی ارتقا توانمندی حرفه ای پزشکان منطقی تر باشد.

بررسی ارتباط هوش اخلاقی و اجتماعی با نگرش پرستاران نسبت به آموزش بیماران

مظفر غفاری

هوش اخلاقی و اجتماعی در محیط های درمانی که از نظر تفاوت های فردی و شخصیتی از تنوع بسیاری برخوردار هستند، باعث افزایش سازگاری پرستاران شده و عملکرد شغلی آنان را تحت تاثیر قرار می‏دهد. هدف این مطالعه بررسی ارتباط هوش اخلاقی و اجتماعی با میزان نگرش پرستاران نسبت به آموزش بیماران است. روش پژوهش توصیفی از نوع همبستگی بوده و نمونه ی آماری این تحقیق شامل 200 نفر از پرستاران استان آذربایجان غربی در سال 1393 بودند که با استفاده از فرمول کوکران و به روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه ی هوش اخلاقی Lennick و Kiel، مقیاس هوش اجتماعی Thet و مقیاس محقق ساخته ی نگرش پرستار نسبت به آموزش بیمار استفاده شد. سپس داده ها با استفاده از آزمون ضریب همبستگی Pearson و تحلیل رگرسیون چندگانه مورد تحلیل قرار گرفتند. بین نگرش پرستاران نسبت به آموزش بیماران با متغیر هوش اجتماعی (442/0 =r و001/0=P)، خرده مقیاس درستکاری هوش اخلاقی (554/0 =r و 001/0= P)، خرده مقیاس بخشش هوش اخلاقی (283/0 =r و002/0=P)، خرده مقیاس مسؤولیت پذیری هوش اخلاقی (292/0 =r و 001/0=P) و خرده مقیاس دلسوزی هوش اخلاقی (353/0 =r و001/0= P) رابطه ی مثبت و معنی دار به دست آمد. نتایج ضریب همبستگی چند متغیری به روش Enter نشان داد که متغیر هوش اجتماعی و خرده مقیاس های هوش اخلاقی در تبیین متغیر نگرش پرستاران نسبت به آموزش بیماران (426/0=R2) سهیم بودند. آموزش به بیمار از مسؤولیت های اصلی پرستاران است. از آن جا که نتایج به دست آمده نشان داد بین هوش اجتماعی و خرده مقیاس های هوش اخلاقی با نگرش پرستاران نسبت به آموزش بیماران رابطه ی مثبت و معنی دار وجود دارد، بنابراین، برای افزایش عملکرد آموزشی پرستاران لازم است هوش اخلاقی و اجتماعی آنان از طریق آموزش گروهی تقویت شود.

بررسی میزان رعایت حریم خصوصی بیماران بستری در بیمارستان‌های آموزشی درمانی شهر زنجان

منصور غفوری فرد

از جمله عوامل مهم در ایجاد رضایت خاطر بیماران بستری، احترام به حریم خصوصی بیماران است که رعایت آن باعث تسریع در بهبودی آن ها شده و دوران بستری را کاهش می دهد. لذا این مطالعه با هدف تعیین میزان رعایت حریم بیماران در بیمارستان های آموزشی درمانی شهر زنجان در سال 1390 انجام شده است. در این پژوهش توصیفی مقطعی تعداد 256 نفر از بیماران بستری بر اساس نمونه گیری چندمرحله ای انتخاب و پرسشنامه را تکمیل کردند. پرسشنامه مشتمل بر دو بخش بود که در بخش اول مشخصات فردی، در بخش دوم جنبه های مختلف حریم جسمی و فیزیکی مورد سنجش قرار گرفت. داده ها توسط نرم افزار SPSS ویرایش 21 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج مطالعه نشان داد که بیش ترین نسبت نمونه ها (2/76 درصد)، از منشور حقوق بیماران اطلاع نداشتند. بر اساس یافته ها، قلمرو جسمی و فیزیکی بیماران در اغلب اوقات (2/49 درصد) رعایت شده است. با این وجود، بیش ترین نسبت نمونه ها (3/56 درصد) اعلام کردند که پرسنل بخش در هنگام معاینه یا انجام مراقبت هرگز در اطراف تخت پرده نمی کشند. میانگین احترام به حریم بیماران در افراد مجرد (14±23/51) کم تر از افراد متأهل (13±88/58) بود (035/0=P). بر اساس این مطالعه اکثر بیماران از حقوق بیمار آگاهی نداشتند و برخی از معیار های حریم فیزیکی رعایت نشده بود. بنابراین، توجه بیش تر مسؤولین جهت برنامه ریزی اصولی برای رعایت حریم بیماران در تمامی زمینه های درمانی و آموزشی ضروری به نظر می رسد.