اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

اخلاق فضیلت و تصمیم‌گیری اخلاقی در پزشکی

انسیه مدنی

اخلاق فضیلت دیدگاهی فاعل محور است که به جای پرداختن به عمل صواب و خطا، به شخصیت خوب و بد می پردازد و بر فضایل و منش اخلاقی فاعل استوار است، از این رو با حرفه ی پزشکی قرابت بسیار دارد. چرا که این حرفه بسیار متأثر از رابطه ی پزشک و بیمار است، و وجود یک منش اخلاقی در پزشک، تأثیر بسیار مثبتی بر این رابطه دارد. در عین حال، این مسأله در مباحث اخلاق کاربردی و از جمله اخلاق پزشکی مطرح است که نظریه ی اخلاقی باید با گفتن این که «چه باید انجام دهیم؟» معیاری برای تصمیم گیری اخلاقی ارائه دهد، چیزی که به نظر برخی فیلسوفان، با مبانی اخلاق فضیلت ناسازگار است. ادعای این مقاله آن است که اخلاق فضیلت می تواند با تمسک به فاعل فضیلت مند و تأکید بر فضایل، قواعد و دستورالعمل هایی ارائه دهد که به تصمیم گیری در معماهای دشوار پزشکی کمک کند. این ادعا با ارائه ی نمونه هایی درباره ی سقط جنین و فروش کلیه برای پیوند عینیت می یابد. از مهم ترین مزایای اخلاق فضیلت، سیاق محوری و توجه به واقعیات مرتبط، اهمیت عواطف و انگیزه های احتمالی افراد درگیر، و بالاخره الگومحوری با ابتناء بر حساسیت و حکمت عملی فاعل فضیلت مند است که سبب می شود این نظریه در حل مسائل اخلاق پزشکی، جایگاه بهتری نسبت به سایر رویکردها داشته باشد.

مروری برآیین تعلیم و تربیت اسلامی در آموزش پزشکی

نیکزاد عیسی زاده

دین اسلام با نگرشی الهی گونه به انسان و فلسفه ی حیات، هندسه ی تعلیم و تربیت خویش را بر اساس نظامی کارآمد و جامع بنا کرده است و تمام ابعاد وجودی انسان را مبتنی بر آموزه های وحیانی (قرآن و روایات) به رشد و بلوغ می رساند. بنابراین، شخص «انسان» به عنوان محور نظام تربیتی اسلام جایگاه ویژه ای را به خود اختصاص داده و در جغرافیای شریعت از قداست خاصی برخوردار است.در این میان، پیگیری آیین تعلیم و تربیت اسلامی در عرصه ی آموزش پزشکی که یکی از دو بعد اصلی انسان یعنی «بعد جسمانی» را هدف تلاش خویش قرار داده است، موضوع حائز اهمیتی است که رد پای آن را باید در متون اولیه ی دینی یعنی آیات و روایات جست وجو کرد. استادان و دانشجویان اصلی ترین زیربناهای علم و دانش هستند و تهذب و توانمندی آن هاست که سعادت و شکوه معنوی، اخلاقی و علمی یک جامعه را رقم می زند. البته نقش دانشگاه های علوم پزشکی را در آموزش جوانان مستعد و تربیت متخصصان برای نظام سلامت جامعه، به عنوان مقدمه ی ضروری توسعه ی پایدار کشور، نباید فراموش کرد و این در صورتی محقق می شود که استاد توانمند و با انگیزه، حضور و کوشش کافی در امر پرورش و آموزش داشته باشد. آن چه پژوهش حاضر وجه همت خود ساخته است، مروری بر اصول و آیین ویژه ای است که معلمان مشتاق برای تربیت انسان های کارآمد و شاگردان این عرصه به آن ها نیازمند بوده و توفیق ایشان در نیل به اهداف بلند و مقدس تعلیم و تربیت، در گرو آشنایی، رعایت و مراقبت همیشگی از آن هاست.

پزشکی از راه دور: مروری بر مزایا، معایب و چالش‌های اخلاقی

مهشاد نوروزی

امروزه فناوری ارتباط الکترونیکی مدل جدیدی از ارتباط پزشک و بیمار را مطرح می کند. ارتباط درست و مؤثر پزشک و بیمار می تواند نقش بسیار مهمی در روند درمانی بیماران داشته باشد. این شکل جدید ارتباطی می تواند با بهبود دسترسی به خدمات و ارائه ی ارزان و سریع آن، فارغ از مرزهای جغرافیایی نقش مهمی در جهت ارتقاء نظام سلامت ایفا کند. هم چنین، با ارائه ی خدمات به نقاط محروم و دورافتاده و در زمان های بحرانی نقش مهمی در جهت تحقق عدالت در جامعه داشته باشد. برای تحقق این امر شناخت ملاحظات اخلاقی خاص این نوع جدید ارتباطی نیز امری ضروری محسوب می شود. در واقع، این نوع ارتباط، به دلیل شکل و ماهیت مجازی آن نیازمند شناسایی و رعایت ملاحظات اخلاقی خاص خود است تا با مد نظر قرار دادن این نکات، راه رسیدن به اهداف و مزایای مطرح در آن هموار شود. نمونه های موفق پزشکی از راه دور در سراسر جهان کم نیستند و استفاده از این تکنولوژی راه حل کمکی برای فرآیند درمانی و ارائه ی خدمات سلامت محسوب می شود. از سوی دیگر، استفاده از این تکنولوژی در ایران، با توجه به وسعت جغرافیایی آن، می تواند در پاره ای از موارد امکان دسترسی افراد را به مشاوره و خدمات پزشکی لازم فراهم کند. بنابراین، شناسایی چالش های اخلاقی آن در حوزه های مختلف از جمله رضایت، رازداری و حریم خصوصی و تعهدات حرفه ی پزشکی و پیش بینی تمهیدات لازم در این زمینه، بسیار مهم و نیازمند توجه ویژه از سوی مسؤولان است تا بهترین و مناسب ترین استفاده از این شکل ارتباطی جدید صورت گیرد.

مفهوم، مصادیق و خاستگاه حق تولیدمثل و باروری انسان در اسلام و اخلاق و حقوق لیبرال

محدثه معینی فر

حق تولیدمثل و باروری انسان، یکی از حق هایی است که در حقوق کشورهایی چون آمریکا و انگلیس مورد توجه واقع شده است. توجه به این حق با توسعه ی روش های کمک باروری و هم چنین روش های جلوگیری از بارداری روز به روز رو به افزایش است و نیز جنبه های مختلفی یافته است. شاید بتوان ادعا کرد که طرح این مباحث از سوی حقوقدانان مذکور به جهت چالش هایی است که ورود روش های نوین به عرصه ی فرزندآوری به وجود آورده اند. جدال میان افراد یا افراد و دولت در این موضوع و قوانین مناسب که توانایی کنترل و هدایت فعالیت های این عرصه را داشته باشد، همیشه مورد توجه دولت ها، قانون گذاران ملی و بین المللی و ادیان بوده است.این پژوهش به روش اسنادی و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی صورت گرفته است. در نهایت، می توان چنین نتیجه گرفت که در حوزه ی اخلاق زیستی و حقوق کشورهای غربی همواره از این موضوع با عنوان حق و نه تکلیف و وظیفه یاد می شود، در حالی که در ادیان مسیحیت و یهودیت از آن به عنوان یک الزام و وظیفه یاد می شود، اما اسلام برخلاف این دو دین، اختیار فرزندآوری و عدم آن را به دست زوجین داده است، البته این موضوع تعارضی با تعالیم و آموزه های اسلام در توجه به نسل و زادآوری ندارد.

بررسی عوامل مرتبط با رضایت به اهدای عضو در خانواده‌های بیماران با مرگ مغزی بستری در بیمارستان‌های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد

ندا پروین

نیاز به اهدای عضو در حال افزایش است، در حالی که میزان رضایت به اهدای عضو ناکافی است. از جمله مهم ترین عوامل محدود کننده ی اهدای عضو، عدم رضایت خانواده است، لذا تعیین علل و عوامل مرتبط با این موضوع حائز اهمیت است. هدف از مطالعه ی حاضر، تعیین عوامل مرتبط با رضایت به اهدای عضو در خانواده های بیماران با مرگ مغزی بستری در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد بود. در این مطالعه ی توصیفی، علل پذیرش اهدای عضو توسط خانواده، با استفاده از پرسشنامه ی محقق ساخته، در 54 عضو خانواده ی بیماران مرگ مغزی بستری در بیمارستان های وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد در سال های 1382 لغایت 1391 بررسی شد. اطلاعات به کمک نرم افزار آماری SPSS ویرایش 16 به شکل میانگین، فراوانی و درصد گزارش شد.میانگین سن افراد متوفی 72/13±38/31 سال بود. تصادفات (3/59 درصد) فراوان ترین عامل مرگ مغزی بود. به علاوه 2/72 درصد متوفیان مرد بوده و در حدود 37 درصد از خانواده ها با اهدای عضو موافقت کرده بودند. میانگین سن عضو خانواده ی شرکت کننده در مطالعه9/8±15/42 سال بود. اعتقاد به خیر بودن و باور مذهبی (100 درصد)، اطمینان از تلاش پرسنل و تیم درمانی برای نجات بیمار (100 درصد) و اطمینان از تشخیص پزشک (100 درصد) به عنوان فراوان ترین عوامل مؤثر در موافقت خانواده با اهدای عضو مطرح شده بود. در این مطالعه باورهای مذهبی و اطمینان از عملکرد پرسنل درمانی از جمله عوامل برجسته در رضایت به اهدای عضو خانواده ی بیماران مرگ مغزی بوده و توجه ویژه به این فاکتورها در راستای افزایش تعداد موارد اهدای عضو و برنامه ریزی مسؤولان مربوطه ضروری به نظر می رسد.

بررسی شکایات ثبت شده در واحد حاکمیت بالینی مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) تهران در دو سال

شهرام صمدی

هدف از انجام این مطالعه، بررسی علل شکایات مردمی از پزشکان و پرسنل مجتمع بیمارستانی امام خمینی(ره) و دستیابی به راهکاری مناسب جهت کاهش این شکایات است. جهت اجرای آن، از فرم ثبت شکایات مردمی موجود در واحد حاکمیت بالینی مجتمع بیمارستانی امام خمینی (ره) استفاده شد که در آن سن و جنس شاکیان، میزان سواد، بخش مربوطه، نوع شکایت و... درج شده است. اطلاعات مربوطه از فروردین 1391 تا اسفند 1392 استخراج شد. از 309 مورد شکایت ثبت شده، 174 مورد در سال 1391 و 135 مورد در سال 1392 ثبت شده بود. شاکیان با میانگین سن 5/50 سال و بیش تر مرد بودند. 6/69 درصد از شاکیان میزان سواد دیپلم یا کم تر داشتند. بیش ترین میزان شکایت از بخش اورژانس با 2/16 درصد ثبت شده بود. 5/48 درصد شکایات از پزشکان و 7/22 درصد آن از پرستاران بود. در 5/62 درصد از موارد، شخص شکایت شونده مورد برائت قرار گرفته و در 34 درصد از موارد محکوم شده است. مهم ترین علل شکایت، عدم رضایت از خدمات درمانی با 1/40 درصد و برخورد نامناسب با 6/36 درصد بودند. در کل، مهم ترین علت شکایت از پزشکان، عدم رضایت از خدمات درمانی و شایع ترین علت شکایت در کادر بیمارستانی به استثنا پزشکان، برخورد نامناسب بود. از این رو، با تأکید بیش تر بر آموزش مستمر دانشجویان و دستیاران درجهت افزایش دانش و مهارت های علمی و فنی، ارائه ی اطلاعات کافی به بیمار قبل از انجام فرآیندهای تشخیصی یا درمانی، ارتقای سطح فنی و تجهیزاتی مراکز درمانی، آموزش جامعه و بالا بردن سطح آگاهی مردم از روند درمان، ارائه ی توضیحات لازم حین درمان، اخذ رضایت آگاهانه و برائت، انتخاب صحیح افراد کادر درمان، قرار دادن افراد در محل مناسب و برگزاری کارگاه مهارت های ارتباطی، می توان شکایات را کاهش داد.

سخاوتمندی دانشی پرستاران: اثر ویژگی‌های فردی و عوامل سازمانی (پژوهشی در بیمارستان شهید بهشتی(ره) شهرستان یاسوج)

حبیب الله رعنایی کردشولی

هدف از انجام پژوهش حاضر، بررسی اثر عوامل فردی و سازمانی بر سخاوتمندی پرستاران در تسهیم دانش حرفه ای شان با سایر همکاران است. برای این منظور، جهت گردآوری داده های مورد نیاز از مجموعه ای از پرسشنامه های پژوهش های پیشین استفاده شده است و داده های گردآوری شده از نمونه مورد بررسی (پرستاران شاغل در بیمارستان شهید بهشتی(ره) یاسوج) نیز با استفاده از آزمون های توصیفی (نرم افزار SPSS) و هم چنین، مدل سازی معادلات ساختاری مبتنی بر واریانس (نرم افزار Smart PLS) مورد تحلیل قرار گرفتند. طبق یافته ها، در میان عوامل سازمانی، جو سازمان، سرپرستی و اقدامات مدیریت منابع انسانی با میزان تأثیر 25/0، 10/0 و 05/0 ، به ترتیب، بیش ترین تأثیر را بر سخاوتمندی دانشی پرستاران داشته اند. هم چنین، در میان ویژگی های فردی نیز احساس لذت از کمک به دیگران (با میزان تأثیر 32/0) و اعتماد به همکاران (با میزان تأثیر 16/0)، به ترتیب دارای بیش ترین تأثیر بر سخاوتمندی دانشی پرستاران بودند. این در حالی است که خودکارآمدی دانشی ادراک شده ی آن ها، اثر معنی داری بر رفتار تسهیم دانش آن ها نداشته است. به عنوان نتیجه ای کلی، می توان گفت که ویژگی های فردی (به استثناء خودکارآمدی دانشی) و عوامل سازمانی هر دو بر سخاوتمندی دانشی پرستاران مؤثر هستند؛ اما این تأثیرگذاری به طور متوسط در میان عوامل فردی بیش تر است

تعامل با رسانه: اهمیت حفظ حریم خصوصی بیمار

پونه سالاری

چکیده فارسی ندارد#####