اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

تأثیر انستیتو پاستور ایران بر کنترل بیماری‌های همه‌گیر، در اوائل قرن بیستم بر پایه‌ی اسناد

مسعود کثیری

یکی از معضلات اصلی که تا اوائل قرن بیستم، جامعه ی ایران را تهدید می کرد و علی رغم گذشت قرن ها از شروع تمدن ایرانی، باعث شد جمعیت کشور از حدود شش ملیون نفر تجاوز نکند، شیوع بیماری های همه گیر و عفونی و مرگ و میر ناشی از آن بود. از دوران شروع حکومت قاجار ها، پادشاهان و حاکمان به فکر کنترل بیماری های همه گیر افتادند و تلاش نمودند با به کارگیری روش های مدرن، مانند انجام واکسیناسیون علیه برخی بیماری ها نظیر آبله، جلوی مرگ و میر ناشی از بیماری ها را بگیرند.

در سال 1919 میلادی، شاهزاده فیروز میرزا نصرت الدوله، به عنوان رئیس هیأت اعزامی ایران به کنفرانس صلح پاریس، برگزیده شد. دکتر محمدخان معتمد، پزشک شخصی فرمانفرما، یکی از اعضای این هیأت بود و هنگامی که در پاریس بودند، فیروز میرزا را به دیدن مؤسسه ی پاستور برد. نصرت الدوله تحت تأثیر فعالیت های این مؤسسه قرار گرفت و مصمم به تأسیس مؤسسه ی مشابهی در ایران شد.

نتایج این پژوهش که بر پایه ی اسناد و شواهد کتبی برجای مانده از آن دوران انجام شده است، نشان می دهد که تأسیس این مؤسسه، آثار و تبعات فراوانی در ایران بر جای گذارد و در کنار سایر اقدامات صحی دولت، ضمن تغییر در الگوی سلامت عمومی و جغرافیای پزشکی بیماری های واگیر در ایران، باعث کنترل بسیاری از بیماری ها شد.

رابطه‌ی قاعده‌ی احسان با فعالیت امدادگران داوطلب در بلایا

علی خاجی

بلایا، سوانح و حوادث که معمولاً به طور ناگهانی و بدون پیش بینی رخ می دهند، همواره باعث مرگ و میر
میلیون ها انسان در سراسر جهان می شوند. در چنین مواردی، علاوه بر کادرهای درمانی تخصصی و عمومی، نیروهای داوطلبی که بسیاری از آنان فاقد آموزش های لازم هستند، برای خدمت به آسیب دیدگان و نجات آنان وارد صحنه ی حادثه می شوند. در سال های اخیر، نگرانی از پیگرد قانونی افرادی که به شکل داوطلبانه در امدارسانی شرکت می کنند و فعالیت آن ها منجر به آسیب به مصدومان شده، مورد توجه قرار گرفته است. هدف این مطالعه، بررسی این موضوع است که آیا می توان با استفاده از «قاعده ی فقهی احسان»، امدادگران در بلایا را از آسیب های احتمالی که ممکن است در هنگام امدادرسانی ناخواسته و ناآگاهانه به قربانیان وارد می کنند، مبری دانست؟ این پژوهش، یک مطالعه ی مروری است که با استفاده از مقالات موجود در بانک های اطلاعاتی SID، Magiran، Google Scholar و Pubmed انجام گرفته است. بر اساس این مطالعه، قاعده ی احسان نمی تواند به طور مطلق و فراگیر، رافع ضمان برای نیروهای امدادگر در بلایا و حوادث باشد؛ زیرا اگرچه قاعده ی احسان مبتنی بر انگیزه و نیت خیرخواهانه و عدم دریافت هرگونه دستمزد و پاداش است، اما هم زمان باید عمل فرد احسان کننده همیشه از سوی اهل فن - به جز موارد اضطراری-، معقول و موجه بوده و احتمال آسیب رساندن به فرد مصدوم، بیش از نفع رساندن به وی، نباشد. بنابراین، استفاده از قاعده ی احسان برای نیروهای امدادگر در بلایا و حوادث، زمانی مقبول و امکان پذیر خواهد بود که دو شرط زیر محقق شوند: آموزش های اولیه برای کمک و امدادرسانی به مصدومان بلایا و تصادفات که از علل مرگ در کشور ما هستند باید برای تمامی شاغلین حرفه ی پزشکی الزامی شود. اعزام افراد داوطلب در قالب انجمن ها یا گروه های علمی خاص صورت پذیرد و این سازمان ها، این افراد را آموزش و سازمان دهی نموده تا در هنگام بلایا، افراد داوطلب بر اساس دستورالعمل های این سازمان ها در امدادرسانی شرکت کنند.

ملاحظات اخلاقی در فناوری‌های نوین ژنتیک با نگاه ویژه به محصولات تراریخته

سعیده سعیدی تهرانی

تحقیقات ژنتیکی در ابتدا عموماً برغربال گری و تشخیص برخی بیماری های شناخته شده ی ارثی متمرکز بود. بعد از تکمیل پروژه ی ژنوم انسان، مطالعات به تشخیص و درمان بیماری های غیرواگیر و سلامت عمومی پرداخت؛ سپس در شکل جدید فناوری های ژنتیک علاوه بر تشخیص و درمان بیماری های ژنتیکی، تولید داروهای نوترکیب، تقویت ژنتیکی، ایجاد ارگانیسم های تغییریافته ی ژنتیکی و استفاده از آن مدنظر قرار گرفت. موجودات تراریخته، نقطه ی عطف این قبیل نوآوری ها است. این موجودات دارای ترکیبات ژنتیک متفاوت هستند که توسط علم بیوتکنولوژی ایجاد شده اند. در سال های اخیر، استفاده از این فرآورده ها به خصوص در زمینه ی مسائل کشاورزی و دامداری رایج شده است. در دنیای امروز به دلیل کمبود منابع برای رهایی از فقر و گرسنگی، بشر ناگزیر به استفاده از فناوری در مصارف گوناگون شده است. تغییرات ژنتیکی باعث افزایش تولیدات کشاورزی، دامداری، برخی از داروها، واکسن و مصارف گوناگون می شود. علی رغم سودهایی که مهندسی ژنتیک و تولید این موجودات می توانند برای انسان داشته باشند، این تغییرات ممکن است خطراتی نیز داشته باشند و از طرفی ممکن است نگرانی های اخلاقی در ارتباط با کاربرد این فناوری وجود داشته باشد. در این مطالعه ی مروری سعی شده است که مباحث اخلاقی پیرامون استفاده از این فناوری مطرح شوند و از منظر چهار اصل اخلاق زیستی مورد واکاوی قرار گیرند. برای این منظور، ابتدا کلیدواژه ها در منابع علمی جست وجو و پس ازطبقه بندی و دسته بندی اطلاعات، ملاحظات اخلاقی از منظر چهار اصل اخلاق زیستی واکاوی شد. در بخش نتایج، ابتدا در رابطه با سود و خیری که این محصولات برای مردم جهان دارد و کمکی که به حفظ منابع محدود در زمینه های مختلف دارند اشاره می شود و سپس، آسیب هایی که ممکن است در زمینه های مختلف وارد کنند مورد اشاره قرار می گیرند، ملاحظات مربوط به تولید انبوه و مصرف عمومی آن توسط مردم از قبیل احترام به اتونومی افراد، اطلاع رسانی کافی مبنی بر فواید و مضرات این محصولات، نوع برچسب گذاری آن ها پرداخته می شود و در پایان به بحث عدالت و ارزیابی کلی فواید و زیان ها و میزان هزینه اثربخشی آن در جامعه می پردازد.

ملاحظات اخلاقی در جایگزینی دندان با ایمپلنت

هومان خورشیدی

چکیده فارسی ندارد###

ارزیابی سطوح پریشانی اخلاقی کارکنان پرستاری در شهر ملایر: مطالعه‌ی مقطعی

معصومه ایرانشاهی

در ادبیات پرستاری، پریشانی اخلاقی به عنوان یک مشکل اساسی شناخته شده است که پرستاران در کلیه ی سیستم های مراقبتی با آن رو به رو هستند. پریشانی اخلاقی، یک پارچگی حرفه ی پرستاری و در نهایت کیفیت مراقبت از بیمار را تهدید می کند. هدف مطالعه ی حاضر، تعیین سطوح پریشانی اخلاقی کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان های شهر ملایر بود. در این مطالعه ی توصیفی- مقطعی، 195 نفر از کارکنان پرستاری شاغل در بیمارستان های شهر ملایر در سال 1394 مورد بررسی قرار گرفتند. اطلاعات به وسیله ی پرسشنامه ی استاندارد پریشانی اخلاقی گردآوری شدند. تحلیل داده ها به وسیله ی آمار توصیفی و استنباطی (آزمون های Ch-square و Independent t-test) و با استفاده از نرم افزار SPSS ویرایش 18 انجام شد. یافته ها نشان داد که 88 نفر (1/45%) از کارکنان پرستاری دارای پریشانی اخلاقی در سطح متوسط بودند و در درجات بعدی، سطوح پریشانی اخلاقی آنان در حد بالا (62نفر، 8/31%) و پایین (45 نفر، 1/23%) بودند. مهم ترین عوامل ایجادکننده ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری شامل مراقبت و درمان غیر استاندارد به دلیل کمبود درمان گر و مراقبت دهنده (21/0±6/6)، اجرای دستورات پزشک برای آزمایش ها، درمان ها و مراقبت های غیرضروری (12/0±6) و انجام هر اقدامی بدون شایستگی حرفه ای انجام آن (22/0±9/5) بودند. هم چنین، از میان مشخصات جمعیت شناختی، بین تجربه ی پریشانی اخلاقی در کارکنان پرستاری با جنس (001/0P=)، بخش محل خدمت (01/0P=) و سابقه ی کار (001/0P=) آنان، ارتباط معنی دار آماری دیده شد. نتایج به دست آمده از این مطالعه، گویای آن است که توجه به مقوله ی پریشانی اخلاقی برای کارکنان پرستاری بسیار مهم است که این امر باید توسط متولیان حرفه ی پرستاری، مدیران خدمات پرستاری و اساتید این رشته مدنظر قرار گیرد

تحول مفهوم نسب در پرتو فناوری‌های نوین درمان ناباروری

محمد راسخ

گسترش استفاده از روش های مختلف درمان ناباروری، موضوع نسب کودکان متولد از این روش ها را به میان آورده و چالش های نظری جدی ایجاد نموده است. در این خصوص، لازم است در مفهوم نسب مداقه کرده و چیستی آن را دریافت. در این جا، پرسش اصلی آن است که نسب مفهومی بیولوژیک و طبیعی است یا مفهومی حُکمی و اعتباری؟ این جستار، دو دیدگاه طبیعی و اعتباری را تبیین و نقد می کند. در نتیجه، چنین می نماید که دلایلی قوی در نقد نسب طبیعی و دفاع از نسب حُکمی می توان ارائه داد.

روش تحقیق در مقاله ی حاضر عبارت از روش توصیفی/تحلیلی است که با مطالعه و توصیف ادعاهای مربوط در این زمینه، به تجزیه و تحلیل نظری و فلسفی آن ها پرداخته است. تصورات رایج از نسب، که آن را مبتنی بر امور بیولوژیک می دانند، به ویژه با گسترش روش های نوین درمان ناباروری، مشکلات نظری و نیز اخلاقی و حقوقی متعددی را رقم خواهد زد که نظریه ی بیولوژیک قادر به حل آن ها نیست. نسب، آن گونه که در بادی امر به نظر می رسد به ضرورت بر اساس بیولوژیک بنا نمی شود و می توان آن را بر بنیادی اعتباری و تربیتی بنا کرد.

نقش استرس شغلی پرستاری در پیش‌بینی بهزیستی ذهنی، استرس زناشویی و همدلی پرستاران

شهریار درگاهی

پرستاری از جمله مشاغلی است که استرس شغلی در آن رایج است. استرس شغلی، بسیاری از عوامل هم چون عوامل جسمانی، روان شناختی، اجتماعی و خانوادگی را تحت تأثیر قرار می دهد. نقش مهم پرستاران در جامعه، شناسایی عوامل تأثیر گذار بر زندگی، کار و زناشویی پرستاران و نیز انجام اقدامات پیش گیرانه را ضروری می سازد. لذا هدف پژوهش حاضر، تعیین نقش استرس شغلی در بهزیستی ذهنی، استرس زناشویی و همدلی پرستاران است. پژوهش حاضر توصیفی از نوع همبستگی است. نمونه ی این پژوهش شامل 120 نفر از پرستاران شهر اردبیل در سال 94-93 هستند که از بیمارستان های اردبیل به شیوه ی نمونه گیری خوشه ای انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از پرسشنامه ی استرس شغلی (Gray-Toft P و Anderson)، پرسشنامه ی بهزیستی ذهنی (مولوی و همکاران)، مقیاس استرس زناشویی استهلکم تهران (STMSS) و مقیاس همدلی La-Monica استفاده شد. هم چنین، جهت تحلیل داده های این پژوهش از ضریب همبستگی Pearson و تحلیل رگرسیون استفاده شد. به منظور تجزیه و تحلیل داده های پژوهش حاضر از نسخه ی 18 نرم افزار SPSS استفاده شد. نتایج ضریب همبستگی Pearson نشان داد که بین استرس شغلی پرستاری با بهزیستی ذهنی و همدلی پرستاران همبستگی منفی و بین استرس شغلی پرستاری با استرس زناشویی نیز همبستگی مثبت و معنی داری وجود دارد. بر اساس نتایج تحلیل رگرسیون، استرس شغلی پرستاری می تواند 25 درصد از تغییرات بهزیستی ذهنی، 29 درصد از استرس زناشویی و 27 درصد از تغییرات همدلی را در پرستاران تبیین کند. پرستاران به دلیل ماهیت استرس زای شغل شان، از لحاظ جسمی-روانی و زندگی شخصی، تحت تأثیر استرس های ناشی از محیط کار قرار می گیرند که با کاهش سلامت روانی و روابط همدلانه و افزایش مشکلات زناشویی در آن ها همراه است.

وضعیت رعایت اخلاق حرفه‌ای در عملکرد پرستاری از دیدگاه بیماران بستری در بیمارستان آموزشی بوشهر در سال 1394

فائزه جهان پور

اخلاق حرفه ای، مقوله ای چالش برانگیز در حرفه ی پرستاری است. از آن جا که پرستاران بزرگ ترین گروه ارائه کننده ی خدمت در سیستم درمانی هستند و تأثیر به سزایی بر کیفیت مراقبت بهداشتی- درمانی دارند، رعایت معیارهای اخلاق در عملکرد پرستاری از سایر موارد مراقبت حساس تر و مهم تر می باشد. مطالعه ی حاضر با هدف تعیین میزان رعایت اخلاق حرفه ای در عملکرد پرستاری از دیدگاه بیماران بستری در بیمارستان های آموزشی بوشهر در سال 1394 صورت پذیرفت. پژوهش حاضر یک مطالعه ی توصیفی– تحلیلی از نوع مقطعی بر روی 208 نفر از بیماران بستری در بیمارستان های آموزشی شهر بوشهر است که با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده بودند. ابزار پژوهش، پرسشنامه ای شامل ویژگی های جمعیت شناختی و سؤالات مربوط به اخلاق حرفه ای بود. اعتبار و اعتماد علمی ابزار گردآوری داده ها مورد تأیید قرار گرفته بود. تجزیه و تحلیل داده ها با آزمون های توصیفی، آزمون T– test و ANOVA و ضریب همبستگی Pearson، توسط نرم افزار SPSS نسخه ی 18 انجام شد. نتایج نشان داد که بیماران، وضعیت عملکرد رعایت اخلاق حرفه ای پرستاران را 6/94 درصد، در حد خوب و 4/4درصد، متوسط و 1 درصد، ضعیف ارزیابی نمودند. ارتباط معنی داری بین متغیرهای مستقل سن، جنسیت، وضعیت تأهل، سطح تحصیلات، بخش بستری و سابقه ی بستری با رعایت اخلاق حرفه ای دیده نشد. این بررسی نشان داد که از نظر بیماران، رعایت اخلاق حرفه ای در حد خوبی توسط پرستاران انجام شده است و بیماران نسبت به رعایت اخلاق حرفه ای نظر مساعد و رضایت بخش داشتند. تداوم آموزش ها و هم چنین، انجام پژوهش های دیگر با حجم نمونه های بیش تر در این حیطه، جهت ارتقای کیفیت رعایت اصول اخلاق حرفه ای پیشنهاد می شود.