اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

بررسی رابطه‌ی هوش هیجانی با مهارت‌های اخلاقی دانشجویان دندان‌پزشکی سال سوم و ششم دانشگاه علوم پزشکی تهران

سمانه رازقی

با توجه به قابلیت ارتقای هوش هیجانی در تمام طول عمر، در صورت اثبات رابطه ی معنی دار بین هوش هیجانی و مهارت های اخلاقی، می توان با برنامه ریزی های لازم، گام های مثبتی را برای ارتقای مهارت های اخلاقی دانشجویان برداشت. هدف از مطالعه ی حاضر بررسی ارتباط هوش هیجانی با مهارت های اخلاقی دانشجویان سال سوم و آخر دانشکده ی دندان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران بود. در این مطالعه ی مقطعی، همه ی دانشجویان سال سوم و آخر دانشکده ی دندان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران، به روش سرشماری وارد مطالعه شدند. از شرکت کنندگان در مطالعه در یکی از کلاس های درسی خواسته شد که پرسش نامه ی فارسی شده و استانداردشده ی هوش هیجانی بار-اون (Bar-On Emotional Quotient Inventory: EQI) و پرسش نامه ی استانداردشده ی مهارت های اخلاقی (Moral Skills Inventory) را پر کنند. در نهایت، اطلاعات به دست آمده از نظر آماری تجزیه و تحلیل شد. نتایج بررسی های آماری نشان دهنده ی وجود رابطه ی معنی دار بین برخی مؤلفه های هوش هیجانی با برخی حوزه های مهارت های اخلاقی است. بااین حال بین نمره ی کل هوش هیجانی و نمره ی کل مهارت های اخلاقی رابطه ی معنی دار دیده نشد. نمره ی کل مهارت های اخلاقی دانشجویان با هیچ یک از ویژگی های دموگرافیک رابطه ی معنی داری نداشت. دانشجویان متأهل به طور معنی داری در حوزه ی شجاعت اخلاقی امتیاز بهتری داشتند (۰۳/۰=P). یافته های پژوهش حاضر نشان داد که نمره ی کلی هوش هیجانی و مهارت های اخلاقی در دانشجویان دندان پزشکی رابطه ی معنی داری با یکدیگر ندارند.

بازاندیشی در ماده‌ی ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی (مسؤولیت پزشک) براساس اصل نوظهور «کیفیت قانون»

حسنعلی مؤذن زادگان

از سال ۱۹۸۴ با ایجاد رویکردی نوین در حقوق کیفری با عنوان «اصل کیفیت قانون» توسط دیوان اروپایی حقوق بشر، حقوق کیفری بیش ازپیش با موازین عدالت و اخلاق اجتماعی سازگاری یافت. براساس این اصل، فقط قانونی را می توان از نظر موازین اخلاقی و حقوق بشری قانون کیفی دانست که مطابق با مؤلفه های کیفیت قانون باشد و فقدان هر کدام از این شرایط، قانون مربوطه را از درجه ی اعتبار ساقط می کند. در این مقاله، با بررسی مجدد مسؤولیت پزشک و تأکید بر ماده ی ۴۹۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به عنوان هسته ی مرکزی قانونگذاری در این باب، و براساس مقومات اصل کیفیت قانون، این نتیجه اتخاذ شده است که مقرره ی مورد اشاره و سایر مقررات مربوط به این باب حتی در سیر قانونگذاری نیز با مؤلفه های اصل کیفیت قانون هماهنگ نیست. بررسی حکم ماده ی ۴۹۵ و نیز سنجش میزان هماهنگی آن با تبصره ی ۱ همین ماده و سایر مقرره های مربوط به مسؤولیت پزشک از جمله مواد ۱۵۸ (بند ج) و ۵۱۰ و نیز ایهام و ابهام گویی در خصوص مفهوم تقصیر و همچنین سرنوشت مردد ضمان در صورت بروز حادثه با وجود رعایت موازین فنی و علمی، همگی بر عدم کیفیت قانونگذاری به علت بروز هر سه اشکال عدم شفافیت، پیش بینی ناپذیری و نیز عدم قابلیت دسترسی ماهوی دلالت دارد؛ بنابراین با احرازنکردن معیارهای حداقلی مبتنی بر اخلاق اجتماعی و حقوق بشر، مقررات گذاری مربوطه فاقد کیفیت لازم است و در نتیجه قانونگذاری مجدد منطبق با معیارهای کیفیت قانون در این خصوص توصیه می شود.

در مواقع اورژانس، کدامیک تعیین‌کننده است؟ اتونومی بیمار یا تصمیم پزشک: بررسی یک نمونه‌ی بالینی

سیدسعید سیدمرتاض

مردی ۶۲ ساله با شکایت استفراغ خونی مکرر، ۴۸ ساعت قبل به اورژانس مراجعه کرده است. بیمار بستری و اقدامات لازم انجام شده و در مدت ۲۴ ساعت شش واحد خون دریافت کرده است. بیمار تحت آندوسکوپی قرار گرفته اما تلاش آندوسکوپیک برای توقف خونریزی موفق نبوده است. جراح مشاور، بیمار را ویزیت و لاپاراتومی اورژانس را ضروری دانسته است. بیمار هوشیار است و از انجام عمل جراحی امتناع می ورزد. وضعیت همودینامیک بیمار پایدار نیست و خونریزی گوارشی ادامه دارد. برای کادر پزشکی و مسئولان بیمارستان این سؤال مطرح است که وظیفه ی آنان چیست؟ آیا باید با احترام به انتخاب بیمار، شاهد پیشرفت بیماری و تشدید وخامت حال بیمار باشند؟ آیا می توانند با استناد به ممانعت بیمار از انجام اقدامات درمانی، او را از بیمارستان ترخیص نمایند؟ یا اینکه می توانند با استفاده از ظرفیت ها و حمایت های قانونی، اقدامات تشخیصی درمانی صحیح را علی رغم مخالفت بیمار انجام دهند؟ در این شرایط چگونه می توان اصل اتونومی و اصول سودرسانی و عدم اضرار را به طور همزمان رعایت کرد؟ در این مقاله با بررسی این موضوع که از معضل های حوزه ی اخلاق پزشکی است، درباره ی ملاحظات اخلاقی، قانونی و جنبه های مرتبط با آن ها بحث و بررسی شده است.

مدلیابی ساختاری ارتباط رهبری معنوی و اخلاق حرفهای با عملکرد سازمانی و کیفیت زندگی کاری با نقش واسطه‌ای یادگیری سازمانی در بین کارکنان بیمارستان امام رضا(ع) شهر ارومیه

افسانه عباسخانی

امروزه نقش رهبران معنوی تحریک کارکنان با به کارگیری چشم انداز معنوی و ایجاد زمینه های فرهنگی براساس ارزش های انسانی است تا کارکنانی توانمند پرورش دهند؛ از سوی دیگر، اخلاق حرفه ای نیز از متغیرهای است که بر فعالیت ها و عملکرد فردی و گروهی و نتایج سازمان تأثیری چشمگیر دارد. بنابراین پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه ی بین رهبری معنوی و اخلاق حرفه ای با عملکرد سازمانی و کیفیت زندگی کاری با نقش واسطه ای یادگیری سازمانی در بین کارکنان بیمارستان امام رضا(ع) در شهرستان ارومیه انجام گرفته است. طرح این پژوهش، طرح مقطعی توصیفی همبستگی از نوع مدل یابی معادلات ساختاری است. جامعه ی آماری این پژوهش شامل ۷۵۹ نفر از کارکنان که از بین آن ها ۲۴۰ نفر با روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه های استاندارد استفاده شد. همچنین برای تحلیل فرضیه ها و بررسی روابط بین متغیرها از ضریب همبستگی پیرسون و روش مدل یابی معادلات ساختاری استفاده شده است. نتایج نشان داد که بین متغیرهای رهبری معنوی و اخلاق حرفه ای با عملکرد سازمانی و کیفیت زندگی (51/0 =r، 42/0 =r، 01/0>P)، (75/0 =r، 36/0 =r، 01/0>P) کارکنان رابطه ای معنی دار وجود دارد. علاوه براین نتایج نشان داد که نقش واسطه ای یادگیری سازمانی در رابطه ی رهبری معنوی و اخلاق حرفه ای با عملکرد سازمانی و کیفیت زندگی کاری (17/0 =β، 16/0 =, β 18/0 =β، 17/0 =β) تأیید می شود. با توجه به یافته ها می توان نتیجه گرفت که توجه به رهبری معنوی و اخلاق حرفه ای می تواند در افزایش عملکرد سازمانی و کیفیت زندگی کاری و همچنین ارتقای یادگیری سازمانی در بین کارکنان بیمارستان امام رضا(ع)، از اهمیتی چشمگیر برخوردار باشد.

رویکردی انتقادی به نابرابر دیه ی جراحت نافذه ی زنان با مردان (موضوع ماده ی ۷۱۳ قانون مجازات اسلامی): مبانی و ضرورت تساوی

مجید قورچی بیگی

جراحت نافذه از جمله جراحاتی است که قانونگذار در کتاب چهارم قانون مجازات اسلامی، تحت عنوان دیات طی ماده ی ۷۱۳ بدان اشاره کرده و مقرر داشته است: «نافذه جراحتی است که با فرورفتن وسیله ای مانند نیزه یا گلوله در دست یا پا ایجاد می شود، دیه ی آن در مرد یک دهم دیه ی کامل است و در زن ارش ثابت می شود.» نکته ی شایسته ی توجه آن است که مقنن، ضمانِ جراحت نافذه ی مرد را دیه ی مقدَر به میزان یک دهم دیه ی کامل قرار داده است، درحالی که ضمان را در جراحت نافذه ی زنان، ارش می داند. مبانی ماده ی مذکور متخذ از دیدگاه گروهی از فقهاست؛ اما با مداقه در منابع فقهی دریافت می شود که گروه دیگری از فقها دیه ی جراحت نافذه را در مردان و زنان برابر دانسته و هر دو را مشمول دیه ی مقدر می دانند. پژوهش حاضر براساس روش توصیفی تحلیلی پس از طرح دیدگاه های مختلف فقهی، به ارزیابی ادله ی مزبور می پردازد؛ سپس با اثبات نقص ادله ی دیدگاهی که قائل به ثبوت ارش در جراحت نافذه برای زنان است، نشان می دهد که تأکید حقوق اسلامی بر آن است که دیه ی جراحت نافذه در مرد و زن، مساوی بوده و به میزان یک دهم دیه ی کامل است.

بررسی وضعیت رعایت اخلاق حرفه‌ای داروسازی در داروخانه‌ها و راهکارهای بهبود آن از دیدگاه دانشجویان و استادان دانشکده‌ی داروسازی تبریز

مسلم نجفی

داروسازان، به عنوان عضوی از تیم سلامت، در انجام وظایف حرفه ای خود با چالش های اخلاقی زیادی روبه رو می شوند. هدف این پژوهش، بررسی وضعیت رعایت اخلاق حرفه ای داروسازی در داروخانه ها و تعیین چالش های اخلاقی موجود و ارائه ی راه حل هایی برای بهبود آن بود. پژوهش حاضر مطالعه ای توصیفی تحلیلی است که در سال های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۵ با به کارگیری پرسش نامه ی استانداردشده برای سنجش میزان رعایت اصول کد اخلاق حرفه ای داروسازی و با نظرخواهی از استادان و دانشجویان دانشکده ی داروسازی تبریز انجام گرفت. امتیاز به دست آمده برای هر یک از اصول کد اخلاق حرفه ای داروسازی نمایانگر رعایت هر یک از این اصول در سطح متوسط و بالاتر بود؛ اما در ارائه ی مطلوب مشاوره ی دارویی به بیماران، تعامل با پزشکان، تحویل دارو بدون نسخه ی معتبر و پذیرش مسئولیت حرفه ای از سوی داروسازان، کاستی هائی وجود دارد. همچنین، 5/71 درصد استادان و 5/75 درصد دانشجویان، درآمد ناکافی داروساز، مشکلات اقتصادی داروخانه، ایرادهای نظام بیمه، عدم فرهنگ سازی درباره ی جایگاه داروساز، آموزش ناکافی مسائل اخلاق حرفه ای در دانشگاه، پزشک سالاری نظام سلامت و اعطای هدایا از سوی شرکت های دارویی را از عوامل اثرگذار در رعایت اخلاق حرفه ای اعلام کردند. بنابراین، برای بهبود هرچه بیشتر وضعیت اخلاق حرفه ای داروسازی، مدیریتی جامع ضروری است و باید آموزش اخلاق حرفه ای و نهادینه کردن آن، توجه به مشکلات اقتصادی داروسازان و داروخانه ها، اصلاح عملکرد سازمان های بیمه، فرهنگ سازی برای ارتقای جایگاه داروساز و نظارت جدی متولیان نظام سلامت بر عملکرد داروخانه ها و شرکت های دارویی مورد توجه قرار گیرند.

واکاوی اقدامات قُتلغ‌ترکان، برای احیای پزشکی کرمان (از ۶۵۵ تا ۶۸۱ قمری)

جمشید روستا

با تأملی در تاریخ حکومت قراختائیان کرمان (از ۶۱۹تا۷۰۴ق/ ۱۲۲۳تا۱۳۰۵م) می توان دریافت که هم زمان با حاکمیت این سلسله، برخی از بانوان قراختائی، با کاردانی و لیاقت وارد عرصه های سیاسی، اقتصادی، علمی و فرهنگی شده و حتی بر تخت حکومت کرمان نیز تکیه زده اند. ازجمله ی این بانوان می توان به قتلغ تَرکان (ترکان خاتون) اشاره کرد که بیش از چهل سال، به طور مستقیم و غیرمستقیم در کار حکومت کرمان دخالت داشته است. پژوهش حاضر با کاربرد روش استدلال و منطق تاریخی و با استفاده از منابع کتابخانه ای بر آن است تا ضمن معرفی کوتاه حکومت قراختاییان کرمان و به ویژه ترکان خاتون قراختایی، اقدامات این ملکه را در راستای احیای پزشکی کرمان و احقاق حقوق بیماران واکاوی کند. از همین رو، پرسش اصلی این نوشتار عبارت است از: اقدامات ترکان خاتون قراختایی در راستای ارتقای وضعیت پزشکی کرمان و رسیدگی بیشتر به حقوق بیماران، چه بود؟ ازجمله نتایج پژوهش حاضر آن است که ترکان خاتون، نه تنها به ساخت بیمارستان در کرمان پرداخت و آن را با بهترین امکانات روز، مجهز ساخت، بلکه حدود هشتصد سال پیش، با احداث مدرسه ای پیشرفته، به تربیت نسلی جدید از اندیشمندان حوزه های مختلف و از آن جمله پزشکان، پرداخت.

نقش سلامت سازمانی و رضایت شغلی در اخلاق کار کارکنان دانشگاه

ایرج شاکری نیا

هدف از این پژوهش، بررسی نقش سلامت سازمانی و رضایت شغلی در پیش بینی اخلاق کار کارکنان دانشگاه بوده است. روش پژوهش توصیفی همبستگی بود و جامعه ی آماری تحقیق را کلیه ی کارکنان دانشگاه گیلان تشکیل دادند. در پژوهش حاضر ۱۳۴ نفر به شیوه ی نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. ابزار تحقیق شامل سه پرسش نامه ی اخلاق کار، سلامت سازمانی و رضایت شغلی بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون استفاده شد. یافته ها نشان می دهد بین سلامت سازمانی و اخلاق کار رابطه ی مثبت و معنی دار وجود دارد (01/0 p<). بین رضایت شغلی و اخلاق کار نیز رابطه ی مثبت و معنی دار وجود دارد (01/0 p<). همچنین نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد سلامت سازمانی و رضایت شغلی می توانند ۳۹ درصد پراکندگی را در اخلاق کار تبیین کنند (01/0 p<). یافته های پژوهش حاضر نشانگر اهمیت سلامت سازمانی و رضایت شغلی در تبیین اخلاق کار در کارکنان دانشگاه است.

رعایت آیین اخلاق از دیدگاه پرستاران شاغل در بخش‌های داخلی و جراحی یکی از بیمارستان‌های شیراز، در رفتار با بیماران مبتلا به ایدز در سال ۱۳۹۴

سارا حاصلی

برخورد اخلاقی، از ویژگی های مهم کادر درمانی است که تأثیری بسزا در روند درمان دارد. یکی از مهم ترین بیماری هایی که چالش های اخلاقی بسیاری دارد، بیماری ایدز است. پرستاران باید در رفتار حرفه ای خود مراقبت های استاندارد را به این بیماران ارائه دهند. در این مطالعه ی توصیفی، ۱۳۶ نفر از پرستاران شاغل در بخش های داخلی و جراحی یکی از بیمارستان های شیراز، به صورت مقطعی، به وسیله ی پرسش نامه در سال ۱۳۹۴ بررسی شدند. توزیع فراوانی میزان رعایت ارزش های اخلاقی پرستاران در رابطه با بیماران مبتلا به ایدز، نشان دهنده ی آن بود که در کل، 40.4% از پرستاران، نامطلوب، 33.1% نسبتاً مطلوب و26.5 % مطلوب رفتار کرده اند. در بررسی ابعاد مختلف به تفکیک سطح تحصیلات، تنها در بعد احترام به مددجو/ بیمار و حفظ شأن و کرامت انسانی، تفاوتی معنی دار بین دیپلم و لیسانس و بین لیسانس و فوق لیسانس مشاهده شد (P-value: 0.018)؛ ولی در بررسی ابعاد مختلف به تفکیک جنس، سن و سنوات خدمت، تفاوتی معنی دار وجود نداشت. در بررسی به تفکیک نوع بخش، داخلی و جراحی، تنها در بعد پاسخ گویی، مسئولیت پذیری و وجدان کاری، تفاوتی معنی دار وجود داشت (P-value: 0.01). یافته های این پژوهش، نشان دهنده ی وضعیت نامناسب رفتار پرستاران با بیماران مبتلا به ایدز است. با توجه به اهمیت برخورد اخلاقی با این قشر از بیماران، برنامه های آموزشی منظم برای ارتقای کیفیت خدمات ارائه شده به آن ها پیشنهاد می شود.

اهمیت اخلاقی ظرفیت روانی در شرایط استطاعت سفر حج تمتع

مرجان شمس پور

برخورداری از استطاعت مالی، توانایی بدنی و ظرفیت روانی، مهم ترین شرایط وجوب حج تمتع هستند؛ اما اکثر مکلفان، به ظرفیت روانی توجهی نداشته، هر سال، تعدادی افراد فاقد ظرفیت روانی با رفتن به حج، آسیب دیده و تحت درمان قرار می گیرند یا به کشور بازگردانده می شوند. در نتیجه، شماری از واجدین شرایط از فریضه ی حج محروم می شوند. درباره ی ظرفیت روانی مکلفان، پژوهشی انجام نگرفته و هدف این مطالعه، نشان دادن اهمیت اخلاقی ظرفیت روانی برای انجام حج است. در بخش کمّی این مطالعه کاربردی -تحلیلی، نخست اطلاعات پرونده های موجود در سیستم ثبت اطلاعات مرکز پزشکی حج و زیارت از سال ۱۳۹۱تا ۱۳۹۳ شمسی استخراج شده و پس از ارزیابی با رعایت معیارهای DSM-IV-TR توسط دستیار روان پزشکی زیر نظر متخصص و پزشکان کاروان ،اطلاعات بدست آمده تحلیل شدند. در بخش کیفی، از مدیران ستادی سازمان حج و زیارت و اعضای کارگروه سلامت، اطلاعات سازمان یافته ی جامعی گردآوری شد. در این مطالعه معلوم شد 16.7% (17 نفر) از حجاجی که طی سال های 91 تا 93 به علت اختلالات روانی به بیمارستان های مکه و مدینه مراجعه کرده اند (جمعاً 102 نفر)، به اختلالات طیف اسکیزوفرنیا و سایکوتیک مبتلا و فاقد ظرفیت روانی و شرط استطاعت بوده اند. نتایج مطالعه علاوه بر یاری سیاست گذاران سلامت برای نظارت بر اعزام حجاج، می تواند شاخصی شرعی و راهنمایی اخلاقی برای شناسایی مصادیق افرادی که فریضه ی حج از آنان ساقط است تلقی شود و به جلوگیری از اتلاف هزینه، تضییع وقت حجاج و کارکنان و مخدوش شدن اعتبار ملی بینجامد؛ همچنین، نتایج این پژوهش می تواند به جایگزین کردن افراد واجد شرایط به جای افراد فاقد شرایط، کمک کند.

نگاهی تحلیلی به تاریخ اخلاق پزشکی اسلامی؛ مطالعه‌ی موردی آثار ابن‌الجزار، اهوازی، ابن‌سینا و جرجانی

اکبر آقایانی چاوشی

بازخوانی تاریخ اخلاق پزشکی، تحلیل و بررسی سیره و آثار پزشکان پرآوازه دوره ی اسلامی و بهره برداری از این میراث گرانبها ضرورتی انکارناپذیر است؛ ازاین رو در پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی، کتاب های طب الفقراء و المساکین اثر ابن الجزار، کامل الصناعه الطبیه اثر اهوازی، القانون فی الطب اثر ابن سینا و ذخیره ی خوارزمشاهی اثر جرجانی بررسی و واکاوی شده است. از تحلیل دستورالعمل ها و توصیه های اخلاقی مندرج در آن ها در تعامل پزشک و بیمار و نیز سیره ی عملی آنان در این زمینه، شش اصل از اصول مهم اخلاق پزشکی اسلامی به دست آمده که عبارت اند از: توکل به خدا، سودرسانی، آسیب نرساندن، امانت داری، شفقت و احسان. از اصول مذکور، دو اصل سودرسانی و آسیب نرساندن، بیش از اصول دیگر در کانون توجه و تأکید بوده است که می تواند حاکی از اهمیت این دو اصل اخلاقی در آموزه های اسلامی باشد. موضوعات اخلاقی در حیطه ی امور پزشکی دوره ی اسلامی، تنوع و گستردگی و ضرورت های کنونی را نداشته است؛ ازاین رو در مباحث مربوط به پیش از ولادت و آغاز حیات انسان، تنها به ممنوعیت سقط جنین اشاره شده و از مراقبت های پایان حیات بیمار بحثی به میان نیامده است.

بررسی علم‌سنجی مقاله‌های منتشرشده در مجله‌های فارسی در حوزه‌ی اخلاق زیست‌پزشکی

احسان شمسی گوشکی

پژوهش حاضر به بررسی تولیدات علمی حوزه ی اخلاق زیست پزشکی بر مبنای مقاله های فارسی انتشاریافته در مجله های ایران پرداخته است. نتایج نشان دادند که پژوهشگران، طی سال های 1382 تا 1396، درمجموع، ۱۲۳۸ مقاله ی فارسی در این زمینه منتشر کرده اند. متوسط نرخ رشد سالیانه ی انتشار مقاله ها، 17/23 درصد است، اما این رشد از سال 1392 سیر نزولی یافته است. نرخ استنادپذیری مقاله ها (0/4 به ازای هر مقاله) حکایت از اثرگذاری اندک آن ها دارد. دانشگاه های علوم پزشکی شهیدبهشتی و علوم پزشکی تهران، به ترتیب، با انتشار ۳۶ درصد و ۳۳ درصد، بیشترین سهم را در انتشار مقاله ها داشته اند. پژوهش های اخلاق زیست پزشکی، در قالب مقاله های فارسی، به صورت میان رشته ای عمل کرده و پژوهشگرانی از رشته های علوم پزشکی، پرستاری و حقوق، بیشترین نقش را در تألیف و انتشار آن ها داشته اند. موضوعات اخلاق پزشکی، آموزش پزشکی و اخلاق اسلامی، به ترتیب، موضوعات پرتکرار در مقاله های فارسی اند. تنها ۲۲ درصد از این مقاله ها، به صورت مستقیم، به حمایت مالی دانشگاه ها و مراکز پژوهشی اشاره کرده اند.

بررسی تأثیر آموزش معنویت بر سلامت معنوی دانشجویان پرستاری؛ مطالعه‌ای نیمه‌تجربی

مرجان مردانی حموله

سلامت معنوی، سبب رسیدن به کمال در زندگی می شود. وقتی سلامت معنوی به خطر افتد، فرد احساس می کند معنای زندگی اش را از دست داده است. در حرفه ی پرستاری، خدمات مراقبتی و سلامت معنوی به یکدیگر مرتبط اند؛ بنابراین، ضروری است برای ارائه ی خدمات بهتر به بیماران، سلامت معنوی پرستاران ارتقا یابد. هدف تحقیق حاضر، تعیین تأثیر آموزش معنویت بر سلامت معنوی دانشجویان پرستاری بود. این مطالعه ی نیمه تجربی، با مشارکت 76 دانشجوی کارشناسی پرستاری، در تهران، انجام شد. نمونه ها به شیوه ی تصادفی ساده، انتخاب و با روش تخصیص تصادفی، به دو گروه ۳۸نفره ی آزمون و کنترل، تقسیم شدند. مداخله برای گروه آزمون، طی چهار هفته، هر هفته یک جلسه ی شصت دقیقه ای، انجام شد. گروه کنترل، مداخله ای دریافت نکرد. چهار هفته پس از مداخله، از هر دو گروه، پس آزمون گرفته شد و محتوای ارائه شده به گروه آزمون، به گروه کنترل نیز، داده شد. پرسش نامه ی تحقیق، مقیاس سلامت معنوی / پالوتزیان و الیسون بود. در تحلیل داده ها، آزمون تی مستقل، اختلافی معنادار را قبل از مداخله در نمره ی سلامت معنوی دو گروه، نشان نداد (0/62 P= و0/49- t=). در مرحله ی پس آزمون، میانگین نمره ی یادشده در گروه آزمون، در مقایسه با گروه کنترل، افزایش داشت (0/03 P<و 2/14-t= ). پس از مداخله، آزمون تی زوجی، بیانگر افزایشی معنادار در نمره ی سلامت معنوی دانشجویان گروه آزمون، بود (0/001 P< و 4/39- t=)؛ اما اختلافی در دانشجویان گروه کنترل در مراحل پیش و پس آزمون، دیده نشد (0/79 P= و 0/25- t=). آموزش معنویت، بر سلامت معنوی دانشجویان پرستاری مؤثر بود؛ پیشنهاد می شود به آموزش معنویت به عنوان یکی از راهکارهای ارتقای سلامت معنوی دانشجویان توجه شود.

بررسی هوش اخلاقی در دانشجویان سال اول و ششم دندان‌پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران

رضا یزدانی

هوش اخلاقی، به عنوان یکی از ابعاد هوش می تواند چارچوبی برای عملکرد صحیح انسان ها فراهم آورد و این عملکرد در محیط های بالینی از جمله دندان پزشکی می تواند بسیار مهم و ضروری باشد؛ لذا مطالعه ی حاضر به بررسی هوش اخلاقی در دانشجویان سال اول و ششم دندان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران می پردازد. مطالعه ی توصیفی حاضر، در سال ۱۳۹۷ به صورت مقطعی بر روی ۱۰۶ نفر از دانشجویان سال اول و ششم دندان پزشکی انجام پذیرفته است. افراد بررسی شده به صورت سرشماری انتخاب و اطلاعات بر اساس پرسش نامه ی هوش اخلاقی لنیک و کیل جمع آوری شدند. بررسی داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS 22 و تست های آماری توصیفی و تحلیلی صورت گرفت. میانگین هوش اخلاقی در دانشجویان دندان پزشکی سال اول و ششم مشابه بود و تفاوت آماری نداشت (P-value= 0/64). در بررسی نتایج دانشجویان سال اول، فقط بین هوش اخلاقی و تحصیلات مادر (P-value= 0/026) و سطح وضعیت اقتصادی خانواده ی آنان (P-value= 0/009)ارتباط غیرمستقیم یافت شد؛ اما در دانشجویان سال ششم، تنها ارتباط بین هوش اخلاقی و سطح وضعیت اقتصادی خانواده به صورت مستقیم بود (P-value= 0/015) . یافته های پژوهش نشان می دهد هوش اخلاقی دانشجویان دندان پزشکی، حین تحصیل تغییرات معناداری نداشته که این نتیجه بیانگر عدم تأثیرگذاری سیستم آموزشی، بر هوش اخلاقی دانشجویان دندان پزشکی، در حین تحصیل است.

بررسی ارتباط همدلی با نگرش معنوی در دانشجویان کارشناسی پرستاری شهر تهران

معصومه احمدی

همدلی، یکی از پیش شرط های اساسی پرستاری برای مراقبت مؤثر از بیمار است. از طرفی، معنویت نیز یک جزء مهم در روابط پرستار و بیمار به شمار می آید. هدف از این مطالعه، تعیین ارتباط همدلی با نگرش معنوی در دانشجویان پرستاری بود. در این مطالعه ی توصیفی و همبستگی، نمونه ها ۲۷۲ نفر از دانشجویان پرستاری در سه دانشگاه علوم پزشکی شهر تهران بودند که در سال ۱۳۹۶ به روش نمونه گیری در دسترس، انتخاب شدند. داده ها با استفاده از فرم مشخصات جمعیت شناختی و ابزارهای روا و پایاشده ی همدلی و نگرش معنوی گردآوری، سپس با بهره گیری از آمار توصیفی (میانگین و انحراف معیار) و استنباطی (ضریب همبستگی پیرسون، آزمون تی مستقل و آزمون آنالیز واریانس) تحلیل شدند. میانگین نمره ی همدلی دانشجویان 982/106±65/14 بود که از میانه ی نمره ی ابزار (۶۰)، بالاتر بود. همچنین، میانگین نمره ی نگرش معنوی آنان 79/115± 8/15 بود که از میانه ی نمره ی ابزار (۸۶)، بیشتر گزارش شد. نتایج حاصل از ضریب همبستگی پیرسون نشان داد، بین همدلی و نگرش معنوی، همبستگی مثبت و معنادار وجود دارد (۰/۰01 ,p=۲۶۵ /۰r=). افزون براین، در میان مشخصات فردی، بین همدلی با جنس، سال تحصیلی، معدل، علاقه به رشته و وضعیت اشتغال، ارتباط معنادار وجود داشت (۰/05p<)؛ به علاوه، بین نگرش معنوی با علاقه به رشته و وضعیت اشتغال نیز ارتباط معنادار به دست آمد (۰/05p<). نتایج پژوهش نیز، از این فرضیه که میان همدلی و نگرش معنوی ارتباط وجود دارد، حمایت می کند. ازآنجاکه بین همدلی و نگرش معنوی در دانشجویان پرستاری ارتباط معنادار وجود داشت، به نظر می رسد با ارتقای نگرش معنوی دانشجویان پرستاری، همدلی آنان نیز افزایش می یابد.

وضعیت فرایند اخذ رضایت آگاهانه در بخش‌های کودکان در بیمارستانی آموزشی

صدیقه ابراهیمی

درگیرکردن کودکان در تصمیم گیری های درمانی مربوط به آن ها، توانایی هایشان را ارتقا می بخشد. عواملی مانند توانایی استدلال، تجربه های قبلی کودکان در ارتباط با موضوع و همچنین، اطلاعات، شناخت و درک کلی آن ها از موضوع، بر توانایی هایشان در تصمیم گیری اثر می گذارند. قوانین کنونی رضایت آگاهانه در کودکان، به تصمیم گیرندگان جایگزین اجازه می دهد تا به جای آنان تصمیم بگیرند. هدف ما از این مطالعه، بررسی وضعیت کنونی اخذ رضایت آگاهانه از کودکان، به منظور ارائه ی رهنمودهایی مناسب در این زمینه بود. در این مطالعه ی کیفی، شرکت کنندگان به صورت نمونه گیری هدفمند، انتخاب شدند. داده ها با مصاحبه ی نیمه ساختاریافته با سؤالات باز، جمع آوری شد و کدگذاری و طبقه بندی بر اساس تکنیک تحلیل مقایسه ای مداوم صورت گرفت. شرکت کنندگان، شامل شش کودک بستری، پانزده نفر از والدین کودکان و چهار پزشک کودکان بودند. سه مقوله ی کلی، شامل «فرهنگ رضایت»، «وضعیت محیط درمانی» و «جهان کودک» از داده ها استخراج شد. والدین و کودکان درباره ی هدف از اخذ رضایت و مفهوم آن درکی روشن ندارند. جنسیت کودکان در فرایند اخذ رضایت رسمی در محیط های درمانی، چندان اثرگذار نیست. وضعیت موجود، باعث ایجاد تعادل معیوب در انتظارات والدین به اعمالِ نظر در تصمیمات درمانی، بسنده کردن پزشکان به دادن اطلاعات حیاتی و رفتار با کودک، بی توجه به میزان قدرت تشخیص او، شده است. این تعادل معیوب می تواند در عین حفظ ثبات ظاهری، موجب ناپایداری و آسیب به ﺷﺄن اﻧﺴﺎﻧﻲ و استقلال والدین و کودک، هدررفتن منابع، کم اعتمادشدن جامعه به پزشکان و رشدنیافتن قدرت تصمیم گیری در کودکان شود.

نقش خلفای عباسی در انتقال پزشکان خاندان بختیشوع به بغداد

معصومه قره داغی

گندی شاپور از بزرگترین مراکز پزشکی اواخر ساسانیان و اوایل دوره ی اسلامی بود که اطبای آن به بغداد فراخوانده شدند. این پزشکان که اغلب، در گندی شاپور تدریس می کردند، در زمان انتقال به بغداد، حوزه ی درسی خود را هم به آن شهر منتقل کردند و از این راه به پایتخت حکومت اسلامی جدید، نوعی مرکزیت علمی بخشیدند. ازجمله پزشکان این مرکز علمی، خاندان بختیشوع اند که در این تحقیق، نقش این آن ها در علم طب بررسی شده است. این پژوهش نشان می دهد که دانشگاه جندی شاپور میزبان بسیاری از علما و دانشمندان یونانی و هندی و نسطوری بوده که در این مرکز کار می کرده اند و ریاست دانشکده ی طب بر عهده ی خاندان بختیشوع بوده است. تمایل خلفای عباسی به رونق بخشیدن به شهر بغداد و تبدیل کردن آن به مرکز علوم و فنون و شهری همانند شهرهای ساسانی و همچنین، موفقیت های آن ها در این زمینه، ازجمله عواملی بود که باعث دعوت دانشمندان از جندی شاپور و پشتیبانی از آن ها شد. احضار جورجیس بن بختیشوع مقدمه ای برای انتقال فعّالیت های علمی از جندی شاپور به بغداد و تأثیر فرهنگ ایرانی بر اسلامی بود که زمینه ی افول ستاره ی حیات علمی این مرکز را فراهم کرد. عواملی متعدد چون: نیاز علمی و توجه و حمایت خلفا از دانشمندان و تبدیل شهر بغداد به مرکز علوم عقلی و در کنار آن، بیماری خلفا و اطمینان نداشتن به پزشکان دربار، سبب دعوت کردن خلفای عباسی از پزشکان خاندان بختیشوع به بغداد بوده است. در این پژوهش، تلاش می شود تا اقدامات پزشکان خاندان بختیشوع در دستگاه خلافت عباسی تجزیه و تحلیل شود.

بررسی ارتباط سلامت معنوی با رضایت شغلی پرستاران در مرکز آموزشی‌درمانی شهدای تبریز

ثریا قلی پور خانمیری

یکی از مهم ترین عوامل اثرگذار بر رفتار سازمانی، رضایت شغلی پرستاران است. سلامت معنوی پرستاران از عوامل جدایی ناپذیری است که بر ارتقای رضایت شغلی آن ها تأثیر می گذارد. هدف از این پزوهش بررسی ارتباط سلامت معنوی و رضایت شغلی پرستاران بوده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده و جامعه ی آماری آن را همه ی پرستاران بیمارستان شهدای تبریز تشکیل دادند. در پژوهش حاضر 155 نفر به شیوه ی تصادفی ساده انتخاب شدند. ابزار تحقیق شامل دو پرسش نامه ی سلامت معنوی پولتزین و الیسون و پرسش نامه ی رضایت شغلی میته سوتا بود. به منظور تجزیه و تحلیل داده ها از آمار توصیفی (فراوانی، درصد، میانگین، انحراف معیار) و آمار استنباطی (تی مستقل، پیرسون، اسپیرمن، ANOVA و آزمون تعقیبی توکی) استفاده شد. یافته ها نشان داد که بین سلامت معنوی پرستاران و رضایت شغلی آن ها ارتباط مستقیم و معنی داری وجود داشت (05/0< (p. همچنین میانگین نمره ی سلامت معنوی پرستاران (64/13) 85/89 و میانگین نمره ی رضایت شغلی آنان (63/12 ) 89/61 بود که هر دو به طور معنی داری از سطح متوسط بالاتر بودند (05/0< (p. بین نوع استخدام، سن و جنسیت با رضایت شغلی رابطه ای معنی دار وجود داشت (05/0< .(p بر اساس یافته های پژوهش به مسئولان ذی ربط پیشنهاد می شود برای افزایش رضایت شغلی پرستاران، به مقوله ی سلامت معنوی و راهکارهای ارتقای آن توجهی ویژه داشته باشند؛ زیرا افزایش سلامت معنوی موجب افزایش رضایت شغلی پرستاران و در نهایت ارائه ی بهتر خدمات مراقبتی به بیماران خواهد شد.

حساسیت اخلاقی و ارتباط آن با خودکارآمدی در پرستاران اتاق عمل مراکز آموزشی‌درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی شهر اردبیل در سال ۱۳۹۶

زهرا اعتباری اصل

حساسیت اخلاقی از عوامل مهم در بهبود کیفیت مراقبت های پرستاری و ارتقای کارایی پرستاران است. پژوهش پیش رو، با هدف بررسی رابطه ی حساسیت اخلاقی پرستاران اتاق عمل با خودکارآمدی آن ها در مراکز آموزشی درمانی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اردبیل طراحی شد. این پژوهشِ توصیفی هم بستگی در سال ۱۳۹۶ روی ۱۴۴ نفر از پرستاران اتاق عمل به روش سرشماری صورت گرفت. اطلاعات، با کمک پرسش نامه ی استاندارد حساسیت اخلاقی و خودکارآمدی عملکرد بالینی جمع آوری شد. داده ها با استفاده از آزمون های آماری ضریب هم بستگی پیرسون، آزمون تی مستقل و آنوا تحت نرم افزار Spss 15 تجزیه و تحلیل شد. میانگین سنی افراد 07/6±30 سال به دست آمد. اکثر پرستاران زن (۵۴%) دارای مدرک اتاق عمل (۵۹%) بودند. میانگین و انحراف معیار نمره ی حساسیت اخلاقی 00/11± 87 و خودکارآمدی کلی نیز، 00/13±129 به دست آمد. ضریب هم بستگی پیرسون، بیانگر ارتباط آماری معنادار، بین نمره ی خودکارآمدی و حساسیت اخلاقی پرستاران بود (۰۰۰۱≥P، 882/0r=). نتایج مطالعه ی حاضر نشان داد حساسیت اخلاقی و خودکارآمدی پرستاران اتاق عمل، در حد بالایی قرار دارد؛ همچنین به نظر می رسد حساسیت اخلاقی بالا، موجب افزایش خودکارآمدی می شود. با وجود این، برگزاری کارگاه های اخلاقی و حرفه ای می تواند حساسیت اخلاقی و به دنبال آن، خودکارآمدی پرستاران را بهبود بخشد.

میزان حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بوشهر در سال ۱۳۹۵

فائزه جهان پور

داشتن عملکرد حرفه ای در پرستاری، نیازمند آشنایی با مسائل اخلاقی حرفه ی پرستاری و حساسیت به آن ها در ارتباط با بیماران است. این حساسیت، به عنوان زیربنای اخلاق پرستاری، باید از ابتدای آموزش پرستاری مدِنظر قرار گیرد. هدف مطالعه ی حاضر، بررسی میزان حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی بوشهر بود. این مطالعه ی توصیفی مقطعی، با استفاده از پرسش نامه ی استاندارد حساسیت اخلاقی پرستاران در تصمیم گیری، به بررسی حساسیت اخلاقی 73 دانشجوی پرستاری پرداخت. روایی و پایایی پرسش نامه در مطالعات پیشین تأیید شده بود (8/0=α). ابعاد پرسش نامه عبارت بود از: «میزان احترام به استقلال مددجو»، «میزان آگاهی از نحوه ی ارتباط با بیمار»، «میزان دانش حرفه ای»، «تجربه ی مشکلات و کشمکش های اخلاقی»، «به کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم گیری های اخلاقی» و «صداقت و خیرخواهی». امتیاز 0تا50، به عنوان حساسیت اخلاقی کم، 50تا75، متوسط و 75تا100، زیاد در نظر گرفته شد. همه ی دانشجویان پرستاری ترم سوم و هشتم دانشگاه علوم پزشکی بوشهر، در سال 1395، به صورت سرشماری، وارد مطالعه شدند. میانگین حساسیت اخلاقی دانشجویان، در سطح متوسط بود (90/13±15/68). بیشترین میانگین، مربوط به «صداقت و خیرخواهی» و کمترین، مربوط به «میزان دانش حرفه ای» و «به کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم گیری های اخلاقی» بود. میانگین حساسیت اخلاقی دانشجویان ترم هشتم، بیشتر از ترم سوم بود. حساسیت اخلاقی دانشجویان با ترم تحصیلی آن ها ارتباطی معنی دار داشت (000/0=p). پایین بودن حساسیت اخلاقی در پرستاران، منجر به تصمیم گیری نامناسب در آن ها می شود؛ بنابراین، لازم است برنامه های آموزشی مناسبی برای افزایش حساسیت اخلاقی پرستاران و دانشجویان پرستاری از ابتدای تحصیل در نظر گرفته شود.

چالش‌های فلسفی رویکرد فیزیکالیستی به انسان در طب مدرن

احمد شه گلی

علم طب با اینکه مسائل و موضوعات خود را با روش های تجربی اثبات می کند، از مبانی فراتجربی و متافیزیکی به گونه های مختلف اثر می پذیرد. امروزه، برای اثبات تأثیر پیش فرض های فراتجربی در علوم تجربی، از جمله علم پزشکی، شواهدی فراوان ارائه شده است. این پیش فرض ها با اینکه از جنس گزاره های تجربی نیستند، در تعیین روش، ساختار و جهت علم، تأثیری سازنده دارند. تأثیر مبانی فراتجربی در علم طب، بیش از علوم دیگر است؛ زیرا موضوع علم طب یکی از ابعاد انسان (بدن) است. هر مکتب طبی، خواسته یا ناخواسته، دیدگاهی ویژه به انسان دارد و وقتی به مطالعه ی بدن می پردازد، درباره ی مسائلی نظیر وجود روح در انسان، جنبه ی الهی انسان و مسائل مرتبط با آن موضعی خاص دارد و باعث تغییر جهت و روش برخی از مباحث طبی می شود. بر این اساس، بحث درباره ی مبانی متافیزیکی در علم پزشکی ضرورت دارد. از بین مبانی مختلف طب مدرن، در این مقاله، به مبانی انسان شناختی پرداخته شده است. این مبانی عبارت اند از: ۱. نگرش حسی به انسان؛ ۲. تلقی زیست شناختی از هویت انسان؛ ۳. غفلت از ساحت معنوی انسان؛ ۴. روایت مکانیکی از انسان؛ ۵. جزءنگری؛ ۶. تلقی صرفاً مادی از مرگ. این مبانی، پس از تبیین، نقد و بررسی شده است. بر این اساس، می توان نتیجه گرفت که پزشکی مدرن مبانی متافیزیکی مخدوشی دارد که بازنگری در آن ضروری است. ازآنجاکه این مبانی در جهت و روش این طب اثر گذاشته است، ضرورت بازنگری ابعاد اثرگذاری این مبانی بر علم طب نیز، اثبات می شود.

بررسی دلالت‌های دو فلسفه‌ی «زیست‌پزشکی» و «انسان‌گرایانه» بر آموزش پزشکی

زهرا عسگری

فلسفه ی پزشکی، یکی از حوزه های زیربنایی در اخلاق و تاریخ پزشکی به شمار می رود. این فلسفه، به لحاظ قدمت، سابقه ای طولانی دارد و وضع فعلی آن حاصل تحولاتی است که در طول تاریخ، بر اثر رویدادهای تاریخی، فلسفی، اجتماعی و فرهنگی، در آن ایجاد شده است. یکی از مهم ترین بازتاب های این تحول، در تعیین اهداف و مأموریت های آموزش پزشکی در دوره های مختلف بوده است. در پژوهش حاضر، دو نگرش از مهم ترین نگرش های فلسفی به پزشکی، با هدف بررسی امکان ها و حدود هریک در آموزش عمومی، آموزش تخصصی و درمان، با روش توصیفی تحلیلی مقایسه می شود. این دو رویکرد عبارت اند از: فلسفه ی «زیست پزشکی» و فلسفه ی «انسان گرایانه» که یکی صرفاً، مبتنی بر سازوکارهای زیست شناختی انسان است و دیگری، رویکردی مبتنی بر تمامیت اوست. نتایج پژوهش نشان می دهد آموزش پزشکی، در نتیجه ی رویکرد زیست پزشکی، بر آموزش تخصصی متمرکز است و طبابت در آن، به صورت رابطه ای پدرسالارانه انجام می شود؛ درصورتی که در رویکرد انسان گرایانه، آموزش عمومی، در کنار آموزش تخصصی، قرار می گیرد و بر تمامیت انسان تأکید می شود که در نتیجه ی آن، طبابت، به صورت رابطه ای مشارکتی بین پزشک و بیمار محقق می گردد.

بررسی ارتباط هوش معنوی و میزان حمایت پرستاران از بیماران در بیمارستان‌های آموزشی شهر خرم‌آباد در سال ۱۳۹۶

نسرین ایمانی فر

حمایت از بیمار یکی از وظایف حیاتی پرستاران است. هدف از این مطالعه، تعیین ارتباط هوش معنوی و میزان حمایت پرستاران از بیماران در بیمارستان های آموزشی شهر خرم آباد در سال ۱۳۹۶ بود. مطالعه ی توصیفی تحلیلی حاضر از نوع همبستگی است و روی ۲۵۰ پرستار شاغل در بیمارستان های آموزشی شهر خرم آباد در سال ۱۳۹۶ انجام شده است. معیارهای ورود به این مطالعه، داشتن حداقل مدرک کارشناسی پرستاری و یک سال سابقه ی کار بالینی بود. شرکت کنندگان در این مطالعه به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. همچنین دو پرسش نامه ی حمایت حفاظتی هنکس و هوش معنوی کینگ ابزار گردآوری اطلاعات بود. پایایی پرسش نامه ها نیز، به روش آلفای کرونباخ تأیید شد. داده ها نیز با استفاده از نرم افزار spss v.21 و با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی تجزیه و تحلیل شدند. 67.5 درصد (164 نفر) از شرکت کنندگان زن و 37.5 درصد (79 نفر) از آنان مرد بودند. 63.9 درصد از شرکت کنندگان دارای سابقه ی کار کمتر از پنج سال بودند. یافته های این مطالعه نشان داد میانگین نمره ی هوش معنوی پرستاران 11.19±80.88 و میانگین نمره ی حمایت پرستاران از بیماران 21.41±155.73 بود. ضریب همبستگی پیرسون، همبستگی معناداری بین نمره ی هوش معنوی و حمایت و مؤلفه های آن نشان داد (r=0.62). هوش معنوی و حمایت از بیمار، با یکدیگر ارتباطی مثبت و معنادار داشتند. ازآنجایی که هوش معنوی اکتسابی است با برگزاری کلاس ها و کارگاه های آموزشی می توان هوش معنوی را ارتقا داد و از این طریق موجب افزایش حمایت پرستاران از بیماران و افزایش ایمنی بیماران شد.

تأثیر اجرای طرح ناب (نشان اخلاق برتر) بر اخلاق حرفه‌ای کادر پرستاری در مرکز آموزشی‌درمانی بهارلو

زهرا قاضی

نشان اخلاق برتر (ناب)، انتخاب کادر پرستاری و مامایی نمونه ی دانشگاه، در زمینه ی اخلاق حرفه ای است. این پژوهش با هدف بررسی تأثیر اجرای طرح ناب بر اخلاق حرفه ای کادر پرستاری در بیمارستان بهارلو انجام شد. پژوهش از نوع مطالعات نیمه تجربی بود و به صورت قبل و بعد انجام گرفت. ابزار گردآوری داده ها نیز، پرسش نامه بود؛ برای سنجش کادر پرستاری اخلاق مدار، از پرسش نامه ی ۳۶۰ درجه ای، در قالب چک لیست استفاده شد. این پرسش نامه، شامل چهار یا پنج سؤال بود و با طیف پنج گزینه ای لیکرت اندازه گیری شد. برای توصیف داده ها از شاخص های مرکزی و در بخش استنباطی، از آزمون t زوجی استفاده شد؛ همچنین برای متغیرهای مستقل و وابسته نیز، به ترتیب، روش تحلیل واریانس اندازه گیری مکرر و آنوای آمیخته به کار گرفته شد. نتایج آزمون نشان داد اجرای طرح ناب بر اخلاق مداربودن کادر پرستاری، از دیدگاه کل ارزیابان، تأثیر معنی دار آماری دارد (001/0 P<)؛ همچنین، از نظر جنسیت، سنین میان بیست تا سی سال، تحصیلات، وضعیت استخدام (رسمی، پیمانی و...)، تأهل و سابقه ی کار، اجرای طرح ناب بر اخلاق حرفه ای کادر پرستاری تأثیر معنی دار داشت؛ اما اثر تعاملی خصوصیات دموگرافیک شرکت کنندگان، معنی دار نبود. در این پژوهش نشان داده شد که اجرای طرح ناب در بیمارستان بهارلو، موجب ارتقای اخلاق حرفه ای کادر پرستاری شده است.

بررسی میزان رضایت بیماران از کیفیت خدمات ارائه‌شده در بیمارستان شهیدبهشتی شهرستان قروه، در سال 1394

سیده افروز حسینی

رضایت بیماران از مراکز درمانی، یکی از شاخص های مهم کیفیت مراقبت و ارائه ی خدمات درمانی است. توجه به سطح رضایت مراجعان، در برنامه ریزی های مدیریتی در نظام های خدمات سلامتی، نقشی مؤثر ایفا می کند. هدف از این مطالعه، بررسی میزان رضایت بیماران از کیفیت خدمات ارائه شده در بیمارستان شهیدبهشتی شهرستان قروه، در سال ۱۳۹۴ بود. این پژوهش از نوع مقطعی: توصیفی تحلیلی بود. جامعه ی آماری ۳۸۴ بیمار بود که به روش نمونه گیری خوشه ای، در یک مرحله، از بخش های مختلف بیمارستان انتخاب شدند. رضایت بیماران، به کمک پرسش نامه که روایی و پایایی آن تأیید شده بود، بررسی شد. اطلاعات به دست آمده، با نرم افزار آماری SPSS20 و t-test تحلیل شد. نتایج نشان داد که بیشترین رضایت بیماران، از بین بخش ها، مربوط به بخش اورژانس و کمترین میزان رضایت، مربوط به بخش آی سی یو بود. رضایت کلی از خدمات بهداشتی درمانی بیمارستان شهیدبهشتی قروه ۷۲ درصد بود. در این مطالعه، میزان رضایت با محل زندگی، رابطه ی معنی دار داشت؛ ولی درباره ی دیگر عوامل اثرگذار بر انتظارات بیماران، رابطه ی معنی دار مشاهده نشد. با توجه به پیشرفت های چشمگیر نظام سلامت در سال های اخیر، رضایت بیماران از سطحی پذیرفتنی برخوردار بوده است؛ البته باید مشکلات و ضعف ها در حوزه ی خدمات درمانی را نیز در نظر داشت و برای رفع نارضایتی ها و بهبود کیفیت خدمات ارائه شده تلاش کرد.

اخلاق پزشکی در حوادث و بلایا

صادق یوسف نژاد

این سرمقاله فاقد چکیده است.

مرور شایسته‌ی متون و گزارش صحیح مطالعاتِ پیشین، شرط بقا و تداوم دانش

سیدعلی انجو

این سرمقاله فاقد چکیده است.

ارزیابی اخلاقی کاهش جنین

محمد راسخ

جامعه ی علمی، به اتفاق، مهم ترین علت افزایش حاملگی های چندقلویی در دهه های اخیر را گسترش استفاده از فناوری های کمک باروری می دانند. تلاش برای پیشگیری از عوارض شدید و خطرناکِ حاملگی چندقلویی برای مادر و جنین، به ابداع روش کاهش جنین انجامید؛ فرایندی برای کاستن از تعداد جنین ها در طول دوران بارداری. کاهش جنین به طورکلی، یکی از این اهداف را دنبال می کند: الف. حفظ بارداری، پیشگیری و کاستن از عوارض و خطرات بارداری چندقلویی برای مادر و جنین های باقی مانده (کاهش به دلیل تعداد زیاد جنین ها)؛ ب. ازبین بردن جنین یا جنین هایی که به نوعی ناهنجاری مبتلا هستند (کاهش گزینشی جنین)؛ ج. صرفاً جلوگیری از تولد چندقلوها در شرایطی که خطر چشمگیری مادر و جنین ها را تهدید نمی کند (کاهش دلبخواهی جنین). داوری اخلاقی درباره ی تکنیک کاهش جنین، بسته به اینکه با کدام هدف انجام شود، متفاوت خواهد بود؛ اما آنچه در بسیاری از موارد، انجام دادن کاهش جنین را از لحاظ اخلاقی توجیه می کند، «ضرورت»های پزشکی است. در این پژوهش پس از توضیح اقسامی که برشمردیم، هر یک را، جداگانه، در بوته ی داوری اخلاقی خواهیم نهاد. در پایان، با توجه به دشواری تصمیم گیری در این باره، خطراتِ عمل کاهش جنین و پیامدهای روانی آن برای پدر و مادر، توصیه می کنیم با مهار بارداری چندقلویی، تا حد امکان، از عمل کاهش جنین پرهیز شود.

بررسی روایی سازه‌ی مقیاس هوش معنوی در دانشجویان ایران

عبدالله خرّمی مارکانی

هوش معنوی مجموعه ای از قابلیت های معنوی فردی است که به سازگاری و رفتار حل مسأله کمک می کند. هدف مطالعه ی حاضر تعیین ابعاد نظری و تعیین روایی ساختاری مقیاس هوش معنوی مبتنی بر بافت فرهنگی و دینی در دانشجویان ایران بود. در این مطالعه ی روش شناختی تلفیقی، ابتدا با بررسی مقیاس های موجود، 62 گویه انتخاب شد. در بخش کیفی با 67 نفر از دانشجویان مصاحبه شد و 42 گویه ی دیگر مقیاس استخراج گردید. در بخش کمّی، برای تعیین روایی سازه از تحلیل عاملی استفاده شد. نمونه های پژوهش هزار نفر از دانشجویان بود که به شیوه ی تصادفی طبقه‏ای انتخاب شدند. کمیته ی اخلاق دانشگاه تهران، مجوز اخلاقی این پژوهش را صادر کرده است. با تحلیل عاملی، تعداد گویه ها از 104 به 39 گویه کاهش یافت. از بین ده عامل مدل نظری، هفت عامل در مجموع 21/60 درصد از واریانس کل مقیاس را تبیین نمود. این هفت عامل، زیر عنوان های فهم معنا و تأثیر امور دینی، درک و بسط حالات آگاهی و فراروندگی، درک پدیده ی متعالی در ورای موجودات هستی، تفکر انتقادی وجودی، توانایی تولید معنای شخصی، حل مسائل با استفاده از منابع معنوی و سازگاری معنوی در روابط بین فردی نامگذاری و طبقه بندی شدند. پایایی مقیاس بر اساس همسانی درونی گویه ها بین 731/0 تا 906/0 و پایایی کل مقیاس 945/0 بود. مقیاس 39 گویه ای هوش معنوی با ویژگی های روان سنجی مطلوب و الگوی ساختار عاملی قابل قبول و مبتنی بر آموزه های دینی و فرهنگی ایران می تواند به عنوان ابزاری روا و پایا در جامعه ی دانشجویی ایران کاربرد داشته باشد.

زوجین «در حکم نابارور» و نظام حقوقی ایران؛ مطالعه‌ای نظری و تطبیقی

محمد راسخ

پیشرفت روش های جدید درمان ناباروری در دوران معاصر، بحث دسترسی به آن ها را مطرح کرده است. تعیین افرادی که می توانند به این روش ها دسترسی داشته باشند و حدود و ثغور این دسترسی تا حد زیادی وابسته به تعریفی است که از ناباروری ارائه می شود. قانونگذار جمهوری اسلامی ایران در قانون نحوه ی اهدای جنین، تنها زوجین ناباروری را که «بنا به گواهی معتبر پزشکی، امکان بچه دار شدن نداشته باشند» واجد صلاحیت دریافت جنین دانسته است. بااین حال، در واقع، متقاضیان استفاده از روش های درمان ناباروری از زوجین نابارور فراتر رفته و زوجینی را در بر می گیرد که می خواهند، مستند به ادله ی پزشکی، با استفاده از این روش ها از تولد فرزند بیمار جلوگیری کنند. بدین ترتیب، با تقویت رویکرد پیشگیرانه به روش های کمک باروری، با مفهوم و برداشتی نوین از ناباروری مواجه هستیم. توسعه ی این مفهوم به زوجینی که از نگاه متعارف پزشکی بارور هستند اما فرزند آنان بیمار متولد خواهد شد، زمینه ی تجدیدنظر در تعریف حقوقی ناباروری را فراهم می آورد. بر این اساس، با تکیه بر استدلال های اخلاقی، بهره گیری از قوانین و مقررات و رویه ی موجود در دیگر نظام های حقوقی و نظرات فقهی می توان تفسیری دیگر از قانون اهدای جنین ایران به دست داد و چاره ای برای استفاده از درمان های ناباروری با مداخله ی ثالث برای زوجین «در حکم نابارور» اندیشید.

بررسی هوش اخلاقی دانشجویان پزشکی و پرستاری دانشگاه آزاد اسلامی مشهد و برخی عوامل جمعیت‌شناختی مرتبط با آن

آرزو فرج پور

امروزه تنها دانش و مهارت آکادمیک برای ارائه ی خدمات سلامت باکیفیت، کافی نیست. با وجود پیچیدگی های محیط درمانی، اخلاق بخش جدانشدنی تصمیم گیری های درمانی است و بی توجهی به آن می تواند بر کیفیت خدمات ارائه شده و سلامت سازمانی اثر سوء بگذارد. در این مطالعه ی مقطعی 214 دانشجوی پزشکی و پرستاری به روش سرشماری، نسخه ی فارسی پرسش نامه ی چهل سؤالی لنیک و کیل را که روایی صوری و محتوایی آن تأیید و پایایی آن 0.94 در مطالعات قبلی گزارش شده است، تکمیل نمودند. میانگین نمره ی هوش اخلاقی دانشجویان پزشکی و پرستاری به ترتیب 74.07±8.26 و 76.44±7.10به دست آمد. میانگین نمرات هوش اخلاق دانشجویان پزشکی و پرستاری دارای اختلاف آماری معنا دار (p=0.025) بود و نیز بین نمرات دانشجویان سال اول و آخر، تفاوت آماری معناداری (p=0.002) دیده شد. همچنین، در بین مؤلفه های هوش اخلاقی نمره ی مؤلفه ی درستکاری به طور معناداری در دانشجویان پزشکی (p=0.003) بالاتر بود. نمره ی هوش اخلاقی دانشجویان در این مطالعه، در طبقه ی خوب قرار داشت؛ ولی این وضعیت می تواند به خیلی خوب و عالی هم ارتقا پیدا کند. وجود اختلاف معنی دار در نمره ی هوش اخلاقی دانشجویان سال اول و آخر نشان دهنده ی تأثیر کوریکولوم آموزشی در این زمینه است. وجود اختلاف معنی دار نمره ی مذکور در بین گروه های پزشکی و پرستاری نیز نشان داد که برنامه و محیط آموزشی بر تکامل هوش اخلاقی اثر دارد؛ لذا با توجه به نقش کوریکولوم آموزشی بر هوش اخلاقی و تأثیر اثبات شده ی هوش اخلاقی بر کیفیت عملکرد حرفه ای، باید ابعاد اخلاقی و حرفه ای در آموزش بالینی، بیش ازپیش ارزشیابی شده و تحت نظارت و تأکید بیشتری واقع شوند.

مقایسه‌ی میزان تعارضات اخلاقی کارکنان اورژانس پیش‌بیمارستانی، با پرستاران بخش‌های چشم‌پزشکی بیمارستان‌های چشم‌پزشکی شهر اصفهان، در سال 1396

آرش قدوسی

پرستار حرفه ای باید بیاموزد چگونه با موقعیت های دارای تعارض اخلاقی مواجه شود. تعارضات اخلاقی، به طور روزمره، برای پرستاران رخ می دهند و اگر پرستار برای رویارویی با آن آموزش ندیده باشد، می تواند برایش مخرب باشد. یکی از گام های نخست برای شناخت و کمک به حل تعارضات اخلاقی، شناخت بهتر عوامل زمینه ساز بروز این تعارضات است. این مطالعه به مقایسه ی میزان مواجهه ی کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی و پرستاران بخش های چشم پزشکی شاغل در شهر اصفهان، با تعارضات اخلاقی در حرفه ی خود پرداخته است. مطالعه، توصیفی تحلیلی است. با روش نمونه گیری مبتنی بر هدف، تعداد 44 نفر از کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی و 42 نفر از پرستاران بخش های چشم پزشکی، با مدرک کارشناسی و بالاتر، برای بررسی انتخاب شدند. اطلاعات با استفاده از پرسش نامه ی تعارضات اخلاقی فالکو جمع آوری گردید. نتایج با استفاده از آزمون های آمار توصیفی، نظیر جدول های توزیع فراوانی، شاخص های پراکندگی و میانگین و آمار تحلیلی، مانند تی تست و آنووا تجزیه و تحلیل شدند؛ همچنین، به منظور بررسی آماری اطلاعات حاصل، از نرم افزار SPSS با نسخه ی هشت استفاده گردید. نتایج پژوهش نشان داد که میزان تعارضات اخلاقی کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی، با میانگین 65/61، در سطحی بالاتر از پرستاران بخش های چشم پزشکی، با میانگین 23/40، قرار دارد. با توجه به این نتایج، میزان مواجهه با تعارضات اخلاقی برای کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی که نسبت به بخش چشم پزشکی در موقعیت های استرس زای بیشتری قرار می گیرند، به شکلی معنادار، بیشتر است.

بررسی عوامل مؤثر بر اعتماد بیماران به پزشکان اورژانس؛ مطالعه‌ای کیفی در مجتمع بیمارستانی امام‌خمینی(ره) تهران

طلایه میرکریمی

اعتماد بیمار به پزشک، از ارکان مهم یک رابطه ی درمانی است و از نظر پذیرش و پیگیری درمان بسیار اهمیت دارد. اعتماد بیمار به پزشک اورژانس، با توجه به شرایط متفاوت مراجعه ی بیمار و ناممکن بودن انتخاب پزشک از پیش، با اعتماد به سایر پزشکان تفاوت دارد. در این پژوهش کیفی تلاش شده است تا از طریق مصاحبه با بیماران مراجعه کننده به اورژانس، مؤلفه های تشکیل دهنده ی اعتماد به پزشک اورژانس شناسایی شود. برای رسیدن به این هدف، با ۲۷ بیمار که سابقه ی بستری در اورژانس بیمارستان امام خمینی(ره) را داشتند در قالب گروه های متمرکز سه تا شش نفره (نوزده بیمار) و مصاحبه ی انفرادی (هشت بیمار) مصاحبه شد. گفت وگوها تا زمان رسیدن به اشباع ادامه یافت و سه محقق، همزمان با روند مصاحبه ها، گفت وگوهای انجام شده را تحلیل و طبقه بندی کردند. مؤلفه های اعتماد بیمار به پزشک اورژانس به دو دسته ی اصلی عوامل مرتبط با پزشک اورژانس (رفتار حرفه ای، مهارت بالینی و ویژگی های فردی) و عوامل غیرمرتبط با پزشک اورژانس (باور قبلی بیماران، عوامل مرتبط با بیمارستان و عوامل مرتبط با بیمار) تقسیم بندی شد. به نظر می رسد بسیاری از مؤلفه های اعتماد به پزشک اورژانس مانند عوامل مرتبط به خود پزشک، با سایر پزشکان مشترک است؛ البته اعتماد به پزشک اورژانس در مقایسه با سایر پزشکان، تحت تأثیر شرایط محیطی، به ویژه عوامل مرتبط با بیمارستان قرار می گیرد و بهتر است در قالب یک مجموعه، و نه صرفاً اعتماد فرد به فرد بررسی شود.

ارزیابی وضعیت تمایل بیماران و همراهان آن‌ها به آگاه‌شدن از بیماری بدخیم

شیوا رفعتی

با توجه به شیوع روزافزون بیماری های بدخیم و تأثیر چشمگیر این نوع بیماری ها بر جنبه های مختلف زندگی بیمار و خانواده اش، افشای تشخیص سرطان و حقیقت گویی به بیمار به یکی از چالش ها در حیطه ی اخلاق پزشکی تبدیل شده است؛ بنابراین مطالعه ی حاضر، با هدف ارزیابی تمایل بیماران و همراهان به آگاه شدن از بیماری بدخیم انجام شده است. این پژوهش، مطالعه‏ای توصیفی مقطعی است که روی 270 مراجعه کننده به بیمارستان مصطفی خمینی انجام شد. این تعداد که با روش نمونه گیری تصادفی انتخاب شدند شامل صد بیمار غیرمبتلا به سرطان، صد همراه بیمار غیرمبتلا به سرطان و هفتاد بیمار مبتلا به سرطان بودند. داده ها از طریق پرسش نامه جمع آوری و با نرم افزار 16 spss تجزیه و تحلیل شد. 74% از بیماران مبتلا به سرطان، 85% از بیماران غیرمبتلا به سرطان و 50% از همراهان بیمار، به آگاه شدن فرد مبتلا از تشخیص بیماری بدخیم تمایل داشتند. درباره ی پیش آگهی نیز 39% از بیماران مبتلا به سرطان و 75% از بیماران غیرمبتلا به سرطان موافق آگاهی کامل و 4۲% از بیماران مبتلا به سرطان و 2۲% از بیماران غیرمبتلا به سرطان، موافق آگاهی نسبی بودند. با توجه به نتایج مطالعه، اکثر بیماران و خانواده هایشان تمایل دارند از تشخیص و پیش آگهی بیماری خود آگاهی داشته باشند. همچنین باید برای ارتقای سطح روابط بین پزشک وبیمار رویکردهایی اتخاذ گردد تا پزشکان مهارت های ارتباطی لازم را برای بازگوکردن وقایع پیش آمده به بیمار خود داشته باشند.

مروری بر چالش‌های اخلاقی در فناوری‌های سلامت (مورد مطالعه: فناوری‌های سلامت دیجیتال)

حسین علی احمدی جشفقانی

پیشرفت های اخیر در حوزه ی دیجیتال و نفوذ آن در بخش سلامت، به توسعه ی فناوری های سلامت دیجیتال منجر شده است. توسعه ی این نوع از فناوری ها، علاوه بر مزایایی چون: کاهش هزینه های مراقبت پزشکی و افزایش کیفیت مراقبت از بیماران، چالش های جدید اخلاقی را به ادبیات حوزه ی پزشکی وارد کرده است. در این پژوهش با استفاده از مرور ادبیات، ۲۵ مقاله در زمینه ی چالش های اخلاقی در فناوری های سلامت دیجیتال به تفکیک فناوری های مبتنی بر تلفن همراه، پرونده های سلامت الکترونیک، پزشکی از راه دور، سلامت الکترونیک، فناوری های پوشیدنی و کلان داده بررسی شد. چالش های حفظ حریم خصوصی به دلیل ایجاد منابع عظیم داده در این نوع فناوری ها، نحوه ی تأمین عدالت دسترسی، چالش های تعیین مسئولیت اعضای جراحی و فنی در فناوری های پزشکی از راه دور، تغییر نقش بیمار به دلیل توسعه ی این نوع فناوری ها، چالش های مربوط به مالکیت داده ها و میزان دسترسی بیمار به داده های خام، چالش ایجاد تعادل بین حفظ حریم خصوصی اطلاعات بیماران و اشتراک گذاری داده ها در پیشبرد علم و سلامت جامعه در کلان داده ها و تضمین کیفیت اطلاعات بهداشتی ارائه شده، ازجمله چالش های اخلاقی یافت شده در مقالات بررسی شده در حوزه ی سلامت دیجیتال است. این بررسی ها می تواند در شناخت هر چه بهتر چالش ها و در نتیجه تدوین دستورالعمل های اخلاقی، قبل از توسعه و به کارگیری این نوع فناوری ها ثمربخش باشد.

واکاوی سقط جنین از منظر پیتر سینگر

مرضیه کریمی بهزاد

سقط جنین همواره به عنوان یکی از مسائل پرجنجال و حاشیه برانگیز در طول تاریخ بشری مطرح بوده است. عده ای از فیلسوفان اخلاق با تکیه بر نظریه های هنجاری، با هدف بیان مستدل تر مسأله، سقط جنین را به شکل دیگری طرح کرده اند و آن را در قالب نظریه ی وظیفه گرایی، سودگرایی و اخلاق فضیلت بررسی کرده اند. هدف پژوهش حاضر، بررسی دیدگاه پیتر سینگر از فیلسوفان اخلاق استرالیایی است که مسأله ی سقط جنین را از منظر سودگرایی ترجیحی در کانون توجه قرار داده است. او علاوه بر سقط جنین به بحث اتانازی، حقوق حیوانات و کودک کشی نیز پرداخته است. در این نوشتار، سعی شده است تا با روش توصیفی تحلیلی حکم اخلاقی سقط جنین از دیدگاه پیترسینگر تبیین شود؛ اما با توجه به ناکافی بودن ادله ی توجیهی سودگرایانی مثل سینگر درباره ی جواز سقط جنین و حتی اذعان وی به ناکارآمدی این نظریه در برخی مواقع، به نظر می رسد یادگیری و به کارگیری دیگر نظریه های هنجاری در مواقع خاص می تواند در ارائه ی راهکارهای مناسب برای حل معضلات اخلاقی مرتبط با این مسأله مؤثر باشد.

اعتباریابی الگوی مدیریت استرس، از دیدگاه اسلام در سازمان‌های پراسترس

زهرا سجادی

در دنیای امروز، با وجود مطالعات فراوان و صرف بودجه های کلان برای کنترل استرس شغلی، نیاز به تولید الگویی کارآمد برای مدیریت این استرس، به شدت، احساس می شود. آمار روزافزون معضلات اجتماعی و فردی برخاسته از استرس شغلی، از نشانه های ناکارآمدی مدل های پیشین، با وجود تلاش های فراوان، بوده است. این مقاله، با هدف سنجش وضعیت موجود سازمان ها، به منظور اصلاح و کاهش استرس شغلی کارکنان شکل گرفت. پس از به دست آوردن پایایی و روایی مدل برگرفته از مرور ادبیات و مصاحبه ها و پرسش نامه ی خبرگی، آزمون مدل، نیازمند پژوهشی میدانی بود؛ لذا پرسش نامه ای محقق ساخته با تخصیص نود گویه برای توزیع در بخش های پراسترس شش بیمارستان دولتی آموزشی، نظامی و خصوصی، آماده شد. پس از دریافت نظرهای شاغلان در بخش های پراسترس،یافته های جامعه ی آماری توصیف و تحلیل شدند؛ همچنین، با به دست آمدن مدل مفهومی مدیریت استرس شغلی از دیدگاه اسلام، مبتنی بر خداباوری، تداوم زندگی پس از مرگ و اخلاق محوری و با توجه به اینکه بیمارستان ها یکی از مهم ترین سازمان های پراسترس شغلی قلمداد می شوند، آزمون مدل نیز در بخش های پراسترس بیمارستان ها، فرضیه ی پژوهشگر را اثبات کرد؛ سپس، بر اساس نتایج به دست آمده، الزام تقویت باورهای دینی در این سازمان ها تبیین و مدل مدیریت استرس شغلی کارکنان از دیدگاه اسلام، از طریق سنجش وضعیت موجود سازمان های پراسترس، تأیید شد. نهادهای سیاست گذار در امر سلامت، همچون: سازمان نظام پزشکی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه های علوم پزشکی می توانند از شاخص ها، مؤلفه ها و ابعاد مدل فوق بهره برداری کنند.

فضیلتِ نبودن؛ بررسی و نقد رهیافت بناتار درباره‌ی ترجیح اخلاقی وجودنیافتن

رحیم دهقان سیمکانی

دیوید بناتار، به تأثیر از نیچه و شوپنهاور، زندگی این دنیا را پر از رنج و زحمت دانسته و معتقد است وجودنیافتن، بر وجودیافتن در این دنیا، ارجحیت دارد. هدف از نگارش این مقاله، به چالش کشیدن رهیافت بناتار، با روشی تحلیلی و استنادی است. بناتار دو استدلال برای ادعای خود بیان می کند؛ یکی استدلال نبود تقارن و دیگری، استدلال کیفیت زندگی است. در این مقاله، هر دو استدلال وی، تبیین، تحلیل و نقد شده است. در استدلال اول، بناتار شواهد کافی برای اثبات ادعای خود ارائه نداده است؛ ادعایی مبنی بر اینکه درد و رنجی را که نوع انسان در این دنیا تجربه می کند، موجب ترجیحِ نبودن است. در استدلال دوم نیز، او عنصر رضایت فردی و استقلال شخصیت انسان ها را نادیده گرفته و قضاوت آن ها در رابطه با زندگی شان را ناشی از خوش خیالی دانسته است. بناتار معتقد است ازآنجاکه انسان ها از توانایی عادت دادنِ خود با شرایط برخوردارند، بر این باورند که بودن آن ها بر نبودن ترجیح دارد. او با این بیان، به جای حل مسأله ی رنج، اصل صورت مسأله را پاک کرده و نبودن را بر بودن ترجیح داده است. اخلاقی بودن سقط جنین، غیراخلاقی بودن ازدواج و تولید مثل و روادانستنِ اتانازی غیرداوطلبانه و انقراض نسل بشر، ازجمله پیامدهای رهیافت بناتار است که هیچ یک دفاع کردنی نیست.