اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

بررسی مدل های ارزیابی تاثیر سیاست‌ها بر عدالت درسلامت: یک مطالعه مروری

علیرضا اولیایی منش

نابرابری های سلامت در گروه های جمعیتی، به عنوان چالش اساسی نظام های سلامت مطرح است و توجه به عدالت در سلامت، در سیاست های تدوین شده ضروری به نظر می رسد. هدف این مطالعه، بررسی مطالعات مربوط به ابزارها و مدل های ارزیابی تأثیر سیاست ها بر عدالت در سلامت بود. مطالعه به صورت مرور نظام مند انجام شد و شواهد موجود در زمینه ی ابزارها و مدل های ارزیابی تأثیر سیاست ها بر عدالت در سلامت و فرایند ارزیابی پیامدهای سلامت، از ابتدای سال 2005 تا انتهای سپتامبر 2022، به زبان انگلیسی و فارسی در پایگاه های اطلاعاتی داخلی و بین المللی مانند اسکوپوس، پابمد و موتور جست وجوی گوگل اسکالر بررسی گردید. در جست وجوی اولیه، 16901 مقاله به دست آمد. پس از غربالگری اولیه، چکیده ی 243 مقاله بررسی شد. با مطالعه ی چکیده ی مقالات، 99 مقاله وارد فاز مطالعه ی متن مقاله و در نهایت، 53 مقاله وارد فاز نهایی تحلیل شدند. بررسی مطالعات نشان داد، در اغلب مدل های ارزیابی، چهار مرحله شامل غربالگری، شناسایی محدوده ی ارزیابی تصمیم گیری، ارزیابی و پیگیری در نظر گرفته شده بود. بر اساس نتایج مطالعه، انتخاب ابزار مناسب برای ارزیابی تأثیر سیاست ها بر عدالت در سلامت، مستلزم توجه به عوامل مختلف، همچون: زمان ارزیابی، سطح سیاست، منابع و امکانات موجود و جمعیت متأثر از سیاست مدنظر است.

مطالعه سوءرفتار پژوهشی با رویکردی تحلیلی به نظام پژوهش علوم پزشکی

احسان شمسی گوشکی

ازآنجاکه سوءرفتار پژوهشی می تواند به عنوان واکنشی انطباقی در برابر محدودیت ها و فشارها و خواسته های برآمده از کارکردهای نامناسب نظام پژوهش تلقی شود، برای مدیریت آن، باید فعالیت‏های نظام پژوهش را در مسیر انتقال سیاست‏های پژوهشی (سطح کلان) به برنامه‏های توسعه ی پژوهش در مؤسسه ها (سطح میانی) و اجرای پژوهش توسط پژوهشگران (سطح خرد) رصد و بررسی کرد. این مطالعه با اتخاذ چهارچوب تحلیلی کلان- میانی- خرد، وظایف و راهبردها و فعالیت های شکل گرفته در سطوح سه گانه ی نظام پژوهش علوم پزشکی کشور را روشن می سازد؛ ازاین رو، سیاست گذاری های کلان پژوهش (سطح کلان) تا برنامه های عملیاتی برای توسعه ی پژوهش در دانشگاه ها و مراکز پژوهشی (سطح میانی) و پژوهشگران به منزله ی انجام دهندگان پژوهش (سطح خرد) را در کانون توجه قرار می دهد. برای این منظور، سه سطح تحلیلی نظام پژوهش با توجه به مفروضه‏های این چهارچوب، تبیین و تعریف شدند. با تحلیل محتوای کیفی متون مربوطه، فعالیت هایی که در این سطوح می‏توانستند برای تأمین سلامت پژوهش مفید باشند، شناسایی و در قالب راهبردهایی مختلف ارائه شدند. یافته ها نشان داد، نظام پژوهش بر اساس چهارچوب تحلیلی موجود، یک نظام کلانِ صرف، بدون توجه به میان کنشِ بخش های آن نیست، بلکه نظامی است که تعامل و اثرگذاری میان بخشی اجزاء در آن وجود دارد. این رویکرد می‏تواند تمرکز و وضوح و توانمندی بررسی سوءرفتارهای پژوهشی را ارتقا دهد و با به‏کارگیری سطوح خُرد و میانی و کلان می تواند چالش‏های موجود در جریان تعامل فعالیت‏ها و عملکردهای مختلف نظام پژوهش و درهم تنیدگی آن ها را دنبال کند.

راهبرد مدیران پرستاری در تصمیم‌گیری اخلاقی: تحلیل محتوای کیفی

سمیه محمدی

در وضعیت کنونی سیستم بهداشتی، راهبردی که مدیران پرستاری در تصمیم گیری اخلاقی شان مدنظر قرار می دهند، می تواند نتایج مختلفی را برای بیماران و پرستاران و سیستم های بهداشتی به دنبال داشته باشد؛ لذا، مطالعه ی حاضر با هدف تبیین راهبردهای تصمیم گیری اخلاقی در مدیران پرستاری انجام شد. تحلیل محتوای کیفی قراردادی حاضر در سال ۱۴۰۱ در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد انجام شد. هجده مدیر پرستاری، به روش هدفمند انتخاب شدند؛ سپس، با استفاده از مصاحبه های بدون ساختار عمیق انفرادی، از آنان مصاحبه شد و داده ها با بهره گیری از رویکرد گرانهایم و لاندمن، تجزیه و تحلیل شدند. نتایج شامل یک طبقه (انسان مداری) و سه زیرطبقه (مشتری مداری، ارزش گذاری نسبت به شأن کارکنان و تعارض رعایت حقوق بیمار و کارکنان با پیروی از خط مشی های سازمانی) بود. مدیران پرستاری سعی کردند، با استفاده از راهبردهای مشتری مداری، ارزش گذاری نسبت به کارکنان و اولویت حقوق بیمار و کارکنان بر ضوابط سازمانی، تصمیم های اخلاقی شان را بر اساس اصل انسان مداری اتخاذ کنند. نتایج مطالعه ی حاضر نشان می دهد، مدیران پرستاری همسو با رعایت حقوق بیماران و کارکنانشان تصمیم گیری می کنند؛ ولی گاهی این تصمیم ها با منافع سازمان ها تعارض دارد؛ ازاین رو، باید موانع موجود را که موجب فراهم شدن موقعیت برای این گونه تعارضات می شوند، شناسایی کرد. افزایش تعهد سازمانی در مدیران نیز می تواند در کاهش تصمیماتی که منافع گروه های مختلف مشتریان و کارکنان و سازمان های بهداشتی باشد، مؤثر باشد.

تعیین گرهای روانی اجتماعی مرتبط با عملکرد اخلاقی پژوهشگران

راحله سموعی

رعایت اصول اخلاق در پژوهش توسط پژوهشگران، در ارائه ی یافته های مبتنی بر شواهد و کاربردی و متعاقب آن، حل مسائل جامعه و توسعه ی دانش، نقش زیربنایی دارد؛ بااین حال، با وجود کارگاه های آموزشی متعدد برگزارشده و آگاهی افزایی، همواره شاهد برخی عملکردهای غیراخلاقی در حوزه ی پژوهش هستیم؛ ازاین رو، شناسایی عوامل مرتبط برای برنامه ریزی های کاربردی و پیشگیرانه ضروری است. در این زمینه مطالعه با هدف شناسایی تعیین گرهای روانی اجتماعی مرتبط با عملکرد اخلاقی پژوهشگران در انجام و انتشار آثار پژوهشی انجام شد. مطالعه با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای قراردادی انجام شد. ۲۹ عضو هیئت علمی و پژوهشگر از دانشگاه های علوم پزشکی کشور در رشته و تخصص های مختلف، به صورت هدفمند و با انجام مصاحبه نیمه ساختاریافته در مطالعه شرکت کردند. برای طبقه بندی داده ها از روش تحلیل محتوای کیفی و برای ارزیابی داده ها از معیارهای لینکلن و گوبا استفاده شد. ۱۳۶ کد، ۲۰ طبقه ی فرعی و ۴ طبقه ی اصلی، حاصل تحلیل داده ها بود. عوامل مرتبط با عملکرد اخلاقی پژوهشگران در حین انجام دادن و انتشار آثار پژوهشی در مصاحبه با پژوهشگران که در قالب طبقه های فرعی نمایان شدند، عبارت بودند از: «قوانین»، «یادگیری اجتماعی»، «دانش و سواد» و «ویژگی های روان شناختی». طبق یافته های این مطالعه، عملکرد اخلاقی پژوهشگران در حوزه ی پژوهش، حاصل تعامل عوامل اجتماعی، فردی، شخصیتی و قانون گذاری است. برخی عوامل، مثل ویژگی های شخصیتی، دیرپا و مقاوم و فردی هستند؛ درحالی که عوامل اجتماعی، گسترده و رایج و عمومی ترند. سیاست گذاران و مدیران مرتبط با حوزه ی پژوهش می توانند با به کارگیری روش های آموزشی و فرهنگ سازی و تغییر رفتار، برای بهبود عملکرد اخلاقی پژوهشگران و اخلاق محوری در حوزه ی پژوهش اقدام کنند.

ارتباط بین بنیان اخلاقی و فرهنگ سازمانی در پرستاران بیمارستان ولیعصر بروجن در سال 1402

فاطمه بدر

با توجه به نقش مهم سازمان های بهداشتی و رفتار و عملکرد پرستاران در دستیابی به اهداف سازمان ها، بنیان های اخلاقی پرستاران می تواند به رفتارها و تصمیم های آنان و در نتیجه، به جو و فرهنگ سازمانی شان شکل دهد؛ لذا مطالعه ی توصیفی تحلیلی حاضر با هدف تعیین ارتباط بین بنیان های اخلاقی و فرهنگ سازمانی، بر روی دویست پرستار که به روش سرشماری انتخاب شده بودند، در دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد در سال 1402 انجام شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه ی اطلاعات دموگرافیک، بنیان های اخلاقی و فرهنگ سازمانی جمع آوری و با بهره گیری از نرم افزار آماری SPSS نسخه 16 و آزمون های آماری توصیفی (درصد، میانگین و انحراف معیار) و تحلیلی (تی تست، آنالیز واریانس و ضریب هم بستگی و رگرسیون خطی) تجزیه و تحلیل شدند. آزمون ضریب هم بستگی پیرسون نشان داد، میانگین بنیان های اخلاقی و فرهنگ سازمانی در پرستاران ارتباطی معنی دار داشت (r=0.61, P<0.001). ضریب تعیین (R²=0.372) نیز نشان داد، بنیان های اخلاقی، حدود 37 درصد از فرهنگ سازمانی را پیش بینی می کنند. از میان ابعاد بنیان های اخلاقی، ابعاد وفاداری به گروه، احترام به مرجعیت و خلوص ، می توانند به طور معنی داری فرهنگ سازمانی را پیش بینی کنند (P<0.001). میانگین نمره ی بنیان های اخلاقی در پرستاران متوسط و 105.74±25.7 بود. میانگین فرهنگ سازمانی در پرستاران مطلوب و 105.74±25.7 بود. با توجه به نتایج می توان چنین نتیجه گرفت که با گسترش جو اخلاقی و توسعه ی ارزش های اخلاقی، همانند وفاداری به گروه، احترام به مرجعیت و خلوص در پرستاران می توان به ارتقاء فرهنگ سازمانی در پرستاران یاری رساند.

بررسی انتقادی جنبه‌های اخلاقی سامانه‌ی پرونده‌ی الکترونیک سلامت در ایران

احسان شمسی گوشکی

سامانه ی سپاس، یک پرونده ی الکترونیک سلامت است که اطلاعات مرتبط با سلامت افراد را در قالب الکترونیکی ذخیره می کند. سامانه ی سپاس، مرکز جمع آوری داده ها و اطلاعات سلامت بیماران سرپایی و بستری است. این سامانه، اطلاعات افراد مانند نام کامل، وضعیت تأهل، جنسیت، تاریخ پذیرش، سطح تحصیلات، شغل، نوع پذیرش و سایر داده های پزشکی مرتبط با آنان را به دقت ذخیره می کند. از ارزش های محوری و الزامات اخلاقی سامانه ی سپاس می توان به صیانت از حقوق شهروندی، احترام به افراد، رعایت عدالت و انصاف، شفافیت و جلب مشارکت و پاسخ گویی اشاره کرد. در مطالعه ی حاضر، برای ارزیابی برنامه ی سپاس، از یک مدل پیشنهادی سازمان جهانی بهداشت برای ارزیابی اخلاقی استفاده شد. این مدل بر اصول اخلاقی اساسی، مانند سلامت و رفاه انسانی، احترام به افراد و جوامع، عدالت و انصاف تأکید دارد. از نظر سلامت و رفاه انسانی، سامانه ی سپاس می تواند از مداخلات تکراری و بیهوده جلوگیری کند و به پزشکان امکان دسترسی سریع به سابقه ی دقیق بیمار را بدهد. از نظر احترام به افراد و جوامع، سامانه حفظ محرمانیت اطلاعات را تضمین می کند. از نظر عدالت و انصاف، سامانه می تواند دسترسی به خدمات سلامت را برای مناطق محروم و دورافتاده بهبود بخشد؛ به علاوه، این سامانه از نظر اخلاقی، اصولی مانند حفظ همبستگی، شفافیت، مشارکت و پاسخ گویی را رعایت می کند؛ لذا مطالعه ی حاضر با بررسی نقادانه ی ابعاد اخلاقی سامانه ی پرونده ی الکترونیکی سلامت، پیشنهادهای ارزشمندی را به سیاست گذاران، کارکنان سلامت و سازمان های نظارتی ارائه می دهد تا از عملکرد اخلاقی و کارآمدِ سیستم های پرونده های الکترونیک سلامت در ایران اطمینان حاصل کنند.

اسراف‌انگاری درمان بیهوده و عدم مشروعیت آن: مطالعه‌ی تطبیقی اخلاق پزشکی و فقه اسلامی

سعید نظری توکلی

درمان جان بیمارانِ در معرض خطر یا ضرر جبران ناپذیر، عملی واجب است؛ باوجوداین، گاه به واسطه ی پیری، شدت بیماری یا نبود درمان تعریف شده، بیمار در وضعیتی است که بنا به تشخیص کادر پزشکی، شروع یا ادامه ی درمان اثری در بهبودی او ندارد یا اثر آن، چنان ناچیز است که در عرف پزشکی نادیده انگاشته می شود. در این پژوهش که با روش توصیفی و تحلیلی و به استناد منابع کتابخانه ای انجام شده است، بر آن بودیم تا با مطالعه ی تطبیقی «درمان بیهوده» در اخلاق پزشکی، با عنوان «اسراف» در فقه اسلامی، نشان دهیم تا چه اندازه میان آن ها سازگاری مفهومی وجود دارد؛ همچنین، با توجه به حرمت اسراف در آموزه های فقهی، آیا انجام دادن درمان بیهوده از نظر شرعی حرام است؟ برای این منظور، ابتدا «درمان بیهوده» و شاخصه های آن در متون پزشکی، سپس ملاحظات اخلاقی انجام دادن آن تبیین شد؛ در نهایت، پس از تحلیل واژه ی اسراف با استناد به منابع لغوی، فقهی، روایی و تفسیری از نظر مفهومی و موضوعی و حکمی، میزان سازگاری درمان بیهوده با اسراف، بر اساس مطالعه ی تطبیقی، بررسی شد. یافته های این پژوهش نشان می دهد، درمان بیهوده به این دلیل که موجب هدررفتن اموال شخصی یا عمومی می شود و برای بهبودی یا سلامت بیمار سودمند نیست، غرض عقلایی ندارد و مصداق اسراف است؛ بدین ترتیب، انجام دادن درمان بیهوده نه تنها واجب نیست، بلکه چون مصداق اسراف است، حرام شمرده می شود؛ پس، انجام دادن آن، افزون بر عقوبت اخروی، ازآنجاکه مستلزم اتلاف مال دیگری است، مسئولیت مدنی نیز دارد.

اصول اخلاقی نوین در سالن تشریح: نگاهی اجمالی به تاریخچه‌ی تحولات اخلاقی

صدیقه ابراهیمی

اخلاق و دانش پزشکی، از اجزای جدایی ناپذیرِ برنامه های آموزشی رشته ی پزشکی هستند. تشریح عملی بدن انسان، به عنوان یک روش آموزشی ارجح در مراحل اولیه ی آموزش پزشکی، فرصتی مناسب برای کاشت بذر هنجارهای اخلاق پزشکی در ذهن پزشکان آینده است. هدف از این مطالعه ی مروری، بررسی رخدادهای غیراخلاقی در تاریخچه ی علم تشریح و تحولات اخلاقی بعدی در تشریح بدن انسان، به منظور تأکید بر حفظ ارزش های اخلاقی بدن اهداکنندگان در سالن تشریح است. برای یافتن مستندات مرتبط، مقالات چاپ شده بین سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۳ در پایگاه های داده ی اسکوپوس، پابمد، گوگل اسکالر و ریسرچ گیت، با کلمات کلیدی مربوط، جست وجو و ارزیابی شدند. بررسی ها نشان می دهد، در گذشته، تشریح بدن انسان بر روی اجساد مجرمان اعدام شده یا با روش های غیرقانونی انجام می شد و تا اوایل دهه ی ۱۹۶۰ اصل اخلاقی احترام به خودمختاری نادیده گرفته می شد؛ اما از قرن بیستم به بعد، بحث استفاده از اجساد اهدایی با کسب رضایت آگاهانه به میان آمد و باعث شد دانشگاه ها در قرن بیست ویکم از این منبع در امر آموزش استفاده کنند و بدین ترتیب، راه حلی مقبول برای پُر کردن خلأ های اخلاقی تشریح فراهم شود. تبیین استانداردهای مربوط به ملاحظات اخلاقی اجساد اهدایی، برای دانشجویان پزشکی ضروری است. بدن انسان، به عنوان یک منبع علمی ارزشمند، شایسته ی برخورد محترمانه در چهارچوب مرزهای اخلاقی و بر اساس دستورالعمل ها و قوانین است. رعایت بالاترین استانداردهای اخلاقی لازم، در مؤسسات آموزشی برای اطمینان بخشیدن به اهداکنندگان درباره ی تصمیم خود ضروری است.

نظاره گران رفتارهای غیرحرفه ای پزشکی: یک نگاه جدید اخلاقی

مینا مبشر

این مقاله نامه به سردبیر و فاقد چکیده است.

طاعون پارسی یا طاعون ابوچَفچیر (1772 – 1773 م): پیدایش و پیامدهای آن

رضا کرمی

بیماری های همه گیر، یکی از عوامل تهدیدکننده ی جوامع انسانی در گذشته بوده اند که از این میان، طاعون بیش از همه موجب مرگ ومیر فراوان شده است. بین سال های ۱۱۵۱تا۱۱۵۲ش/ ۱۷۷۲تا۱۷۷۳م. در عراق دوره ی عثمانی، طاعونی مشاهده شد که ضرباتی جبران ناپذیر را بر اقتصاد این نواحی وارد آورد و به «طاعون ابوچفچیر و ابوخنجر» مشهور شد. این طاعون در کشورهای کرانه ی خلیج فارس و جنوب ایران نیز گسترش پیدا کرد؛ ازاین رو، در اروپا به طاعون پارسی نیز شهرت یافت. هدف این نوشتار، بررسی اثرات این طاعون بر جوامع بشری و محدوده ی فراگیری آن از ابعاد مختلف است. شیوه ی مطالعه در این تحقیق، از نوع کتابخانه ای است. نگارنده با تکیه بر روش تاریخی، از رویکرد توصیفی تحلیلی بهره جسته است. این پژوهش، با بهره گیری از منابع فارسی و عربی و انگلیسی و با مراجعه به بانک های اطلاعاتی داخلی و بایگانی روزنامه های بریتانیا و آرشیو دیجیتال کشور قطر که از مهم ترین بایگانی های خارجی هستند، به انجام رسیده است. بر اساس یافته ها، میان رودان ازجمله کانون های مهم انتشار طاعون بوده و طاعون پارسی نیز در این منطقه شایع شده و به کشورهای همسایه نیز انتقال یافته است. نتایج تحقیق نشان داد، نخستین تکاپوهای استفاده از قرنطینه در ایران، در دوره ی کریم خان زند روی داده و برخی اقدامات پیشگیرانه برای اولین بار، در زمان شیوع این طاعون انجام شده است. تجارت های فرامنطقه ای و عبور کاروان های تجاری و زیارتی از این مناطق، بر شیوع این بیماری افزود. این طاعون، روابط سیاسی اقتصادی این مناطق با دیگر کشورها را دستخوش تحول کرد و بحران کاهش شدید جمعیت را در پی داشت.

آیا امکان کاربرد وصیت پزشکی در نظام سلامت ایران وجود دارد؟

مینا مبشر

تصمیم گیری درباره ی ادامه دادن یا قطع کردن درمان های طولانی کننده ی حیات برای بیماران انتهایی که از نظر پزشکی معالجه ناشدنی اند، از چالش برانگیزترین موضوعات در نظام سلامت است. وصیت پزشکی بیمار، یکی از راهکارهایی است که در این باره، در دنیا مطرح شده است. بیمار در موقعیتی که هنوز ظرفیت تصمیم گیری دارد، نظرات خود را درباره ی نحوه ی ادامه دادن درمان های طولانی کننده ی حیات ثبت می کند. ثبت وصیت پزشکی، به لحاظ اخلاقی می تواند با دیدگاه اصول گرایی، احترام به حق استقلال فردی بیمار و ارزیابی منافع و مضرات ارائه ی این خدمات، توجیه پذیر باشد؛ لیکن همواره اعتقادات و باورهای مذهبی بیماران و وابستگان و درمانگران بر این موضوع اثرگذار است. از منظر دین مبین اسلام، حفظ حیات انسان، مبنای بسیاری از تصمیم سازی ها درباره ی این موضوع است. قواعد فقهی و حقوقی متعددی، همچون: قاعده ی تسلیط و اذن در تصرف، قواعد نهی از القاء در مهلکه، حرمت قتل نفس، قاعده ی لاضرر و قاعده ی وجوب دفع ضرر از یک طرف و توجه به مفهوم حیات غیرمستقرّه در ماده ی ۳۷۲ قانون مجازات اسلامی و قواعد حرج و لاضرر و نیز توجه به قاعده ی حرمت امور لغو و لعبی از طرف دیگر، می تواند به تصمیم هایی متفاوت درباره ی ادامه دادن یا قطع کردن درمان های طولانی کننده ی حیات بینجامد؛ بااین حال، با توجه به انواع وصیت در فقه اسلامی، طبق عقد صلح، ثبت درخواست بیمار برای چگونگی ادامه دادن درمان امکان پذیر است. این مطالعه نشان داد، کاربرد وصیت پزشکی در نظام سلامت ایران نیازمند واکاوی دقیق تر مبانی اخلاقی و حقوقی و شرعی است.

یادی از استاد مرحوم دکتر سیدمحمود طباطبایی؛ طبیب ذوالفنون

رسول اسمعلی پور

این مقاله نامه به سردبیر و فاقد چکیده است.

راهنمای اخلاق زیستی یونسکو برای توسعه فناوری‌های عصب شناختی: درس‌ها و الزاماتی برای کشورهای نوظهور در حوزه نوروتکنولوژی

عطااله پورعباسی

این مقاله نامه به سردبیر و فاقد چکیده است.

نقدی بر مقاله‌ی‌ «بررسی نقش و تأثیر ایرانیان بر باورهای پزشکی چینیان از طریق برخی ادیان»

سینا مرادی منصور

این مقاله نامه به سردبیر و فاقد چکیده است.

پیشنهاد منشور اخلاقی داوری آثار علمی در حوزه سلامت: یک دیدگاه

حسن اشرفی ریزی

اخلاق داوری آثار علمی، یکی از جنبه های مهم اخلاق پژوهش در حوزه ی سلامت است. ازآنجاکه نتایج پژوهش ها، به پیشگیری، تشخیص، درمان، توان بخشی و مدیریت بسیار کمک می کند، کیفیت نتایج، اهمیتی ویژه دارند. هدف از این مقاله، نشان دادن ضرورت تدوین منشور اخلاق داوری آثار علمی در حوزه ی سلامت است. این بیان دیدگاه از آن جهت مهم است که رعایت کردن این اصول از طرف پژوهشگران و داوران آثار علمی می تواند به کیفیت آثار علمی تولیدشده، با هدف ارتقاء پیشگیری، تشخیص، درمان، توان بخشی و مدیریت در حوزه ی سلامت کمکی شایان کند. این منشور، قابلیت استفاده در سامانه های داوری آثار علمی را دارد و به مدیران پژوهش، در شناسایی مؤلفه های اخلاق داوری آثار علمی در حوزه ی سلامت، برای سیاست گذاری و برنامه ریزی مناسب پژوهشی و به داوران و دست اندرکاران مجلات و مراکز تحقیقاتی و پژوهشگاه ها، در داوری دقیق و منصفانه و بدون سوگیری آثار علمی حوزه ی سلامت یاری می رساند.

بررسی ارتباط استدلال اخلاقی و تعلق‌پذیری بالینی و عوامل مؤثر بر آن‌ها در پرستاران شاغل در بخش مراقبت ویژه

میلاد امیری

بخش مراقبت های ویژه، محیطی چالش برانگیز و پرفشار است که پرستاران روزانه در آن با تصمیمات اخلاقی دشواری مواجه می شوند؛ لذا، این تحقیق با هدف تعیین هم بستگی استدلال اخلاقی و تعلق پذیری بالینی در پرستاران بخش های ویژه ی ایران انجام شد. مطالعه ی حاضر، از نوع مقطعی، توصیفی تحلیلی بود و بر روی 126 پرستار شاغل در بخش مراقبت های ویژه ی بزرگ سالان بیمارستان های شهر یاسوج در سال 1402 انجام شد. در این مطالعه از روش تمام شماری استفاده شد. برای جمع آوری اطلاعات از پرسش نامه های تعلق پذیری بالینی و استدلال اخلاقی استفاده شد. برای تجزیه و تحلیل داده‎ها از آزمون های تی مستقل، آنووا، رگرسیون و ضریب هم بستگی پیرسون بهره گرفته شد. تجزیه و تحلیل داده ها نیز با نرم افزار SPSS نسخه ی 26 صورت گرفت. بر اساس نتایج این مطالعه، میانگین و انحراف معیار نمره ی کل تعلق پذیری بالینی و استدلال اخلاقی پرستپاران، به ترتیب 75/13 ± 68/109 و 50/5 ± 07/36 بود. این نتایج نشان دهنده ی سطح خوب تعلق پذیری بالینی و استدلال اخلاقی متوسط است؛ همچنین، بین محل خدمت و تعلق پذیری بالینی رابطه ی معنی دار آماری مشاهده شد (02/0 =p)؛ اما بین تعلق پذیری بالینی و استدلال اخلاقی رابطه ی معنادار آماری مشاهده نشد (05/0p>). علی رغم اینکه بین تعلق پذیری بالینی و استدلال اخلاقی پرستاران ارتباط معنی دار مشاهده نشد، برخی خصوصیات دموگرافیک، دارای ارتباط معنی دار و پیش بینی کننده برای تعلق پذیری بالینی پرستاران بود. توصیه می شود، مسئولان و مدیران پرستاری از نتایج این مطالعه برای ارتقاء سطح استدلال اخلاقی و حس تعلق پذیری به محیط بالینی پرستاران استفاده کنند.

شناسایی عوامل مؤثر بر رعایت اخلاق در پژوهش از دیدگاه دانشجویان تحصیلات تکمیلی: مطالعه‌ای کیفی

مریم افشاری

اخلاق در پژوهش، شاخه ای از اخلاق حرفه ای است و به آن دسته از اصول اخلاقی که پژوهش را از آغاز تا پایان کار هدایت می کنند، می پردازد. نادیده گرفتن مسائل اخلاقی در پژوهش گاهی بدون تعمد و صرفاً به سبب بی اطلاعی از اخلاق حرفه ای پژوهشگری صورت می پذیرد؛ بنابراین، مطالعه ی حاضر با هدف تعیین عوامل تسهیل گر و بازدارنده بر رعایت اخلاق در تحقیقاتِ دانشجویان تحصیلات تکمیلی در دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام شد. این مطالعه ی کیفی با رویکرد تحلیل محتوای استقرایی صورت گرفت. جامعه ی هدف، دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه علوم پزشکی همدان بود و ۲۹ دانشجو در مصاحبه های نیمه ساختاریافته شرکت کردند. شرکت کنندگان با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. تحلیل داده ها با استفاده از روش Diekelmann و همکاران انجام شد. برای اعتبارسنجی داده ها، از روش استراوس و کوربین استفاده شد. عوامل مؤثر بر رعایت اخلاق در پژوهش، شامل دو بخش عوامل فردی و شخصیتی (دقیق بودن و اخلاق مداربودن دانشجو و استادان و داشتن اطلاعات کافی درباره ی اخلاق در پژوهش) و عوامل محیطی (اطلاع رسانی و آشنایی با روش تحقیق، نحوه ی برخورد استادان با دانشجو، محرمانه بودن اطلاعات، سخت گیری استادان، داشتن چهارچوب مشخص از طرف دانشگاه، رعایت حق دانشجو و وضع قوانین بازدارنده) است. تقویت عوامل تسهیل گر و پیشگیری از عوامل بازدارنده در رعایت اخلاق در پژوهش، به تلاش مشترک دانشجویان و استادان و دانشگاه نیاز دارد. دانشجویان باید دقت و آگاهی کافی را در خود توسعه دهند و استادان باید به عنوان الگوی اخلاقی عمل کنند. مسئولان در دانشگاه ها باید چهارچوب های مشخصی برای رعایت اخلاق تدوین و ارائه کنند و همه افراد درگیر در امر پژوهش باید به عملی کردن آن پایبند باشند.

محورهای پزشکی تکاملی

حمیدرضا نمازی

شناخت بیماری ها و علل ایجاد آن ها از مسائل کلیدی علم پزشکی به شمار می آید و پایه و اساس درمان را تشکیل می دهد. واکنش ها و عوارض بیماری ها در اشخاص گوناگون ممکن است متفاوت باشد؛ برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی یا شرایط محیطی نسبت به بیماری ها، مقاومت بیشتری دارند. از طرفی دیگر، در دنیای امروز، شاهد بروز بیماری های نوظهوری هستیم که تاکنون درمان قطعی برای آن ها ارائه نشده است. این موضوع به روشنی نشان می دهد، اهمیت بررسی علل اصلی بروز بیماری ها را نمی توان نادیده گرفت. پزشکی تکاملی کمتر از نیم قرن است در گفتمان های پزشکی غربی مطرح شده است. این نظریه بر مبنای اصول داروینیسم، به طرح و بررسی موضوعاتی می پردازد که بشر در طی تاریخ طولانی حیات به طور طبیعی یا متأثر از شرایط اجتماعی با آن ها مواجه بوده است. بنا بر دستاوردهای تحقیقات صورت گرفته در حوزه ی پزشکی تکاملی، عوامل مؤثر در وضعیت سلامت و بیماری انسان، تنها به شرایط زیستی و محیطی فرد محدود نمی شود، بلکه به دوره های طولانی تاریخ تکامل بشر و تغییر و تحولاتی که با آن مواجه بوده است، بازمی گردد. این مطالعه ضمن معرفی سیزده محور اصلی در پزشکی تکاملی، بر اهمیت و کاربرد آن در زمینه ی پزشکی و سلامت، تمرکز می کند؛ همچنین، بر ضرورت توجه بیشتر به این مفهوم از سوی پژوهشگران علوم پزشکی و برخی رشته های میان رشته ای تأکید می نماید.

چالش‌ها و ملاحظات اخلاق حرفه‌ای مامایی در همه‌گیری کووید ۱۹: تحلیل محتوای کیفی

شهربانو صالحین

همه گیری جهانی، یک اضطرار بهداشت جهانی است که در همه گیری اخیر، بسیاری از مسائل اخلاقی به چالش کشیده شده است. این مطالعه با هدف بررسی چالش ها و ملاحظات اخلاق حرفه ای مامایی در همه گیری کووید ۱۹ انجام شده است. مطالعه ی حاضر، پژوهشی کیفی از نوع تحلیل محتواست. در ابتدا با مروری گسترده بر متون و منابع مرتبط با موضوع، داده های خام گردآوری شدند. روش نمونه گیری هدفمند بود و مرور متون تا رسیدن به اشباع داده ها ادامه یافت. صحت داده ها، با استفاده از معیارهای لینکلن و گوبا بررسی و داده ها با روش استقرایی تجزیه و تحلیل شدند. نتایج این مطالعه در چهار درون مایه و هفده طبقه ی اصلی جای گرفت: اول: چالش های اخلاقی در تصمیم گیری مراقبت های مامایی و مکان زایمان (چالش های اخلاقی زایمان در منزل، چالش های اخلاقی زایمان در بیمارستان، رویارویی با چالش های اخلاقی)، دوم: اصول اخلاق بالینی (منفعت، توزیع عادلانه و انصاف، هم بستگی، اعتماد، وظیفه ی مراقبت)، سوم: اصول اخلاقی در مدیریت (دغدغه و احترام برابر، به حداقل رساندن آسیب های همه گیر، همکاری بین بخشی و تصمیم گیری مبتنی بر شواهد)، چهارم: حمایت از حقوق ماماها (حمایت روانی از ماماها، ملاحظات جنسیتی در ماماها، آموزش ماماها، سلامت محیط کار، سیاست های حمایتی ماماها). ماماها در همه گیری ها با چالش های اخلاقی متعددی روبه رو می شوند. تدوین چهارچوبی اخلاقی، برای تصمیم گیری در همه گیری ها می تواند به رویارویی با این چالش ها کمک کند.

بررسی تاریخ شکل‌گیری و تحول دارالمجانین (تیمارستان) تهران در دوره‌ی قاجار و پهلوی

الهام ملک زاده

مقاله ی حاضر به بررسی تاریخ شکل گیری و تحولات دارالمجانین تهران در دوره ی قاجار و پهلوی پرداخته است و به این دلیل که به تأسیس یکی از مؤسسات درمانی و عوامل مؤثر در تغییر و تحولات آن مربوط می شود، در مطالعات تاریخ پزشکی، بسیار اهمیت دارد. پرداختن به فرایند توسعه ی دارالمجانین (تیمارستان) و طرح دادخواست های مردم، اهمیت این مقاله را از جنبه ی تاریخ اجتماعی نشان می دهد. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و مستند به اسناد آرشیوی منتشرنشده نگاشته شده است. خوانش اسنادی تاریخ جنون، بیان کننده ی روایت های ناگفته ای از زندگی مجانین (دیوانگان) و باورهای رایج درباره ی آن هاست. باورهایی که نحوه ی رفتار با مجانین را در مراکز نگهداری آن ها نشان می دهد. یافته ها نشان داد، در این دوره وضعیت رسیدگی به مجانین بهتر شده؛ اما به دلیل کمبود امکانات و افزایش تعداد بیماران، مشکلات همچنان ادامه داشته است. نگرش مسئولان به دیوانگان، نگاهی مراقبتی بوده است تا شهروندان از مخاطرات حضور مجانین و تردد آن ها در جامعه ایمن باشند.

ارتباط بین حمایت سازمانی و خستگی از شفقت در پرستاران بخش اورژانس: مطالعه‌ای مقطعی

یوسف احمدی

یکی از عواملی که به نظر می رسد بر خستگی از شفقت در پرستاران نقش دارد و موجب تعدیل آن می شود، حمایت سازمانی است؛ لذا، این مطالعه با هدف تعیین ارتباط بین حمایت سازمانی و خستگی ناشی از شفقت در پرستاران بخش اورژانس انجام شد. این پژوهش، مطالعه ای توصیفی تحلیلی است. جامعه ی پژوهشی این پژوهش، تمامی پرستاران بخش های اورژانس بیمارستان های آموزشی درمانی شهر ارومیه، در سال 1403 بودند. تعداد 150 پرستار بر اساس معیارهای ورود به مطالعه و به روش تصادفی انتخاب شدند. در این پژوهش، از سه پرسش نامه ی مشخصات دموگرافیک، حمایت سازمانی آیزنبرگر و خستگی شفقت فیگلی، برای جمع آوری اطلاعات استفاده شد. داده ها نیز با نرم افزار spss15 تحلیل شدند. (0.45- = r و 0.05 >P) نتایج نشان داد، بین حمایت سازمانی و خستگی از شفقت، ارتباط معکوس و معنی دار وجود دارد. میانگین نمره ی حمایت سازمانی در پرستاران بخش های اورژانس، 54/0± 13/21 بود؛ همچنین، میانگین نمره ی خستگی شفقت 54/8 ± 73/27 ، رضایت شفقت 81/1 ± 73/38 و استرس ترومای ثانویه 82/4 ± 45/28 بود. میانگین نمره ی کل پرسش نامه ی کیفیت کاری پرستاران 32/4 ± 93/31 بود. با توجه به نتایج مطالعه ی حاضر و تأثیر حمایت سازمانی در کاهش خستگی از شفقت در پرستاران، مدیران و سیاست گذاران پرستاری باید با انجام دادن اقداماتی مانند بهبود اوضاع کاری و توجه به نیازهای پرستاران، زمینه را برای ارتقاء حمایت سازمانی از آن ها فراهم آورند تا موجب کاهش و تعدیل خستگی از شفقت در پرستاران شوند.

رعایت حقوق مادری ایمن و عوامل مستعدکننده، تقویت‌کننده و توانمندساز آن بر اساس مدل پرسید- پروسید از دیدگاه دانشجویان مامایی

رباب لطیف نژاد رودسری

حقوق مادری ایمن، مشتمل بر اهداف دستیابی به کاهش مرگ ومیر مادران، تجربه ی بارداری و زایمان ایمن و به دنیاآمدن فرزندان سالم است. مطالعه ی حاضر با هدف تعیین میزان رعایت حقوق مربوط به مادری ایمن و عوامل مستعدکننده، تقویت کننده و توانمندساز آن بر اساس مدل پرسید-پروسید از دیدگاه دانشجویان مامایی انجام شد. این مطالعه به روش مقطعی، بر روی 151 دانشجوی مامایی در دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال ۱۴۰۰-۱۴۰۱ که به روش سرشماری انتخاب شدند، صورت گرفت. گردآوری داده ها با استفاده از پرسش نامه ی دموگرافیک مقیاس پژوهشگرساخته ی ارزیابی میزان رعایت حقوق مادری ایمن و پرسش نامه ی سنجش عوامل مستعدکننده، تقویت کننده و توانمندساز آن که به روش خودگزارشی تکمیل می شد، صورت گرفت. برای تحلیل داده ها از روش های آماری ضریب هم بستگی پیرسون و اسپیرمن استفاده شد. میانگین نمره ی کلی رعایت حقوق مادری ایمن 8/ 38±6/ 116 با دامنه ی ۱۳-۱۸۷ بود. در بررسی عوامل مستعدکننده، 58/6 درصد دانشجویان از سطح آگاهی متوسط به بالا و 80/15 درصد دانشجویان از نگرش مثبت و 56/7 درصد ارزش بسیار زیاد برای رعایت حقوق مادری ایمن قائل بودند. در بررسی عوامل تقویت کننده ، تشویق استادان بالینی (94/8 درصد) و حمایت های قانونی (94/6 درصد) و در بررسی عوامل توانمندساز، تبحر و تخصص نیروی انسانی (71/9 درصد) به عنوان مؤثرترین عوامل در ارتقاء رعایت حقوق مادری ایمن تعیین شدند. بین عوامل توانمندساز با رعایت حقوق مادری ایمن همبستگی بالای مثبت مشاهده شد (0.488=r، 0.950=p). نتایج بیانگر آن است که رعایت حقوق مادری ایمن از دیدگاه دانشجویان مامایی در حد متوسط است. با توجه به ارتباط عوامل توانمندساز با رعایت حقوق مادری ایمن پیشنهاد می شود، مسئولان آموزشی و اجرایی حرفه ی مامایی، نقش این عوامل را در ارتقاء میزان رعایت حقوق مادری ایمن در نظر بگیرند تا کیفیت ارائه ی خدمات مامایی افزایش یابد.

بررسی نگرش دانشجویان پزشکی به ارائه‌ی خدمات سلامت بیمارمحور در دانشگاه علوم پزشکی ایران در سال تحصیلی ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳

مهشاد نوروزی

امروزه، ارائه ی خدمات بیمارمحور که نیاز ها و ارزش ها و ترجیـحات بیمار را در کانون توجه قرار دهد، رکن اساسی در ارائه ی خدمات سلامت محسوب می شود. این مطالعه با هدف بررسی نگرش دانشجویان به ارائه ی خدمات بیمارمحور در دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران انجام شد. این مطالعه ی مقطعی، در تمامی مقاطع تحصیلی پزشکی عمومی در دانشگاه علوم پزشکی ایران با استفاده از مقیاس جهت گیری بیمار-پزشک (PPOS) انجام گرفت. پرسسش نامه به صورت آنلاین توزیع و داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۶ تجزیه و تحلیل شد. از ۳۸۹ شرکت کننده، 48/6 درصد، مرد و 51/4 درصد، زن بودند و میانگین سنی آنان 2/453 ± 24/02 سال بود. از میان شرکت کنندگان، 41/09 درصد آنان در مقطع کارآموزی و 40/9 درصد از آن ها، در مقطع کارورزی در حال تحصیل بودند. در 7/14درصد از شرکت کنندگان، یکی از والدین پزشک بود. قلب و عروق، جراحی و چشم پزشکی، به ترتیب بیشترین رشته های تخصصی محبوب بودند. میانگین نمرات به دست آمده در بخش نمره ی کلی، نمره ی اشتراک و نمره ی مراقبت، به ترتیب 0/50 ± 3/61، 0/40± 3/93 و 0/56± 3/83 و در محدوده ی پزشک محور قرار داشت. میانگین نمره ی سه حوزه با جنسیت شرکت کنندگان ارتباط معنادار داشت (0.001>P-value) و شرکت کنندگان مؤنث نگرشی بیمارمحورتر در هر سه حوزه داشتند. مقاطع تحصیلی، تنها، با میانگین نمره ی اشتراک ارتباط معنی دار داشتند. نتایج این مطالعه نشان داد، اکثر دانشجویان پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران، عمدتاً رویکرد پزشک محور در ارتباط با بیمار دارند؛ بنابراین نیاز است تا برنامه های آموزشی در خصوص ارتقاء نگرش بیمارمحور و توسعه ی مشارکت بیمار در فرایند تشخیصی و درمانی، برای دانشجویان پزشکی گسترش یابد.

ملاحظات اخلاقی تصمیم‌گیری برای سالمند مبتلا به آلزایمر: گزارش موردی

مریم مدبر

در عصر حاضر، افزایش نگران کننده ی میزان مبتلایان به بیماری آلزایمر، باعث توجه بیشتر به مباحث مربوط به مراقبت و تصمیم گیری جایگزین برای این گروه ویژه از جامعه شده است. چهار اصل اخلاقی «سودرسانی»، «ضررنرساندن»، «احترام به خودمختاری» و «عدالت» از اصول مبنایی هستند که در تصمیم گیری های پزشکی، ملاک عمل قرار می گیرند. در این مقاله، یـک گزارش موردی از بیمار سالمند مبتلا به آلزایمر و مسائل اخلاقی مرتبط با تصمیم گیری های درمانی در صورت نبود تصمیم گیرنده ی جایگزین مطرح شده است. معمولاً در افراد فاقد ظرفیت تصمیم گیری، از تصمیم گیرنده ی جایگزین و علاوه بر آن، در برخی از کشورها از راهنمای پیشینی مراقبت استفاده می شود. در صورت نبود آن ها، کارکنان پزشکی می توانند با درنظرگرفتن اصول اخلاقی پیش گفته، در جهت حصول بهترین منافع بیمار با لحاظ کردن وضعیت فرهنگی و اجتماعی فرد، تصمیم گیری کنند.

طب سالمندی یا طبی‌سازی سالمندی؟

نوید روان

ملاحظات پزشکی درباره ی سالمندی، قدمتی به اندازه ی خود پزشکی دارد؛ بااین حال، به دلیل وجود مناقشات پیرامون در نظرگرفتن سالمندی، به عنوان بیماری یا روند عادی زندگی، طب سالمندی با تأخیر از پزشکی مجزا شد. تفکیک طب سالمندی از سایر تخصص های پزشکی، نه بر اساس موقعیت یک ارگان خاص از بدن و نه بر اساس فرایندهای پاتوفیزیولوژیک مشخص، بلکه بر مبنای دوره ای از زندگی است. از طرفی دوره های مختلف زندگی، مانند سالمندی از موضوعات طبی سازی نیز هستند؛ ازاین رو، طب سالمندی ممکن است گاه دچار طبی سازی سالمندی و مخاطرات آن شود؛ علاوه براین، نسبی بودن مفهوم سالمندی و وابستگی آن به زمینه های اجتماعی می تواند منجر به ایجاد سردرگمی در فهم موضوع طب سالمندی شود. پرهیز از این مخاطرات نیازمند تأمل فلسفی و اخلاقی بر مفاهیم سلامت و بیماری و سرشت سالمندی است. این مقاله به طور مشخص می کوشد نشان دهد، طبی سازی سالمندی چه نسبتی با طب سالمندی دارد و مصادیق و دربردارنده های فلسفی و اخلاقی آن چیست. با توجه به اینکه انتظار می رود، ایران در دهه های آینده ، با بحران سالمندی روبه رو باشد، این تأمل فلسفی در سطوح مختلف میان پژوهشگران فلسفه و اخلاق پزشکی، پژوهشگران و متخصصان طب سالمندی و همچنین در جامعه ی مدنی می تواند به فاصله گذاری میان طب سالمندی و طبی سازی سالمندی، افزایش انسجام و کارایی طب سالمندی و ارتقاء سلامت سالمندان منتهی شود.

پزشکی تدافعی؛ تهدید جدی برای نظام ارائه خدمات سلامت ایران

احسان شمسی گوشکی

پزشکی تدافعی، مجموعه ی اقداماتی است که پزشکان و سایرحرفه مندان پزشکی با انگیزه ی دفاع از خود در برابر تهدیدها و خطرات احتمالی پیشِ رو، به ویژه جلوگیری از شکایت بیمار یا محکوم شدن در محاکم قضایی، به اشکالِ مختلف، ازجمله پزشکی تدافعی مثبت و منفی انجام می دهند. با توجه به اینکه پیشگیری از شکایت و رسیدگی حقوقی، مهم ترین انگیزه ی انجام دادن چنین اقداماتی است که از لحاظ اخلاقی اغلب ناموجه تلقی می شوند، صدور احکام قضایی علیه پزشکان می تواند این رفتارها را تشدید کند. با توجه به گزارش هایی از صدور احکام کیفری علیه برخی پزشکان در ایران و واکنش برخی انجمن های حرفه ای به این موضوع، مقاله ی حاضر با اشاره به مستندات و داده های موجود درباره ی شیوع گسترده ی پزشکی تدافعی در ایران، به بررسی آثار صدور چنین احکامی بر نظام سلامت و ارائه ی برخی پیشنهادها برای مدیریت موضوع پرداخته است. هدف از نوشتن این مقاله، تأکید بر اهمیت توجه به انگیزه های تدافعی پزشکان در ارائه ی خدمات سلامت و عوامل اثرگذار بر آن، به ویژه ترس از محکومیت های کیفری است که می تواند موجب افزایش این رفتارهای تدافعی در بین پزشکان و تشدید تأثیرات منفی ناشی از آن ها بر نظام ارائه ی خدمات سلامت شود.

ترویج فضایل اخلاقی در راهیابی به شناخت خداوند: رابطه‌ی دین، اخلاق و سلامت در دیدگاه اسپینوزا

حسین فصیحی

در دنیای فلسفه، اندیشمندان بسیاری با تفکرات عمیق و گاه شگفت انگیز، دریچه ای نو به سوی درک هستی گشوده اند. در این میان، اسپینوزا، با دیدگاهی منحصربه فرد، پیوندی عمیق میان اخلاق و دین و ذات الهی ترسیم می کند. اسپینوزا معتقد است، کتاب های مقدس، فراتر از آموزه های مذهبی، نقشی انگیزشی برای عمل اخلاقی در انسان ایفا می کنند. او ریشه ی فضیلت را در طبیعت و ذات انسان جست وجو می کند و معتقد است، خوبی و بدی اعمال، ذاتی آن ها نیست، بلکه به خداوند، به عنوان مبدأ خیر و شر بازمی گردد. در نهایت، اسپینوزا با اعتقاد به ضرورت فراگیر، اخلاق را نیز از این قاعده مستثنی ندانسته و آن را مستند به ذات الهی می داند. این دیدگاه نشان می دهد، اخلاق و همه ی اعمال انسان در چهارچوب ضرورت های طبیعت و ذات الهی اتفاق می افتد. بررسی دیدگاه های اسپینوزا روشن می سازد، انسان با ذات الهی وحدت دارد و رابطه ی میان دین و اخلاق از نوع هماهنگی و تعامل است. این دو مقوله در فلسفه ی اسپینوزا، در یک مسیر قرار می گیرند و به انسان در مسیر سعادت و فضیلت یاری می رسانند. این رویکرد بدیع، نه تنها درک ما را از اندیشه های اسپینوزا ژرف تر می کند، بلکه با ایجاد پلی میان دین و عقل و سلامت، راه را برای بازاندیشی در باب اخلاق پزشکی و معنویت در جهان امروز هموار می سازد. این پژوهش، با نگاهی نقادانه به دیدگاه های اسپینوزا، زمینه ساز پژوهش های آینده در حوزه ی فلسفه ی اخلاق، دین و اخلاق پزشکی خواهد بود و می تواند به گفت وگوی سازنده میان سنت و مدرنیته کمک کند.

راهنمای جامع عمل برای اعلام خبر ناگوار به بیمار و خانواده در بخش‌های مراقبت ویژه: مطالعه‌ای کیفی

محمدعلی حسینی

فرایند انتقال خبر بد به بیمار و خانواده، نیازمند مشارکت جمعی است. در کشورهای مختلف، برای این فرایند، راهکارهایی متناسب ارائه شده است. این مطالعه با هدف ارائه ی راهنمای عمل، مبتنی بر تجربیات بیماران و خانواده ها و کارکنان درمان در بخش های مراقبت ویژه، در سه مرحله انجام گرفته است. در مرحله ی اول با 31 مشارکت کننده، نمونه گیری هدفمند، مصاحبه ی عمیق انجام گرفت و پیش نویس اولیه ی راهنمای عمل تدوین شد. در مرحله ی دوم، متخصصان در دو جلسه بحث گروهی، پیش نویس اولیه را بررسی و پیش نویس ثانویه طراحی شد. در مرحله ی سوم، 43 متخصص حوزه ی سیاست گذاری و تصمیم گیری، راهنمای عمل تدوین شده را با روش دلفی اعتبارسنجی کردند. راهنمای عمل در 8 گام اصلی و 43 گام فرعی برای اعلام خبر ناگوار به بیمار و خانواده تدوین شد. برای این فرایند، سه مرحله ی قبل از اعلام خبر (بررسی، برنامه ریزی و آماده سازی، هماهنگی) حین اعلام خبر (اعلام خبر بد، حمایت عاطفی، جمع بندی و مستندسازی) و بعد از اعلام خبر (ارجاع و پیگیری) شناسایی شد. امید است با استفاده از این راهنمای عمل، فرایند اعلام خبر ناگوار در بخش های مراقبت ویژه تا حصول نتیجه ی مطلوب، تسهیل شود و پیامدها و آسیب های ناشی از آن کاهش یابد. در نهایت، ارائه دهندگان مراقبت سلامت به کمک این راهنما می توانند، با درنظرگرفتن ترجیحات بیمار و خانواده، ضرورت روش های علمی و استاندارد اعلام خبر ناگوار و رعایت اصول اخلاق حرفه ای را در کانون توجه قرار دهند.