اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

ویژه‌نامه کنگره ملی اخلاق: ملاحظات مهم

فرزانه زاهدی

این یک سرمقاله است و فاقد چکیده است.

فهرست همکاران سردبیر و داوران محترم ویژه نامه

این فاقد چکیده است

پایبندی پرستاران بخش کودکان به رعایت کدهای اخلاقی: مروری روایتی

نیر سلمانی

کدهای اخلاق، راهنماهایی برای همه ی پرستاران در همه ی موقعیت ها هستند تا آنان الزامات اخلاقی را به کار ببرند. یکی از این موقعیت ها، بخش کودکان است. با توجه به آسیب پذیربودن کودکان بیمار، بسیار ضروری است تا مهارت های مراقبت پرستاری بر اساس کدها و دستورالعمل های اخلاقی ارائه شود. هدف از این مطالعه، مروری بر پایبندی پرستاران بخش کودکان به رعایت کدهای اخلاقی بود. در این مطالعه ی مروری، کلیدواژه های پرستار، مراقبت، کدهای اخلاقی، کودکان و معادل انگلیسی آن ها در پایگاه های معتبر Google Scholar, Pubmed, Scoups وSID در طی بازه ی زمانی ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ جست وجو شدند و ۱۵۳۷ مقاله در جست وجوی اولیه به دست آمد. بعد از بررسی همه ی مقالات تمام متن انگلیسی یا فارسی، ۲۳ مقاله وارد مرحله ی ارزیابی کیفیت شدند و ۱۰ مقاله تحلیل شد. پایبندی پرستاران بخش کودکان به رعایت کدهای اخلاقی شامل شش طبقه است: احترام به خانواده، ایجاد ارتباط مبتنی بر اعتماد، حفظ حریم خصوصی کودک بیمار، تلاش برای صبوری، قبول کردن مسئولیت خطای رخ داده در مراقبت از کودک بیمار، نبود تبعیض بین کودکان بیمار و خانواده ها. پرستاران، به عنوان عضو اصلی تیم مراقبتی، برای پایبندی به رعایت کدهای اخلاقی در بخش کودکان باید با تکیه بر اصول اخلاقی، از کودک بیمار و خانواده اش، با همدیگر و به شکل کل نگر، مراقبتی اخلاقی داشته باشند.

بررسی چالش‌های اخلاقی در فرایند مراقبت از بیماران سالمند

فاطمه غنودی

پیروی متخصصان بهداشت و درمان از اصول اخلاق پزشکی، برای بهبود کیفیت مراقبت از بیماران سالمند ضروری است. با توجه به افزایش سن جمعیت در ایران، اهمیت این موضوع، به طور مداوم در حال افزایش است؛ ازاین رو، یکپارچه سازی کل زیرساخت های مراقبت برای رویارویی با چالش های مراقبت های بهداشتی و شناسایی چالش های اخلاق پزشکی در فرایند مراقبت از سالمندان و تلاش برای رفع آن ها، با هدف اجرای عملی اخلاق پزشکی و پاسخ به نیازهای مراقبتی فعلی و آتی این بیماران، حائز اهمیت است. این مطالعه با هدف شناسایی و بررسی چالش های اخلاق پزشکی فرایند مراقبت از سالمندان انجام شد. در مطالعه ی حاضر، با استفاده از رویکرد مبتنی بر Aveyard، واژگان کلیدی چالش اخلاقی، مراقبت و بیماران سالمند، با هدف یافتن مقالات منتشرشده از سال ۲۰۱۷ تاکنون، در پایگاه های اطلاعاتی PubMed، CINAHL، Web of Science and Scopus Database، Ethics Share و موتور جست وجوی Google Scholar جست وجو شدند. معیار ورود، مقالات منتشرشده به زبان انگلیسی و فارسی و مرتبط با هدف پژوهش بود. مطالعاتی که متن کامل آن ها در دسترس نبود، از مطالعه خارج شدند. در مجموع، سی مقاله که به تجزیه و تحلیل نظام مند چالش های اخلاقی در مراقبت از سالمندان پرداخته بودند، وارد مطالعه شدند. نتایج نشان داد، احترام به خودمختاری بیماران سالمند، رعایت کرامت و حفظ حریم خصوصی آنان، آموزش و آگاهی اندک در حوزه ی ارتباطات بین حرفه مند و بیمار و فقدان فعالیت های دوستدار سالمند در مراکز ارائه ی خدمات بهداشتی، با وجود مشکلات عاطفی ناشی از موقعیت های مزمن پیچیده که نیازمند گسترش دسترسی سالمندان به حمایت روانی مناسب است، عمده ترین چالش های اخلاقی در این فرایند هستند. این مطالعه نشان داد، چالش های اصلی اخلاقی، تحت تأثیر عوامل شناختی، آموزشی، عملی و ساختاری قرار دارند؛ ازاین رو، نیازمند مراقبت یکپارچه با جهت گیری مراقبت بیمار سالمند با پیش زمینه سازی ترجیحات مستقل آن ها و اطمینان از روابط خوب پزشک با بیمار در تصمیم گیری بالینی هستند. برای کاهش این چالش ها، استفاده از برنامه های آموزشی مناسب برای ارتقاء جنبه های کمی و کیفی آموزش اخلاق پزشکی برای متخصصان بهداشت و درمان، ازجمله: دانشجویان و کارکنان بهداشتی و اعضای هیئت علمی، ضروری است. با توجه به اهمیت این موضوع پیشنهاد می شود، برنامه های آموزشی مداوم برای پرستاران و سایر متخصصان حوزه ی سلامت طراحی شود تا بتوانند با چالش های اخلاقی موجود آشنا شوند و کیفیت خدمات ارائه شده به سالمندان را ارتقا دهند.

چالش‌های بیماران مبتلا به ایدز، در دسترسی برابر به خدمات سلامت

حشمت اله حیدری

ایدز سندرمی است که در مراحل انتهایی آلوده شدن انسان به ویروس نقص سیستم ایمنی بروز می کند. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، تا انتهای سال ۲۰۲۳، حدود ۹/۳۹ میلیون نفر در دنیا با ایدز زندگی می کنند که میزان بروز این بیماری ۳/۱میلیون نفر و مرگ ومیر ناشی از آن ۶۳۰ هزار نفر گزارش شده است. در ایران، میزان شیوع و بروز این بیماری به ترتیب ۵۴۰۰۰ و ۲۴۰۰ نفر و میزان مرگ ومیر سالانه ی مرتبط با آن ۳۲۰۰ نفر گزارش شده است. یکی از اهداف اصلی نظام سلامت، تسهیل دسترسی مردم به خدمات سلامت است. حق دسترسی به خدمات سلامت، به عنوان حقی ذاتی که در ماده ی ۲۵ اعلامیه ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد در کانون توجه قرار گرفته، از اهمیتی ویژه برخوردار است. با توجه به آسیب پذیربودن بیماران مبتلا به ایدز، این افراد ممکن است در دسترسی به خدمات سلامت دچار مشکل شوند؛ لذا، هدف از انجام این مطالعه، تبیین چالش های افراد مبتلا به ایدز، در دسترسی برابر به خدمات سلامت بود. تحقیق کیفی حاضر با استفاده از روش تحلیل محتوای قراردادی، از فروردین تا شهریورماه سال ۱۴۰۳ در ایران انجام شد. شرکت کنندگان در مطالعه، شامل بیماران مبتلا به ایدز و ارائه کنندگان خدمات سلامت بودند که با شیوه ی مبتنی بر هدف انتخاب شدند. داده ها با انجام دادن ده مصاحبه ی رودررو، گردآوری و بر اساس روش پیشنهادی گرانهایم و لاندمن (Graneheim & Lundman) تحلیل شدند. با تحلیل داده ها، ۴۰۶ کد اولیه استخراج شد. یافته ها در سه طبقه ی اصلی شامل عوامل مربوط به مددجو (با زیرطبقات ترس از انتقال بیماری به دیگران، محدودیت های مالی، مشکلات جسمی، ناآشنایی با حقوق خود و پیروی نکردن از رژیم درمانی)، عوامل مربوط به نظام سلامت (با زیرطبقات تبعیض در دسترسی به خدمات، نگاه تحقیرآمیز کادر سلامت، آگاهی اندک ارائه کنندگان خدمات سلامت از مدیریت بیماری، ترس از آلوده شدن به بیماری، افشای اطلاعات بیماران، نبود غربالگری وسیع، اهمال کاری مراکز درمانی در شناسایی افراد مبتلا، انجام ندادن آزمایش قبل از ازدواج) و عوامل فرهنگی (با زیرطبقات عدم پذیرش افراد مبتلا در فرهنگ عمومی، برچسب زدن به بیماران، تبعیض در ازدواج و فرزندآوری) قرار گرفتند. حق تسهیل دسترسی به خدمات سلامت، محرمانه ماندن اطلاعات، تشکیل خانواده، تحت حمایت مالی قرار گرفتن و فعالیت در اجتماع باید برای افراد مبتلا به ایدز به رسمیت شناخته شود.

بررسی میزان حساسیت اخلاقی در پرستاران بخش‌های ویژه‌ی قلب بیمارستان‌های منتخب دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در سال ۱۴۰۳ هجری شمسی

سید علی رسولی

حساسیت اخلاقی، تشخیص و ارزیابی پیچیدگی های اخلاقی در موقعیت های بالینی و اتخاذ تصمیم های اخلاقی مناسب است و ازجمله مهارت های ضروری پرستاران محسوب می شود؛ بااین حال، مطالعات گوناگون، سطوحی متفاوت از حساسیت اخلاقی را در بین پرستاران گزارش کرده اند که وجود شکاف هایی را در این حوزه نشان می دهد. مواجهه ی مداوم با تعارضات اخلاقی می تواند پیامدهایی نظیر افزایش استرس، کاهش رضایت شغلی و افت کیفیت مراقبت را به همراه داشته باشد. با توجه به اینکه حساسیت اخلاقی در محیط های گوناگون، متفاوت است و البته ممکن است در طول زمان هم تغییر کند، انجام دادن مطالعاتی که میزان حساسیت اخلاقی را در سال های مختلف بررسی کنند، ضروری است. این مطالعه با هدف تعیین میزان حساسیت اخلاقی در پرستاران بیمارستان های منتخب دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در سال ۱۴۰۳ ه.ش انجام شده است. این مطالعه ی مقطعی و توصیفی، بر روی دویست نفر از پرستاران بخش های ویژه ی قلب چهار بیمارستان آموزشی وابسته به دانشگاه علوم پزشکی اصفهان به روش نمونه گیری تصادفی انجام شد. داده ها با استفاده از فرم اطلاعات دموگرافیک و پرسش نامه ی استاندارد حساسیت اخلاقی لاتژن گردآوری شدند. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۶ و آمار های توصیفی میانگین و انحراف معیار انجام گرفت. یافته ها نشان داد، میانگین نمره ی حساسیت اخلاقی در بین پرستاران شرکت کننده، در سطح متوسط (13/4±60/17) قرار دارد. تحلیل ابعاد مختلف حساسیت اخلاقی نیز حاکی از آن است که پرستاران بیشترین میزان حساسیت را در بعد صداقت و خیرخواهی ( 4/48±15/3015) و کمترین میزان را در بعد دانش حرفه ای (1/88±3/254) نشان داده اند؛ همچنین، میانگین نمرات در ابعاد احترام به استقلال مددجو 2/13±7/44، آگاهی از نحوه ی ارتباط با بیمار 3/41±15/18، تجربه ی مشکلات و کشمکش های اخلاقی 23/03±7/74 و به کارگیری مفاهیم اخلاقی در تصمیم گیری های اخلاقی 3/53±11/95 به دست آمد. بنا بر یافته های این پژوهش، سطح حساسیت اخلاقی پرستاران در حد متوسط بوده و کمترین امتیاز مربوط به بعد دانش حرفه ای حساسیت اخلاقی است. این امر نشان دهنده ی این است که پرستاران به اندازه ی کافی بیماران را در تصمیم گیری های درمانی و مراقبتی مشارکت نمی دهند. با توجه به این یافته ها، ضرورت دارد سیاست گذاران حوزه ی سلامت و مدیران پرستاری، با طراحی و اجرای سیستم های ارزیابی و بازخورد مستمر، به سنجش دقیق سطح حساسیت اخلاقی و دانش حرفه ای پرستاران بپردازند. شناسایی دقیق ضعف ها و نیازهای آموزشی پرستاران در این زمینه، امکان تدوین برنامه های آموزشی اثربخش را فراهم می کند که در نهایت به ارتقاء سطح حساسیت اخلاقی پرستاران منجر خواهد شد.

اهمیت استقلال فردی در مراقبت از بیماران در منزل (یک مقاله مروری سیستماتیک)

هدایت جعفری

با توجه به نیاز روزافزون به مراقبت های پرستاری در منزل، استقلال بیمار به عنوان یک اصل اخلاقی مهم در ارائه خدمات مراقبتی مطرح می شود. بنابراین هدف از این مطالعه، بررسی اهمیت خودمختاری و استقلال فردی در مراقبت از بیماران در منزل بوده است. در این مقاله مروری سیستماتیک، از پایگاه های اطلاعاتی PubMed،Scopus، sciencedirect،magiran و موتور جستجوگرGoogle scholar برای جستجوی مقالات مرتبط با موضوع خودمختاری واستقلال در 10 سال اخیر مرتبط با مراقبت پرستاری در منزل استفاده شده است. کلمات کلیدی مورد استفاده درجستجو عبارت بودند از:"خودمختاری بیمار"،"مراقبت پرستاری در منزل"،"اخلاق پرستاری"،"autonomy in nursing home care". پس از بررسی مقالات و فرایند جستجو و حذف مقالات نامتناسب با اهداف مطالعه، 20 مقاله مرتبط با موضوع خودمختاری در مراقبت پرستاری درمنزل در این مطالعه مروری سیستماتیک مورد بررسی قرار گرفتند. یافته های این مطالعات نشان داد که عوامل مختلفی می توانند بر خودمختاری بیمار درمنزل تأثیرگذار باشند، از جمله به موارد ذیل اشاره نمود: · عوامل فردی: سن، جنس، وضعیت سلامت جسمی و روانی بیمار؛ · عوامل خانوادگی: حمایت خانواده، روابط خانوادگی، فرهنگ خانواده؛ · عوامل اجتماعی: حمایت اجتماعی، دسترسی به منابع اجتماعی؛ · عوامل سازمانی: سیاست های مراقبتی، ساختار سازمانی، فرهنگ سازمانی. با توجه به این یافته ها ومقایسه آنها، می توان نتیجه گرفت که برای ارتقای خودمختاری بیمار درمنزل، باید به تمام عوامل ذکرشده توجه شود. برخی از راهکارهای پیشنهادی برای ارتقای خودمختاری بیمار عبارتند از: · آموزش بیمار و خانواده در مورد خودمختاری بیمار؛ · تقویت حمایت خانواده از بیمار، · ارائه خدمات حمایتی اجتماعی به بیمار؛ · توسعه سیاست های مراقبتی حمایتی از خودمختاری بیمار؛ · بهبود ساختار و فرهنگ سازمانی. خودمختاری بیمار یکی از اصول اخلاقی مهم در مراقبت پرستاری در منزل است. با توجه به عوامل موثر بر خودمختاری بیمار، باید راهکارهای جامعی برای ارتقای آن در نظر گرفته شود. آموزش بیمار و خانواده، تقویت حمایت خانواده، ارائه خدمات حمایتی اجتماعی و بهبود ساختار و فرهنگ سازمانی از جمله راهکارهای موثر دراین زمینه هستند.

ملاحظات اخلاقی در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی ملی مراقبت‌های سلامت: مطالعه‌ای کیفی

پیمان پرویزراد

سیاست گذاری و برنامه ریزی ملی مراقبت های بهداشتی درمانی تلاش هایی پیچیده هستند که به توجه دقیق به اصول اخلاقی نیاز دارند. این مطالعه ی کیفی با هدف بررسی آن دسته از ملاحظات اخلاقی انجام شد که باید در هنگام تدوین و اجرای سیاست ها و برنامه های حوزه ی سلامت کشور در کانون توجه قرار گیرند. در این مطالعه ی کیفی با کسانی که در بخش بهداشت و درمان نقشی کلیدی دارند، ازجمله: سیاست گذاران، ارائه دهندگان خدمات بهداشتی درمانی و نمایندگان بیماران، مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. پانزده مصاحبه ، تا مرحله ی اشباع داده ها، به صورت کلمه به کلمه پیاده و با استفاده از تحلیل موضوعی، تجزیه و تحلیل شدند. تجزیه و تحلیل داده ها، هفت ملاحظه ی اخلاقی کلیدی را که از مصاحبه ها پدید آمدند، آشکار کرد. این ملاحظات اخلاقی عبارت بودند از: · برابری و عدالت: تضمین دسترسی عادلانه به خدمات مراقبت های بهداشتی درمانی برای همه ی افراد جامعه، صرف نظر از وضعیت اجتماعی اقتصادی، نژاد، قومیت، یا سایر عوامل جمعیتی؛ · خودمختاری و رضایت آگاهانه: احترام به استقلال افراد و کسب رضایت آگاهانه برای مداخلات بهداشتی درمانی؛ · سودمندی: به حداکثررساندن منافع و به حداقل رساندن آسیب در تصمیم گیری مراقبت های بهداشتی درمانی؛ · سوء استفاده نکردن: جلوگیری از آسیب رساندن به بیماران؛ · محرمانگی و حریم خصوصی: حفاظت از محرمانه بودن و حریم خصوصی اطلاعات بیمار؛ · تخصیص منابع: اتخاذ تصمیم های منصفانه و عادلانه درباره ی تخصیص منابع کمیاب مراقبت های بهداشتی درمانی؛ · شفافیت و پاسخ گویی: تضمین شفافیت در فرایندهای تصمیم گیری و پاسخ گویی درباره ی نتایج سیاست ها و برنامه های مراقبت های بهداشتی درمانی. ملاحظات اخلاقی برای تضمین تدوین و اجرای سیاست ها و برنامه های مراقبت های بهداشتی درمانی مؤثر و عادلانه، بسیار مهم است. سیاست گذاران و ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی درمانی، با درنظرگرفتن دقیق این اصول اخلاقی می توانند تصمیماتی اتخاذ کنند که سلامت افراد و جامعه را به طور کلی ارتقا دهد.

چالش‌های اخلاقی پرستاران در زمان بحران‌های جهانی: جنگ و فراتر از آن

هدایت جعفری

پرستاران در موقعیت های بحرانی، در خط مقدم ارائه ی خدمات بهداشتی و درمانی قرار دارند و با مسئولیت ها و چالش های اخلاقی پیچیده ای روبه رو هستند که نیازمند تصمیم گیری های دشوار و لحظه ای در چنین مواقعی است. هدف از این مطالعه، بررسی جامع چالش های اخلاقی پیش روی پرستاران در زمان بحران های جهانی، به ویژه درگیری های مسلحانه و جنگ هاست. در این مقاله ی مروری نظام مند، برای جست وجوی مقالات مرتبط با موضوع چالش های اخلاقی پرستاران در بحران ها به ویژه جنگ، از پایگاه های اطلاعاتی PubMed، Scopus،ScienceDirect ، Magiran و موتور جست وجوگر Google Scholar استفاده شد. اخلاق پرستاری، جنگ، بحران های جهانی، ملاحظات اخلاقی پرستاری در جنگ، Ethical Considerations in Nursing During War و Nursing Ethics in Armed Conflicts از واژگان کلیدی جست وجوشده بودند. پس از بررسی مقالات و حذف مقالات نامتناسب با اهداف مطالعه، در مجموع، هفت مقاله ی مرتبط با موضوع چالش های اخلاقی پیش روی پرستاران در زمان بحران های جهانی، به ویژه درگیری های مسلحانه و جنگ ها بررسی شدند. یافته های این مطالعات نشان داد، پرستاران در زمان جنگ با چالش های اخلاقی پیچیده ای مواجه می شوند. ازجمله ی این چالش ها می توان به تخصیص منابع محدود در مواقع بحرانی، درمان مجروحان جنگی و غیرنظامیان بدون تبعیض، حفظ رازداری بیمار درعین همکاری با مقامات نظامی و مراقبت از بیماران در مواقع خطرناک اشاره کرد. چالش های اخلاقی پرستاران در زمان بحران های جهانی، به ویژه جنگ عبارت اند از: تضاد بین وظیفه ی حرفه ای و وابستگی های سیاسی و نظامی و تعهد آن ها به کشور خود، تخصیص منابع محدود در مواقع بحران، تصمیم گیری درباره ی اولویت بندی بیماران برای دریافت خدمات درمانی و مواجهه با خطرات جانی فراوان درحین مراقبت از بیمار. آموزش اخلاق پرستاری در زمان جنگ و حمایت از پرستاران، در مواجهه با این چالش ها امری ضروری است.

اخلاق پرستاری در مراقبت از بیماران سالمند: بررسی چالش‌ها و راه‌حل‌ها

نگین فرید

افزایش جمعیت سالمندان، چالش های اخلاقی فراوانی را در مراقبت پرستاری ایجاد کرده است. سالمندان به دلیل آسیب پذیری جسمی و روانی و اجتماعی، به مراقبت هایی خاص نیاز دارند که اغلب با تعارضات اخلاقی همراه است. موضوعاتی مانند حفظ استقلال، عدالت در تخصیص منابع، رضایت آگاهانه و مدیریت تعارضات میان خانواده و بیمار، از مسائل مهم در این حوزه به شمار می آیند. این مطالعه ی مروری با هدف شناسایی چالش های اخلاقی پرستاران در مراقبت از سالمندان و ارائه ی راه حل هایی برای بهبود کیفیت مراقبت انجام شده است. این مطالعه به روش مرور نظام مند انجام شد. با استفاده از کلیدواژه های اخلاق پرستاری، سالمندان، چالش های اخلاقی و مراقبت اخلاقی، جست وجوی مقالات علمی در پایگاه های داده ی معتبر مانند PubMed، Scopus، CINAHL و Google Scholar صورت گرفت. پس از غربالگری اولیه ی مقالات مرتبطی که بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ به زبان های انگلیسی و فارسی منتشر شده بودند، چهل مقاله ی واجد شرایط برای تحلیل نهایی در نظر گرفته شدند. بررسی داده ها با استفاده از روش تحلیل موضوعی صورت گرفت. چالش های اخلاقی پرستاران در مراقبت از سالمندان، شامل رعایت استقلال بیمار، مدیریت تصمیم گیری در مواقع کاهش توانایی شناختی، حفظ محرمانگی و برخورد با فشارهای خانواده بود؛ علاوه براین، پرستاران با مشکلاتی همچون: کمبود منابع، فشار کاری بسیار و نداشتن دسترسی به آموزش های اخلاقی مواجه هستند. آموزش های مستمر اخلاقی، تقویت پروتکل های اخلاقی و ایجاد تیم های بین رشته ای برای تصمیم گیری بهتر، از راهکارهای پیشنهادی هستند. چالش های اخلاقی در مراقبت از سالمندان، نیازمند برنامه ریزی جدی از سوی نظام های بهداشتی است. با تدوین دستورالعمل های شفاف، ارتقاء آموزش های اخلاقی و فراهم کردن محیط حمایتی برای پرستاران، می توان کیفیت مراقبت از سالمندان را بهبود بخشید. مطالعات آینده باید بر ارزیابی تأثیر این راهکارها بر کاهش مشکلات اخلاقی متمرکز شوند.

چالش‌های اخلاقی پرستاران در مراقبت از افراد مبتلا به بیماری‌های روانی مزمن

نگین فرید

پرستاران، به عنوان یکی از اعضای کلیدی تیم درمانی در مراقبت از افراد مبتلا به بیماری های روانی مزمن، با مسائل پیچیده ی اخلاقی مواجه هستند. رعایت محرمانگی، اخذ رضایت آگاهانه از بیمارانی با توانایی شناختی محدود، مدیریت تعارضات بین حقوق بیمار و الزامات ایمنی و مقابله با انگ اجتماعی، از چالش های آنان هستند. کم توجهی به این چالش ها می تواند موجب کاهش کیفیت مراقبت و افزایش فشارهای روانی بر پرستاران شود؛ ازاین رو، درک بهتر این چالش ها و ارائه ی راهکارهای مناسب، ضروری است. این مطالعه به روش مرور ساده انجام شد. ابتدا جست وجویی جامع در پایگاه های داده ی PubMed، Scopus، PsycINFO و Google Scholar انجام گرفت. برای جست وجو، از کلیدواژه های ترکیبی مانند چالش های اخلاقی، پرستاری، بیماران روانی مزمن و مراقبت اخلاقی استفاده شد. معیارهای ورود، شامل مطالعات منتشرشده به زبان انگلیسی و فارسی از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳، مقالات پژوهشی، مروری و کیفی مرتبط با موضوع بودند. پس از ارزیابی دقیق کیفیت و ارتباط ۱۵۰ مقاله ی شناسایی شده، سی مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب گردید. داده ها به روش تحلیل موضوعی و مقایسه ای، بررسی شدند. یافته ها نشان داد، پرستاران با چالش های متعدد ازجمله: حفظ محرمانگی در مواجهه با خانواده ها، گرفتن رضایت آگاهانه از بیماران با اختلالات شناختی و مدیریت تعارضات اخلاقی بین ایمنی بیمار و آزادی فردی مواجه هستند؛ علاوه براین، کمبود آموزش های اخلاقی تخصصی، نبود پروتکل های شفاف و فشارهای ناشی از انگ اجتماعی بیماران، از چالش های اصلی بودند. چالش های اخلاقی پرستاران در مراقبت از بیماران روانی مزمن، نیازمند توجه ویژه از سوی سازمان های مرتبط است. تأمین آموزش های مستمر، تدوین دستورالعمل های اخلاقی و ایجاد حمایت های روانی و قانونی می تواند به کاهش این چالش ها کمک کند. مطالعات بیشتر در زمینه ی راهکارهای عملی و تجربه محور برای حل این مشکلات پیشنهاد می شود.

بررسی موانع گزارش‌دهی خطاهای دارویی در پرستاران ایران: مرور روایتی

فائزه رستمیان

گزارش دهی خطاهای دارویی، در ارتقاء ایمنی بیمار و بهبود کیفیت مراقبت های پرستاری، بسیار اهمیت دارد. این گزارش دهی می تواند به شناسایی و کاهش اشتباهات پزشکی و درمانی منجر شود و در نتیجه، کیفیت مراقبت ها را بهبود بخشد؛ بااین حال، موانعی متعدد در مسیر گزارش این خطاها وجود دارد که می تواند مانع گزارش دهی و موجب تداوم اشتباهات در محیط های بالینی گردد. این مطالعه با هدف تعیین موانع گزارش دهی خطاهای دارویی در پرستاران ایران از طریق مرور روایتی انجام شد. در این مطالعه ی مرور روایتی، کلیدواژه های پرستاران، موانع گزارش دهی، علل گزارش ندادن، خطاهای دارویی، اشتباهات دارویی، ایران و معادل های انگلیسی آن ها در پایگاه های داده ی Science Direct، PubMed، SID، Scopus، CINAHL، Magiran و موتور جست وجوگر Google Scholar جست وجو شدند. مقالات تحقیقی به زبان فارسی و انگلیسی که بین سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ در زمینه ی موانع گزارش دهی خطاهای دارویی در پرستاران ایران منتشر شده بودند و امکان دسترسی به متن کامل آن ها فراهم بود، برای بررسی انتخاب شدند. در مجموع، ۶۷ مقاله در جست وجوی ابتدایی شناسایی شد که پس از بررسی عنوان و چکیده و در برخی نمونه ها، مطالعه ی متن کامل مقالات، ۲۳ مقاله که با هدف پژوهشی این مطالعه همخوانی داشتند، انتخاب و بررسی شدند. نتایج بررسی مقالات نشان داد، موانع گزارش دهی خطاهای دارویی در پرستاران ایران شامل عوامل فردی و سازمانی و فرهنگی متعدد است. مهم ترین موانع فردی عبارت اند از: ترس از پیامدهای قانونی و شغلی، نگرانی از تأثیر منفی بر ارزیابی عملکرد و ترس از برچسب گذاری بی لیاقتی. از سوی دیگر، موانع سازمانی شامل فشار کاری، کمبود زمان، نبود سیستم گزارش دهی کارآمد و فقدان پشتیبانی از سوی مدیران و همکاران است؛ همچنین، فرهنگ ایمنی ضعیف در بیمارستان ها و آموزش اندک در زمینه ی اهمیت گزارش دهی خطاها از دیگر عوامل محدودکننده ی گزارش دهی است. برای کاهش این موانع، ضروری است که مدیران بیمارستان ها و مسئولان سیستم های بهداشتی با فراهم کردن آموزش های مناسب و ایجاد فضای حمایتی، پرستاران را به گزارش دهی تشویق کنند. ایجاد جلسات آموزشی منظم و اعلام نتایج گزارش دهی به صورت مثبت و بدون قضاوت می تواند اعتماد پرستاران را به سیستم گزارش دهی افزایش دهد؛ همچنین، تقویت سیستم های گزارش دهی و ارتقاء فرهنگ ایمنی با مشارکت فعال پرستاران و مدیران، به بهبود کیفیت مراقبت های پرستاری و کاهش خطاهای دارویی کمک می کند.

چالش‌های اخلاقی مراقبت مبتنی بر منزل و ارائه‌ی راهکار: مطالعه‌ای مروری

شیما یادگار تیرانداز

ارائه ی مراقبت، طی دهه های گذشته، به دلایل متعدد ازجمله: افزایش جمعیت سالمندان، کنترل هزینه، ترجیحات بیمار و توسعه ی فناوری، از بیمارستان ها به محیط های مبتنی بر جامعه و منزل تغییر کرده است. مراقبت در منزل، علی رغم مزایای فراوان، چون: استقلال بیمار، مراقبت مطابق با ارزش ها و ترجیحات بیمار، با چالش هایی همراه است؛ زیرا محیط خانه اغلب برای مراقبت طراحی نشده و ممکن است هنجارها یا ارزش های بیمار و ارائه دهندگان مراقبت با هم برخورد کنند یا بین اصول اخلاقی تعارض ایجاد شود؛ لذا، این مطالعه با هدف بررسی چالش های اخلاقی مراقبت در منزل و ارائه ی راهکار برای آن انجام شده است. مطالعه ی مروری حاضر، با بررسی مقالات اصیل پژوهشی در پایگاه های اطلاعاتی PubMed, Scopus, WOS, Google Scholar با کلیدواژه های مراقبت مبتنی بر منزل و چالش های اخلاق تا نوامبر ۲۰۲۴ انجام شد. در مجموع، ده مطالعه ی مرتبط با هدف، وارد مطالعه شدند. چالش های اخلاقی مراقبت مبتنی بر منزل شناسایی شده در مطالعات، شامل چالش احترام گذاشتن به استقلال بیمار، سختی ایجاد اعتماد، خطر تنش، امتناع و مقاومت در برابر مراقبت و درمان، مشکل تعادل بین استقلال بیمار با اصول خیرخواهی، چالش ضررنرساندن، نگرانی عدالت، منابع محدود، چالش پاسخ گویی به انتظارات متعدد بیماران، چالش اتونومی و ظرفیت تصمیم گیری بیماران، نداشتن توافق درباره ی درمان، چالش دسترسی به مراقبان بهداشتی، چالش تعارض نقش مراقبان، چالش روابط حرفه ای با بیماران، چالش ارائه ی اطلاعات و صداقت، مخالفت خانواده با خواسته های بیمار، چالش خوددرمانی، نگرانی دسترسی به دارو و تجهیزات، تغییر ناگهانی وضعیت، سختی هماهنگی مراقبت، مراقبت و درمان ناکافی به دلیل کمبود منابع، مراقبت های روانی اجتماعی ناکافی، تصمیمات مربوط به حفظ زندگی، ارتباط اندک، ارائه ی مراقبت و درمان غیرمفید، تعارض خواسته های تیم مراقبتی و بیمار/ خانواده، نگرانی درباره ی مدیریت صحیح علائم، مسائل فرهنگی. راهکارها شامل: احترام به ارزش ها، باورها و ترجیحات بیمار، حمایت از حقوق بیماران در مواقع تعارض با خانواده، احترام به استقلال، ایجاد اعتماد در طول زمان (بیان محترمانه، همدلی و تشویق)، ایجاد حس امنیت برای اعتمادسازی و ایجاد رابطه ی مراقبتی، حفظ کرامت بیماران، تعهد اخلاقی مراقبان بهداشتی، نبود اجبار، درنظرگرفتن قانون و اصول اخلاقی در مراقبت، تسهیل مشارکت افراد مبتلا به بیماری، کاهش بار مراقبان، تأمین منابع، آموزش و راهنمایی بیماران بود. مسائل اخلاقی در مراقبت های مبتنی بر منزل، اجتناب ناپذیر است و اگر این چالش های اخلاقی به درستی شناسایی و مدیریت نشود، بر کیفیت مراقبت اثر منفی می گذارد. برای سازمان ها و ارائه دهندگان مراقبت در منزل ضروری است که راهکار های اخلاقی را در جهت حفظ استقلال و منزلت بیماران در محیط خانه ی خود به کار گیرند.

راهبردهای ارتقاء و توسعه‌ی شاخص‌های فرهنگی‌اجتماعی مؤثر بر تعهد حرفه‌ای در دانشجویان پرستاری

ماندانا آرش

از شاخص های مهم میزان موفقیت در حرفه ی پرستاری، وجود نیروهای انسانی متعهد به حرفه است؛ ازاین رو، یکی از وظایف دانشکده های پرستاری، ایجاد توانمندی در پذیرش تعهدات حرفه ای در دانشجویان و عمل به آن هاست تا فرهنگ تعهد را به صورت تکلیف پذیرفته و به عنوان ارزشی اجتماعی در بروز رفتارهای حرفه ای به کار بندند؛ لذا، این پژوهش با هدف تعیین راهبردهای ارتقاء و توسعه ی شاخص های فرهنگی اجتماعی مؤثر بر تعهد حرفه ای در دانشجویان پرستاری انجام شده است. پژوهش حاضر، از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی بود که مشارکت کنندگان در بخش کیفی، بیست نفر از صاحب نظران حرفه بودند که به روش هدفمند در سال ۱۴۰۰ انتخاب شدند. داده ها بر اساس اصل اشباع نظری، از طریق مصاحبه ی نیمه ساختاریافته جمع آوری و با روش تحلیل محتوا، تجزیه و تحلیل شدند. شش مؤلفه ی مشارکت رسانه های ارتباطی در ارتقاء فرهنگی و علمی حرفه، توجه به تفاوت های فرهنگی بین دانشگاه و مراکز درمانی، ارائه ی فرهنگ تعهد در دانشگاه و مراکز بالینی، توجه به همسویی فرهنگ فرد و فرهنگ حرفه، توجه به برخورداری حرفه از حمایت اجتماعی، توجه به اشاعه ی فرهنگ کار و تلاش در جامعه در قالب بیست شاخصِ آگاهی بخشی، ایجاد احساس نیاز، دغدغه مندکردن جامعه ی دانشگاهی، شناخت از دانش پرستار، وجود تعارضات فرهنگی، ایجاد زمینه های مناسب آموزش با توجه به اصول فرهنگی، به کارگیری استادان متعهد، تبدیل تعهد به فرهنگ، تبدیل تعهد به عنوان تکلیف، تلاش برای اشاعه ی تعهد در دانشگاه ها و مراکز بالینی، نبود تداخل فرهنگی فرد با حرفه، توجه به فرهنگ بومی، ماهیت جنسیتی حرفه، اعتبار اجتماعی حرفه، جایگاه اجتماعی حرفه، حمایت جامعه از حرفه، شناساندن حرفه به جامعه، انعطاف پذیری در روابط اجتماعی، ایجاد فرهنگ مشارکت و ایجاد فرهنگ نیاز به تعهد استخراج شدند. ترویج فرهنگ تعهد بین اعضای حرفه با تکیه بر ضرورت آموزش اصول اخلاقی و حرفه ای و ارتقاء فرهنگ حرفه از طریق ایجاد حساسیت و دعوت به تفکر در بین دانشجویان می تواند با ایجاد زمینه های اجتماعی برای تمرین مسئولیت پذیری و پاسخ گوبودن دانشجویان در قبال وظایف محوله سبب ارتقاء و پایداری تعهد حرفه ای شود.

بررسی ارتباط استدلال اخلاقی و کیفیت مراقبت پرستاران وابسته به دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در سال 1403

میلاد امیری

حرفه ی پرستاری دارای ماهیت اخلاقی است. تبیین و شفاف سازی نقشِ سطحِ استدلال اخلاقی در کیفیت مراقبت پرستاری در پرستاران، به ارتقاء کیفیت خدمات در نظام درمان و در نتیجه، افزایش رضایتمندی بیماران کمک می کند. این مطالعه با هدف تعیین ارتباط استدلال اخلاقی و کیفیت مراقبت پرستاری در پرستاران وابسته به دانشگاه علوم پزشکی یاسوج در سال 1403 انجام شد. مطالعه ی حاضر، از نوع مقطعی هم بستگی بود که بر روی 187 پرستار شاغل در بخش های بالینی بیمارستان های شهیدجلیل، شهیدبهشتی و امام سجاد (ع) شهر یاسوج در سال 1403 انجام گردید. شرکت کنندگان با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی نظام مند انتخاب شدند. برای جمع آوری اطلاعات، از پرسش نامه های آزمون معضلات اخلاقی پرستاری و کیفیت مراقبت پرستاری استفاده شد. از آزمون های تی تست، آنالیز واریانس یک طرفه (آزمون تعقیبی بونفرونی) و رگرسیون خطی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها، با استفاده از نرم افزار اس پی اس اس نسخه ی 26 انجام شد. در این مطالعه، میانگین و انحراف معیار استدلال اخلاقی و کیفیت مراقبت پرستاران به ترتیب 5.39 ± 38.86 و 18.83 ± 199.34 به دست آمد. این نتایج نشان دهنده ی سطح متوسط استدلال اخلاقی و سطح مطلوب کیفیت مراقبت پرستاری است؛ همچنین، نتایج مطالعه نشان داد بین استدلال اخلاقی و کیفیت مراقبت پرستاران ارتباط معنی دار و مثبت وجود دارد (0.01 = P و 0.188 = r). از طرفی، با افزایش میزان آشنایی با چالش‎ ها و معضلات اخلاقی کیفیت مراقبت پرستاری کاهش می یابد (0.007 = r و 0.195 = P). یافته های این مطالعه نشان داد، استدلال اخلاقی پرستاران به طور مثبت و معناداری با کیفیت مراقبت پرستاری ارتباط دارد. این نشان می دهد، توانایی پرستاران در تحلیل و حل مسائل اخلاقی می تواند به ارائه ی مراقبت بهتر و مسئولانه تر منجر شود؛ بااین حال، کاهش کیفیت مراقبت با افزایش آگاهی پرستاران از معضلات اخلاقی، یک چالش مهم را برجسته می کند. این امر ممکن است به دلیل پیچیدگی های موجود در تصمیم گیری های اخلاقی، تعارضات در محیط کار یا فشارهای ناشی از برخورد با موقعیت های دشوارِ اخلاقی باشد. بر این اساس پیشنهاد می شود، برنامه های آموزشی و حمایتی برای تقویت مهارت های اخلاقی و روانی پرستاران طراحی و اجرا شود تا بتوان از تأثیرات منفی آگاهی از معضلات اخلاقی بر کیفیت مراقبت جلوگیری کرد و درعین حال، استدلال اخلاقی آن ها را تقویت کرد.

تأثیر آموزش هوش معنوی بر شایستگی مراقبت معنوی پرستاران در مراقبت از بیمار: مطالعه‌ای مروری

فاطمه محبوب بشری

هوش معنوی به مجموعه ای از توانایی ها برای استفاده از منابع دینی و معنوی اطلاق می شود و نقشی مهم در ارائه ی مراقبت های پرستاری باکیفیت به بیماران دارد. هدف این پژوهش، بررسی تأثیر آموزش هوش معنوی بر شایستگی پرستاران در مراقبت از بیماران است. در این مطالعه ی مروری، کلیدواژه های فارسی و انگلیسی معنویت، هوش معنوی، مراقبت معنوی و پرستاری، بین سال های ۲۰۱۷تا۲۰۲۳ در پایگاه های اطلاعاتی PubMed Scopus, Google Scholar, SID, جست وجو شدند. در این جست وجو، متن کامل ۲۱ مقاله، به زبان انگلیسی و فارسی انتخاب و تجزیه و تحلیل شدند. نتایج بررسی ها نشان داد، مراقبت معنوی ۴۵درصد از پرستاران بررسی شده، در سطح زیر متوسط قرار دارد. اکثر مطالعات، ارتباطی معنادار بین هوش معنوی و شایستگی پرستاری در ارائه ی مراقبت معنوی گزارش کرده اند. هوش معنوی باعث تقویت باورها و شخصیت پرستاران و میل به رشد و یادگیری و بهبود کیفیت مراقبت های پرستاری می شود؛ همچنین، جنسیت مرد، محل سکونت و التزام به دین، شایستگی پرستاران را در ارائه ی مراقبت معنوی پیش بینی کرد. مطالعات نشان داده است، فرد در زمان بیماری و بستری شدن در بیمارستان و نیاز به مراقبت معنوی پرستاران، به بُعد معنوی خود توجه بیشتری دارد؛ بنابراین، مراقبت معنوی بخشی از مراقبت پرستاری کل نگر است. بر اساس مطالعه ی حاضر می توان نتیجه گرفت، در مراقبت های پرستاری چالش های اخلاقی وجود دارد و برخی پرستاران، به موضوع معنویت در مراقبت های خود توجه کافی ندارند؛ ازاین رو، ارتقاء معنویت در مراقبت های پرستاری به دلیل اهمیت آن در حرفه ی پرستاری که از طریق آموزش هوش معنوی بایستی انجام شود ضروری به نظر می رسد.

نگرش به اتانازی در پرستاران مراقبت‌های ویژه

رضا شبانلویی

اتانازی به معنای مرگ راحت یا قتل از روی ترحم است. پرستاران بخش های مراقبت های ویژه، به علت ماهیت شغلی و نقش بسیار مهمشان در امر مراقبت از بیماران بدحال و مشرف به مرگ، بیشتر از سایر مراقبان، با اتانازی مواجه می شوند؛ لذا، نگرش آن ها به اتانازی از اهمیتی ویژه برخوردار است. ازآنجاکه اتانازی در کشورهای اسلامی ممنوع و حرام تلقی می شود، تحقیق حاضر با هدف بررسی نگرش پرستاران شاغل در بخش های ویژه به اتانازی انجام شد. این پژوهش، مطالعه ای توصیفی تحلیلی است که بر روی 194 پرستار مراقبت های ویژه در بیمارستان های آموزشی دانشگاه علوم پزشکی تبریز انجام شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه های دموگرافیک و نگرش به اتانازی هالووی جمع آوری شد. برای تجزیه و تحلیل داده ها از آزمون های توصیفی وآماری آنوا و تی تست استفاده گردید. نتایج نشان داد، نمره ی کل اتانازی 4/99±71/95 بود. 74% از پرستاران، نمره ی کمتر از 75 (از ۱۲۰ امتیاز) را کسب کردند که نشان دهنده ی نگرش منفی به انجام دادن اتانازی است. در مقابل، 26% از پرستاران، نمره ی بالاتر از ۷۵ را کسب کردند که نشان دهنده ی نگرش مثبت به اتانازی است. بین نگرش به اتانازی با هیچ یک از متغیرهای دموگرافیک، ارتباط معنی دار یافت نشد (0/05p≥). با اینکه اتانازی در کشورهای اسلامی، ازجمله ایران، ممنوع و غیرقانونی است، نگرش پرستاران به این موضوع متفاوت بود و برخی از آن ها، به اتانازی نگرش مثبت داشتند. ازآنجاکه نگرش پرستاران به اتانازی می تواند روند مراقبت را تحت تأثیر قرار دهد، مسئولان آموزش و مدیران پرستاری باید حتی کمترین نگرش مثبت و موافق به اتانازی را در ایران، جدی بگیرند و با تدوین برنامه های آموزشی، برای کمک به ایمنی بیمارانی که اتانازی درباره ی آن ها مطرح است، گام هایی مؤثرتر بردارند.

بررسی چالش‌های اخلاقی پرستاران در مراقبت‌های پایان زندگی در منزل بیماران سالمند: مطالعه‌ی مروری

زهرا مداح

با افزایش جمعیت سالمندان، به دلیل تقاضا برای دریافت خدمات مراقبت های بهداشتی در منزل و مراقبت های پایان زندگی، وظایف و مسئولیت های پرستاران نسبت به قبل افزایش یافته است که این خود می تواند پرستاران را در معرض چالش های اخلاقی قرار دهد؛ لذا، این مطالعه با هدف بررسی چالش های پرستاران درباره ی مشکلات اخلاقی در مراقبت های پایان زندگی در منزل بیماران سالمند انجام شد. مطالعه ی حاضر از نوع مروری بود که در محدوده ی زمانی ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ در بانک های اطلاعاتیPubMed (Medline), Google Scholar, ISI Scopus, ProQuest, Science Direct , SID Iran Doc, Iran Medex, Magiran, و با استفاده از کلمات کلیدی Nursing Ethics, Ethical Challenges, End of Life Care, Home Care و معادل فارسی آن ها انجام شد. بی توجهی به حقوق بیماران در پایان زندگی، بی توجهی به استقلال بیماران در منزل، احترام نگذاشتن به حقوق سالمند، فقدان مراقبت همدلانه، فقدان برقراری ارتباط مناسب با سالمند، امن نبودن محیط منزل برای پرستار، خود می تواند از رایج ترین معضلات اخلاقی باشد که به آسیب اخلاقی، تبعات روانی عاطفی برای فرد ارائه دهنده ی مراقبت و بیمار سالمند در منزل منجر گردد. ازآنجاکه پرستاران در امر مراقبت های پایان زندگی در منزل سالمند، با چالش های جدی اخلاقی مواجه می شوند، باید با مسائل و اصول اخلاقی مربوط به مراقبت از سالمندان در منزل آشنا باشند. این امر سبب می شود تا پرستاران به حقوق بیماران سالمند و استقلال آنان احترام بگذارند و ضمن برقراری ارتباط مناسب، حمایت بهتری از این افراد داشته باشند.

چالش‌های اخلاقی هوش مصنوعی در نگارش و انتشار آثار پژوهشی

محمدرضا دین محمدی

در سال های اخیر، هوش مصنوعی (AI) به نیرویی اثرگذار در انتشار مقالات پژوهشی تبدیل شده و چشم انداز نوشتن علمی و انتشار آثار را متحول کرده است؛ بااین حال، ادغام هوش مصنوعی در این فرایند، چالش های اخلاقی شایان توجهی را به وجود می آورد که نیازمند بررسی دقیق است. در این مطالعه ی مروری، از کلیدواژه هایی مانند هوش مصنوعی، اخلاق انتشار، چالش های اخلاقی، یکپارچگی علمی و انتشار پژوهش برای جست وجو در پایگاه های داده ی علمی شامل PubMed، Scopus، CINAHL و Google Scholar استفاده شد. مقالات منتشرشده بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ به زبان های انگلیسی و فارسی انتخاب شدند. این مرور بر روی مقالات پژوهشی، مرورهای نظام مند و گزارش های موردی که کلیدواژه های پیش گفته را در عناوین و چکیده های خود داشتند، متمرکز بود. در مجموع، پس از بررسی ۱۵۰ مقاله، ۵۰ مطالعه ی مرتبط برای تحلیل دقیق تر انتخاب شدند. تحلیل انجام شده چندین چالش اخلاقی مرتبط با استفاده از هوش مصنوعی در انتشار مقالات پژوهشی را برجسته کرد. مسائل مربوط به یکپارچگی علمی مشهود است؛ زیرا محتوای تولیدی هوش مصنوعی ممکن است مرزهای بین پژوهش های اصیل و نوشتن خودکار را محو کند و نگرانی هایی را درباره ی نویسندگی و سرقت ادبی ایجاد کند؛ علاوه براین، اتکا به ابزارهای هوش مصنوعی برای تحلیل داده ها و آماده سازی دست نوشته ها، می تواند به سؤالاتی درباره ی دقت و اعتبار نتایج پژوهش منجر شود؛ همچنین، نگرانی هایی درباره ی تعصبات احتمالی نهفته در الگوریتم های هوش مصنوعی وجود دارد که ممکن است بر انتخاب موضوعات، چهارچوب سازی سؤالات پژوهشی و حتی فرایند داوری همتا اثر بگذارد. شفاف نبودن فرایندهای ویرایشی مبتنی بر هوش مصنوعی می تواند اعتماد به نشر علمی را تضعیف کند؛ بنابراین لازم است، دستورالعمل های اخلاقی روشنی برای استفاده از هوش مصنوعی در انتشار پژوهش ها ایجاد شود. این مرور بر نیاز فوری به چهارچوب ها و مقررات اخلاقی قوی برای مدیریت استفاده از هوش مصنوعی در انتشار مقالات پژوهشی تأکید می کند. در نهایت توصیه می شود، از طریق آموزش، آگاهی پژوهشگران و ویراستاران را درباره ی پیامدهای اخلاقی هوش مصنوعی، افزایش و همکاری های بین رشته ای را نیز برای رسیدگی مؤثر به این چالش ها توسعه دهند.

اخلاق در ویزیت از راه دور

فاطمه رحیمی

ویزیت از راه دور، فناوری نوینی در حوزه ی پزشکی است که امکان ارائه ی خدمات مراقبتی درمانی از راه دور را فراهم می کند و پتانسیل فراوانی برای بهبود دسترسی، کاهش هزینه ها و افزایش رضایت بیماران دارد. با وجود این مزایا، نگرانی هایی درباره ی پیروی نکردن نیروهای درمانی از پروتکل های ویزیت از راه دور و پیامدهای ناگوار آن در زمینه ی ایمنی بیمار، حریم خصوصی و کیفیت خدمات وجود دارد. در این مقاله، به اهمیت ایجاد پروتکل های ویزیت از راه دور و پایش استفاده از آن پرداخته شده است. برای اجرای مؤثر ویزیت از راه دور، باید ملاحظاتی در سه مرحله، در کانون توجه قرار گیرد: پیش از ویزیت، هنگام ویزیت و پس از آن. اطمینان حاصل کردن از مناسب بودن این نوع ویزیت برای بیمار با توجه به وضعیت او، شکل گیری رابطه ی پزشک و بیمار بر اساس اعتماد متقابل و احترام، اخذ رضایت آگاهانه از بیمار، هماهنگی میان ارائه دهندگان خدمات مراقبتی درمانی و توجه به تفاوت های فرهنگی و زبانی، برخی از مهم ترین ملاحظاتی هستند که رعایت آن ها در مرحله ی پیش از ویزیت، ضروری است. مدیریت محیط فیزیکی و تجهیزات آن، نظیر اینترنت پرسرعت و دوربین باکیفیت و مستندسازی کامل و شفاف از فرایند ویزیت نیز، از ملاحظات هنگام ویزیت است. پس از ویزیت نیز، ارزیابی تجربه ی بیمار و رفع مشکلات احتمالی می تواند به بهبود خدمات کمک کند. چالش های فنی، مانند تهدیدهای حریم خصوصی و نیاز به ابزارهای رمزگذاری قوی، هزینه های اولیه ی بالا و ضرورت شفافیت مالی و بیمه ای، از دیگر مسائلی است که باید به آن توجه شود؛ همچنین، آموزش مداوم پزشکان و بیماران و درنظرگرفتن نیازهای افراد دارای معلولیت، از الزامات این فناوری است. در نهایت باید اذعان داشت، تدوین دستورالعمل های جامع، تطبیق با استانداردهای بین المللی و نظارت مداوم می تواند ویزیت از راه دور را به ابزاری مؤثر و پایدار در نظام مراقبتی درمانی یک کشور تبدیل سازد و در ارتقاء سلامت عمومی، نقشی مهم ایفا کند.

بررسی میزان رعایت منشور حقوق بیمار توسط کادر درمان، از دید بیماران بستری در بیمارستان شهیدرهنمون یزد

الهه رحمانی سامانی

یک نظام مراقبت بهداشتی کارآمد، به مشارکت فعال ارائه دهندگان و دریافت کنندگان این خدمات و ارتباط نزدیک بین آنان نیاز دارد؛ بنابراین، رعایت منشور حقوق بیماران، جزئی جدایی ناپذیر از ارائه ی خدمات بهداشتی درمانی است؛ بااین حال، وجود و تدوین و ابلاغ این منشور نمی تواند تضمینی برای اجرا و رعایت آن باشد؛ بنابراین، ارزیابی میزان رعایت آن ضروری به نظر می رسد؛ لذا، هدف از این مطالعه، بررسی میزان رعایت منشور حقوق بیمار در بیمارستان شهیدرهنمون یزد بود. مطالعه ی کاربردی حاضر، از نوع توصیفی تحلیلی بود که به روش مقطعی در بیمارستان شهیدرهنمون یزد در سال 1403 انجام شد. همه ی بیماران بستری در این بیمارستان، جامعه ی پژوهش بودند. نمونه گیری با روش خوشه ای تصادفی و با بهره گیری از پرسش نامه ی استاندارد پارساپور و همکاران، برای سنجش میزان رعایت منشور حقوق بیمار انجام صورت گرفت. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون های من ویتنی، کروسکال والیس و با کمک نرم افزار SPSS نسخه ی 26 انجام گرفت. نتایج مطالعه حاکی از میزان متوسط ادراک بیماران (11/10 ±53/99) از رعایت منشور حقوق بیمار در بیمارستان رهنمون بود. بیشترین میزان رعایت منشور حقوق بیماران از دید ایشان، مربوط به حیطه ی احترام به بیمار و حفظ حریم شخصی (2/65±12/78) و کمترینِ آن، مربوط به وجود نظام رسیدگی به شکایات بیمار (1/74±2/97) بود. رﺿﺎﻳﺘﻤﻨﺪی ﺑﻴﻤﺎران، به عنوان ﻳﻜﻲ از ﺷﺎﺧﺺ ﻫﺎی ﺑﺴﻴﺎر ﻣﻬﻢ در ﻧﻈﺎم ﺳﻼﻣﺖ، در ﮔﺮو رﻋﺎﻳﺖ ﺣﻘﻮق ﺑﻴﻤﺎران اﺳﺖ؛ لذا، راهکارهایی همچون: آگاه سازی کارکنان از اهمیت رعایت حقوق بیمار، آگاهی دادن به بیماران درباره ی حقوق خود از طریق کارکنان و رسانه ها، برنامه ریزی مدیر بیمارستان در زمینه ی حقوقِ کمتر رعایت شده، همکاری بیشتر کارکنان و بیماران با یکدیگر، پیگیری نمونه های نقض حقوق بیماران و تصویب قوانینی برای تضمین رعایت حقوق بیماران و نظارت بر اجرای این حقوق در جهت ارتقاء رضایت بیماران از خدمات بهداشتی درمانی و افزایش توجه کادر درمانی به رعایت حقوق بیماران، توصیه می شود.

بررسی میزان آگاهی شرکت‌کنندگان از محتوای رضایت آگاهانه در کارآزمایی‌های بالینی درحال‌اجرا در دانشگاه علوم پزشکی ایران و ثبت‌‌شده در سال ۲۰۲۰ میلادی

سعیده سعیدی طهرانی

اخذ صحیح رضایت آگاهانه، از حقوق مشارکت کنندگان در پژوهش است. هدف از آن، اطلاع رسانی درست درباره ی نوع پژوهش، نحوه ی همکاری، سود و زیان پژوهش و چگونگی جبران خسارت است و به بیمار برای گرفتن بهترین تصمیم، افزایش رضایتمندی و کاهش مداخلات حقوقی کمک می کند. این مطالعه با هدف بررسی میزان آگاهی بیماران از محتوای رضایت آگاهانه در پژوهش های کارآزمایی بالینی دانشگاه علوم پزشکی ایران طراحی شد. مطالعه ی حاضر به بررسی فرم رضایت آگاهانه ی کارآزمایی های بالینی ثبت شده و صحت مطالب درج شده در آن ها و ارزیابی بیماران درباره ی کیفیت رضایت آگاهانه و چالش های آن در محیط های آموزشی و درمانی و پژوهشی پرداخته است. نمونه های پژوهش از بین شرکت کنندگان کارآزمایی های بالینی دانشگاه که در سال ۲۰۲۰ ثبت و اجرا شده اند، انتخاب شد. پس از رؤیت فرم های رضایت آگاهانه، بررسی فرم ها از طریق چک لیست وزارتی صورت گرفت. شماره ی تماس مشارکت کننده ها یادداشت شد. با توجه به چک لیست با مشارکت کننده ها تماس گرفته شد تا از فهم درست اطلاعات داخل فرم رضایت آگاهانه اطلاع حاصل گردد. بررسی هم زمان چک لیست فرم های رضایت آگاهانه و پرسش از شرکت کنندگان کارآزمایی های بالینی پیرامون درک از محتوای بند های چک لیست، منتج به این بود که آگاهی از محتوای فرم از دید شرکت کنندگان پایین تر از انتظار ما، پس از ارزیابی آگاهی بخشی فرم ها بود و این اهمیت بازنگری و نظارت بر نحوه ی انتقال آگاهی را می رساند. اشاره به احتمال تهاجمی بودن مداخلات (25/7 درصد)، تصادفی بودن قرارگیری در مطالعه و امکان استفاده از دارونما (44درصد)، احتمال بهره مندنشدن شرکت کنندگان از نتایج حاصل از کارآزمایی (44 درصد) و اشاره به حفظ محرمانگی اطلاعات (47/2 درصد) کمترین میزان رعایت و تأکید بر پژوهشی بودن مداخلات (98/2 درصد)، متناسب بودن با زبان و گویش افراد (97/2 درصد)، اشاره به فواید اختصاصی (92/7 درصد) و اشاره به عوارض و مضرات اختصاصی (98/9 درصد) بیشترین میزان رعایت را از جانب پژوهشگران داشتند. از داده ها چنین برمی آید، توضیحات تیم های پژوهشی درباره ی کلیت پژوهش مفهوم و بیشتر معطوف به عوارض و منافع پژوهش بوده است. این توضیحات درباره ی احتمال تهاجمی بودن، تصادفی بودن مطالعه و احتمال بهره مندنشدن از فواید حاصل، کمتر در کانون توجه بوده است و بیماران آگاهی کافی را کسب نکرده اند. به طور کلی، نامناسب و ضعیف بودن میزان اطلاعات مشارکت کننده در هنگام تصمیم گیری و رضایت دادن، از چالش های مهم در فرایند اخذ رضایت آگاهانه محسوب می شود.

سوءرفتارهای پژوهشی رسیدگی‌شده در کمیته‌ی ملی اخلاق در پژوهش‌های زیست‌پزشکی ایران

احسان شمسی گوشکی

پرونده های سوءرفتار پژوهشی رسیدگی شده در کمیته های اخلاق در پژوهش، منابعی ارزشمند از داده هایی هستند که می توانند برای مدیریت نمونه های احتمالی سوءرفتارها در آینده استفاده شوند. در این مطالعه، به بررسی نمونه های گزارش شده در پرونده های سوءرفتار پژوهشی مختوم شده در کمیته ی ملی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی ایران پرداخته شد تا مصادیق شایع سوءرفتارها و عوامل زمینه ساز آن ها، با توجه به فعالیت های مختلف درون نظام پژوهش شناسایی شوند. مستندات صد پرونده ی خاتمه یافته در کمیته ی ملی اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی مربوط به سال های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بررسی شدند. برای بررسی این مستندات، از روش پژوهش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. با اتخاذ یک رویکرد تحلیل جهت دار، مصادیق و همه ی عوامل گزارش شده در هر پرونده ی سوءرفتار، استخراج و دسته بندی، سپس، برای عوامل گزارش شده، روابط علت و معلولی تعریف شدند. در این پرونده ها، ۲۱ مصداق سوءرفتار پژوهشی شناسایی شد که بیشتر آن ها مربوط به فعالیت های نامطلوب سطح خرد، به ویژه رعایت نشدن ملاحظات اخلاقی در فعالیت های انتشار پژوهش بودند. در این پرونده ها به اثرگذاری فعالیت های نامطلوب سطح مزو در حوزه هایی مانند نظارت بر پژوهش، آموزش استانداردها و مهارت های پژوهشی، ساختار و فعالیت مدیریت مجله ها و فعالیت های ساختار اداری و مالی پژوهش در دانشگاه ها اشاره شده ؛ اما به فعالیت های سطح ماکرو و عملکرد نامطلوب نظام پژوهش در سرمایه گذاری و تخصیص منابع مالی برای پژوهش ها پرداخته نشده است. میان عوامل شناسایی شده در پرونده ها، دوازده رابطه ی علت و معلولی برای وقوع سوءرفتارهای پژوهشی تبیین شد که نشان می داد، عملکرد نامناسب عوامل موجود در سطوح مختلف نظام پژوهش، مانند ساختار اداری تصویب و پرداخت مالی پژوهش، زیرساخت های پژوهش، ارزیابی و آموزش پژوهش، مدیریت مجله ها و نظارت بر سوءرفتار پژوهشی و برخورد با آن می توانند بر یکدیگر یا مسائل سطوح دیگر در نظام پژوهش اثر بگذارند و وقوع سوءرفتارها را تسریع کنند. یافته ی تأمل برانگیز و مشهود در این پرونده ها، فقدان گزارش اطلاعات کافی درباره ی دلایل بروز سوءرفتار پژوهشی در مستندات و شواهد پرونده ها بود.به نظر می رسد، تلاش کمیته های اخلاق در پژوهش، برای رسیدگی به این سوءرفتارها، چندان بر آسیب شناسی و چرایی وقوع آن ها متمرکز نیست. گزارش دلایل جزئی و دقیق ارتکاب چنین سوءرفتارهایی، در کنار مطالعات مستقل دیگر، اطلاعاتی مفید و مؤثر را برای تصمیم گیرندگان فراهم خواهد کرد.

چالش‌های اخلاقی حقیقت‌گویی درباره‌ی بیماران مراحل پایانی حیات

ندا یاوری

گفتن حقیقت درباره ی تشخیص و پیش آگهی بیماری در بیماران مراحل پایانی حیات، همواره یکی از چالش های اساسی در اخلاق پزشکی بوده است. بر اساس اصل اخلاقی احترام به اتونومی بیماران، آن ها حق دارند در مراحل پایانی حیات درباره ی تشخیص و پیش آگهی خود اطلاعات کافی داشته باشند؛ اما نگرانی تیم درمان از القای ناامیدی و مختل کردن آرامش روانی بیماران، اغلب منجر به اتخاذ رویکردی قیم مآبانه، مبتنی بر مخفی کردن یا دست کاری اطلاعات در زمان ارائه به بیماران می شود. مطالعات انجام شده درباره ی حقیقت گویی به بیماران در مراحل پایانی حیات، در باب بهترین رویکرد درباره ی زمان آن، چگونگی و میزان اطلاعاتی که باید به این بیماران ارائه شود، اتفاق نظر ندارند. پیچیدگی این مسأله به دلیل وجود باورهای فرهنگی مختلف درباره ی مرگ و نیز الگوی روابط اجتماعی و خانوادگی در جوامع مختلف دوچندان می شود. این مقاله به بررسی تجربیات، نگرش ها و ادراکات ارائه دهندگان و دریافت کنندگان خدمات سلامت پیرامون چالش های اخلاقی حقیقت گویی به بیماران مراحل پایانی حیات پرداخته است. در این مطالعه ی کیفی، مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۲۷ نفر از ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی، ۲۰ بیمار و ۱۵ همراه بیمار انجام شد. انتخاب مصاحبه شوندگان با روش نمونه گیری هدفمند صورت گرفت و مصاحبه ها تا زمان اشباع داده ها ادامه پیدا کرد. برای تحلیل نتایج از روش تحلیل محتوای مرسوم استفاده شد. نتایج این مطالعه را می توان در چهار طبقه ی اصلی خلاصه کرد: الف. تنوع در رویکردهای ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی به بیان حقیقت به دلیل تأثیر ارزش های شخصی پزشک، سیاست های سازمانی و عوامل فرهنگی؛ ب. ترجیح غالب بیماران و اعضای خانواده برای دریافت اطلاعات که اغلب با تصور ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی در تضاد بود؛ ج. تأثیر شایان توجه چگونگی و موقعیت زمانی و مکانی بیان حقیقت بر به زیستی عاطفی بیماران و خانواده ی آن ها؛ د. نیاز به رویکرد بیمارمحور در ارتباط با درنظرگرفتن موقعیت فردی، ارزش ها و ترجیحات بیماران و خانواده ی آن ها. این مطالعه بر پیچیدگی های اخلاقی پیرامون حقیقت گویی در پایان زندگی تأکید می کند. علی رغم اهمیت توجه به اصل اتونومی بیماران لازم است رویکردی محتاطانه در زمینه ی حقیقت گویی به بیماران اتخاذ شود تا ضمن احترام به اتونومی بیمار و تحکیم ارتباط صادقانه ی پزشک با او، از القای ناامیدی و آسیب به سلامت روان بیمار و خانواده ی او پرهیز شود؛ ازاین رو، انجام دادن مطالعات بیشتر با تمرکز بر توسعه ی راهکار های ارتباطی مؤثر و ارائه ی پشتیبانی جامع برای متخصصان مراقبت های بهداشتی درگیر در مراقبت های پایان حیات توصیه می گردد؛ همچنین، طراحی برنامه های آموزشی با تأکید بر مهارت های ارتباطی، حساسیت فرهنگی و تصمیم گیری اخلاقی برای ترویج بهترین شیوه ها و کاهش بار عاطفی بر پزشکان و درعین حال، حمایت از حقوق بیماران، ضروری است.

اثربخشی روایت‌نویسی تأملی دانشجویان پزشکی بر رعایت شأن بیماران و احترام به حقوق آنان در آموزش بالینی

هدی احمری طهران

ضرورت اصول هم‌بستگی اجتماعی و پایداری و تداوم در نظام سلامت

مهران سیف فرشد

مراقبت‎های سلامتی، علاوه بر اینکه از حقوق تصریح شده در بیانیه‎ها و اعلامیه‎های مختلف جهانی در حقوق بشر هستند، کارکرد دیگری نیز برای توسعه ی جوامع بشری دارند. چهار اصل اخلاقی زیست پزشکی ارائه شده ی بوشامپ و چیلدرس، در تحلیل و تصمیم‎گیری‎های اخلاقی نقشی بسزا دارند؛ جنبه‎هایی دیگر نیز وجود دارند که در این اصول کمتر خودنمایی می‎کنند، اما خود به عنوان اصول و قواعد ضروری در سیاست گذاری و برنامه‎ریزی‎های کلان و خُرد حوزه ی سلامت باید مدنظر قرار گیرند. دو نمونه از این قواعد اساسی که جایگاهی ویژه‎ دارند، اصل هم بستگی یا انسجام اجتماعی و اصل پایداری و تداوم خدمات است. اصل هم بستگی اجتماعی، به چگونگی اتحاد و پیوستگی و همکاری جامعه اطلاق می شود. جامعه ی‎ اجتماعی منسجم، جامعه‎ای است که تنوع فرهنگی را دربرمی گیرد، به حقوق بشر و حاکمیت قانون احترام می‎گذارد و تعهد مشترک به نظم اجتماعی و مسئولیت جمعی را نشان می دهد. هم بستگی (Solidarity) اجتماعی می‎تواند خطرات سلامتی را در محیطی که در آن روابط قوی جامعه، در نتیجه ی همکاری برای به اجرادرآوردن شرایط شکوفایی و زندگی عاری از ناتوانی و بیماری شکل گرفته است، کاهش دهد. از سوی دیگر، نظام سلامت، متعهد به ایجاد و حفظ محیط مراقبتی پایدار و باکیفیت است. پایداری و تداوم خدمات، زمانی تحقق پیدا خواهد کرد که قوانین مرتبط با وظایف اخلاقی مطلوب، همچون: به حداکثررساندن منافع ممکن، موازنه ی مزایا در برابر خطرات، رفتار عادلانه با دیگران (حتی نسل های آینده) و احترام به حقوق عامه ی جامعه لحاظ شده باشد. تداوم در مراقبت‎های سلامتی بدان معناست که مردم از این طریق، هماهنگی میان خدمات سلامت و توجه بیشتر به آن را به دست خواهند آورد. نبود تداوم و استمرار در سیاست های سلامت و ارائه نشدن مداوم خدمات بهداشتی درمانی می تواند بزرگ ترین آسیب را به حس اعتماد عمومی مردم برساند. درک مفهومی از تداوم و پایداری خدمات سلامت در اخلاقیات سلامت عمومی ضروری است؛ به خصوص اگر بتواند نشان دهد که در کنار سایر اصول، موقعیتی را فراهم می سازد تا سیاست ها و برنامه ها و خدمات سلامتی به دور از تنش های اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، دسترسی به بالاترین سطح سلامتی را ممکن می سازند؛ البته تداوم و پایداری خدمات، به معنای سکون خدمات و پاسخ ندادن به نیازهای به روز مردم و جوامع نیست. فراموشی این دو اصل یا قاعده در سیاست گذاری و طراحی برنامه‎های سلامت، به اعتماد عمومی جامعه و در نهایت، به شاخص‎های سلامتی فردی و اجتماعی، آسیب جدی وارد می‎سازد. نوشته ی حاضر بر اهمیت ادغام اصول انسجام اجتماعی و پایداری در چهارچوب های سیاست سلامت، برای ایجاد اعتماد، اطمینان از دسترسی و توسعه ی نتایج بلندمدت سلامت عمومی تأکید دارد.

تبیین مفهوم حساسیت اخلاقی در روان‌پرستاران: تحلیل محتوای کیفی

محمدجواد حسین آبادی فراهانی

حساسیت اخلاقی، اولین خصوصیت رعایت اخلاق حرفه ای در پرستاری است که تأثیر آن در ارائه ی مراقبت به بیماران مشهود است. پژوهش حاضر، مطالعه ای کیفی بوده که با هدف تبیین مفهوم حساسیت اخلاقی در روان پرستاران انجام شد. در پژوهش حاضر، از روش کیفی با رویکرد تحلیل محتوا استفاده شد. مشارکت کنندگان شامل پانزده نفر از پرستاران شاغل در بیمارستان روان پزشکی رازی در کشور ایران بودند که با روش هدفمند و بر اساس معیارهای ورود و خروج انتخاب شدند. داده ها پس از کسب مجوز اخلاقی، از طریق مصاحبه های نیمه ساختارمند گردآوری شدند. پس از انجام دادن مصاحبه و ضبط و ثبت داده ها، برای مدیریت داده ها از نرم افزار MAXQDA استفاده شد. تحلیل داده ها از طریق روش پنج مرحله ای Granheim & Lundman (۲۰۰۴) انجام شده و صحت و استحکام داده ها نیز با استفاده از معیارهای لینکولن و گوبا مورد بررسی قرار گرفت از معیارهای گوبا و لینکولن استفاده شد. یافته ها شامل سه طبقه ی اصلی و شش زیرطبقه، شامل دانش اخلاقی (تجربه ی بالینی، آموزش و توسعه ی حرفه ای)، کشمکش اخلاق و قانون (نبودِ تطابق بین اصول اخلاقی و قوانین و چالش های تصمیم گیری اخلاقی در شرایط قانونی پیچیده) و جو اخلاقی (اخلاق فردی و اخلاق سازمانی) بودند. توصیه می شود از یافته های این مطالعه آموزش و پژوهش و مدیریت پرستاری در مراقبت از بیماران مبتلا به اختلالات روان استفاده شود.

چالش‌های تخصیص منابع انسانی در نظام سلامت

کوروش دلپسند

همه ی نظام های سلامت از یک طرف، به دلیل کمبود منابع، امکان ارائه ی همه ی خدمات ضروری به همه ی افراد جامعه را ندارند و از طرف دیگر، به دنبال افزایش عدالت در دسترسی مردم به خدمات و مراقبت های سلامت هستند. اولویت بندی و تخصیص منابع از مهم ترین موضوعات بخش سلامت است و عادلانه بودن آن ها، نیازمند درنظرگرفتن معیارهای مختلف است. این مطالعه با هدف بررسی روش های تخصیص منابع نیروی انسانی بخش سلامت و تبیین چالش های تخصیص نیروی انسانی ماهر در کشور انجام شد. پژوهش حاضر از حیث روش شناسی، مطالعه ای کیفی بود و برخی از اعضای هیئت علمی که سابقه ی مسئولیت در دانشگاه را داشته اند، جامعه ی آماری آن را تشکیل دادند. جمع آوری داده ها به این صورت انجام شد که مشارکت کنندگان طبق توافق با محقق، در زمان و مکان توافق شده برای انجام دادن مصاحبه حاضر شدند و محقق مصاحبه را تا رسیدن به اشباع ادامه داد؛ ازاین رو، مصاحبه زمانی پایان یافت که مصاحبه شوندگان حرفی برای گفتن نداشتند و مصاحبه کننده نیز، پرسشی برای دستیابی به اهداف پژوهش نداشت. نتایج مستخرج را می توان در پنج دسته طبقه بندی کرد:
۱. اولویت کاری ما با بخش های تازه تأسیس و بیمارستان های جدیدالاحداث است؛ تعریف و اختصاص نیرو به شاخه های جدیدتر برای راه اندازی رشته ای جدید؛ فرایندهایی که به دلیل شرایط خاص استان که حتی ممکن است در لیست موارد حائز اهمیت برای وزارت بهداشت نباشد، تعریف می شوند؛ اولویت ها باید بر اساس شاخص ها و عملکرد نیروها تعیین شوند.
۲. به روزنبودن چارت ها؛ چارت های سازمانی غیرجواب گو؛ نیروگیری بر اساس چارت های قدیمی؛ تناسب نداشتن پست های ایجادشده با نیروی انسانی جذب شده؛ سیاست، سیاسی کاری، دروغ، تزویر و ریا.
۳. مسأله ی جمعیت شناور هر استان باید در کانون توجه قرار گیرد؛ حضور دوره ای و مقطعی عده ای به عنوان همراهان و تیم نیروی قرارداد به صورت شرکتی یا تبصری در کنار هر رئیس دانشگاه یکی از مشکلات در این خصوص است؛ باید طی پنج سال و با مدیریت اصولی و هدف گذاری های کوچک تر و منطقی آرام آرام به سمت جلو گام برداریم.
۴. مدیران منابع انسانی در دانشگاه ها تصمیم ساز و تصمیم گیرنده نیستند؛ باید یک تیم کشوری از مدیران و متخصصان و صاحب نظران باتجربه در حوزه ی منابع انسانی تشکیل شود؛ باید بر اساس برآورد نیاز رشته های موجود به دنبال نیروی انسانی رفت؛ طرحی تحت عنوان سنجش کارآمدی بگذاریم و همه ی بررسی های این گونه بر اساس روابط است؛ وزارت بهداشت ابلاغیه ی مخصوصی در این باره ندارد؛ سنجش کارآمدی باید بر اساس عملکرد نیروها و شاخص های تعریف شده ی مناسب صورت گیرد.
۵. مهاجرت نیروهای متخصص در انواع رشته ها از یک سو و استقبال نکردن پزشکان از ادامه ی تحصیل در مقطع تخصص در بعضی رشته ها مانند طب اورژانس و اطفال، افزودن کارشناسان متخصص، ارزیابی نیروها قبل از استخدام؛ انحلال وزارت بهداشت و تقسیم شدن این نهاد به زیرواحدهای جدا از هم، با سازوکار مالی و مدیریتی جداگانه.
در نهایت اینکه به نظر می رسد، صاحب نظران و سیاست گذاران شاغل در سازمان های بهداشتی و درمانی، باید برای اولویت بندی و تخصیص منابع انسانی، در کنار استفاده از معیارهای قدیمی، معیارهای دیگری را نیز مدّنظر قرار دهند.

قطع رابطه‌ی مالی پزشک و بیمار، راه‌حل عمده‌ی چالش‌های اخلاق سلامت

محسن رضائی آدریانی

یکی از چالش های مهم در ارتباط گیرنده و ارائه کننده ی خدمت سلامت، مسائل و ارتباط مالی است. این ارتباط به دو گونه ی مستقیم یا غیرمستقیم است. در ارتباط مستقیم مالی گیرنده و ارائه کننده ی خدمت سلامت، معضلات اخلاقی متعددی پدید می آید که دریافت وجه خارج از تعرفه (زیرمیزی)، سهم خواهی، ارجاع به خود، ارجاع بیجا، تقاضای القایی، بستری و جراحی غیرضروری، از آن جمله هستند. در شیوه ی ارتباط غیرمستقیم، بخشی اندک از هزینه ی خدمات سلامت بر عهده ی گیرنده ی خدمت است و نهاد واسط (بیمه یا وزارت بهداشت) عمده ی این هزینه را پرداخت می کند. وجود نظام پزشک خانواده، همراه با سطح بندی و ارجاع دقیق و صحیح، تکمیل کننده ی شیوه ی ارتباط غیرمستقیم مالی است. در چنین حالتی این امکان وجود خواهد داشت که تعرفه ی خدمات، مطابق با هزینه ی تمام شده باشد و تعرفه ها به اصطلاح «واقعی» شوند. در این صورت، برای بسیاری از معضلات اخلاقی پیش گفته، زمینه ای برای بروز و ظهور وجود نخواهد داشت. در نظام سلامت کنونی، نمونه های موجود قطع ارتباط مستقیم مالی و نظام ارجاع، گویای چنین امکانی است. قانون بیمه ی تصادفی (ماده ی ۹۲ برنامه ی چهارم توسعه)، پزشک خانواده ی کمیته ی امداد امام(ره)، ازجمله ی این نمونه ها هستند. در مراکز درمانی که محل ارجاع بیماران مصدوم هستند، کارکنان باسابقه که قبل و بعد از اجرای قانون بیمه ی تصادفی را در تجربه ی زیسته ی خود دارند، به روشنی به تفاوت آشکار قبل و بعد از اجرای این قانون اذعان دارند. مطالعات انجام شده هم به این موضوع اشاره دارند.

کووید، فرصتی برای احیای اعتماد ازدست‌رفته: مروری روایتی بر روند اعتماد در دوران قبل و بعد از کووید

حانیه کریمی

اعتماد بین پزشک وبیمار، یکی از ارکان اساسی در بهبود سلامت و کیفیت مراقبت های پزشکی است. در دهه های اخیر، این اعتماد به دلایل مختلف کاهش یافته است. شیوع ویروس کووید ۱۹، به عنوان بحرانی جهانی، فرصتی را برای بررسی و تحلیل تغییرات در سطح اعتماد عمومی به نظام سلامت فراهم کرده است. این مطالعه ی مروری، به بررسی وضعیت اعتماد عمومی مردم به نظام سلامت، قبل و بعد از همه گیری کووید پرداخته و مؤلفه های مؤثر بر این اعتماد را تحلیل کرده؛ همچنین، راهکارهایی را برای حفظ و بازسازی این اعتماد ارائه داده است. اطلاعات در این مطالعه ی مروری، از طریق جست وجو در پایگاه های علمی معتبر داخلی وخارجی نظیرPubMed, Science Direct, Springer و Scopus جمع آوری شده است؛ همچنین، مقالات مرتبط از پایگاه های ایرانی نیز مانند Magiran و IranMedex بررسی شدند. در این تحقیق، مؤلفه های اعتماد، عوامل مؤثر بر آن و چالش های پیش روی نظام سلامت در دوران همه گیری تحلیل شده اند. مطالعه نشان داد، مؤلفه های اعتماد در ارتباط پزشک و بیمار تحت تأثیر همه گیری کووید ۱۹ تغییراتی شایان توجه را تجربه کرده اند. در دوران پیش از همه گیری، اعتماد عمومی به پزشکان به دلیل عواملی مانند رعایت نکردن عدالت در درمان، خطاهای پزشکی و رفتار غیرحرفه ای برخی پزشکان روندی کاهشی داشت؛ برای مثال، نظرسنجی ها نشان می دهند، اعتماد عمومی به متخصصان سلامت در ایالات متحده از 73درصد در سال 1966، به 34 درصد در سال 2012 کاهش یافته است. با شیوع کووید 19،این روند کاهش اعتماد، به طور چشمگیری تشدید شد. بسیاری از مردم به نهادهای دولتی، شرکت های دارویی و رسانه ها اعتماد نداشتند و معتقد بودند، این نهادها اطلاعات نادرست ارائه می دهند. طبق مطالعه ای در لهستان، 31درصد از مردم این کشور، همه گیری کرونا را تهدیدی اغراق آمیز و 3درصد از آنان، آن را تخیلی قلمداد کرده اند. بااین حال، طی بحران کووید 19، برخی از نهادها و کادر درمانی با ارائه ی خدمات فداکارانه و شفاف سازی اطلاعات توانستند اعتماد عمومی را تاحدی بازسازی کنند. این امر به شکل گیری مفهوم اعتماد مضاعف منجر شد که در آن مردم علاوه بر اعتماد به پزشکان، به عملکرد کلی نظام سلامت و دولت ها نیز، بیشتر توجه نشان دادند. اعتماد مضاعف، نه تنها بر روی کیفیت خدمات درمانی اثرگذار است، بلکه می تواند بر موفقیت برنامه های پیشگیری و درمان نیز اثر بگذارد. این مطالعه نشان داد، بحران کووید ۱۹ تأثیرات عمیقی بر سطح اعتماد عمومی به نظام سلامت داشته است. برای حفظ و بازسازی این اعتماد، ضروری است که اقداماتی مؤثر در زمینه ی ارتقاء کیفیت خدمات درمانی، پرورش شهروندان آگاه علمی، شفاف سازی اطلاعات وتعامل مثبت بین پزشکان و بیماران صورت گیرد.

یک چهارچوب اخلاق زیستی‌اسلامی برای تصمیم‌گیری درباره‌ی حمایت از حیات نوزادان متولدشده در سنین حاملگی حوالی زیست‌پذیری

فروزان اکرمی

سال هاست که پاسخ به سؤال احیاکردن یا نکردن نوزادان متولدشده در سنین حوالی زیست پذیری، ذهن متخصصان مامایی، طب پیرامون تولد، طب پیرامون نوزادی و اخلاق پزشکی را به خود مشغول کرده است. برخلاف سایر مطالعات که به تبیین ارزش و حرمت حیات انسانی در دوران زندگی داخلِ رحمی پرداخته اند، در مطالعه ی حاضر، ما ضمن پذیرش فرض ارزش هر لحظه از حیات انسان و مراتب شأن انسانی وی از زمان لقاح، در تلاش برای پاسخ گویی به این سؤال بودیم که تصمیم درست درباره ی حمایت از حیات در نوزادان متولدشده در سنین حوالی زیست پذیری در پرتو آموزه های اخلاقی سنت اسلام چیست؟ این پژوهش چندروشی، در سه بخشِ مرور چهارچوب های اخلاقی ارائه شده برای حمایت از حیات نوزادان متولدشده در سنین حوالی زیست پذیری، تبیین اصول اخلاق زیستی اسلامی بر اساس منابع مشترک اهل تسنن و شیعه و تحلیل و ارائه ی چهارچوب اخلاق زیستی انجام شده است. مطابق اصول اخلاقی سنت اسلام، برخلاف اخلاق زیست پزشکی سکولار، اول اینکه، باید برای حفظ و تداوم حیات نوزادان متولدشده در سنین حوالی زیست پذیری صرف نظر از کیفیت آن تلاش کرد؛ دوم اینکه، هنگام تصمیم گیری بین مرگ و زندگی، آنچه در اولویت قرار دارد، خواست والدین نوزاد نیست، بلکه نجات جان نوزاد و حفظ حیات وی توسط پزشک و تیم درمانی است؛ اگرچه مشارکت والدین در تصمیم گیری ضرورت دارد؛ بااین حال، حفظ حیات یک مصلحت مطلق نیست و هدف از اقدامات حمایت از حیات، صرفاً طولانی ترکردن حیات نوزاد برای یک مدت زمان محدود نیست، بلکه این اقدامات باید متناسب با پیش آگهی و منفعت مورد انتظار، یعنی احتمال فراوان بقای نوزاد انجام شود. این امر مستلزم ارزیابی خطر برای هر نوزاد، با توجه به وضعیت بالینی اختصاصی وی و منابع و وضعیت منطقه ای است. استفاده از چهارچوب اخلاق زیستی پیشنهادی، برای تدوین یک راهنمای بالینی، شامل معیارهای دسته بندی نوزادان متولدشده در سنین حوالی زیست پذیری مبتنی بر وضعیت بالینی آن ها، تصمیم اخلاقی برای مداخله بر اساس وضعیت بالینی، احتمال بقا و منابع موجود منطقه ای توصیه می شود.

ایجاد انگیزه‌ی ارتقاء اخلاقی در سازمان سلامت؛ اعتباربخشی اخلاقی مراکز خدمات سلامت: یک مطالعه مروری

سیدعلی انجو

اخلاق سازمانی در ادبیاتِ خدمات مراقبت های سلامت، شامل ترکیبی از موضوعات پیچیده ی شبیه به هم است. اخلاق سازمانی به عنوان لبه ی دانش اخلاق پزشکی یا گام دوم تکامل اخلاق پزشکی معرفی شده است. برای بهتر اجراکردن ملاحظات اخلاق سازمانی در نظام سلامت، شناخت تفاوت ها و شباهت مفاهیم رقیب اهمیت دارد. از طرفی، تا مسائل مالی و قراردادی سازمان های سلامت وجود دارند، ایجاد انگیزه در مدیران برای ارتقاء جو اخلاقی سازمان تحت مدیریت آنان آسان نیست. این مطالعه درصدد است، به درکی جامع تر از اخلاق سازمانی در نظام سلامت دست یابد. در این مطالعه ی مروری، جست وجوی جامع ادبیات رشته ی اخلاق نظام سلامت در پایگاه های داده ی PubMed، Scopus، Web of Science وCINAHL انجام شد؛ علاوه براین، ادبیات خاکستری از کتاب های منتشرشده با موضوع Healthcare Organization Ethics و Healthcare Organizational Ethics و همچنین وب سایت های نهادهایی همچون: JCAHO و VBN استخراج شد. برای جست وجو، از ترکیبی از کلمات کلیدی اخلاق سلامت، اخلاق سازمانی، سازمان های سلامت، تصمیم گیری اخلاقی، انگیزه ی مدیران، انگیزه ی ارتقاء اخلاقی استفاده شد. مقالات و منابع انگلیسی زبانی که متن کامل آن ها به دست آمدند، مدنظر قرار گرفتند. تمام نتایج جست وجوها بررسی و نسخه های تکراری حذف شدند. این مطالعه شیوه های کاربردی ایجاد انگیزه و نقشه ای جامع از متون مرتبط با اخلاق سازمانی را در مراقبت های سلامت ارائه می کند.

چالش‌های اخلاقی در امتناع والدین از واکسیناسیون اجباری کودکان؛ توازن اتونومی والدین و سلامت عمومی

لیلا افشار

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت، واکسیناسیون بار بیماری های عفونی را بسیار کاهش داده است؛ بااین حال، نرخ اندک بیماری، به معنی نبودِ نظارت مداوم بر تهدید شیوع نیست. وجود افراد غیرایمن می تواند هر منطقه ای را در معرض خطر شیوع احتمالی بیماری قرار دهد. این مطالعه ی مروری، با هدف ارائه ی بینشی درباره ی چالش های اخلاقی امتناع والدین از واکسیناسیون اجباری کودکان و شناسایی شکاف های دانش در این حوزه برای تحقیقات بیشتر در کشور انجام گرفت. نخست، جست وجو در پایگاه های داده ی PubMed و ScienceDirect انجام شد. مجموعه ی نهایی، شامل 35 مقاله ی دانشگاهی، ۱ کتاب و ۱ پایان نامه ی کارشناسی ارشد بود. جنبش های ضد واکسن در ایران نیز، همانند بسیاری از کشورهای دیگر، در سال های اخیر (به خصوص بعد از واکسیناسیون علیه بیماری کووید ۱۹) رشد کرده است. این جنبش ها عمدتاً به دلایلی ازجمله: مکتب فکری و اعتقادات مذهبی، سواد بهداشتی ضعیف، نداشتن اعتماد به نظام های بهداشتی، تجربیات شخصی یا اجتماعی به مخالفت با واکسیناسیون می پردازند. از دیرباز، واکسیناسیون اجباری اغلب به دلیل نگرانی های اخلاقی درباره ی اجبار، محل بحث بوده است. یکی از عمده ترین چالش های اخلاقی، تقابل اتونومی والدین با سلامت عمومی است. میزان احترام به اتونومی والدین، یکی از موضوعات کلیدی در اخلاق واکسیناسیون است. مسائلی همچون: اطلاعات نادرست یا اندک یا درک نامناسب اطلاعات می تواند اتونومی والدین را محدود کند. از طرفی، دولت نیز وظیفه و منافعی در محافظت از کودک در برابر آسیب دارد و می تواند در موقعیت هایی که کودک در معرض خطر قرار می گیرد، اتونومی والدین را به چالش بکشد. به عنوان نتیجه گیری کلی می توان بیان کرد که میزان اتونومی والدین در مداخلات برنامه ریزی شده همانند واکسیناسیون، بستگی به نسبت بین منفعت و بار آن مداخله دارد (با درنظرگرفتن اصول سودرسانی و ضرررساندن)؛ هرچقدر میزان منفعت بیشتر باشد، اتونومی والدین کمتر تعیین کننده است و بالعکس. در مطالعات متعددی که به این موضوع پرداخته اند، راهکارهایی همچون: آموزش عمومی، آموزش والدین امتناع کننده از واکسن و ارائه ی اطلاعات مبتنی بر شواهد، دراختیارگذاشتن منابع معتبر برای جست وجو و مطالعه، شناسایی اثرات کنترل گر بر اتونومی والدین، انجام دادن ویزیت های مکرر و در نهایت، استفاده از سیاست های منفی، همچون: اعمال قانون و جریمه و منع ورود به مهدکودک ها و مدارس پیشنهاد شده است.

بررسی سنجش اعتماد عمومی بیماران به پزشکان

فاطمه سادات عسگریان

اعتماد، یکی از مهم ترین جنبه های روابط انسانی است که زمینه ساز مشارکت و همکاری میان اعضاست؛ همچنین ، اعتماد یکی از ارزشمندترین سرمایه های اجتماعی در نظام سلامت است که در صورت مخدوش شدن، هزینه ای سنگین به نظام سلامت تحمیل خواهد کرد. هدف از این مطالعه، بررسی سنجش میزان اعتماد بیماران به پزشکان و تأثیر آن بر روند درمان بیماران در بیمارستان شهیدبهشتی کاشان بود. در این مطالعه 325 نفر از بیماران مراجعه کننده به اورژانس بیمارستان شهیدبهشتی کاشان انتخاب شدند و بعد از اعمال معیارهای ورود و خروج، 310 نفر از آن ها در مطالعه باقی ماندند. در این بررسی از ابزار اعتماد عمومی استفاده شد. این پرسش نامه از 33 سؤال تشکیل شده که شامل شش بُعدِ مراقبت های بیمارمحور (شش سؤال)، سیاست های مراقبت از بیمار در سطح کلان (شش سؤال)، تخصص ارائه دهندگان (چهار سؤال)، کیفیت مراقبت ها (نُه سؤال)، ارتباطات و ارائه ی اطلاعات (شش سؤال) و کیفیت همکاری میان ارائه دهندگان (دو سؤال) است. بازه ی نمرات بین 0 تا 100 در نظر گرفته شده بود و اگر نمرات 0 تا 20 بود، اعتماد بسیار کم، بین 20 تا 40، اعتماد کم، 40 تا 60، اعتماد متوسط، 60 تا 80، اعتماد زیاد و 80 تا 100 اعتماد بسیار زیاد به مراقبت های بهداشتی درمانی را نشان می داد. از 310 بیمار، 157 نفر (50.6درصد) مذکر و 153 نفر (49.4درصد) مؤنث بودند و میانگین و انحراف معیار سنی بیماران در زمان مطالعه 20.6±56.6 سال بود. در بین بیماران 178 نفر (57.4درصد) به بیماری حاد و 132 نفر (42.6درصد) به بیماری مزمن مبتلا بودند. میانگین و انحراف معیار نمره ی کلی پرسش نامه ی اعتماد عمومی 13.8±95.59 گزارش شد. این مطالعه نشان داد، نمره ی اعتماد عمومی بیماران به پزشکان در این مرکز زیاد است. در ارائه ی مراقبت های بهداشت و درمان، مداخلات به تنهایی کافی نیست و باید کیفیت خدمات، برای افزایش اعتماد و رضایت بیماران، ارتقا یابد.

تصمیم‌سازی اخلاقی در پرستاری کودکان: مدیریت موقعیت‌های بحرانی و سخت

اعظم خورشیدیان

پرستاران نگران محافظت از حقوق بیماران خود هستند؛ ولی در برخی مواقع، در ارتباط های خود با پزشکان و بیماران، با وضعیت کاری دشوار و چالش هایی در خور توجه مواجه می شوند که به روابط نامتقارن و به تبع آن، ارائه نکردن مراقبت های مناسب پرستاری منجر می شود. موقعیت هایی وجود دارد که پرستاران احساس می کنند، اتونومی بیماران نادیده گرفته می شود و اطلاعات کافی به بیماران و خانواده هایشان ارائه نمی شود. این موقعیت ها، به ویژه در زمینه ی پرستاری کودکان دشوارتر است؛ زیرا کودکان بیمار، اغلب نمی توانند نیازهای خود را به شکل مناسب بیان کنند. پرستاران کودکان، باید به آسیب پذیری کودکان و خانواده های آن ها حساس تر باشند و فعالانه از رفاه و منفعت آن ها حمایت کنند. در مواقعی که کودک به بیماری جدی مبتلاست یا در مراحل پایان حیات به سر می برد، چالش های اخلاقی پررنگ تر می شود. در این مقاله، ابعاد چالش های تصمیم سازی اخلاقی در پرستاری کودکان با بیماری های جدی، بررسی شد. روش اجرای این مقاله، به صورت مرور حیطه ای بود. در حوزه ی اخلاق پرستاری کودکان با بیماری های جدی، چندین چالش اخلاقی جدی مطرح است که عبارت اند از:
•   تصمیم سازی درباره ی مراقبت های سلامت برای این کودکان چگونه باید اتخاذ شود؟
•   چه کسی باید این تصمیمات را بگیرد؟
•   استاندارد بهترین منفعت برای این کودکان چگونه تعیین می شود؟
•   چه کسی می تواند مدعی بهترین دفاع از منافع کودکان باشد؟
•   هنگامی که تصمیم درمانی شامل درمان های حفظ حیات (SVT) است، آیا حفظ زندگی مهم تر از کیفیت زندگی است؟
• چه کسی می تواند مجوز تغییر اهداف درمانی و حفظ حیات را به اهداف تسکین دهنده صادر کند؟
برای کمک به یافتن راه حل برای این گونه چالش ها، منشور اخلاقی انجمن های پرستاری در کشورهای مختلف تدوین شده است؛ اما برای چگونگی برخورد با این موقعیت های بالینی توافق نظر و پاسخ قطعی وجود ندارد. استفاده از نظرات متخصصان امر در رشته های مختلف و تدوین کدهای اخلاق حرفه ای می تواند راهنمای تصمیم سازی بالینی درست و اخلاقی برای پرستاران کودکان در مواقع ابتلا به بیماری های جدی باشد.

نظارت کارگروه‌های اخلاق در پژوهش بر طرح‌های دانش‌بنیان

سعید بیرودیان

نظارت بر پژوهش های علمی، به ویژه در حوزه های پزشکی و سلامت، از یک سو نقشی کلیدی در تضمین رعایت اصول اخلاقی و قانونی در پژوهش و از سوی دیگر، ارتقا و صحت نتایج حاصله دارد؛ نتایجی که مستقیماً با سلامت انسان ها مرتبط است. با توجه به افزایش روزافزون طرح های دانش بنیان و فناورانه و اهمیت اخلاق در پژوهش، کارگروه های اخلاق در پژوهش، به عنوان نهادهایی مستقل و معتبر، مسئولیت بررسی و نظارت بر این طرح ها را بر عهده دارند. این مقاله به بررسی اهمیت، چگونگی و تأثیر این نظارت بر کیفیت و اعتبار پژوهش های علمی در حوزه ی طرح های دانش بنیان می پردازد. این مطالعه به صورت مروری و با جمع آوری داده ها از دستورالعمل ها و آیین نامه های اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی موجود در سامانه ی کمیته ی ملی اخلاق در پژوهش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی انجام شده است؛ همچنین، اطلاعات از طریق بررسی مقالات علمی و پژوهش های مرتبط با نظارت کارگروه ها بر طرح های مصوب از منابع معتبر و به روز جمع آوری و تحلیل شده اند. نتایج این تحقیق نشان داد، نظارت کارگروه های اخلاق بر طرح های دانش بنیان، باید با حساسیت بیشتر به سایر طرح ها و بر مبنای توجه به ملاحظات اخلاقی مقبول و تعهدشده در طرح نامه صورت گیرد و در این صورت است که به طور درخور توجهی، به بهبود کیفیت پژوهش ها و کاهش تخلفات اخلاقی کمک خواهد کرد. وجود نظارت کارگروه های اخلاق، انگیزه ی بیشتری در پژوهشگران برای رعایت اصول اخلاقی در پژوهش ها ایجاد می کند؛ همچنین، کارگروه ها می توانند با ارائه ی مشاوره و آموزش های لازم، به پژوهشگران برای طراحی طرح های پژوهشی دانش بنیان و باکیفیت کمک کنند. نظارت مؤثر کارگروه های اخلاق در پژوهش می تواند به ارتقاء کیفیت و اعتبار پژوهش های علمی، به ویژه در حوزه ی فناوری های نوین و طرح های دانش بنیان یاری رساند. این نظارت نه تنها به کاهش تخلفات اخلاقی می انجامد، بلکه باعث افزایش اعتماد عمومی به نتایج پژوهش ها نیز می شود. پیشنهاد می شود که کارگروه های اخلاق به تقویت آموزش های اخلاقی و افزایش آگاهی پژوهشگران ادامه دهند؛ همچنین، سازوکارهای نظارتی خود را بهبود بخشند تا بهبود مستمر در این حوزه حاصل شود.

بررسی نظرات مراجع بین‌المللی علوم پزشکی درباره‌ی استفاده از هوش مصنوعی به‌عنوان نویسنده

عبدالحسن کاظمی

مجله ها شروع به انتشار مقالاتی کرده اند که در آن ها از ربات های چت مانند Bard و Bing وChatGPT استفاده شده است؛ به طوری که برخی مجلات، چت بات ها را به عنوان نویسندگان مشترک، فهرست می کنند؛ اما خروجی چت بات ها، در حال حاضر، خطراتی چون: سوگیری ها، تحریف ها، مطالب غیرمرتبط، ارائه ی نادرست و سرقت ادبی دارند که بسیاری از آن ها، ناشی از الگوریتم های حاکم بر تولید آن ها هستند و به شدت به محتوای مواد استفاده شده در آموزش آن نرم افزار هوش مصنوعی وابسته اند. مجموع نظرات و بیانیه های مراجع بین المللی چون: کمیته ی اخلاق نشر (COPE)، کمیته ی بین المللی ویراستاران مجلات پزشکی (ICMJE)، انجمن جهانی سردبیران پزشکی (WAME)، شورای سازمان های بین المللی علوم پزشکی (CIOMS) حاوی نکات مشترک ذیل هستند:
- فقط انسان ها می توانند نویسنده باشند.
- نویسندگان باید منابع مطالب خود را بدانند.
- نویسندگان باید مسئولیت عمومی کار خود را بپذیرند.
- ویراستاران و داوران باید برای نویسندگان و یکدیگر، هرگونه استفاده از ربات های گفت وگو را در ارزیابی نسخه ی خطی و تولید نقدها و مکاتبات مشخص کنند.
- ویراستاران برای مقابله با تأثیرات چت بات ها بر انتشار، به ابزارهای دیجیتالی مناسب نیازمندند.
علاوه براین، این ویرایش تصدیق می کند که چت بات ها برای انجام دادن عملکردهای مختلف در نشریات علمی استفاده می شوند. چت ربات ها نمی توانند نویسنده باشند. اگرچه وضعیت حقوقی یک نویسنده از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، در اکثر حوزه های قضایی، نویسنده باید شخصی حقوقی باشد. چت بات ها معیارهای تألیف کمیته ی بین المللی ویراستاران مجلات پزشکی را برآورده نمی کنند، به ویژه اینکه نمی توانند بعضی امور را ارزیابی کنند؛ اموری چون: تأیید نهایی نسخه ای که باید منتشر شود؛ مسئول بودن برای تمام جنبه های کار در حصول اطمینان از اینکه سؤالات مرتبط هستند، به دقت یا یکپارچگی هر بخشی از کار به طور مناسب بررسی و حل می شود.هیچ ابزار هوش مصنوعی نمی تواند بیانیه ی تضاد منافع را درک کند و وجهه ی قانونی امضای بیانیه را ندارد. چت بات ها مستقل از توسعه دهندگان خود، وابستگی ندارند. ازآنجاکه نویسندگانی که یک سخه ی خطی را ارسال می کنند، باید اطمینان حاصل کنند، همه ی کسانی که به عنوان نویسنده نام گذاری شده اند، معیارهای تألیف را دارند، ربات های گفت وگو نمی توانند به عنوان نویسنده گنجانده شوند. نویسندگان باید هنگام استفاده از چت بات ها شفاف باشند و اطلاعاتی را درباره ی نحوه ی استفاده از آ ن ها ارائه دهند. میزان و نوع استفاده از چت بات ها در نشریات و مجلات باید مشخص شود. این درخواست با توصیه ی کمیته ی بین المللی ویراستاران مجلات پزشکی، مبنی بر تأیید کمک نوشتاری و ارائه ی اطلاعات دقیق درباره ی نحوه ی انجام دادن مطالعه و نتایج تولیدشده در روش ها مطابقت دارد. نویسندگانی که مقاله ای را ارسال می کنند که در آن از یک ربات چت/ AIبرای پیش نویس متن جدید استفاده شده است، باید در قدردانی، به چنین استفاده ای اشاره کنند. همه ی اعلان های استفاده شده برای تولید متن جدید یا تبدیل متن یا درخواست های متنی به جداول یا تصاویر باید مشخص شوند. هنگامی که برای انجام دادن یا تولید کار تحلیلی، کمک به گزارش نتایج (مانند تولید جدول ها یا شکل ها) یا نوشتن کدهای کامپیوتری، از یک ابزار هوش مصنوعی مانند ربات چت استفاده می شود، باید در متن مقاله ذکر شود. در هر دو بخش چکیده و روش، به منظور فراهم کردن امکان بررسی دقیق علمی نظیر تکرار و شناسایی جعل، باید اعلان کامل استفاده شده برای تولید نتایج تحقیق، زمان و تاریخ پرس وجو و ابزار هوش مصنوعی به کاررفته و نسخه ی آن ارائه شود. ویراستاران و داوران همتا باید برای نویسندگان و یکدیگر، هرگونه استفاده از ربات های گفت وگو را در ارزیابی نسخه های خطی و تولید نظرات و مکاتبات مشخص کنند. اگر آن ها از چت بات ها در ارتباطات خود با نویسندگان و یکدیگر استفاده می کنند، باید نحوه ی استفاده از آن ها را توضیح دهند. ویراستاران و داوران، مسئول هرگونه محتوا و نقل قول تولیدشده توسط ربات/ چت هستند. آنان باید توجه داشته باشند که چت بات ها درخواست هایی را که به آن ها داده می شود، ازجمله محتوای دست نوشته را حفظ می کنند و ارائه ی دست نوشته ی نویسنده به یک ربات چت، محرمانه بودن دست نوشته ی ارسال شده را نقض می کند. ویراستاران به ابزارهای مناسب برای کمک به شناسایی محتوای تولیدشده یا تغییریافته توسط هوش مصنوعی نیاز دارند. چنین ابزارهایی باید بدون توجه به توانایی پرداخت هزینه برای آن ها، به نفع علم و عموم مردم و برای کمک به اطمینان از یکپارچگی اطلاعات مراقبت های بهداشتی و کاهش خطر پیامدهای نامطلوب سلامت، در دسترس ویراستاران قرار گیرد. بسیاری از سردبیران مجلات پزشکی از رویکردهای ارزیابی دست نوشته استفاده می کنند که برای مقابله با هوش مصنوعی طراحی نشده اند. در حال حاضر، افراد در انتشارات علمی می توانند از چت بات ها برای اموری چون: کارهای ساده ی پردازش کلمه (مشابه با نرم افزار واژه پردازی و بررسی دستور زبان و توسعه ی آن)، تولید ایده ها و متن و محتوای اساسی پژوهش استفاده کنند.

مروری بر جدیدترین ملاحظات اخلاق زیستی در کاربرد سلول‌های بنیادی در پژوهش و بالین

خلیل حاجی اصغرزاده

موضوع و هدف این مقاله، بررسی جدید ترین ملاحظات اخلاق زیستی مرتبط با کاربرد سلول های بنیادی در پژوهش و بالین است. فناوری سلول های بنیادی و پزشکی بازساختی، حوزه ای میان رشته ای است که با بهره گیری از علوم مختلف، سعی در تولید و ترمیم بافت ها و درمان بیماری ها با روش های مبتنی بر سلول های بنیادی دارد. با پیشرفت های اخیر در علم زیست پزشکی و توانمندی های بی نظیر سلول های بنیادی در درمان بیماری ها، توجه به ابعاد اخلاقی این فناوری، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. این تحقیق مروری، پس از معرفی اجمالی فناوری سلول های بنیادی، چالش های اخلاقی ازجمله: توجیهات لازم برای استفاده از سلول های بنیادی، حقایق مربوط به رضایت آگاهانه ی بیماران، حفظ کرامت انسانی و تأثیرات اجتماعی و فرهنگی ناشی از استفاده از این سلول ها را ارائه داده است. افزایش کاربرد روش های درمانی که کارآیی برخی از آن ها اثبات نشده و مراحل لازم را نیز طی نکرده اند، همچنین، عرضه ی مستقیم محصولات تولیدی در مراحل پیش بالینی به مصرف کننده در بازار باعث شده است، ملاحظات اخلاقی استفاده از سلول های بنیادی اهمیتی روزافزون پیدا کند. از طرفی، استفاده ی غیراصولی از این سلول ها ممکن است، باعث ایجاد بیماری هایی مانند سرطان یا گرفتگی عروقی شوند و مشکلی به مشکلات بیمار اضافه کنند. یافته ها مؤید این امر است که تطبیق قوانین و مقررات موجود با ملاحظات اخلاقی و پیشنهادهایی برای بهبود استانداردهای اخلاقی در پژوهش های بالینی، با سلول های بنیادی مدّنظر پژوهشگران و سازمان های ذی ربط، مرتبط است. نتایج این پژوهش، می تواند به راهنمایی پژوهشگران و سیاست گذاران در برنامه ریزی زمینه های اخلاقی تحقیق کمک کند و در پی آن، به ارتقاء کیفیت و ایمنی پژوهش های بالینی در حیطه های سلول درمانی و پزشکی بازساختی منجر گردد.

تعارض منافع در پژوهش

سمانه کریمیان

بنا بر تعریف گسترده ی پنل ملی مشاوره ی اخلاقی پژوهشی (NREAP: National Research Ethics Advisory Panel) انگلستان، تعارض منافع (CI: Conflict of Interest) ، مجموعه ای از موقعیت هاست که در آن ها، قضاوت حرفه ای یا اقدامات مربوط به یک منفعت اولیه (مانند رفاه بیماران یا اعتبار تحقیق)، به طور نادرست تحت تأثیر منافع ثانویه (مانند سود مالی) قرار گیرد. تضاد منافع در ارتباطات علمی می تواند بر قضاوت حرفه ای فرد اثر بگذارد و یکپارچگی نتایج تحقیق را به خطر بیندازد. گسترش اقدامات آموزشی و پژوهشی و بالینی در عرصه ی پزشکی می تواند سبب افزایش مصادیق تعارض منافع در تمامی حوزه های بهداشت و درمان شود. علی رغم ابتکارات سازمان هایی مانند کمیته ی بین المللی سردبیران مجله ی پزشکی و کمیته ی اخلاق در انتشارات، برای ایجاد استانداردهای افشای تعارض منافع، همچنان، کمبود آگاهی و درک نادرست از تعارض منافع در بین محققان وجود دارد که نشان دهنده ی نیاز به توجه بیشتر در این زمینه است. این مطالعه ی مروری با هدف بررسی تعارض منافع در پژوهش و راهکارهای کاهش آن در ده سال اخیر انجام شده است؛ ازاین رو، نخست، کلیدواژه های تعارض منافع، تضاد منافع و آشکارسازی به زبان فارسی و انگلیسی در پایگاه های SID ، Web of Sciences ، Scopus و PubMed جست وجو شدند و پس از خارج کردن نمونه های تکراری و تجزیه و تحلیل نهایی، ده مقاله وارد مطالعه شد؛ سپس، به تعریف تعارض منافع، عوامل زمینه ساز آن و راهکارهای کاهش آن پرداختیم. در تحقیقات بالینی، هدف از مطالعات درمانی، تأیید ایمنی و تعیین اثربخشی داروها و دستگاه های جدید است. این هدف اولیه ی مطالعه است که مهم تر از سود مالی حاصل از تولید دارو برای کشور است؛ لذا نباید منفعت اولیه ی آن تحت تأثیر منافع ثانویه ای مثل سود مالی قرار گیرد. مسئولیت مراقبت های بهداشتی و پزشکی شرکت کنندگان، طبق دستورالعمل های عملکرد بالینی خوب (Good Clinical Practice (GCP)) و کنفرانس بین المللی هماهنگی (International Conference on Harmonization (ICH)) بر عهده ی محقق است؛ بنابراین هرگونه تعارض منافعِ محقق، برای شرکت کننده در تحقیق، یک خطر است؛ زیرا می تواند بر منفعت اولیه ی رفاه شرکت کنندگان اثر بگذارد. به منظور حفظ یکپارچگی علمی، نهادها باید با اجرای سیاست هایی روشن، اصول اخلاقی را حفظ کنند و محققان را ملزم سازند، هرگونه تضاد منافع را به کمیته ی اخلاق خود اعلام و اقدامات مناسب را برای کاهش این تضادها فراهم کنند. از آنجایی که همه ی تضادهای منافع می توانند بر انجام دادن تحقیقات بالینی و نظارت بر آن ها اثر بگذارند، اگر بتوانیم تعارض منافع را از نظر خطرِ بالقوه، شناسایی و ارزیابی کنیم و آن ها را به گونه ای مدیریت کنیم که تأثیر آن ها را به حداقل برسانیم، یکپارچگی تحقیق می تواند حفظ شود. علاوه بر محققان، اعضای کمیته ی اخلاق نیز باید تعارض منافع را اعلام کنند؛ زیرا آن ها دارای اختیاراتی چشمگیر در روند مطالعه هستند. آشکارسازی و افشای بودجه ی تحقیق می تواند به کاهش تعصبات و کاهش تعارضات کمک کند. راهکارهای حل تضاد منافع علاوه بر آشکارسازی آن، داشتن خط مشی و سیاست های روشن و همچنین داشتن یک پایگاه داده ی الکترونیکی به منظور ثبت تعارضات منافع را نیز در بر می گیرد. برگزاری جلسات آموزش منظم در زمینه ی تعارض منافع در پژوهش، برای رؤسا و اعضای کمیته های اخلاق و پژوهشگران، همچنین، یادگیری مشارکتی در مدیریت تعارض منافع در سازمان ها و بهبود مستمر سیاست ها در حوزه ی تعارض منافع، از راهکارهای کمک کننده به شمار می روند.

واکاوی مفهوم حمایت از بیمار

رضا نگارنده

حمایت از بیمار، اساس عملکرد اخلاقی در مراقبت های بهداشتی است که حفاظت از حقوق بیمار و استقلال آن ها و ارائه ی مراقبت باکیفیت را شامل می شود. ادعا می شود که پرستاران بهترین موقعیت را برای ایفای این نقش دارند. هدف این مقاله، ارائه ی توصیفی جامع از مفهوم «حمایت از بیمار» و روش های بهبود آن است. در این مرور جامع، متون علمی شامل مقالات داوری شده، دستورالعمل های حرفه ای و سیاست های مرتبط جست وجو و بررسی شدند. با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، داده های استخراج شده از متون، انواع حمایت از بیمار، شامل حمایت بالینی و سیستمیک (محل کار) و راهکارهای بهبود مهارت های مربوطه، شناسایی و ارائه شدند. حمایت بالینی، تضمین ایمنی بیمار، حمایت از تصمیم گیری آگاهانه و حمایت از مدیریت مناسب درد است. برای بهبود حمایت بالینی، رویکردی چندوجهی لازم است که از میان آن ها می توان به «تقویت ارتباط مؤثر، اعتماد و تصمیم گیری مشترک»، «تشویق به مشارکت بیمار در مراقبت و حمایت از راهکارهای خودمدیریتی»، «تقویت ارتباط و همکاری مؤثر در تیم مراقبت های بهداشتی» و «آگاه ماندن درباره ی تحولات اخلاقی و حقوقی و سیاستی مرتبط» اشاره کرد. حمایت سیستمی بر مسائل گسترده تر در نظام مراقبت های بهداشتی که بر مراقبت از بیمار اثر می گذارد، متمرکز است. بهبود حمایت سیستمی نیز مستلزم رویکردی چندوجهی است که می تواند شامل شناسایی و تحلیل مسائل سیستمی مانند نابرابری های مراقبت های بهداشتی، محدودیت منابع و موانع سیاستی باشد. حمایت از سیاست های صحیح، تخصیص کارآمد منابع و ابتکارات بهبود کیفیت، از راهبردهای رسیدگی به این مسائل است. برای بهبود حمایت سیستمی، ایجاد مشارکت های قوی با سایر متخصصان مراقبت های بهداشتی، سازمان های اجتماعی و سیاست گذاران بسیار ضروری است؛ علاوه براین، ارتقاء آموزش و آگاهی در نیروی کار مراقبت های بهداشتی و مردم، اهمیت فراوان دارد. استفاده از فناوری نیز می تواند جمع آوری داده ها، ارتباطات و تلاش های بسیج یافته را افزایش دهد. با اجرای این راهکار ها، پرستاران و سایر اعضای تیم مراقبت بهداشتی می توانند به طور مؤثری از تغییرات سیستمیک حمایت کنند، کیفیت مراقبت را برای همه ی بیماران بهبود بخشند و یک نظام مراقبت های بهداشتی عادلانه تر ایجاد کنند. حمایت از بیمار نقشی پویا و چندوجهی است که یادگیری و سازگاری مداوم را می طلبد.

ملاحظات اخلاقی بارداری در قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت»

کبری جودکی

در تولید مثل انسان، نقش اصلی بر عهده ی زنان بوده و تداوم نسل بشر به بارداری زنان وابسته است. هنگامی که زنان به خاطر بقای نسل بشر، وارد این عملکرد اجتماعی می شوند، اجتماع موظف به محافظت از سلامت زنان باردار است. اگرچه ممکن است، جنین از مراقبت های بهداشتی منتفع شود، باز هم به طور کامل وابسته به مادر است و هر درمانی باید از طریق بدن مادر صورت گیرد؛ لذا، بیشترین امید برای افزایش سلامت جنین، با ارتقا ء حمایت و مراقبت از مادر باردار میسّر می شود. وضعیت جمعیت و چالش های آن و ابلاغ سیاست های کلی جمعیت، سبب تدوین و تصویب قانونی برای اقدام ملی در جهت اجرایی شدن سیاست های کلی مذکور گردید. قانون «حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» به بسیاری (و نه به همه ی) چالش های پیش روی جمعیت و فرزندآوری توجه کرده است. تلاش صورت گرفته برای مقابله با پیری جمعیت و تأمین نیازهای جمعیتی کشور، شایسته ی تقدیر است. در این قانون مشوق های اقتصادی متعددی در نظر گرفته شده است؛ ولیکن باید توجه داشت که علل تمایل نداشتن به فرزندآوری، تنها مادی نیست و مسائل فرهنگی و اجتماعی و سیاسی نیز از علل انکارناپذیر هستند که البته در فرازهایی از قانون به آن ها توجه شده؛ همچنین، در موادی از قانون، به حمایت از زوجین نابارور، زنان باردار و ارائه ی راهکارهایی برای مقابله با سقط های غیرقانونی، توجهی ویژه صورت گرفته است. متأسفانه در تدوین این مواد، نظرات کارشناسی انجمن های علمی مرتبط، نادیده گرفته شده است؛ لذا، چالش ها و ملاحظات اخلاقی و علمی متعددی در اجرای آن ها وجود دارد که دورشدن از اهداف قانون را سبب شده؛ به ویژه در برخی مواد که حقوق اولیه ی زنان باردار نیز نادیده گرفته شده است. در این مقاله سعی شد تا ضمن تبیین این چالش ها، به راهکار رفع چالش ها با الهام از اصول اخلاق پزشکی نیز پرداخته شود.

اخلاقیات در تحقیقات توان‌بخشی: مروری بر نگرانی‌ها، چالش‌ها و اصول اخلاقی

شیما شیراوژن

افزایش آمار ناتوانی ها، توجهات جهانی را به سوی اجرای اقدامات مؤثر برای پیشگیری از بروز ناتوانی ها، مدیریت ناتوانی های رخ داده و توان بخشی افراد ناتوان جلب کرده است. این اقدامات در صورتی مؤثر خواهند بود که مبتنی بر شواهد حاصل از تحقیقات باکیفیت باشند. یکی از اصول اساسی در تضمین کیفیت تحقیقات توان بخشی، رعایت اصول اخلاقی است که ضمن افزایش کیفیت یک مطالعه، پاسخ گوی نیازهای افراد ناتوان و حامی حقوق آن ها باشد. باوجوداین، در مطالعات صورت گرفته، اصول اخلاقی در تحقیقات توان بخشی، کمتر در کانون توجه قرار گرفته و دیدگاه جامعی درباره ی چالش ها و اصول اخلاقی ارائه نشده است. این مطالعه، با هدف مروری بر نگرانی ها، چالش ها و اصول اخلاقی مرتبط با تحقیقات توان بخشی صورت گرفته است. این مرور روایتی، با هدف دستیابی به شواهد موجود در زمینه ی اخلاق در تحقیقات توان بخشی انجام شده است؛ ازاین رو، کلیدواژه های فارسی و انگلیسی شامل اخلاق، اصول اخلاقی، چالش، نگرانی، تحقیق، توان بخشی، افراد ناتوان، Ethic، Rehabilitation، People with Disability، Disability، Research، Study، Code of Conduct، Challenge، Issue، Concern در پایگاه های داده ی PubMed و Embase و Web of Science تا سال 2024 جست وجو شدند. جست وجوی دستی از طریق موتور جست وجوگر Google Scholar و لیست منابع مقالات بسیار مرتبط و مجلات کلیدی انجام شد. از میان 150 مطالعه ی استخراج شده، در غربالگری اولیه 21 مقاله برای مطالعه ی تمام متن انتخاب شدند. در نهایت، نُه مطالعه بر اساس معیارهای ورود، اعم از مرتبط بودن با موضوع تحقیق، فارسی زبان یا انگلیسی زبان بودن و امکان دسترسی به تمام متن مقاله، در گزارش نهایی وارد شدند. یافته ها بیانگر آن بود که اصول و قواعد اخلاقی در تحقیقات توان بخشی، نسبت به سایر تحقیقاتی که در گروه های آسیب پذیر صورت گرفته، کمتر در کانون توجه بوده است. در کنار چهار اصل اخلاقی، این حیطه از تحقیقات، نیازمند توجه بیشتر به حیطه های مختلف نظیر نحوه ی ارزیابی توانایی قدرت تصمیم گیری افراد ناتوان برای شرکت داوطلبانه در تحقیق و اخذ رضایت آگاهانه است. مشکلاتی مانند اختلالات شناختی، اختلالات تکلم و گستردگی علائم و عوارض می تواند محققان را در طراحی و اجرای تحقیقات با چالش مواجه کند و کیفیت مطالعات را تحت تأثیر قرار دهد. مهم ترین نگرانی اخلاقی در انجام دادن تحقیقات توان بخشی، کاهش کیفیت تحقیقات توان بخشی به دلیل دشواری هایی است که در اجرای این شکل از مطالعات وجود دارد. محققان باید قبل از شروع تحقیقات، با این چالش ها آشنا و با تعهد اخلاقی در اجرای اصولی، وارد عرصه ی تحقیقات توان بخشی شوند. تدوین استانداردها و قواعد اخلاقی برای این گروه از افراد آسیب پذیر و نظارت کمیته های اخلاق می تواند گامی مؤثر برای ارتقاء اصول اخلاقی و کیفیت تحقیقات توان بخشی باشد. نتایج این تحقیق می تواند به محققان و مدیران و سیاست گذاران، در این باره یاری رساند. پیشنهاد می شود محققان در آینده، به تدوین چهارچوب های اخلاقی بیشتر توجه کنند.

ملاحظات اخلاقی در توان‌بخشی، پس از بحران و بلایا

محمدجواد حسین آبادی فراهانی

توان بخشی در بلایا، به عنوان بخشی از کل پاسخ پزشکی، با چالش های بیشتری، به ویژه در مداخله ی اولیه ی اثرات پس از بلایا مواجه می شود؛ زیرا این، مفهومی جدید در مدیریت بلایاست. چهار اصل اخلاق زیستی، شامل خودمختاری، سودمندی، آسیب نرساندن و عدالت، درباره ی فعالیت های امدادی، بلافاصله پس از حوادث و بلایا و فعالیت های طولانی مدتِ بعدی مانند توان بخشی، هرجا که اجراشدنی باشد، محل بحث قرار می گیرند. در این مطالعه ی مروری، جست وجوی هدفمند بر اساس کلیدواژه های تعیین شده در پایگاه های داده ی معتبر، در بازه ی زمانی سال های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۴ انجام شد. در میان مطالعات بررسی شده، دوراهی اخلاقی در ارائه ی خدمات توان بخشی پس از بحران و بلایا، به سبب محدودیت منابع، کم توجهی به توان بخشی در نظام سلامت، کمبود متخصصان توان بخشی، نبودِ امکان پیگیری کامل پس از ترخیص، دانش محدود درباره ی اهمیت توان بخشی، استیگما و انگ اجتماعی به دنبال ایجاد معلولیت، مطرح هستند. چهار اصل اخلاق زیست پزشکی، باید حتی هنگام کار در مواقع بحرانی رعایت شود تا خدمات توان بخشی ارائه شده با هنجارهای حرفه ای، استانداردهای اخلاقی و جنبه های پزشکی فرهنگ محلی همخوانی داشته باشد؛ علاوه براین، سیاست های ارتقاء جایگاه و اهمیت توان بخشی، بلافاصله پس از بحران و بلایا، با تأکید بر توزیع عادلانه ی منابع باید در کانون توجه ویژه قرار گیرند.

ملاحظات اخلاقی در توان‌بخشی، پس از بحران و بلایا

محمدجواد حسین آبادی فراهانی

چالش‌های اخلاقی در انتخاب و تخصیص منابع برای بیماران نیازمند خدمات توان‌بخشی

محمدجواد حسین آبادی فراهانی

همواره، چالش های اخلاقی و نگرانی های مختلفی، در ارائه ی خدمات سلامت مطرح بوده که عمدتاً بر مسائل پزشکی مراقبت های حاد یا مسائلی مانند تصمیم گیری درباره ی مراحل انتهایی زندگی متمرکز بوده است؛ بااین حال، با افزایش جمعیت سالمندان و تأکیدی که جامعه ی کنونی بر بازگرداندن بیماران به بالاترین سطح ممکن عملکرد دارد، توجه بیشتری به معضلات اخلاقی که به مراقبت های توان بخشی مربوط هستند، معطوف شده است. تصمیم گیری های اخلاقی، به طور معمول انجام می گیرند که برخی از آن ها ساده اند و صرفاً به اخذ رضایت آگاهانه برای انجام دادن برخی پروسیجرهای درمانی و توان بخشی منتهی می شوند و برخی دیگر، بسیار پیچیده اند که مهم ترین آن ها، تخصیص منابع و انتخاب بیماران برای دریافت خدمات توان بخشی است. انتخاب بیماران برای پذیرش در مراکز توان بخشی، معمولاً با تشخیص پزشک متخصص انجام می شود؛ اما با توجه به اینکه در بسیاری از مراکز، تقاضا برای پذیرش بیشتر از تعداد تخت های موجود است، اغلب باید تصمیم های دشواری اتخاذ شود. در برخی مواقع ممکن است، مجموعه ای از دستورالعمل های واضح و مشخص در دسترس باشد؛ اما انتخاب بیماران اغلب بیشتر جنبه ی ذهنی دارد. برای انتخاب بیماران، عواملی همچون: تشخیص بیماری، پیش آگهی، عوارض ثانویه، توانایی یادگیری و عوامل اجتماعی، شغلی، شخصی و مالی در نظر گرفته می شود. انتخاب بیماران برای توان بخشی می تواند نگرانی های اخلاقی مختلفی را ایجاد کند. به حقوق، وظایف و مسئولیت های بیماران و پزشکان باید توجه شود. همان طورکه ذکر شد، این ظرفیت وجود دارد که این فرایند بیش ازحد ذهنی باشد؛ بنابراین، امکان بی عدالتی وجود دارد. اصول سودرسانی و عدالت باید در نظر گرفته شوند؛ البته گاهی ممکن است در تضاد باشند؛ ازاین رو، اعضای تیم توان بخشی، بالاخص پزشک باید تلاش کنند تا بین اصول سودرسانی و عدالت تعادلی برقرار کنند؛ بااین حال، انتخاب، اغلب جنبه ای ذهنی دارد؛ همچنین، به نظر می رسد معقول باشد که برای پیگیری بیمارانی که ابتدا پذیرش نشده اند، تلاشی صورت گیرد تا اطمینان حاصل شود که وضعیت آن ها تغییر نکرده است؛ علاوه براین، متخصصان اخلاق پزشکی و توان بخشی باید دستورالعمل هایی واضح و روشن را برای انتخاب و بستری بیماران نیازمند خدمات توان بخشی تدوین کنند و در دسترس تیم ارائه ی خدمات توان بخشی قرار دهند.

«دیگری» و اخلاقِ سلامت عمومی با تأکید بر آرای ابن‌سینا و لویناس

عبدالله صلواتی

زمانی که واژه ی سلامت عمومی به میان می آید، واژه های مراجع، پزشک، پرستار، کادر درمان و مراکز درمانی نیز به ذهن خطور می کند؛ اما این همه ی ماجرا نیست. سلامت عمومی در محیطی ۳۶۰ درجه قرار دارد که افراد یادشده (مراجع و پزشک و...)، تنها بخشی از آن را به خود اختصاص می دهند. برخی از مصادیقی که کمتر به چشم می آیند، عبارت اند از: سیاست گذاری و حکمرانی سلامت، قوانین، ابعاد اجتماعی، محیط زیست، فناوری و داده ها، جامعه و فرهنگ، انسان، مشارکت، آموزش، امنیت. دورشدن از این محیط ۳۶۰ درجه می تواند سلامت عمومی را دستخوش اختلال کند؛ البته می توان سلامت را در این محیط دید اما سلامت در معرض تهدید باشد؛ زیرا این محیط ۳۶۰ درجه، استعداد آن را دارد که بدون انسان لحاظ شود و در غیبت انسان برنامه بریزد و چرخ دنده های بزرگ آن، «دیگری» را در خود هضم و از میدان به در کند. زمانی که من، «دیگری» را به شکل «شیء»، «بیمار»، «مشتری»، «فرصت مالی» یا «فرصت برون شد از مشکلات» ببینم، آنچه حاضر کرده ام، مجموعه ای از تقلیل هاست، نه «دیگری» و نه «انسان». در این حالت، اخلاق سلامت عمومی، زمینی برای ایستادن ندارد. در این پژوهش، برای تحلیل و توصیف این نوع نگاه به اخلاق سلامت و این تقلیل ها، از نگرش «دیگری»مدارِ فیلسوف بزرگ جهان اسلام، ابن سینا و متفکر برجسته ی فرانسوی، ایمانوئل لویناس کمک گرفتیم. این پژوهش، بر اساس رویکرد پدیدارشناسانه به توصیف تجربه های زیسته از سلامت عمومی و رابطه ی آن با اخلاق، به مدد آرای ابن سینا و لویناس پرداخته است. امکانات درونی فلسفه ی ابن سینا ازجمله: «شهرت، موقعیت، رفتارهای ظاهری و سن و سال، حجاب راه دیدن دیگری است»، «انسان ها گاهی به باطل اشتغال دارند» و «دیدن حق و ابتهاج به او» و ظرفیت های فلسفه ی لویناس ازجمله: «دیگری به مثابه نامتناهی»، «دیگری به مثابه امری که باید حمل شود» و «مسئولیت در قبال مسئولیت دیگری» کارت دعوتی برای خروج از «من» و دیدن و تکریم «دیگری» در محیطی ۳۶۰ درجه است. امری که از لحاظ متافیزیکی می تواند مبنای برون شد از وضعیت نامطلوب و نامتعارف در سلامت عمومی و خروج از «من» و نگریستن به «دیگری» در پرتو بیکران باشد. سیاست ها، برنامه ریزی ها، مدیریت ها و عملکردهایی که «دیگری» را به هزینه های اقتصادی تقلیل می دهند، بی تردید به حاشیه نشینی گروه های خاص (مانند نادیده گرفتن مناطق روستایی یا محروم) منتهی می شود و توانش در فقره ی عدالت توزیعی، همانند تأمین داروها و خدمات بهداشتی اساسی برای همه، تضعیف می شود و در مجموع، سلامت عمومی و اخلاق سلامت عمومی را دستخوش بحران می کند و در قبضی ناخواسته «عموم» را در «سلامت عمومی»، به «عموم کسانی که توان تأمین هزینه ی سلامت را دارند» فروکاست می دهد. در سنت ما «دیگری» فارغ از رنگ و نژاد و مذهب و موقعیت اجتماعی، «خانواده ی خدا»ست. در حدیث آمده است: «اَلْخَلْقُ عِیَالُ اَللَّهِ فَأَحَبُّ اَلْخَلْقِ إِلَی اَللَّهِ مَنْ نَفَعَ عِیَالَ اَللَّهِ وَ أَدْخَلَ عَلَی أَهْلِ بَیْتٍ سُرُوراً» (کافی، ج۲: ص۱۶۴) و مادامی که پزشک، کادر درمان، مراکز درمانی و سیاست گذاری ها، «دیگری» را به رسمیت نشناسند و تمرین شناختی برای کسب مهارت خروج از «من» به سمت و سوی «بی کران» پیدا نکنند، سلامت عمومی بر مدار ۳۶۰ درجه رخ نمی نماید و آفتاب بی منت سلامت بر همه نمی تابد و بهبود و امیدواری جایشان را به شوره زار رنج و یأس می سپارند. در این فضا، «منِ» پزشک، «منِ» کادر درمان، «منِ» مراکز درمانی، «منِ»سیاست گذاری، و «منِ» فرایندها، رویه ها، برنامه ها و مدیریت ها، با فرورفتن در باتلاق تقلیل های رنگارنگ، «دیگری» را دستخوش تحقیر یا سرکوب یا حذف می کند و پشتوانه ی اخلاقی سلامت عمومی بر باد می رود.

رنج اجتناب‌پذیر در پایان زندگی

مامک طهماسبی

رنجِ اجتناب پذیر در پایان زندگی، به درد و عذابی غیرضروری اشاره دارد که افراد مبتلا به بیماری‎های لاعلاج تجربه می‎کنند و می‎توان آن را از طریق روش‎های مؤثر مراقبت تسکینی کاهش داد. این مسأله برای بهبود کیفیت زندگی بیماران و خانواده‎هایشان در این دوران، سخت اهمیت دارد. شناخت از مراقبت جامع و کل نگر که نیازهای جسمی، عاطفی، معنوی و اجتماعی را دربرمی‎گیرد، به بهبود مراقبت‎های پایان زندگی برای کاهش رنج و احترام به خودمختاری بیمار، منجر شده است. بسیاری از مطالعات نشان می‎دهند، بیماران اغلب درد و رنج جسمی و عاطفی غیرضروری را در نزدیکی مرگ تجربه می‎کنند که نشان دهنده ی کاستی در ارائه ی خدمات بهداشتی است. بر اساس نتایج مطالعات، تعدادی چشمگیر از بیماران علی رغم مداخلات موجود، همچنان از درد مدیریت نشده شکایت دارند. مشکلات‎ روانی، مانند اضطراب و افسردگی در میان بیماران لاعلاج شایع است که نیاز به مراقبت جامع و کل نگر، شامل حمایت از سلامت روان را برجسته می‎کند. از طرفی، نادیده گرفتن نیازهای معنوی و اجتماعی نیز می‎تواند به احساس انزوا و ناامیدی در بیماران منجر شود. چالش‎های پیرامون پیامدهای اخلاقی در روش‎های مدیریت درد در پایان زندگی، به ویژه درباره ی اصول سودرسانی و ضررنرساندن، بحث برانگیز است. اصل اثر دوگانه، شامل اقداماتی که رنج را تسکین می‎دهند، حتی اگر به طور ناخواسته مرگ را تسریع کنند را توجیه می‎کند. این اصل، همچنان محل اختلاف ارائه دهندگان خدمات بهداشتی، بیماران و خانواده‎هاست. برنامه ریزی مراقبت‎های پیشرفته و احترام به خودمختاری بیمار نیز، معضلات اخلاقی پیچیده ای را درباره ی احترام به خواسته های افراد در این مرحله بحرانی از زندگی مطرح می کند. پرداختن به رنج اجتناب پذیر در پایان زندگی، از طریق رویکردی چندرشته ای که به ارزش ها و ترجیحات بیماران احترام می گذارد و درعین حال تلاش می کند تا ناراحتی غیرضروری را کاهش دهد، ضروری است. با پیشرفت تحقیقات بالینی، نظام های بهداشتی باید یافتن راهکارهایی را برای کاهش رنج اجتناب پذیر و افزایش کرامت بیماران در روزهای پایانی زندگی، در اولویت قرار دهند.

آموزش اخلاق حرفه‌ای در برنامه‌های آموزش مداوم: بایدها و نبایدها

لیلا افشار

شواهد متعدد نشان می دهند، در عمل هر روزه ی پزشکی و در سال های پس از فراغت از تحصیل رسمی، شکاف ها و نقصان هایی را از جنس های متفاوت می توان یافت. این موضوع را که نهادهای ملی و بین المللی پزشکی گزارش کرده اند، می توان ناتوانی در عمل مبتنی بر بهترین شواهد در زمان ارائه ی مراقبت نامید. چنین پدیده ای با تمام پیچیدگی خود، محصول تعامل میان عوامل متعدد ازجمله: اطلاعات اندک، ارتباط نامناسب با بیمار، بی توجهی به درک او از موضوع بیماری و راه های درمان و به دنبال آن، پیروی او از دستورات پزشکی و سایر عوامل محیطی و اجتماعی است. بخشی عمده از این شکاف، ناشی از رفتار بالین گران و آن چیزی است که آن را رفتار حرفه ای و پایبندی به اصول اخلاقی حرفه می نامیم؛ ازاین رو، هم زمان با گسترش برنامه های آموزش مداوم جامعه ی پزشکی برای حوزه های دانشی و مهارت های عملی برای دستیابی به مراقبت مناسب و مؤثر از بیماران، نیازمند توجه به رشد و توسعه ی حرفه ای و اخلاق حرفه ای در میان ارائه کنندگان خدمات سلامت و در قالب برنامه های آموزش مداوم به صورتی مؤثر هستیم. این مقاله، به چالش های مطرح شده در آموزش اخلاق حرفه ای از دریچه ی برنامه های آموزش مداوم پرداخته و در این مسیر، ضمن پرداختن به شکاف موجود میان دانش و عمل، بایدها و نبایدهای طراحی برنامه های آموزش مداوم در حوزه ی اخلاق حرفه ای را طرح کرده است.

چالش‌های تعهد حرفه‌ای در عصر دیجیتال

سعیده سعیدی طهرانی

حرفه گرایی در حوزه ی پزشکی، به معنای پایبندی به اصول و رفتارهایی است که به حفظ کرامت بیماران و تأمین منافع عمومی کمک می کند. در عصر دیجیتال، رعایت این اصول توسط حرفه مندان در فضای مجازی به اندازه ای اهمیت دارد که نیازمند توجه به ملاحظات اخلاقی و قانونی است. فضای مجازی می تواند به بهبود ارتباط بین پزشک و بیمار و جامعه، ارتقاء آگاهی عمومی و تسهیل فرایند آموزش کمک کند؛ همچنین، این فضا بستری برای شبکه سازی و تبادل اطلاعات بین حرفه مندان را فراهم می آورد. رشد رسانه های اجتماعی، بر نحوه ی تعاملات حرفه ای بسیار اثر گذاشته است؛ به ویژه، در دوران پساکرونا که مردم به طور فزاینده ای از این رسانه ها برای تبادل اطلاعات بهداشتی استفاده می کنند؛ به گونه ای که مطالعات نشان می دهند، تعداد کاربران اینترنتی دنیا به بیش از ۳.۷میلیارد نفر و در ایران نیز، این تعداد به بیش از ۷۸میلیون کاربر رسیده است؛ همچنین، مطالعات نشان داده اند، تأثیر اطلاعاتی که پزشکان در شبکه های اجتماعی یا رسانه های عمومی وارد کرده اند، فراوان و بسیار مهم است؛ چراکه مردم به این قشر از جامعه اعتماد بیشتری دارند و به دنبال دریافت اطلاعات صحیح از ایشان هستند. توجه به مسائل اخلاقی در حضور حرفه مندان در فضای مجازی، امری ضروری است. این مقاله به بررسی حرفه ای گری در این فضا و الزامات آن برای حرفه مندان پزشکی پرداخته است. با توجه به اینکه حفظ منافع بیمار در اولویت تعهدات حرفه ای قرار دارد، هرگونه رفتاری که به اعتبار حرفه ای آسیب بزند و اعتماد عمومی را کاهش دهد، غیرحرفه ای محسوب می شود. رعایت محرمانگی و حفظ حریم خصوصی بیماران، توجه به حسن شهرت خود و حرفه، پرهیز از برچسب زنی و ترویج شایعات، صداقت در ارائه ی اطلاعات، مسئولیت پذیری، پرهیز از نگرش های تبعیض آمیز و اجتناب از تحقیر صلاحیت سایر افراد حرفه ای در تبلیغات پزشکی، ازجمله الزامات حرفه ای در فضای مجازی است. در نتیجه، پایبندی به این موازین، برای حفظ اعتماد عمومی به حرفه ی پزشکی ضروری است و به همین دلیل، آموزش و ارزیابی و نظارت بر رفتار حرفه مندان در این فضا، برای ارتقاء استانداردهای حرفه ای و اخلاقی از اهمیتی ویژه برخوردار است.

نیازسنجی سلامت بر اساس نظریه‌ی قابلیت‌ها

رضا خدیوی

در طول چند دهه ی گذشته، الگوهای مختلفی برای نیازسنجی سلامت و متناسب با آن، تخصیص منابع در حوزه ی سلامت به کار گرفته شده اند؛ الگوهایی ازجمله: الگوهای مبتنی بر اصول اقتصادی هزینه -اثربخشی یا اصول اپیدمیولوژیک با استفاده از شاخص هایی همچون بار بیماری ها یا میزان شکاف در شاخص های سلامت در بین فقرا با ثروتمندان یا مقایسه ای بین یک جامعه (کشور) با جوامع برخوردار دیگر. اثربخشی و عدالت، عموماً به عنوان اهداف رقابتی در فرایند تخصیص منابع در نظر گرفته می شوند؛ به گونه ای که نظام های سلامت قادر به تحقق هر دو هدف، به طور هم زمان نیستند. این رویکردها عمدتاً بر نواقص و کمبودها تمرکز دارند و نگاه آن ها، فردگرایانه است. متعاقب رخداد محدودیت های ناشی از بیماری و ناتوانی واقعی برای افراد، یک رابطه ی خطی علت و معلولی مستقیم بین وضعیت بیماری و عملکرد اجتماعی وجود ندارد. بیماری و معلولیت، به دلیل ماهیتشان، به تشدید گسست بین فرد و نقش عادی او در مسئولیت هایش، وابستگی های اجتماعی اولیه و قابلیت های مدنظرش تمایل دارند. «رویکرد قابلیت» از ما می خواهد که به دنیای زندگی مردم عادی احترام بگذاریم و با آن ها برای ایجاد مهارت ها و دارایی ها و قابلیت هایشان کار کنیم، به جای اینکه بر کمبودها یشان و تلاش برای اصلاح آن ها، از طریق توزیع مجدد منابع، تمرکز کنیم. این مهارت ها و دارایی ها و قابلیت ها، به افراد این امکان را می دهند که دنیای زندگی خود را با حداقل تداخل مدیریت کنند. انواع مهارت هایی که توانایی ها را افزایش می دهند، عبارت اند از: روابط بین فردی، مهارت های فنی برای مدیریت جنبه های معمول زندگی اجتماعی و اقتصادی و خانگی، مهارت های توسعه ی مقاومت عاطفی و روانی و توانایی که زندگی را معنی دار و هدفمند جلوه دهد. این مهارت ها افراد را قادر می سازند تا رنج های معمول زندگی عادی و همچنین، رویدادهای شاخص زندگی را که هرازگاهی افراد را درگیر می سازد، مدیریت کنند. متعاقب ارتقاء قابلیت ها، این فرصت نیز برای مردم فراهم می شود تا اجزای دنیای زندگی خود را بهتر مدیریت کنند. هرچه افراد توانایی بیشتری برای کنترل دنیای زندگی خود داشته باشند، تاب آوری بیشتری خواهند داشت. مهارت های کنترل دنیای زندگی، قابلیت های اساسی هستند. ناتوانی در اعمال این گونه کنترل ها، پایه و اساس بی عدالتی در سلامت را شکل می دهد؛ زیرا توانایی اعمال کنترل، به طور یکسان، بین مردم گسترش نیافته است. نیازسنجی خدمات سلامت، بر اساس نظریه ی قابلیت ها با استقرار و تثبیت عدالت در سلامت سازگارتر است.

جنبه‌های فقهی و حقوقی و اخلاقی زیرمیزی از دیدگاه صاحب‌نظران و مراجع عظام تقلید

مجتبی پارسا

زیرمیزی پولی است که پزشک، خارج از تعرفه ی مصوب و تعیین شده برای ارائه ی خدمات پزشکی (معمولاً عمل جراحی) از بیمار مطالبه و دریافت می کند. در این مطالعه جنبه های اخلاقی و حقوقی و فقهی این پدیده که در بین برخی پزشکان رواج یافته، بررسی شده است. این مطالعه ی کیفی، ماحصل مصاحبه های نیمه ساختارمند با هفده نفر از صاحب نظران رشته های فقه، حقوق، اخلاق حرفه ای، فلسفه ی اخلاق، اخلاق پزشکی، اقتصاد سلامت و روان شناسی اجتماعی است که با روش تحلیل محتوای مرسوم تحلیل و بررسی شده؛ همچنین، از یازده نفر از مراجع عظام، شامل حضرات آیات خامنه ای، نوری همدانی، صافی گلپایگانی، مکارم شیرازی، شبیری زنجانی، موسوی اردبیلی، سیستانی، شاهرودی، علوی گرگانی، جعفر سبحانی و یثربی استفتا شده است. در نتایج به دست آمده از مصاحبه ها با صاحب نظران، به دریافت زیرمیزی از جنبه هایی مانند درنظرنگرفتن مصالح بیماران و ضرررساندن به آن ها، به خصوص به بیماران فقیر، خدشه در عنصر اعتماد بین پزشک و بیمار، خلاف قوانین و مصالح جاری کشور بودن، ترویج بی قانونی، خلاف تعهدات پزشکی و اخلاقی پزشک بودن، اجبار یا اکراه بیمار در پرداخت زیرمیزی، نبودن دریافت یا پرداخت زیرمیزی تحت لوای عقود شرعی، خدشه وارد شده است. به علاوه ذکر شد، پزشکی حرفه ای (Profession) است که در آن باید منافع بیماران بر پزشکان اولویت داده شود که در اینجا، این موضوع نقض شده است؛ همچنین، در استفتا از مراجع عظام، اکثر قریب به اتفاق آنان، به خصوص مراجعی که دیدگاه حکومتی داشتند، این امر را جایز ندانستند و بعضاً دریافت چنین پولی را حرام دانستند. دریافت زیرمیزی به لحاظ اخلاقی و حقوقی و فقهی محل اشکال جدی و بعضاً حرام است. ممکن است، پرداخت زیرمیزی از جانب بیمار به خاطر اجبار به پرداخت آن، اشکالی نداشته باشد، اما دریافت آن از جانب پزشک حتماً اشکال دارد.

استرداد یا سلب اعتبار مقالات: بایدها و نبایدها

مینا مبشر

با توسعه ی تولید علم و علاقه ی پژوهشگران به ارائه ی نتایج آثار پژوهشی خود، میزان استرداد و سلب اعتبار مقالات نیز افزایش یافته است. سلب اعتبار مقالات با اظهار خود نویسندگان، مبنی بر وجود اشتباهی در ارائه ی نتایج یا شناسایی نوعی سوء رفتار پژوهشی یا شک به اصالت پژوهش از طریق داوران یا خوانندگان مقالات رخ می دهد. استرداد مقالات می تواند موجب کاهش اعتماد جامعه به یافته های علمی شود؛ علاوه براین، انگ گذاری و کاهش اعتبار دانشگاه ها و مراکز و مؤسسات تحقیقاتی که این گونه مقالات را منتشر کرده اند، از دیگر نتایج سوءِ این موضوع در جامعه ی دانشگاهی است. در این مطالعه با استناد به راهنماهای بین المللی و مقالات معتبر، علل و عوامل و نتایج سلب اعتبار آثار پژوهشی چاپ شده، بررسی شد؛ از این رو، عوامل و سوءرفتارهای پژوهشی که منجر به استرداد مقالات می شود، مطرح شد. عواملی که باعث استرداد مقالات نویسندگان ایرانی شده است، طبق سایت Retraction Watch تحلیل شد. دستورالعمل کمیته ی اخلاق نشر (COPE)، هشت عامل را برای سلب اعتبار آثار پژوهشی چاپ شده از سوی سردبیران مجلات مطرح کرده است. طبق این دستورالعمل، درصورتی که سردبیران به شواهدی واضح درباره ی معتبرنبودن یافته ها، مانند دست کاری داده ها یا تصاویر دست یابند، می توانند با بررسی موضوع، مقاله را مسترد کنند؛ علاوه براین، سردبیران در صورت شناسایی سرقت ادبی، ارائه و چاپ مقاله در جایی دیگر بدون آشکارسازی و دریافت مجوزهای لازم، نظارت نامناسب بر جمع آوری داده ها، رعایت نکردن قوانینی مانند حق نشر یا تکثیر، انجام دادن پژوهش غیراخلاقی، درست انجام ندادن مرور همتا و آشکارنساختن تعارضات منافع نیز، می توانند اقدام به استرداد مقالات چاپ شده کنند. در مطالعات دیگر نیز، به علل استرداد مقالات، مانند فشار روی پژوهشگران برای انتشار آثار علمی، نبود توانمندی های لازم برای پژوهش های اصیل و معتبر و نبودن آموزش های لازم در حوزه ی اخلاق پژوهش اشاره شده است؛ از جمله علل استرداد مقالات داخلی، نویسندگی های نادرست و سرقت ادبی بوده است. به نظر می رسد با توسعه ی پژوهش و تولید علم در مراکز تحقیقاتی و دانشگاه ها نیاز به بحث و بررسی استرداد مقالات داخلی وجود دارد تا بتوان با شناسایی علل و عوامل آن ها، ضمن تدوین آیین نامه ها و راهکارهای مناسب نظارتی، آموزش های لازم در این خصوص برای پژوهشگران انجام شود.

تنگناهای اخلاقی در سیاست‌گذاری سلامت

تهمینه صالحی

به موضوع اخلاق در سیاست گذاری و مدیریت نظام سلامت، آن چنان که به سایر ابعاد آن همانند اخلاق بالینی، اخلاق در پژوهش های زیست پزشکی توجه شده، پرداخته نشده است. وجود چهارچوب های اخلاقی در تخصیص منابع، برای دستیابی به عالی ترین منفعت، ارتقاء عدالت در سلامت و حل تعارض ها بین نیاز بخش های متفاوت جامعه، الزامی است و بی توجهی به آن، تنگناها و چالش های جدی را برای نظام سلامت ایجاد می کند. نگاهی به عملکرد حوزه های مختلف نظام سلامت، در زمینه ی سیاست گذاری و تصمیم سازی های کلان، نشانگر بی توجهی به تفکر اخلاق گرایانه ی نظام مند است. شاید بتوان گفت، مهم ترین تنگنا و چالش اخلاقی در فرایند سیاست گذاری نظام سلامت، تعارض منافع و اشتغال کارگزار نظام سلامت، به صورت هم زمان در حوزه ی خصوصی و دولتی است که به اتخاذ سیاست هایی منجر می گردد که نمی توان از آن ها انتظار ارائه ی اخلاقی خدمات داشت. ارائه ی خدمات مازاد بر نیاز، ارائه ی خدمات غیراستاندارد یا کمتر از میزان واقعی و کاهش کیفیت ارائه ی خدمت از عوارض جدی این مسأله است. مشکلات اقتصادی کشور و افزایش مداوم هزینه های بخش درمان، تنگنای دیگری با عنوان سهم پایین سلامت از تولید ناخالص داخلی را موجب شده که بر دسترسی عادلانه به مراقبت های بهداشتی اثر گذاشته و به بی عدالتی در توزیع منابع و امکانات در کشور و حرکت منابع محدود به سوی نیاز گروه های خاص منجر شده است. مصداق اصلی افزایش مداوم هزینه های بخش درمان، بی توجهی به یکی از موفقیت های نظام سلامت کشور، یعنی ساختار نظام شبکه و از سوی دیگر ایجاد و توسعه ی مراکز درمانی تخصصی و رویکرد تخصص محوری به جای رویکرد جامع نگر است، نظیر ساخت بیمارستان های متعدد در شهرهای مختلف کشور. یکی دیگر از بنیادی ترین تعارض های این حوزه، تعیین کردن این موضوع است که نظام سلامت از جنس تصدی گری است یا حاکمیتی؛ انتخاب هرکدام از این دو، تأثیراتی مهم بر اتخاذ سیاست های سلامت خواهد داشت. محدودکردن سلامت به اعمال حاکمیتی ممکن است به ایجاد چالش های اخلاقی در آن منتهی گردد و قرارگرفتن صِرف، ذیل قانون عمومی و وظایف تصدی گری نیز خالی از مشکل نیست. مشکل دیگر اینکه، سیاست گذار هم زمان هم ارائه کننده و هم خریدار خدمت است. تداوم این وضعیت، تضاد منافع و تقاضای القایی را تشویق کرده و افزایش می دهد. تغییر رویکرد و بازگشت به نگاه اخلاقی در حوزه ی سیاست گذاری نظام سلامت و استفاده از تفکر نظام مند و جامع، رعایت ملاحظات اخلاقی در سیاست گذاری و مدیریت نظام سلامت و توجه به ویژگی های خاص بازار سلامت می تواند در ارتقاء نظام سلامت و ازبین بردن تنگناها و مشکلات اثرگذار باشد. حاصل اتخاذ این رویکرد، بازگشت سیاست ها به سمت نظام سلامت مبتنی بر شبکه، تربیت نیروهای توانمند برای سطح اول خدمات بهداشتی درمانی، اصلاح و تقویت نظام ارجاع، ایجاد شرایط ماندگاری بیشتر برای نیروهای صف، کاهش تعارض منافع و سوءاستفاده های مختلف از رانت های تجهیزات پزشکی و داروهای گران قیمت و ارتقاء جایگاه ارزشمند آموزش در نظام سلامت خواهد بود.

ملاحظات اخلاقی برای استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت بهداشتی

محمد شجاعی نیا

هوش مصنوعی (Artificial Intelligence)، رهیافتی تحول گرایانه و نوآورانه در مراقبت های بهداشتی است که می تواند فرایندهای تشخیصی، درمانی، اداری، آموزشی، پژوهشی و مدیریتی را دگرگون سازد. سیستم های هوش مصنوعی بر نحوه ی استدلال، تصمیم گیری و ارائه ی مراقبت اثر می گذارند؛ لذا، در کاربرد با چالش هایی ازجمله ملاحظات اخلاقی مواجه هستند که ریشه در ماهیت منحصربه فرد نظام سلامت دارد؛ جایی که رفاه و اعتماد بیماران و استقلال عملکرد مراقبان سلامت، بسیار اهمیت دارد. برای این مطالعه که از نوع کیفی است، منابع اطلاعاتی مختلف، ازجمله مجلات و مقالات و نشریه های مرتبط با موضوع مطالعه شدند؛ سپس، با بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در محیط های بالینی و تأثیر آن بر ارتباط افراد با نظام سلامت، تصمیم سازی ها و گردش کار بالینی، ملاحظات اخلاقی مرتبط با آن استخراج گردید. نتایج نشان می دهد، به کارگیری هوش مصنوعی در مراقبت های بهداشتی، علی رغم مزایای گسترده ی آن در پیشگیری، تشخیص، درمان، پیش بینی، تصمیم سازی، اتوماسیون فرایندها و روتین ها، توصیه های دارویی و درمانی، هدایت اعمال جراحی، پزشکی شخصی سازی شده، سیستم های پزشکی از راه دور و کاربردهای متنوع دیگر، با مجموعه ای از ملاحظات اخلاقی مواجه است که برای تضمین استفاده ی مسئولانه و عادلانه از این فناوری ها، باید مدنظر قرار گیرد. این ملاحظات، شامل مسائل مربوط به حریم خصوصی (Privacy) بیماران و امنیت داده ها، انواع سوگیری ها (Bias)، شفافیت (Transparency) ، توضیح پذیری (Explainability)، تفسیرپذیری (Interpretability) ، مسئولیت پذیری (Responsibility) ، پاسخ گویی (Accountability) ، رضایت آگاهانه (Informed Consent) ، میزان تأثیر بر روابط مراقبان سلامت و بیماران، دسترسی عادلانه و برابری در بهره مندی از مزایای هوش مصنوعی، استفاده ی مناسب و بجا از فناوری، استفاده ی اخلاقی از اتوماسیون، حفظ کرامت انسانی، نظارت و تنظیم گری صحیح، مسائل قانونی و حقوقی و پیامدهای بلندمدت، ازقبیل جلوگیری از سوءاستفاده ی بیمه گران یا کارفرمایان از اطلاعات پیش بینی کننده و سایر موضوعات مرتبط با حقوق بیماران است. استفاده از هوش مصنوعی در مراقبت های بهداشتی، مستلزم ایجاد چهارچوب های اخلاقی و حقوقی و برقراری تعادل بین نوآوری ها با اصول انسانی حاکم بر نظام سلامت است، تا ضمن بهره برداری از مزایای این فناوری، از حریم خصوصی، عدالت، برابری و کرامت انسانی محافظت شود. تمرکز بر نظارت مداوم و همسوسازی سیستم های مبتنی بر هوش مصنوعی با ارزش های انسانی می تواند اعتماد به این فناوری را تقویت کند و این اطمینان را به وجود آورد که ضمن رعایت استانداردهای اخلاقی، هوش مصنوعی می تواند به طور مسئولانه در خدمت بهبود سلامت عمومی جامعه قرار گیرد.

ارتباط مالی و تعارض منافع پزشک و بیمار، با نگاهی به «راهنمای عمومی اخلاق حرفه‌ای سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران»

سعید بیرودیان

تعارض منافع، ازجمله موضوعات بسیار مهم و بحث برانگیز در حوزه ی اخلاق پزشکی است که می تواند بر کیفیت خدمات درمانی و اعتماد بیماران اثر بگذارد. ازآنجاکه ممکن است منافع مالی یا غیرمالی در مواقعی بر تصمیمات بالینی گروه پزشکی اثر بگذارد، این موضوع نیازمند توجه جدی است. «راهنمای عمومی اخلاق حرفه ای سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران»، به عنوان مرجعی معتبر، به بررسی این چالش و ارائه ی راهکارهایی برای مدیریت آن پرداخته است. این مطالعه به صورت مروری و با تحلیل اسناد و راهنمای اخلاق حرفه ای سازمان نظام پزشکی و منشور حقوق جامعه ی پزشکی ایران انجام شد؛ همچنین، مقالات علمی و پژوهش های مرتبط با تعارض منافع نیز بررسی و داده ها از منابع معتبر و به روز، جمع آوری و تحلیل شدند. نتایج نشان داد، تعارض منافع می تواند از اعتماد بیماران به پزشکان و کیفیت خدمات درمانی بکاهد. این موضوع به ویژه در مواقعی که بیماران احساس کنند، پزشک به جای منافع آن ها، تنها به منافع شخصی خود توجه دارد، برجسته تر می شود. پزشکان باید با شفافیت در ارتباط های مالی و حرفه ای خود، از بروز این تعارض ها جلوگیری کنند. «راهنمای اخلاق حرفه ای سازمان نظام پزشکی» و نیز «منشور حقوق جامعه ی پزشکی ایران» اصولی را برای مدیریت این تعارض ها و ایجاد نوعی تعادل میان حق و تکلیف پزشکان، ازجمله نیاز به افشای اطلاعات مالی و ارتباط با صنایع دارویی ارائه می دهند؛ همچنین، برگزاری دوره های آموزشی برای پزشکان در زمینه ی اخلاق حرفه ای و تعارض منافع می تواند به افزایش آگاهی و کاهش این مشکلات کمک کند. مدیریت تعارض منافع، از طریق پیروی از مفاد راهنمای عمومی اخلاق حرفه ای می تواند به بهبود روابط پزشک و بیمار و در نهایت، ارتقاء کیفیت خدمات درمانی کمک کند. ضروری است که پزشکان و بیماران، به این موضوع توجه و از اصول اخلاقی پیروی کنند تا از بروز تعارض ها و مشکلات ناشی از آن جلوگیری شود.

بازاندیشی شیوه‌ای برای ارتقاء عملکرد حرفه‌ای در گروه‌های پزشکی

هما صادقی اول شهر

آموزش مؤثر پزشکی، مستلزم پرورش حرفه ای گرایی، استدلال اخلاقی، مهارت های ارتباطی و همدلی است. روش های سنتی، اغلب نمی توانند به اندازه ی کافی به این موضوع بپردازند؛ ازاین رو، به رویکردهای ساختارمندتر برای توسعه ی حرفه ای نیاز است. یادگیری مبتنی بر بازاندیشی، با تأکید بر خودتحلیلی و تفکر نقاد، راهبردی امیدوارکننده را ارائه می دهد. این مطالعه از نوع مروری است و برای جمع آوری اطلاعات، شواهد مرتبط با واژگان کلیدی آموزش، بازاندیشی، حرفه ای گرایی، رفتار حرفه ای و دانشجویان پزشکی، در فاصله ی زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴، در پایگاه های اطلاعاتی Web of Science, PubMed, Scopusو Google Scolar جست وجو و در نهایت، هجده مقاله ی مرتبط انتخاب شدند. پس از بررسی مقالات از لحاظ نوع، تمرکز و پیامدهای مفهومی، رویکردهای مختلف به بازاندیشی در آموزش حرفه گرایی، تحلیل و طبقه بندی شدند. متون بررسی شده، با ترسیم رویکردی چندوجهی به بازاندیشی در آموزش پزشکی، بر اهمیت ادغام بازاندیشی در محیط یادگیری بالینی و برنامه ی درسی تأکید می کنند. به طور خلاصه، این رویکردها عبارت اند از: بازاندیشی متنی، پیوند بازاندیشی ها به تجربیات بالینی خاص، استفاده از چهارچوب های ساختاریافته مانند چرخه ی گیبس برای هدایت بازاندیشی، بحث های تسهیل شده و بازخورد همتایان از طریق ایجاد محیط هایی برای یادگیری مشترک، نقد همتایان و راهنمایی و ادغام بازاندیشی در برنامه ی درسی، به نحوی که آن را به عنوان جنبه ای مداوم و ارزیابی شده از یادگیری تبدیل کند. یافته ها حاکی از آن است که رویکرد آموزشی مبتنی بر کاربرد عملی و یادگیری تجربی، با فرصت هایی برای تعامل با همسالان و بازاندیشی ساختاریافته و ادغام بازاندیشی در برنامه ی درسی، به بهبود درک دانشجویان از رفتار حرفه ای منجر می شود. بهبود مهارت های ارتباطی، استدلال اخلاقی، همدلی و خودآگاهی از نتایج پیش بینی شده است که در نهایت، به بهبود کیفیت مراقبت از بیمار و قوی ترشدن نیروی کار پزشکی منتج می شود. روش توصیف شده، برای یادگیری مبتنی بر بازاندیشی در آموزش پزشکی، راهبردی جامع برای توسعه ی رفتار حرفه ای ارائه می دهد. این رویکرد از گنجاندن فعال بازاندیشی در فعالیت های یادگیری بالینی، استفاده از چهارچوب های ساختاریافته و ارائه ی فرصت هایی برای پشتیبانی همتایان و استادان حمایت می کند. در آینده، برای ارزیابی دقیق تأثیر این راهکار های ترکیبی بر رشد حرفه ای دانشجویان پزشکی، بررسی پیوندهای بین فعالیت های بازاندیشی خاص و پیشرفت های ملموس در مهارت ها و رفتارهای بالینی، به تحقیقات بیشتری نیاز است.

تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای بر صلاحیت مراقبت معنوی پرستاران بخش اورژانس

طاهره طولابی

مراقبت معنوی، حلقه ی گمشده ی مراقبت کل نگر است. نتایج مطالعات، حاکی از صلاحیت اندک مراقبت معنوی پرستاران مخصوصاً در وضعیت اورژانس است؛ ازاین رو، پرستاران اغلب در وضعیت اورژانس از مراقبت معنوی غفلت می کنند. مطالعه ی حاضر، به منظور تعیین تأثیر آموزش اخلاق حرفه ای بر صلاحیت مراقبت معنوی پرستاران بخش اورژانس انجام شد. این پژوهش، یک مطالعه ی کارآزمایی تصادفی سازی شده ی کنترل دار دوگروهی با طرح پیش آزمون و پس آزمون است که روی 84 پرستار شاغل در بخش اورژانس مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی لرستان، به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انجام شد. در گروه مداخله، چهار جلسه کارگاه آموزشی برگزار شد و پرسش نامه ی صلاحیت مراقبت معنوی، ابزار مطالعه بود. برای تجزیه و تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS، آمار توصیفی (میانگین و میانه و درصد) و آزمون های آماری استنباطی (آنالیز واریانس تکرارشونده، تی مستقل و تست دقیق فیشر) استفاده شد. این مطالعه در دو گروه مداخله (42 نفر) و کنترل (42 نفر) صورت گرفت. بیشتر افراد شرکت کننده در هر دو گروه مداخله و کنترل، زن بودند. میانگین (انحراف معیار) نمره ی صلاحیت مراقبت معنوی قبل و بعد از مداخله و یک ماه بعد از آن، به ترتیب 57 (6/89)، 85/61 (7/47) و 83/41 (16/58) بود. آزمون آنالیز واریانس اندازه گیری های مکرر نشان داد، تغییرات میانگین صلاحیت مراقبت معنوی کل و همچنین، خرده مقیاس های آن، شامل ارزش های انسانی، آگاهی، ارزیابی، اجرا و نگرش در طول زمان های پیش گفته در دو گروه کنترل و مداخله معنادار بود (0/001 > P). در خرده مقیاس خودشناسی، میانگین نمره ی کسب شده در دو گروه کنترل و مداخله، در زمان های متفاوت، تفاوت معناداری نداشت. نتایج این مطالعه نشان داد، آموزش اخلاق حرفه ای باعث ارتقاء صلاحیت مراقبت معنوی پرستاران می شود. با برگزاری کارگاه ها و دوره های آموزشی، همچنین، دوره های ضمن خدمت اخلاق حرفه ای و مراقبت معنوی برای پرستاران می توان صلاحیت مراقبت معنوی پرستاران را ارتقا داد؛ بنابراین، به قانون گذاران حوزه ی سلامت و مدیران پرستاری توصیه می شود، به اخلاق حرفه ای، به عنوان پایه و اساس تمام اقدامات پرستاری، نگاه و توجهی ویژه داشته باشند و از روش های نوین و جذاب، مانند روش مطالعه ی حاضر، یعنی سناریو در دوره های ارتقاء اخلاق حرفه ای استفاده کنند.

سلامت از راه دور: چالش‌های اخلاقی و قانونی آن در نظام سلامت

محمدرضا دین محمدی

سلامت از راه دور (Telehealth) به عنوان روشی نوین در ارائه ی خدمات سلامتی، به سرعت در حال گسترش است؛ این روش، به ویژه در دوران همه گیری کرونا، امکانات جدیدی را برای دسترسی به مراقبت های سلامتی فراهم و به کاهش هزینه ها کمک کرده است؛ بااین حال، گسترش این پدیده، چالش های قانونی و اخلاقی بسیاری را به همراه داشته است که به بررسی دقیق نیاز دارند. در این مطالعه ی مروری، از کلیدواژه های پزشکی از راه دور، سلامت از راه دور، چالش های اخلاقی، چالش های قانونی و نظام سلامت برای جست وجو در پایگاه های علمی PubMed, Scopus, CINAHL و Google Scholar استفاده شد. مقالات فارسی و انگلیسی منتشرشده در بازه ی زمانی ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۴ انتخاب شدند. مقالات پژوهشی، مرورهای نظام مند و گزارش های موردی که به بررسی چالش های قانونی و اخلاقی در حوزه ی سلامت از راه دور پرداخته بودند، وارد بررسی شدند. پس از جست وجو و انتخاب اولیه، مقالات با استفاده از معیارهای کیفیت و اعتبار علمی ارزیابی شدند و در نهایت، مقالات منتخب برای تحلیل نهایی جمع آوری شدند. سلامت از راه دور، با چالش های متعددی مواجه است که به توجه ویژه نیاز دارند. یکی از اصلی ترین نگرانی ها، حریم خصوصی و حفاظت از داده هاست؛ زیرا تبادل اطلاعات حساس بیماران می تواند تهدیداتی برای محرمانگی ایجاد کند و رعایت قوانین حفاظت از داده ها و تدابیر امنیتی برای حفظ اعتماد بیماران ضروری است؛ همچنین، رضایت آگاهانه ی بیماران از اهمیت فراوانی برخوردار است؛ بیماران باید به طور کامل، درباره ی خطرات و مزایای این خدمات مطلع شوند و فرایندهای رضایت آگاهانه باید با شیوه های پزشکی از راه دور تطبیق یابند؛ افزون براین، درحالی که سلامت از راه دور می تواند دسترسی به خدمات سلامتی را بهبود بخشد، ممکن است نابرابری های موجود را تشدید کند؛ بنابراین، سرمایه گذاری در زیرساخت های ارتباطی و برنامه های سواد دیجیتال برای اطمینان از دسترسی عادلانه به خدمات، ضروری است. سلامت از راه دور با وجود چالش های قانونی و اخلاقی، مزایایی چشمگیر مانند راحتی و بهبود هماهنگی مراقبت ها را ارائه می دهد. برای افزایش این مزایا، ضروری است که به چالش های اشاره شده به طور ویژه توجه شود. همکاری بین سیاست گذاران و ارائه دهندگان خدمات سلامت برای توسعه ی دستورالعمل ها و مقررات جامع، کلید موفقیت در این حوزه است. این مطالعه بر اهمیت پرداختن به چالش های موجود و بهبود شیوه های سلامت از راه دور تأکید دارد تا از ارائه ی خدمات سلامتی ایمن و عادلانه اطمینان حاصل شود.

ارزیابی اثر بازاندیشی هدایت‌شده بر مهارت‌های ارتباطی دانشجویان کارشناسی پرستاری و مامایی

کوثر علیزاده

برقراری ارتباط مؤثر با بیمار، علاوه بر اینکه جزئی مهم از حرفه ای گرایی و رفتار حرفه ای محسوب می شود و جلب اعتماد بیشتر جامعه به حِرَف سلامت را در پی دارد، تأثیری بسزا در دستیابی به اهداف مراقبتی و درمانی نیز خواهد داشت. نظر به اهمیت تأکید بر روش های فعال و دانشجومحور در یادگیری و اهمیت بازاندیشی در آموزش، مطالعه ی حاضر با هدف ارزیابی اثر بازاندیشی هدایت شده بر مهارت های ارتباطی دانشجویان کارشناسی پرستاری و مامایی انجام شده است. پژوهش حاضر، یک مطالعه ی نیمه تجربی یک گروهی همراه با پیش آزمون و پس آزمون و محیط پژوهش دانشکده ی پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی ایران بود. پنجاه دانشجوی سال های دوم تا چهارم کارشناسی مامایی و پرستاری، به شکل داوطلبی و بر اساس فراخوان در این مطالعه شرکت کردند. ابزار گردآوری داده ها، شامل پرسش نامه ی مشخصات فردی و پرسش نامه ی مهارت های ارتباط با بیمار جواهر و همکاران بود. مداخله شامل برگزاری چهار جلسه کلاس آموزشی با رویکرد تعاملی نوددقیقه ای (هفته ای یک بار)، به صورت آنلاین و در بستر گوگل میت بود. دو جلسه ی اول به آموزش مؤلفه های حرفه گرایی با تأکید بر مهارت های ارتباط با بیمار و آموزش و تمرین بازاندیشی و دو جلسه ی بعد به ارائه ی سناریو و پخش فیلم و ارائه ی فرصت هایی برای بازاندیشی و به اشتراک گذاری تجارب دانشجویان و جمع بندی اختصاص یافت. داده های حاصل از مطالعه، پس از ورود به نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۴ با استفاده از تست های آمار توصیفی و تحلیلی، تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد، نمره ی مربوط به مهارت های ارتباطی بلافاصله بعد از آموزش و یک ماه بعد، نسبت به قبل از مداخله، تغییری مثبت داشته؛ ولی این تغییر معنادار نبوده است. نتایج تحلیل های آماری درباره ی حیطه های مهارت های ارتباطی نشان داد، حیطه ی شروع آگاهانه قبل از آموزش به طور معناداری پایین تر از بلافاصله پس از آموزش (0/005 = P) و یک ماه بعد از آن (0/011 = P) بود و در حیطه ی پذیرش غیرمشروط مددجو، مقایسه ی دو به دو نشان داد، مهارت های ارتباطی در این حیطه قبل از مداخله به طور معناداری، کمتر از یک ماه بعد بود (0/02 =P). با توجه به یافته های این پژوهش، برای اظهارنظر درباره ی تأثیر بازاندیشی هدایت شده در ارتقاء مهارت های ارتباطی دانشجویان پرستاری و مامایی، کماکان به پژوهش های بیشتری نیاز است.

شجاعت اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت‌های ویژه: بررسی پیش‌بینی‌کننده‌های یک فضیلت حرفه‌ای

علیرضا نیکبخت نصرآبادی

شجاعت اخلاقی برای پرستاران بخش مراقبت های ویژه (ICU)در رویارویی با چالش های اخلاقی و حمایت از بیماران، حیاتی است؛ با این حال، عوامل اثرگذار بر بروز این ویژگی، به خوبی درک نشده اند. این مرور به شناسایی پیش بینی کننده های کلیدی شجاعت اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت ویژه پرداخته و بینش هایی برای بهبود تصمیم گیری اخلاقی و مراقبت از بیماران در محیط های بحرانی ارائه داده است. این مطالعه بر اساس اصول مرور نظام مند کاکرین و دستورالعمل های PRISMA انجام شده است. با استفاده از کلیدواژه های انگلیسی و فارسی مرتبط با شجاعت اخلاقی، پرستاران بخش مراقبت ویژه و پیش بینی کننده ها در پایگاه های داده ی بین المللی PubMed Scopus, و Web of Science جست وجویی جامع انجام گرفت و منابع خاکستری از طریق Google Scholar بررسی شدند. هیچ محدودیت زمانی برای جست وجو اعمال نشد. معیارهای ورود، شامل مطالعات مشاهده ای متمرکز بر پیش بینی کننده های شجاعت اخلاقی در پرستاران ICU بود. معیارهای خروج، شامل مقالات تکراری، مرورها، کارآزمایی های بالینی، دیدگاه ها و مقالات فاقد داده های اولیه یا روش شناسی شفاف بود. دو نویسنده، غربالگری و استخراج داده ها را به صورت مستقل انجام دادند و اختلافات از طریق توافق با نویسنده ی سوم حل شد. برای ارزیابی کیفیت از مقیاس نیوکاسل اتاوا (NOS) استفاده شد و داده های مطالعات انتخاب شده به صورت نظام مند در یک جدول استخراج سازمان دهی شدند. در مجموع، ۱۳۶ مقاله شناسایی شد که پس از غربالگری، ۲۴ مطالعه ی مشاهده ای شامل ۴ مطالعه ی مقطعی و ۸ مطالعه ی کوهورت انتخاب شدند. این مطالعات، عوامل کلیدی اثرگذار را بر شجاعت اخلاقی در پرستاران ICU شناسایی کردند که شامل سن، جنسیت، تجربه ی حرفه ای، آموزش اخلاقی و حمایت محیط کار بود. پرستاران مسن تر و زنان، تمایل بیشتری به بروز شجاعت اخلاقی داشتند؛ همچنین، پرستارانی که تجربه ی کاری بیشتری داشتند و آموزش رسمی اخلاقی دریافت کرده بودند، توانایی بیشتری برای مقابله با چالش های اخلاقی نشان دادند؛ علاوه براین، محیط کار حمایتی و باورهای اخلاقی شخصی در تشویق پرستاران به حمایت از بیماران و مقابله با رفتارهای غیراخلاقی، نقشی مهم ایفا کردند. این یافته ها، اهمیت عوامل فردی و سازمانی را در تقویت شجاعت اخلاقی برجسته می کند. این مرور نشان می دهد، سن، جنسیت، تجربه، آموزش اخلاقی و حمایت محیط کار از پیش بینی کننده های کلیدی شجاعت اخلاقی در پرستاران ICU هستند و اهمیت عوامل فردی و سازمانی را در ارتقاء رفتار اخلاقی نشان می دهد.

تعهد به مراقبت، تعهد به آموزش: کاوشی در ابعاد اخلاقی آموزش به بیمار در مراقبت‌های بهداشتی

آذر درویش پور

آموزش به بیمار، یکی از جنبه های حیاتی مراقبت از بیمار است که می تواند پیامد، رضایت و استقلال بیمار را بهبود بخشد. متخصصان مراقبت های بهداشتی باید متعهد به ارائه ی آموزش هایی به بیمار باشند که ضمن کیفیت داشتن، با نیازها و شرایط منحصربه فرد او نیز متناسب باشند؛ علاوه براین، پایبندی به اصول اخلاقی و اطمینان از اینکه بیماران اطلاعات دقیق و بی طرفانه دریافت می کنند و استقلال و ظرفیت تصمیم گیری آن ها رعایت می شود، در بحث آموزش به بیمار ضروری است. هدف از این مطالعه، شناسایی ابعاد اخلاقی در زمینه ی آموزش به بیمار بود. مطالعه ی حاضر، مروری نظام مند بود که با جست وجو در پایگاه های داده ی PubMed، Scopus، Web of ScienceوGoogle Scholar و با استفاده از کلمات کلیدی انگلیسی اخلاق، آموزش به بیمار، پایبندی به اصول اخلاقی در بازه ی زمانی سال های ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ انجام شد. معیارهای ورود شامل مطالعاتی بود که بر جنبه های اخلاقی آموزش به بیمار و پایبندی به آن متمرکز بودند. داده ها با استفاده از تحلیل محتوای کیفی تجزیه و تحلیل شدند. از بین ۲۱۶ مقاله، ۲۰ مقاله ی مرتبط با موضوع وارد مطالعه شدند. از تحلیل داده ها سه طبقه ی اصلی با عناوین تعهد به مراقبت (با دو زیرطبقه ی آموزش مبتنی بر نیاز مددجو، حمایت از بیمار و ارائه ی اطمینان عاطفی به او)، تعهد به آموزش (با دو زیرطبقه ی برنامه های آموزشی ساختارمند و مهارت های ارتباطی متخصصان مراقبت های بهداشتی) و پایبندی به اصول اخلاقی (با دو زیرطبقه ی احترام به استقلال و خودمختاری بیمار، رازداری و محرمانگی) پدیدار شد. یافته های این مطالعه اهمیت تعهد متخصصان مراقبت های بهداشتی را به مراقبت و آموزش در ارائه ی آموزش باکیفیت به بیمار نشان می دهد. متخصصان مراقبت های بهداشتی باید از ابعاد اخلاقی آموزش به بیمار آگاه باشند و برای ارائه ی آموزش های متناسب با نیازها و توانایی های فرد تلاش کنند. مطالعات آینده باید روی ارتباط بین مراقبت بیمارمحور، استقلال و مهارت های ارتباطی متخصصان مراقبت های بهداشتی با پیامدهای آموزش بیمار متمرکز باشند.

ارزیابی میزان پایبندی پژوهشگران دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران (کلان‌منطقه‌ی هشت) به اصول اخلاق در پژوهش

خدیجه احمدزاده

اخلاق در پژوهش، عنصری اساسی در فرایند علمی است و برای اطمینان از یکپارچگی و موثق بودن نتایج تحقیقات، بسیار مهم است. پژوهشگران باید همواره در نظر داشته باشند که نتایج تحقیقاتشان می تواند بر زندگی افراد و جوامع اثر بگذارد؛ بنابراین، مسئولیت پذیری و شفافیت در انجام دادن پژوهش ها، از اهمیتی ویژه برخوردار است. پایبندی به اصول اخلاقی، نه تنها اعتبار علمی پژوهشگران را افزایش می دهد، بلکه به پیشرفت علم و فناوری نیز کمک می کند. پژوهش حاضر، با هدف ارزیابی میزان پایبندی پژوهشگران دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقه ی هشت ایران به اصول اخلاق در پژوهش انجام شده است. پژوهشگران دانشگاه های علوم پزشکی ایران، جامعه ی آماری این مطالعه ی مقطعی از نوع توصیفی تحلیلی را تشکیل دادند. ابزار گردآوری داده ها، پرسش نامه ی پایبندی به اخلاق پژوهش بود که در اختیار پژوهشگران دانشگاه های علوم پزشکی کلان منطقه ی هشت قرار گرفت. این پرسش نامه، دارای چهل گویه و متشکل از نُه بُعدِ احترام به حقوق اخلاقی آزمودنی ها، بی غرضی عاطفی، دقت، اصالت، مسئولیت پذیری حرفه ای، مسئولیت پذیری اجتماعی، درستکاری، مشروعیت و آزاد اندیشی است. داده ها با نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۴ تجزیه و تحلیل شدند؛ علاوه بر آمار توصیفی، آزمون های من ویتنی، کروسکال والیس و هم بستگی اسپیرمن نیز، در تجزیه و تحلیل داده ها به کار برده شد. در این مطالعه 230 پژوهشگر شرکت کردند که 193 نفر از آنان، عضو هیئت علمی بودند. نتایج نشان داد، میانگین نمره ی پایبندی به اصول اخلاق در پژوهش 174/3 بود که رعایت چشمگیر اصول اخلاق در پژوهش را نشان می داد؛ همچنین، از نتایج می توان دریافت، بُعد مشروعیت و بُعد دقت، به ترتیب دارای بالاترین میانگین بودند (21/7 و 22/5). مقایسه ی میانگین نمره ی پایبندی به رعایت اصول اخلاق در پژوهش با ویژگی های جمعیت شناختی نشان داد، میزان پایبندی به اصول اخلاق در پژوهش، بر اساس مدرک تحصیلی، رتبه ی علمی، سن و سابقه ی کار تفاوتی معنادار دارد (p<0/5). هم بستگی اسپیرمن نشان داد، بین متغیر پایبندی به اصول اخلاق در پژوهش و مدرک تحصیلی رابطه ای معکوس و معنی دار وجود دارد و هرچه مدرک تحصیلی افراد بیشتر شود، میزان پایبندی آنان به رعایت اخلاق در پژوهش کاهش می یابد. بر اساس نتایج این پژوهش، بیشتر پژوهشگران کلان منطقه ی هشت دانشگاه های علوم پزشکی ایران، اصول اخلاق در پژوهش را بسیار رعایت می کنند.

ارتباط فرهنگ اخلاقی با دل‌بستگی شغلی پرستاران شاغل در مراکز آموزشی‌درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهر همدان

مهران سعادتمند

یکی از نیازهای اخلاقی پرستاری، ارتقاء فرهنگ اخلاقی پرستاران با هدف دل بستگی شغلی و تضمین مراقبت بالینی شایسته است. فرهنگ اخلاقی، مجموعه ای از تفاهم ها و دریافت های مشترک برای سامان دادن به کنش هایی است که برای بیان تفاهم های مشترک، از آن ها استفاده می شود. دل بستگی شغلی، میزان درگیری فرد با شغل خود و میزان علاقه ی او به کار است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی ارتباط فرهنگ اخلاقی با دل بستگی شغلی پرستاران شاغل در مراکز آموزشی درمانی دانشگاه علوم پزشکی شهر همدان بوده است. مطالعه ی حاضر، از نوع توصیفی هم بستگی و جامعه ی پژوهشی آن، همه ی پرستاران بیمارستان های آموزشی شهر همدان بود. از بین پرستاران بیمارستان های آموزشی شهر همدان، ۱۷۰ پرستار با استفاده از جدول مورگان و بر اساس معیارهای ورود، وارد مطالعه شدند. برای جمع آوری داده ها، از سه پرسش نامه ی مشخصات جمعیت شناختی، فرهنگ اخلاقی گوبل و همکاران و دل بستگی شغلی شافلی استفاده شد. تجزیه و تحلیل داده ها با نرم افزار آماری SPSS نسخه ی ۲۲ انجام گرفت. بین فرهنگ اخلاقی با دل بستگی شغلی پرستاران، ارتباطی مستقیم و معنی دار وجود داشت (0/42=r و 0/05=p). فرهنگ اخلاقی در پرستارانِ باسابقه تر و خانم، به طور معناداری بیشتر از سایر پرستاران بود؛ همچنین، دل بستگی شغلی در پرستاران مرد و با وضعیت استخدامی رسمی به طور معناداری بالاتر از سایر پرستاران بود (p<0/05). بین فرهنگ اخلاقی با دل بستگی شغلی پرستاران با مشخصات دموگرافیک پرستاران در بیمارستان های آموزشی شهر همدان هم بستگی مثبت و مستقیم وجود داشت. پیشنهاد می شود، برای ایجاد مدیریتی بهتر و مناسب تر و در نتیجه، بهبود فرهنگ اخلاقی و دل بستگی شغلی پرستاران، مدیران به ابعاد فرهنگ اخلاقی، توجهی ویژه داشته باشند.

موانع دسترسی عادلانه به مراقبتهای بهداشتی در افراد مبتلا به ویروس نقص ایمنی انسانی

حشمت اله حیدری

ایدز سندرمی است که در مراحل انتهایی آلوده شدن انسان به ویروس نقص سیستم ایمنی بروز می کند. بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی، تا انتهای سال 2023، حدود 39/9 میلیون نفر با HIV زندگی می کنند و میزان بروز آن، 1/3 میلیون نفر و مرگ ومیر ناشی از آن، 630هزار نفر گزارش شده است. در ایران، میزان شیوع و بروز این بیماری، به ترتیب 54000 و 2400 نفر و میزان مرگ ومیر سالانه ی مرتبط با آن، 3200 نفر گزارش شده است. یکی از اهداف نظام سلامت، تسهیل دسترسی مردم به خدمات سلامت است. حق دسترسی به خدمات سلامت، به عنوان یک حق ذاتی که در ماده ی 25 اعلامیه ی جهانی حقوق بشر سازمان ملل متحد در کانون توجه قرار گرفته، از اهمیتی ویژه برخوردار است. با توجه به آسیب پذیربودن بیماران مبتلا به HIV، این افراد ممکن است در دسترسی به خدمات سلامت دچار مشکل شوند؛ لذا، هدف از این مطالعه، تبیین چالش های افراد مبتلا به HIV، در دسترسی برابر به خدمات سلامت بود. تحقیق کیفی حاضر، با استفاده از روش تحلیل محتوای قراردادی، از فروردین تا شهریور1403، در ایران انجام شد. شرکت کنندگان در مطالعه، شامل بیماران مبتلا به HIV و ارائه کنندگان خدمات سلامت بودند که به شیوه ی مبتنی بر هدف انتخاب شدند. داده ها با انجام دادن ده مصاحبه ی رودررو، گردآوری و بر اساس روش پیشنهادی Lundman و Graneheim تحلیل شدند. با تحلیل داده ها، 406 کد اولیه استخراج شد و یافته ها در سه طبقه ی اصلی، شامل عوامل مربوط به مددجو (با زیرطبقاتِ ترس از انتقال بیماری به دیگران، محدودیت های مالی، مشکلات جسمی، آشنایی نداشتن با حق و حقوق و تبعیت نکردن از رژیم درمانی)، عوامل مربوط به نظام سلامت (با زیرطبقاتِ تبعیض در دسترسی به خدمات، نگاه تحقیرآمیز کادر سلامت، آگاهی اندک ارائه کنندگان خدمات سلامت از مدیریت بیماری، ترس از آلوده شدن به بیماری، افشای اطلاعات بیماران، نبود غربالگری وسیع، اهمال کاری مراکز درمانی در شناسایی افراد مبتلا، انجام دادن آزمایش قبل از ازدواج) و عوامل فرهنگی (با زیرطبقاتِ طردشدن افراد مبتلا در فرهنگ عمومی، برچسب زدن به بیماران، تبعیض در ازدواج و فرزندآوری) قرار گرفتند؛ همچنین، باید حق تسهیل دسترسی به خدمات سلامت، محرمانه ماندن اطلاعات، تشکیل خانواده، حمایت مالی و فعالیت در اجتماع، برای بیماران و مبتلایان به ایدز به رسمیت شناخته شود.

قلب مراقبت: چگونه طب روایی، پرستاری را عمیق‌تر می‌کند؟ مرور نظام‌مند کارآزمایی‌های بالینی

نگین فرید

طب روایتی، الگویی تحول آفرین در حوزه ی مراقبت های بهداشتی به شمار می رود که بر اهمیت داستان های بیماران در فرایند مراقبت- درمان تأکید دارد. این رویکرد اذعان دارد، هر بیمار حامل روایتی منحصربه فرد است که از تجربیات و زمینه های فرهنگی او شکل گرفته است و می تواند تأثیری چشمگیر بر رابطه ی مراقب- بیمار داشته باشد؛ بااین حال، ادغام رویکرد روایتی در عملکرد پرستاری، کمتر بررسی شده است. فقدان بررسی های جامع در این حوزه، شکافی اساسی را نمایان می کند؛ جایی که ابعاد روانی احساسی مراقبت از بیمار، اغلب نادیده گرفته می شود؛ لذا، این مطالعه با هدف مرور تحقیقات موجود درباره ی کاربرد طب روایتی در پرستاری، ظرفیت آن را برای غنی سازی عملکرد بالینی- چهارچوب های آموزشی بررسی می کند. در این مرور نظام مند، راهکار جست وجو با استفاده از اپراتورهای بولین و کلیدواژه های طب روایتی، پرستاری روایتی، پرستاری و سایر معادل های فارسی و انگلیسی آنان تنظیم شد؛ سپس، پایگاه های بین المللی PubMed/Medline، Scopus، Web of Science Core Collection، CENTRAL و موتور جست وجوگر Google Scholar و پایگاه های ملی جهاد دانشگاهی، نور، مگ ایران و ایرانداک بررسی شدند. مطالعات کارآزمایی بالینی و مقالات منتشرشده به زبان های انگلیسی یا فارسی، معیارهای ورود بودند. ادبیات خاکستری خارج شد و محدودیت زمانی اعمال نشد. پس از حذف نمونه های تکراری و ارزیابی با ابزارهای نقد، در نهایت، هشت مطالعه تحلیل شد. دو پژوهشگر با رعایت ملاحظات اخلاقی کاهش سوگیری در انتخاب، استخراج، تحلیل و طبقه بندی شواهد، پژوهش را انجام دادند و پژوهشگر سوم، اختلاف نظر ها را حل کرد. گزارش بر اساسPRISMA تنظیم شد. مروری بر مطالعات، تمرکز آن ها در بازه ی زمانی سال های ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ و بر گروه های مختلف را نشان داد. این گروه ها شامل دانشجویان پرستاری با میانگین سنی ۹۶/۱۷ تا ۵/۲۱، بیماران مبتلا به تومورهای ریه با میانگین سنی ۳۱/۴۹ و سالمندان 6۱ تا 89ساله با شکستگی های پیچیده بود. نتایج در سه حوزه دسته بندی شد. اولاً، این رویکرد به طور معناداری، همدلی و موفقیت تحصیلی دانشجویان پرستاری را ارتقا داد. در یک مطالعه، آموزش های طب روایتی، همدلی و عملکرد علمی دانشجویان را بهبود بخشید و در مطالعه ای دیگر، آموزش نگارش روایتی، مهارت های حرفه ای و همدلی دانشجویان را ارتقا داد. ثانیاً، مداخلات روایتی منجر به کاهش اضطراب و افسردگی شد؛ به طوری که در یک مطالعه، مداخلات پرستاری روایتی باعث کاهش نمرات اضطراب و افسردگی بیماران مبتلا به تومورهای ریه شد و به طور مشابه، مطالعات دیگر، کاهش اضطراب و افزایش رضایت بیماران تحت شیمی درمانی را نشان دادند. ثالثاً، این رویکرد تأثیری شایان توجه بر کیفیت زندگی و بهزیستی روانی بیماران داشت. در یک مطالعه، پرستاری روایتی، درد و اضطراب بیماران مبتلا به سرطان ریه را کاهش داد. مطالعات دیگر نشان دادند، مدل پرستاری روایتی، عملکرد شناختی و سلامت روانی سالمندان را بهبود بخشید. بینش های جمعی مطالعات، نقش حیاتی آموزش رویکرد روایتی را در تحول نتایج بالینی و روان شناختی تأیید می کند. برنامه های آموزشی مبتنی بر روایات، نه تنها کیفیت انسانی مراقبت را غنی تر می کنند، بلکه به طور در خور توجهی، مهارت همدلی پرستاران را ارتقا داده اند. با نگاه به آینده، باید از رویکرد روایتی، به عنوان یکی از ارکان مراقبت جامع، حمایت شود تا نسلی جدید از ارائه دهندگان مراقبت شکل گیرد؛ نسلی که به ایجاد تغییر معنادار در زندگی بیماران، متعهد باشند.

عوامل مؤثر بر خستگی شفقت در پرستاران بخش مراقبت ویژه: مروری نظام‌مند

مبینا عابدین پور

خستگی شفقت به حالت خستگی فیزیکی و عاطفی اطلاق می شود که متخصصان مراقبت های بهداشتی، به دلیل قرارگرفتن طولانی مدت در معرض استرس های شغلی و عوارض عاطفی مراقبت از دیگران تجربه می کنند. مراقبت دلسوزانه برای نتایج بالینی بهتر بیمار ضروری است؛ اما، در طول ارائه ی مراقبت های بهداشتی می تواند با عوامل متعدد به خطر بیفتد. این مطالعه به بررسی عناصر مؤثر بر خستگی شفقت در پرستاران بخش مراقبت ویژه می پردازد. این بررسی نظام مند با جست وجو در پایگاه های اطلاعاتی SID, Magiran Irandoc, Iranmedex, Civilica, Science Direct, Web of Science, Embase, PubMed, Scopus, ProQuest, و Google Scholar با استفاده از کلیدواژه های خستگی شفقت، مراقبت های ویژه، پرستاران، رضایت از شفقت و فرسودگی انجام شد. پس از حذف نمونه های تکراری، ابتدا مطالعات بر اساس معیارهای ورود و خروج غربالگری شدند؛ سپس، کیفیت آن ها، با استفاده از چک لیست ارزیابی انتقادی برای مطالعات مقطعی تحلیلی ارزیابی شد. در نهایت، ۲۳ مطالعه ی انجام گرفته در بازه ی زمانی ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۴ وارد این مرور نظام مند (سنتزکیفی) شدند. تعداد کل شرکت کنندگان در تمام مطالعاتی که در این مرور بررسی شدند، ۵۸۲۰ نفر بود. این بررسی نشان داد، عناصر ساختاری محل کار و ویژگی های جمعیت شناختی پرستاران، مانند سن، جنس، وضعیت تأهل، ملیت، سطح تحصیلات، تاب آوری، طول شیفت، سابقه ی کار در بخش مراقبت ویژه، محل کار، سمت در واحد و نسبت پرستار به بیمار، علل و پیش بینی کننده های خستگی شفقت هستند. رهبری و حمایت اداری در محیط بالینی و راهبردهای مقابله ای به کارگرفته شده به وسیله ی پرستاران، عواملی بودند که تأثیر خستگی شفقت را در میان پرستاران مراقبت های ویژه کاهش دادند. این بررسی نظام مند، با برجسته کردن تأثیر شایان توجه خستگی شفقت بر پرستاران نشان داد، هم محیط کار و هم عوامل جمعیت شناختی، در بروز خستگی شفقت نقشی مهم دارند. یافته ها بر اهمیت رهبری حمایتی و همچنین راهبردهای مقابله ای مؤثر، در کاهش اثرات خستگی از شفقت در میان پرستاران مراقبت های ویژه تأکید می کند. با پرداختن به این عوامل، سازمان های مراقبت های بهداشتی می توانند رضایت شفقت را افزایش داده و فرسودگی شغلی را کاهش دهند؛ این اصلاحات، در نهایت، به بهبود مراقبت از بیمار و پیامدهای بالینی منجر می شوند.

مروری بر ابعاد چالش‌های اخلاقی سقط جنین و دیدگاه‌های مرتبط با آن در جوامع اسلام

محمد چهکندی

سالانه حدود ۷۳میلیون سقط جنین القایی در سراسر جهان رخ می دهد. سقط های القایی به دو دسته تقسیم می شوند: درمانی (یا قانونی) و غیرقانونی. سقط های غیرقانونی اغلب در موقعیت ناایمن انجام می شوند. کشورهای مختلف بر اساس اصول ایدئولوژیک خود، شرایط خاصی را قانونی و برخی دیگر را غیرقانونی اعلام می کنند. مطالعه ی حاضر، با هدف بررسی ابعاد چالش های اخلاقی سقط جنین و دیدگاه های مرتبط با آن در جوامع اسلامی انجام شده است. مواد استفاده شده در این مطالعه، حاصل جست وجو در پایگاه های داده ی PubMed SID, CINAHL, Cochrane, و Google Scholar است. سه پژوهشگر، این جست وجو را به طور جداگانه با استفاده از کلمات کلیدی استاندارد Mesh مانند سقط جنین، اسلام، اخلاق و ترکیب آن ها با عملگرهای AND و OR انجام داده اند. انتشار مقاله از سال ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴، داشتن کلمات کلیدی پیش گفته در عنوان، چکیده یا واژگان کلیدی و امکان دسترسی به متن کامل، معیارهای ورودِ مطالعات به پژوهش بودند. پس از بررسی اولیه ی چکیده ی مقالات و حذف مقالات تکراری و نامرتبط، دوازده مقاله انتخاب و بررسی شدند. عوامل متعدد، ازجمله: تمایل به بارداری، وضعیت سلامت مادر و جنین، خانواده، انگ اجتماعی و مقررات قانونی و مذهبی بر تصمیم گیری برای سقط جنین اختیاری اثر می گذارند. با وجود موضع قاطع اسلام درباره ی سقط جنین، مباحثات جاری پیرامون این موضوع، ناشی از چالش های مرتبط با دسترسی به روش های سقط جنین ایمن و حقوق مادر است. در اسلام، سقط جنین مجاز نیست؛ مگر در مواقعی که عمر جنین کمتر از چهارماه باشد، اختلالات کروموزومی او تشخیص داده شود یا ادامه ی بارداری برای مادر خطرناک باشد؛ بااین حال، محدودیت های دسترسی به خدمات سقط جنین، تعداد بارداری های ناخواسته را کاهش نمی دهد و در عوض، مادران باردار را به استفاده از روش های ناایمن سقط جنین سوق می دهد که باعث آسیب های جسمی و روانی، به ویژه برای اقشار آسیب پذیر جامعه می شود؛ علاوه براین، محدودیت های غربالگری قبل از تولد، به تولد نوزادانی با نقص های ژنتیکی کمک می کند؛ همچنین، دسترسی به خدمات سقط جنین ایمن، به عنوان یک حق شهروندی تلقی می شود. این مسائل سؤالاتی را درباره ی مزایای ممنوعیت سقط جنین مطرح می کند.

ارتباط شجاعت اخلاقی و دیسترس اخلاقی در دانشجویان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد در سال 1403

سپیده قویدل

دیسترس اخلاقی، یکی از موضوعات شایع مطرح شده در زمینه ی اخلاق پزشکی است و به حالتی اطلاق می شود که فرد در آن، علی رغم داشتن آگاهی و توانایی برای عملکرد اخلاقی، متأثر از وضعیت موجود، از انجام دادن عمل صحیح اخلاقی ناتوان است. شجاعت اخلاقی نیز، فضیلتی ضروری برای عملکرد باوجدان همه ی ارائه دهندگان خدمات سلامت، به ویژه پرستاران و دانشجویان پرستاری است و به نحوه ی انجام دادن مراقبت پرستاری کمک می کند؛ ازاین رو، برخورداری چشمگیر از این فضیلت، بسیار اهمیت دارد؛ زیرا در عصر حاضر، با افزایش آگاهی مددجویان، تغییر در نیازهای سلامتی افراد، عدالت اجتماعی و دسترسی به خدمات سلامتی، دیسترس اخلاقی پرستاران و دانشجویان پرستاری در سازمان های ارائه دهنده ی خدمات افزایش یافته است؛ لذا، این پژوهش توصیفی مقطعی، با هدف ارتباط بین شجاعت اخلاقی و دیسترس اخلاقی پرستاران، در سال 1403 در مشهد انجام شد. جامعه ی آماری این مطالعه، چهل نفر از دانشجویان دختر و پسرِ ترم سوم پرستاری دانشگاه علوم پزشکی مشهد بودند. داده ها با استفاده از دو پرسش نامه ی دیسترس اخلاقی Corley و شجاعت اخلاقیSekerka و همکاران جمع آوری و با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ی 25 و با آزمون های آمار توصیفی و هم بستگی پیرسون، تجزیه و تحلیل شد. نتایج نشان داد، بیشتر دانشجویان (2/51درصد) زن و 6/36درصد از آنان، مرد بودند. میانگین سن دانشجویان شرکت کننده در پژوهش 14/21 بود. 6/75درصد از شرکت کنندگان، مجرد و 9/4درصد از آنان متأهل بودند (0/055 - = r , 0/05 میانگین نمره ی دیسترس اخلاقی 10/81 ± 75/34 دامنه ی ۱۲ تا ۱۶) و میانگین نمرات شجاعت اخلاقی 9/33 ± 85 (دامنه ی ۶۰ تا ۱۰۳) بوده است. ازآنجاکه بین دیسترس اخلاقی و شجاعت اخلاقی ارتباط غیرمعنی دار منفی وجود دارد، برگزاری کارگاه های انگیزش اخلاقی و برنامه های آموزشی، به منظور کاهش دیسترس اخلاقی و افزایش شجاعت اخلاقی دانشجویان پرستارانی پیشنهاد می شود؛ همچنین، ارتباط غیرمعنی دار ممکن است، با حجم نمونه ی کم، ارتباط داشته باشد؛ بنابراین توصیه می شود پژوهش با تعداد نمونه ی بیشتر تکرار شود.

راهکارهای آموزشی برای تقویت حساسیت اخلاقی در دانشجویان پرستاری: مروری نظام‌مند

پوریا صمدزاده شهری

دانشجویان پرستاری که پرستاران آینده هستند، باید برای ارائه ی مراقبت مناسب و حرفه ای، در کنار شایستگی های بالینی، شایستگی های اخلاقی هم داشته باشند. حساسیت اخلاقی، معیاری ضروری برای صلاحیت حرفه ای پرستاران است که آن ها موقعیت های اخلاقی را به عنوان حامیان بیمار با حساسیت درک کنند؛ لذا، برای ارائه ی مراقبت باکیفیت باید حساسیت اخلاقی از ابتدای آموزش پرستاری مدِّنظر قرار گیرد. این مطالعه، با هدف بررسی ویژگی ها و تأثیر مداخلات آموزشی در بهبود حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری انجام شد. در این مرور نظام مند، مقالات منتشرشده، با استفاده از واژگان کلیدی فارسی و انگلیسی در پایگاه های اطلاعاتی بین المللی شامل PubMed و Web of Science و Scopus، همچنین پایگاه های فارسی زبانِ SID و Magiran از ابتدا تا اکتبر۲۰۲۴ بازیابی شدند. اخلاق، حساسیت اخلاقی، دانشجویان پرستاری، Moral Sensitivity،Ethical Sensitivity ،Nursing Students از کلمات کلیدی جست وجو بودند. در جست وجوی اولیه، در مجموع ۲۳۲۱ مقاله یافت شد. مراجع برای هر مطالعه، به صورت دستی نیز بررسی شد. با توجه به معیارهای ورود، مطالعات تجربی و نیمه تجربی منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی که بر مداخلات مؤثر در بهبود حساسیت اخلاقی دانشجویان کارشناسی پرستاری تمرکز داشتند، مطالعه و تحلیل شدند. در نهایت، شش مقاله به طور کامل مطالعه و داده های مربوطه استخراج شدند. دو محقق، به طور مستقل، استخراج داده ها و ارزیابی کیفیت را بر اساس چک لیست مؤسسه ی جوانا بریگز (JBI) انجام دادند. در مجموع، ۱۹۰ دانشجوی پرستاری در شش مطالعه ی منتخب وارد این مطالعه شدند که ۶۰درصد از آنان در گروه مداخله بودند. شش مداخله ی آموزشی، شامل دو مطالعه ی کارگاه اخلاق پرستاری و کارگاه اخلاق پرستاری با استفاده از سمینار، برنامه ی آموزشی انگیزشی اخلاقی، کارگاه اخلاق روایت مجازی و یادگیری بر اساس مشکل بود؛ اما کارگاه آموزشی اخلاق پرستاری با استفاده از سمینار، در مدیریت حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری مؤثر نبود. شواهد نشان دهنده ی اثرات مثبت مداخلات آموزشی بر حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری، اندک اما دلگرم کننده بود. این مرور، مطالعاتی متفاوت را در آموزش اخلاق و ایجاد حساسیت اخلاقی شناسایی کرد. یافته ها می توانند برای توسعه ی آمادگی و قابلیت های دانشجویان در تشخیص و همچنین واکنش مناسب به موقعیت های کاری مشکل ساز اخلاقی، به کار گرفته شوند؛ بااین حال، نیاز به مطالعات بیشتر برای تأیید اثربخشی این مداخلات بر حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری وجود دارد.

بررسی عوامل مؤثر بر شجاعت اخلاقی در پرستاران: مروری نظام‌مند

نگین فرید

پرستاران، روزانه با چالش های اخلاقی زیادی مواجه می شوند که بر استدلال، تصمیم گیری، رفتار و عملکرد آنان و در نتیجه، سایر افراد و سازمان، به صورت مستقیم یا غیرمستقیم اثر می گذارد. ارتقاء شجاعت اخلاقی در پرستاران می تواند به تصمیم گیری های بهتر و بهبود کیفیت مراقبت های بهداشتی منجر شود؛ بنابراین، شناخت عوامل مختلف مرتبط با این ویژگی، بسیار اهمیت دارد؛ لذا، این مرور نظام مند با هدف بررسی عوامل مؤثر بر شجاعت اخلاقی در پرستاران انجام شد. این مطالعه، با جست وجوی گسترده ی کلیدواژه های شجاعت اخلاقی، اخلاق، پرستاران و شجاعت در پایگاه های بین المللیPubMed, Medline, Web of Science Core Collection Scopus,، موتور جست وجوگر Google Scholar و پایگاه های ملی Irandoc و Magiran و SID صورت گرفت. در جست وجوی اولیه ۲۵۷۷ مطالعه به دست آمد. جست وجو به زبان فارسی و انگلیسی و بدون محدودیت زمانی انجام شد و مطالعات اپلیکشن محور خارج شدند. پس از حذف نمونه های تکراری و نقد با ابزارهای مربوطه، در نهایت، ۲۱ مطالعه تجزیه و تحلیل شدند. با رعایتِ ملاحظات اخلاقی نبودِ سوگیری در مراحل انتخاب، استخراج، تحلیل و طبقه بندی شواهد، چکیده نیز طبق PRISMA گزارش شد. مروری بر مطالعات نشان داد، شجاعت اخلاقی پرستاران تحت تأثیر عوامل مختلف فردی، شغلی، آموزشی و محیطی قرار دارد. تحصیلات تکمیلی، به ویژه داشتن مدرک کارشناسی ارشد یا بیشتر و آموزش های اخلاق پزشکی، شجاعت اخلاقی را افزایش داد و پرستاران آموزش دیده در این زمینه، تصمیم های شجاعانه تری گرفتند؛ از سوی دیگر، تجربه ی پریشانی اخلاقی، به ویژه در مواقع دشوار، تأثیر منفی داشت. حساسیت اخلاقی، به عنوان عاملی مثبت، پرستاران را به تعهد بیشتر و شجاعت، در عمل به اصول اخلاقی سوق داد. عوامل فردی مانند سن، جنسیت، تجربه ی کاری، نوع استخدام و شیفت کاری نیز نقش داشتند و پرستاران باتجربه تر، مسن تر و دارای استخدام رسمی یا پیمانی شجاعت بیشتری نشان دادند؛ همچنین، تاب آوری روان شناختی و محیط کاری حمایتی نیز با شجاعت اخلاقی ارتباط مثبت داشتند و در تقویت توانایی پرستاران برای تصمیم گیری های شجاعانه نقشی بسزا ایفا کردند. شجاعت اخلاقی پرستاران از عوامل مختلف، مانند تحصیلات، آموزش های اخلاق پزشکی، پریشانی اخلاقی، حساسیت اخلاقی، سن، جنسیت، نوع استخدام، شیفت کاری و تجربه ی کاری اثر می پذیرد. پیشنهاد می شود، بیمارستان ها و مراکز آموزشی برنامه های جامع آموزشی و حمایتی را برای ارتقاء شجاعت اخلاقی در پرستاران طراحی و اجرا کنند.

بررسی آثار مراقبت معنوی بر اضطراب مرگ بیماری: مروری نظام‌مند

نگین فرید

اضطراب مرگ که به صورت اضطرابی واقعی شناخته می شود، یکی از مهم ترین عوامل در سلامت روان افراد است. از طرفی، مراقبت معنوی، شامل مهارت های ارتباط بین فردی مانند گوش دادن، اعتمادسازی، ارتباط غیرکلامی، خودآگاهی، صداقت و توجه به نیازهای دینی، بخشی جدایی ناپذیر از مراقبت پرستاری به شمار می رود. به نظر می رسد، مراقبت معنوی می تواند به کاهش اضطراب مرگ منجر شود. ازآنجاکه در این زمینه مروری جامع یافت نشد، این مرور نظام مند به منظور بررسی آثار مراقبت معنوی بر اضطراب مرگ بیماری صورت گرفت. در این مطالعه، جست وجویی گسترده با کلیدواژه های مرتبط با مراقبت معنوی و اضطراب مرگ، در پایگاه های بین المللی Web of Science Core Collection, PubMed/Medline Scopus,، موتور جست وجوگر Google Scholar و پایگاه های ملی Irandoc و SID و Magiran صورت گرفت. در جست وجوی اولیه، ۳۲ مطالعه به دست آمد. معیار ورود، مطالعات منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی بودند. ادبیات خاکستری، مطالعات کیفی و مطالعات انجام شده بر گروه های غیر از بیماران خارج شدند. محدودیت زمانی نیز اعمال نشد. پس از حذف نمونه های تکراری و نقد با ابزارهای مربوطه، در نهایت، هشت مطالعه تجزیه و تحلیل شدند. ملاحظات اخلاقی نبودِ سوگیری در مراحل انتخاب، استخراج، تحلیل و طبقه بندی شواهد رعایت شد و چکیده طبق PRISMA گزارش شد. مروری بر مطالعات، تجمع مطالعات در چهار سال اخیر و بالینی بودن کارآزمایی را نشان داد. مطالعات انجام شده بر بیماران، طی همه گیری کووید ۱۹ نشان دادند، بیماران در این دوران سطوح بالایی از اضطراب مرگ را تجربه می کنند و به مراقبت معنوی، بیشتر نیاز دارند. بنا بر نتایج یک مطالعه، اجرای برنامه ی مراقبت معنوی، اضطراب مرگ بیماران مبتلا به نارسایی مزمن کلیه ی تحت همودیالیز را کاهش داد. این یافته در مطالعه ای دیگر که بر بیماران مولتیپل اسکلروزیس انجام شده بود نیز، نشان داده شد؛ همچنین، در مطالعه ای دیگر که بر بیماران سکته ی مغزی صورت گرفت، به اثرات مثبت مراقبت معنوی در کاهش اضطراب، اشاره شد. این در حالی است که برخی مطالعات انجام شده بر روی بیماران قلبی و بیماران مبتلا به سرطان گوارشی، کاهش معناداری را در میزان اضطراب مرگ نشان ندادند. یک مطالعه نیز بیان کرد، آموزش خودمراقبتی معنوی از طریق تله نرسینگ می تواند به کاهش اضطراب مرگ سالمندان در طی همه گیری کووید ۱۹ کمک کند. با توجه به یافته ها به نظر می رسد، مراقبت معنوی می تواند به عنوان روشی مؤثر در کاهش اضطراب مرگ گروهی از بیماران به کار گرفته شود. پیشنهاد می شود، مطالعات آینده به بررسی جامع تر این موضوع در گروه های مختلف بیماران، خصوصاً بیماری های مزمن بپردازند.

بررسی ارتباط هوش اخلاقی با صلاحیت بالینی پرستاران و دانشجویان پرستاری: مروری نظام‌مند

نگین فرید

هوش اخلاقی به معنای توانایی ذهنی افراد در درک درست از غلط، داشتن ارزش های اخلاقی و پایبندی به آن ها در عمل، به صورت نشان دادن رفتار درست است. صلاحیت بالینی نیز، ترکیبی از اصول اخلاقی و ارزش ها و نگرش ها و نشان دادن آن ها در دانش و مهارت عملی است. رعایت معیارهای اخلاقی در عملکرد پرستاری می تواند به ارتقاء کیفیت خدمات منجر شود. در جست وجوی ما، مروری جامع در این زمینه یافت نشد؛ لذا، این مرور نظام مند به منظور بررسی ارتباط هوش اخلاقی با صلاحیت بالینی پرستاران و دانشجویان پرستاری صورت گرفت. در این مطالعه، جست وجویی گسترده با کلیدواژه های مرتبط با هوش اخلاقی، صلاحیت بالینی، پرستاران، دانشجویان پرستاری، در پایگاه های بین المللی Web of Science Core Collection, PubMed/Medline Scopus,، موتور جست وجوگر Google Scholar و پایگاه های ملی Irandoc و SIDو Magiran صورت گرفت. در جست وجوی اولیه، 15 مطالعه به دست آمد. معیار ورود، مطالعات منتشرشده به زبان فارسی و انگلیسی بودند. ادبیات خاکستری خارج شد. محدودیت زمانی اعمال نشد. پس از حذف نمونه های تکراری و نقد با ابزارهای مربوطه، در نهایت، پنج مطالعه تجزیه و تحلیل شدند. ملاحظات اخلاقی نبودِ سوگیری در مراحل انتخاب، استخراج، تحلیل و طبقه بندی شواهد رعایت شد و چکیده طبق PRISMA گزارش شد. مروری بر مطالعات نشان داد، هوش اخلاقی با صلاحیت بالینی، رابطه ی مثبت معناداری دارد. این هم بستگی در برخی مطالعات بین تمام ابعاد هوش اخلاقی و شایستگی بالینی نمایان شد. در مطالعه ای نشان داده شد، میان هوش اخلاقی و صلاحیت بالینی و استدلال اخلاقی هم بستگی مثبت معنادار وجود دارد که این روابط از فاکتورهایی مانند سن، سابقه ی کاری، وضعیت شغلی تحصیلی و مقام فرد اثر پذیرفته اند. در مطالعه ای دیگر نیز مشخص شد که هوش اخلاقی می تواند به بهبود احساس خودکارآمدی بالینی دانشجویان کمک کند. از سویی بیان گردید، معدل و هوش اخلاقی دانشجویان در پیش بینی امتیاز شایستگی بالینی، یاری رساننده است؛ همچنین اشاره شد که هوش اخلاقی، توانایی پیش بینی صلاحیت بالینی پرستاران را دارد. با توجه به یافته ها به نظر می رسد، توجه به هوش اخلاقی می تواند صلاحیت بالینی پرستاران و دانشجویان پرستاری را بهبود ببخشد و کیفیت مراقبت از بیماران را ارتقا دهد. پیشنهاد می شود، مطالعات آینده به طراحی برنامه های آموزشی متمرکز بر هوش اخلاقی بپردازند و تأثیر آن را بر شایستگی بالینی پرستاران و دانشجویان پرستاری ارزیابی کنند.

تحلیل علم‌سنجی مطالعات حوزه‌ی اخلاق و هوش مصنوعی

رشا اطلسی

اخلاق هوش مصنوعی، مجموعه ای از اصول و استانداردهایی است که متخصصان و کاربران در طراحی و استفاده از هوش مصنوعی به آن ها توجه می کنند و احترام به حریم کاربران، امنیت و عدالت در استفاده از هوش مصنوعی را در بر می گیرد. هدف از این پژوهش، تحلیل علم سنجی مطالعات انجام شده در این حوزه، تا زمان کنونی و یافتن ویژگی ها و موضوعات ترند در آن ها بوده است؛ ازاین رو، نخست، با استفاده از سرعنوان های موضوعی پزشکی مش (MESH) که هوش مصنوعی و اخلاق بودند، در پایگاه PubMed جست وجو صورت گرفت؛ سپس، تمام مدارک نمایه شده از ابتدا تا تاریخ اول سپتامبر ۲۰۲۴، بازیابی و ذخیره شدند. در مرحله ی بعد، تحلیل علم سنجی و مصورسازی داده ها با استفاده از برنامه ی R انجام گرفت و نتایج در قالب جدول ها و نمودار ها و نقشه های علمی، ارائه شدند. 534 مدرک از سال 1986 تا 2024 در این حوزه وجود داشت که بیشترینِ آن ها (n=70)، در سال 2024 منتشر شده بودند. مجله ی The American Journal of Bioethics بیشترین مطالعه را در این زمینه منتشر کرده بود (n=30) و Melissa D McCradden ) از گروه اخلاق زیستی دانشگاه تورنتو کانادا( با پنج مقاله، پرکارترین نویسنده در این حوزه بوده است. University of Oxford با ۲۴ مقاله و Stanford University School of Medicine با ۲۱ مقاله، به ترتیب، بیشترین مقاله را در این حوزه، منتشر کرده بودند؛ همچنین، ایالات متحده آمریکا (n=236)، آلمان (n=91) و فرانسه (n=52) به ترتیب، فعال ترین کشورها در حوزه ی اخلاق و هوش مصنوعی بوده اند. Research Personnel، Informed Consent / Ethics و Artificial Intelligence / Ethics /Trends هر سه، بیشترین ترند موضوعی در سال ۲۰۲۴ بوده اند و در سال ۲۰۲۳ نیز Privacy Biomedical Research, و Education, Medical به ترتیب، بیشترین ترند موضوعی، در این حوزه بوده اند. در طی سال های اخیر، تولیدات علمی حوزه ی اخلاق و هوش مصنوعی، رشد صعودی داشته اند. به نظر می رسد این رشد، به منظور توسعه ی روزافزون طراحی و نیز کاربرد هوش مصنوعی در حوزه های مختلف علمی و نیز زندگی روزمره است؛ ازاین رو، توجه به جنبه های مختلف اخلاقی و نکات مهم نوظهور در این حوزه و نیز افزایش همکاری های بین المللی در پژوهش و آموزش، می تواند به استفاده ی مؤثرتر از هوش مصنوعی و چالش های کمتر در این حوزه منجر شود.

نقش اخلاق در مراقبت از سالمندان در مواقع اورژانسی

سولماز موسوی

جمعیت سالمندان، به سرعت در حال افزایش است؛ در نتیجه، نیاز به خدمات اورژانسی برای این گروه سنی نیز، رو به رشد است. سالمندان به دلیل وضعیت جسمانی و روانی خاص خود، هنگام دریافت خدمات اورژانسی، در معرض مسائل اخلاقی و چالش های متعدد قرار می گیرند. اهمیت این مسائل به این دلیل است که وضعیت جسمانی و روحی آن ها می تواند مانع از استقلال در تصمیم گیری و دستیابی به رضایت آگاهانه شود. هدف این مقاله، بررسی چالش های اخلاقی مرتبط با مراقبت از سالمندان در اورژانس و ارائه ی پیشنهاداتی برای بهبود این مراقبت است. این مقاله ی مروری نقلی آموزشی، با استفاده از منابع و مقالات معتبر بین سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۲۴ به بررسی و تحلیل چالش های اخلاقی در مراقبت از سالمندان در اورژانس پرداخته است. منابع با جست وجوی واژگان کلیدی اخلاق پزشکی، مراقبت از سالمندان و اورژانس در پایگاه های داده ی علمی معتبر مانند PubMedو Scopus وGoogle Scholar استخراج شدند. حفظ استقلال سالمند، رضایت آگاهانه، حفظ حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات، تصمیم گیری در پایان زندگی، رعایت عدالت و انصاف و صداقت، حمایت روانی و عاطفی، شفقت و همدلی، رعایت اصول حرفه ای آموزش و آگاهی، ارتباط مؤثر با خانواده، مدیریت درد و راحتی بیمار، از چالش های اخلاقی مراقبت از سالمندان در اورژانس هستند. کشورهای توسعه یافته از دیرباز با مسأله ی سالمندی مواجه بوده اند؛ اما در سال های اخیر نرخ رشد سالمندی در کشورهای درحال توسعه نیز شتاب بیشتری گرفته است. این کشورها به دلیل نداشتن زیرساخت های کافی و تغییرات سریع جمعیتی، با چالش های بزرگی در مراقبت از سالمندان مواجه می شوند. چالش های اخلاقی در مراقبت از بیماران سالمند در اورژانس، از مهم ترین مسائلی است که تیم های درمانی با آن روبه رو هستند. این چالش ها به دلیل حساسیت جسمی و روحی سالمندان، پیچیدگی های درمانی و نیاز به تصمیم گیری سریع، تشدید می شوند. رعایت این اصول در کنار آموزش مداوم مراقبان، می تواند کیفیت مراقبت از سالمندان را در مواقع اورژانسی بهبود بخشد و از بروز صدمات جسمی و روانی به آنان جلوگیری کند؛ بنابراین، مراقبت از سالمندان، علاوه بر دانش و مهارت، به رعایت اصول اخلاقی و رفتار انسانی نیز نیاز دارد. با پایبندی به این اصول، می توان علاوه بر ارائه ی مراقبت های مؤثر، حس اعتماد و آرامش را در سالمندان ایجاد کرد. آموزش و آگاهی بخشی به تیم های درمانی، تقویت ارتباط با خانواده و نمایندگان قانونی، استفاده از دستورالعمل های استاندارد اخلاقی، تشویق سالمندان به تهیه ی وصیت نامه ی پزشکی، استفاده از ارزیابی های روان شناختی و فیزیکی، برخی از راهکارهای پیشنهادی هستند.

مراقبت مدرن و چالش‌های اخلاقی؛ نیازها و ملاحظات جدید

سولماز موسوی

تحولات علمی و فناوری های نوین در حوزه ی بهداشت و درمان، مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا و پزشکی از راه دور، فرصت های بی نظیری برای ارتقاء کیفیت مراقبت فراهم کرده اند. این فناوری ها به پزشکان و بیماران امکان داده اند تا در زمینه های مختلف، ازجمله: تشخیص و درمان و نظارت بر بیماران به روش هایی سریع تر و دقیق تر دست یابند؛ بااین حال، این روش ها چالش های اخلاقی جدیدی را نیز به وجود آورده اند که نیازمند تحلیل دقیق و ایجاد راهکارهای مناسب است. برای انجام دادن این مطالعه ی مرور دامنه ای، با هدف بررسی و تبیین جنبه های مختلف مراقبت مدرن، از چهارچوب Arksey & O'Malley استفاده شد. مراحل اصلی این مطالعه شامل موارد زیر بود:
۱. تعیین سؤالات پژوهش: سؤالات اصلی این مرور عبارت بودند از:
مراقبت مدرن چیست و چه جنبه هایی دارد؟
چه عوامل و شواهدی در طراحی و ارائه ی مراقبت مدرن اثرگذارند؟
چه چالش هایی در ارتباط با مراقبت مدرن وجود دارد؟
راهکارهای مناسب برای این منعطف کردن چالش ها چیست؟
۲. توسعه ی راهکار جست وجو: برای یافتن مطالعات مرتبط، کلماتی کلیدی مانند Modern Care، Contemporary Healthcare، Innovative Care و Advanced Patient Care در پایگاه های اطلاعاتی علمی معتبر شامل PubMed، Scopus، Web of Science و Google Scholar بررسی شدند. راهکار جست وجو شامل ترکیبی از کلمات کلیدی، اصطلاحات Boolean بود.
۳. انتخاب مطالعات: معیار ورود شامل مقالات مرتبط با مراقبت مدرن، چالش ها، راهبردها یا نوآوری های مراقبتی بود که در ده سال اخیر، به زبان انگلیسی یا فارسی منتشر شده اند. معیار خروج شامل مطالعاتی بود که صرفاً بر مراقبت های سنتی تمرکز داشتند یا امکان دسترسی کامل به متن اصلی آن ها نبود. انتخاب اولیه بر اساس عناوین و چکیده ها انجام شد و سپس مقالات کامل بررسی قرار شدند.
۴. استخراج و تحلیل داده ها: داده های کلیدی شامل مشخصات مطالعه (سال و مکان)، تعریف مراقبت مدرن، حوزه های تمرکز و یافته های اصلی با استفاده از فرم های استاندارد استخراج شد. تحلیل داده ها به صورت کیفی انجام شد.
یافته ها در سه سطح انواع فناوری پیشرفته و کاربردی در مراقبت، چالش های اخلاقی در فناوری مدرن و راهکارهای پیشنهادی برای مواجهه با چالش های اخلاقی طبقه بندی شده است.
فناوری های پیشرفته و کاربردی در مراقبت عبارت اند از:
الف. هوش: الگوریتم های هوش مصنوعی به تحلیل داده های پیچیده، تشخیص الگوها و پیش بینی نتایج درمان کمک می کنند. این فناوری در تصویربرداری پزشکی، تجزیه و تحلیل داده های ژنتیکی و پیش بینی وضعیت بیماران کاربرد فراوان دارد.
ب. اینترنت اشیا (IoT) در بهداشت و درمان: استفاده از دستگاه های متصل به اینترنت برای نظارت بر بیماران و دریافت داده ها به صورت لحظه ای از کاربردهای مهم اینترنت اشیاست. این فناوری در مانیتورینگ از راه دور و مدیریت بیماری های مزمن به کار می رود.
ج. پرینت سه بعدی و پزشکی بازساختی: از این فناوری برای ساخت پروتزها، مدل های جراحی و حتی بافت های زنده استفاده می شود و امکان درمان بهتر بیماران را فراهم می آورد.
د. پزشکی از راه دور (Telemedicine): پزشکی از راه دور، برای بیماران امکان دسترسی به خدمات پزشکی را، در نقاط دورافتاده و حتی در منزل فراهم می آورد و با کاهش نیاز به مراجعه ی حضوری، راحتی بیماران را افزایش می دهد.
چالش های اخلاقی در مراقبت مدرن نیز عبارت اند از:
الف. حفظ حریم خصوصی و امنیت داده ها: فناوری های مدرن در مراقبت بهداشتی، به ویژه اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، نیازمند جمع آوری و تحلیل حجمی عظیم از داده های حساس بیماران هستند. این مسأله می تواند حریم خصوصی افراد را به خطر بیندازد و زمینه ساز دسترسی غیرمجاز به اطلاعات شخصی شود. استفاده از سیستم های امنیتی پیشرفته، رمزگذاری داده ها و همچنین رعایت مقررات حریم خصوصی مانند مقررات حفاظت از داده های عمومی (GDPR) از راهکارهای حفظ حریم خصوصی و امنیت داده هاست.
ب. تصمیم گیری خودکار توسط هوش مصنوعی: برخی از سیستم های هوش مصنوعی قادر به پیشنهاددادن روش درمانی و حتی تصمیم گیری درباره ی آن هستند؛ اما این تصمیم ها همواره بدون دخالت انسان نیستند. چنین سیستمی ممکن است با بی توجهی به جوانب انسانی و احساسی، تصمیماتی بگیرد که از نظر اخلاقی نادرست باشند. نظارت پزشکان متخصص و درنظرگرفتن جنبه های انسانی، می تواند تضمینی برای به کارگیری تصمیمات مبتنی بر هوش مصنوعی باشد.
ج. مسئولیت پذیری و پاسخ گویی: در صورت وقوع اشتباهات در تصمیم گیری یا خطاهای فناوری، مسئولیت این اتفاق بر عهده ی کیست؟ این سؤال، یکی از چالش های اصلی در استفاده از فناوری های مدرن است. آیا مسئولیت بر عهده ی تیم پزشکی است یا تولیدکنندگان فناوری؟ تنظیم دستورالعمل هایی واضح درباره ی مسئولیت ها و نظارت بر کاربرد فناوری های نوین و تعریف چهارچوب های قانونی برای پاسخ گویی، می تواند راهکاری مناسب برای حل این چالش ها باشد.
د. عدالت در دسترسی به خدمات پیشرفته: بهره مندی از مراقبت های مدرن ممکن است برای همه ی افراد در دسترس نباشد؛ به ویژه در مناطق کم درآمد یا کشورهای درحال توسعه. این مسأله می تواند به نابرابری های درمانی و اجتماعی منجر شود. برنامه ریزی برای دسترسی برابر و ارائه ی تسهیلاتی برای جوامع کم درآمد تا همگان بتوانند از این خدمات بهره مند شوند، به اجرای این برابری یاری می رساند.
ه. استفاده از داده های ژنتیکی و پزشکی شخصی سازی شده: فناوری های مدرن امکان شناسایی خصوصیات ژنتیکی افراد و ارائه ی درمان های شخصی سازی شده را فراهم کرده اند؛ اما این امر می تواند به تبعیض ژنتیکی یا نقض حریم خصوصی افراد منجر شود؛ ازاین رو، تعیین قوانین سخت گیرانه و پایبندی به اصول اخلاقی در استفاده از داده های ژنتیکی می تواند از این پیامد ها جلوگیری کند.
و. تغییر نقش پزشکان و اعتماد بیمار: با ورود فناوری های خودکار به حوزه ی پزشکی، نقش پزشکان به عنوان تصمیم گیرندگان اصلی ممکن است کم رنگ شود و این می تواند بر اعتماد بیماران به مراقبت های پزشکی اثر بگذارد. تأکید بر حفظ نقش انسانی در فرایند درمان و تضمین اینکه پزشکان به عنوان متخصصان اصلی در کنار فناوری ها عمل می کنند، از چنین آسیب هایی می کاهد.
راهکارهای پیشنهادی برای مواجهه با چالش های اخلاقی نیز عبارت اند از:
الف. آموزش و توانمندسازی تیم های پزشکی و بیماران: آشنایی با فناوری های نوین و پیامدهای اخلاقی آن ها می تواند به تیم های درمانی کمک کند تا تصمیم های اخلاقی تری بگیرند؛ همچنین، بیماران باید به حقوق و حریم خصوصی خود در استفاده از این فناوری ها آگاه شوند.
ب. تدوین قوانین و مقررات مناسب: تنظیم مقررات جامع و دقیق که به رعایت اصول اخلاقی و حفاظت از حریم خصوصی بیماران کمک کند، می تواند چالش های زیادی را کاهش دهد. این قوانین باید شفاف و اجراشدنی باشند.
ج. مشارکت بین المللی و تبادل دانش: توسعه ی استانداردهای جهانی و اشتراک تجارب کشورها در استفاده از فناوری های پزشکی می تواند به ایجاد راهکارهای بهتر برای حل چالش های اخلاقی کمک کند.
د. ایجاد کمیته های اخلاقی و نظارتی: کمیته های اخلاقی در مراکز درمانی و تحقیقاتی می توانند به ارزیابی و مدیریت چالش های اخلاقی کمک کنند؛ همچنین، نظارت دقیق بر کاربرد فناوری های نوین در حوزه ی سلامت ضروری است.
ه. بررسی پیامدهای طولانی مدت فناوری ها: استفاده از روش های مدرن در مراقبت بهداشتی، نیازمند تحلیل دقیق پیامدهای طولانی مدت آن هاست؛ بنابراین، انجام دادن مطالعات گسترده و پیگیری اثرات این فناوری ها می تواند در بهبود تصمیم گیری ها مؤثر باشد.
فناوری های مدرن مراقبت بهداشتی، قابلیت های بسیاری برای بهبود کیفیت زندگی افراد ایجاد کرده اند؛ اما چالش های اخلاقی جدیدی نیز با خود به همراه آورده اند. برای مواجهه با این چالش ها، لازم است که اصول اخلاقی در کنار نوآوری های علمی قرار گیرد و برنامه ریزی دقیقی برای مواجهه با مسائل ایجاد شود. این مقاله نشان می دهد، با تدوین قوانین جامع، آموزش و آگاهی بخشی و حفظ نقش انسانی در فرایندهای درمانی می توان به کاهش این چالش ها و افزایش اعتماد بیماران به مراقبت های مدرن کمک کرد.

بررسی ملاحظات اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی در حوزه‌ی سلامت: مروری روایتی

رضا صالحی نیا

هوش مصنوعی، یکی از پیشرفت های بزرگ بشری است که با توسعه ی فناوری های هوش مصنوعی در زمینه ی سلامت، تأثیرات مثبت آن بر ارتقاء شاخص های بهداشتی و درمانی، به طور چشمگیری افزایش یافته است؛ اما کاربرد آن با چالش های اخلاقی بسیاری نیز همراه است؛ ازاین رو، هدف از این مطالعه، بررسی ملاحظات اخلاقی در استفاده از هوش مصنوعی در حوزه ی سلامت است. در این مطالعه ی مروری، مقاله های منتشرشده بین فوریه ۲۰۱۹ تا نوامبر۲۰۲۴ بررسی شدند. برای جمع آوری مقاله ها، از پایگاه های اطلاعاتی داخلی مانند Magiran, SID و از پایگاه های منابع علمی خارجی نظیر PubMed, web of Science Medlib, Science Direct و موتور جست وجوی Google Scholar استفاده شد. برای جست وجو در منابع فارسی و انگلیسی، از کلمات کلیدی اخلاق، هوش مصنوعی، سلامت، Ethics, Artificial Intelligence, Healt استفاده شد. پس از ارزیابی معیارهای ورود و کیفیت مقالات، نُه پژوهش واجد شرایط، شناخته و به مطالعه ی حاضر وارد شدند. نتایج مطالعات پیشین نشان داده اند، استفاده از هوش مصنوعی در حوزه ی سلامت مزایایی چشمگیر همچون: تشخیص دقیق تر بیماری ها، پیش بینی های بالینی مؤثرتر، مدیریت کارآمدتر بیمارستان ها، بهینه سازی منابع، بهبود مراقبت از بیماران، بهینه سازی گردش کار بالینی و پیشرفت تحقیقات پزشکی را به همراه داشته است. این فناوری موجب افزایش کارایی و ارتقاء کیفیت خدمات بهداشتی شده است؛ بااین حال، چالش های اخلاقی مانند حریم خصوصی و امنیت داده ها، سوگیری الگوریتمی، شفافیت، اعتبارسنجی بالینی و مسئولیت حرفه ای همچنان وجود دارد. رعایت اصولی چون: شفافیت، انصاف، حفاظت از حریم خصوصی و تضمین دسترسی برابر برای توسعه و استفاده ی مسئولانه از هوش مصنوعی ضروری است. در نهایت، ایجاد تعادل میان منافع فناوری و ارزش های انسانی، مسیر بهره برداری پایدار و اخلاقی را از این فناوری هموار خواهد کرد. نتایج حاصل از مطالعات انجام شده نشان می دهد، هوش مصنوعی با ارائه ی راهکارهای نوآورانه، تأثیری چشمگیر در بهبود کیفیت زندگی و ارتقاء خدمات در حوزه های مختلف، به ویژه سلامت، داشته است؛ بااین حال، بهره گیری بهینه از این فناوری نیازمند توجه جدی به ملاحظات اخلاقی، نظارت دقیق بر فرایندها، و رفع چالش های موجود است.

تبیین تجارب زیسته‌ی پرستاران اتاق عمل از هوش اخلاقی: یک مطالعه‌ی پدیدارشناسی هرمنوتیک

معصومه صالحی

تنوع محیط های کار و قوانین و جو حاکم بر آن ها، به شکلی منحصربه فرد بر هوش اخلاقی افراد اثر می گذارد؛ ازاین رو، با توجه به اهمیت ارتباط پرستاران اتاق عمل با امر مراقبت از بیمار و اهمیت هوش اخلاقی در ارتقاء کیفیت این خدمات، مطالعه ی حاضر با هدف تبیین تجارب پرستاران اتاق عمل از هوش اخلاقی در دانشگاه علوم پزشکی همدان انجام شد. این مطالعه، به صورت یک پدیدارشناسی هرمنوتیک در بیمارستان های تحت نظر دانشگاه علوم پزشکی (همدان) ایران از اردیبهشت تا مهر۱۴۰۳ انجام شد. دوازده پرستار اتاق عمل، به طور هدفمند وارد مطالعه شدند. داده ها به روش مصاحبه ی عمیق و نیمه ساختاریافته جمع آوری و به روش ون منن آنالیز شد و برای اعتبار و پایایی مطالعه از چهار معیار قابلیت اعتبار، قابلیت ثبات، تأییدپذیری و قابلیت انتقال پذیری استفاده شد. با بررسی تجارب پرستاران اتاق عمل، سه مضمون اصلی در ارتباط با هوش اخلاقی شناسایی شد. مضامین عبارت اند از: حساسیت اخلاقی (هدایت درونی، شناخت ماهیت صحیح و غلط اقدامات، داشتن تعهد کاری)، توانایی تصمیم گیری صحیح (توانایی قضاوت صحیح، شجاعت اخلاقی) و رفتار اخلاقی در جهت منافع بیمار (انجام دادن مراقبت اخلاقی، حفظ کرامت بیمار، توانایی انجام دادن کار تیمی). پرستاران اتاق عمل با هوش اخلاقی بیشتر، با شناخت ماهیت صحیح و غلط اقدامات و هدایت شدن با آرمان های درونی و تعهد حرفه ای، به انجام دادن کارهای درست حساس شده و با قضاوت صحیح، هنگام بروز چالش و دفاع شجاعانه از آن، به تصمیم گیری صحیح اقدام می کنند و با انجام دادن مراقبت اخلاقی، کار تیمی و با حفاظت از کرامت انسانی، رفتار اخلاقی را در جهت منافع بیمار در پیش می گیرند.

تبیین تجارب دانشجویان پرستاری از اخلاق حرفه‌ای در ارتباط با مددجویان روان‌پزشکی: تحلیلی از روایت‌نویسی- بازاندیشی

مینا گائینی

آموزش بالینی، مهم ترین و اصلی ترین بخش آموزش پرستاری است. افزایش دانش نظری و عملی دانشجویان در بخش روان پزشکی برای بهبود نگرش و قبول مراقبت و انجام دادن آن، ضرورت دارد. از طرفی پیامد یادگیری در آموزش بالینی، می تواند شکل گیری و ارتقاء صلاحیت های حرفه ای ازجمله: ارتباط و اخلاق حرفه ای، توسعه ی تفکر انتقادی برای قضاوت و تصمیم گیری بالینی، ایجاد حساسیت اخلاقی، همکاری تیمی و عملکرد گروهی را به همراه داشته باشد. با توجه به ضرورت مطرح شده، این مطالعه با هدف تبیین تجارب دانشجویان پرستاری مبتنی بر روایت نویسی- بازاندیشی در اولین مواجهه با مددجویان روان پزشکی انجام شد. این مطالعه ی کیفی، در دوره ی کارآموزی روان پرستاری در دانشکده ی پرستاری دانشگاه علوم پزشکی قم در دو نیم سال متوالی انجام شد. نمونه گیری به شکل هدفمند و داده ها از طریق ده مصاحبه ی فردی نیمه ساختارمند و دو گروه متمرکز حضوری و مجازی (گروه پنج نفره) گردآوری شد. جمع آوری داده ها تا مرحله ی اشباع داده ها ادامه پیدا کرد. تحلیل داده ها بر اساس رویکرد تحلیل محتوای کیفی و در بستر نرم افزار MAXQDA 20، صورت گرفت. تجربیات بالینی دانشجویان از اولین دوره ی آموزش بالینی روان پرستاری، بر اساس روایت نویسی- بازاندیشی یک درون مایه ی اصلی، مشوقی برای ارتباط اخلاقی و معنوی در پرستاری و چهار درون مایه ی فرعی تقویت ارتباط همدلانه، تقویت حساسیت اخلاقی، احترام به شأن و کرامت مددجویان و شنیدن صدای احساس مددجویان را دربرداشت. تجارب حاصل از روش بازاندیشی در آموزش بالینی، به ویژه در محیط های بالینی تخصصی، همچون: بخش روان پزشکی و در اولین مواجهه با مددجویان در این بخش ها، می تواند انعکاسی از نگرش و دیدگاه دانشجویان را در ارتباط با این مددجویان و خانواده ی آن ها فراهم آورد؛ به طوری که می توان از این تجارب غنی در پرورش و تقویت ارتباط و اخلاق حرفه ای دانشجویان گروه علوم پزشکی بهره جست.

نه به تبعیضات ناشی از سن در سالمندان: مقاله‌ای مروری

فاطمه استبصاری

اصطلاح تبعیض ناشی از سن، با وجود اینکه در قرن های متمادی، کشورها، زمینه ها و فرهنگ های گوناگون وجود داشته، همچنان اصطلاحی نسبتاً جدید است و هنوز در هر فرهنگی وجود ندارد. سن گرایی شامل کلیشه ها (چگونه فکر می کنیم)، تعصب (چگونه احساس می کنیم) و تبعیض (چگونه عمل می کنیم) نسبت به مردم بر اساس سن آن هاست. هدف از مطالعه، بررسی مفهوم سن گرایی (تبعیض ناشی از سن) سالمندان در متون علمی بود. هدف مطالعه مروری حاضر بررسی متون جهت شناخت مفهوم پدیده ی سن گرایی (Ageism) در سالمندان بود. بدین منظور، از طریق جست وجو در پایگاه های داده ی PubMed Scopus, Web of Sciences, Embase, با استفاده از کلمات کلیدی Ageism, Older, Elder, Aging, Discrimination مقالات منتشرشده در بازه ی زمانی 10 ساله (2014 تا 2024) بررسی شدند. در مرحله ی اول، 18945 خلاصه مقاله ی انگلیسی بازیابی شدند. دو محقق، مقالات را در دو مرحله بررسی کردند. با بررسی اولیه ی عنوان و چکیده ی مقالات، 77 مقاله ی مرتبط با موضوع انتخاب شدند. در مرحله ی دوم، پس از بررسی تمام متن مقالات، 34 مقاله ی انگلیسی به دست آمد که بعد از ارزیابی کیفیت مقالات، از بین آن ها، در نهایت 17 مقاله تأیید شدند. یافته ها در بخش های تعریف سن گرایی، حیطه های سن گرایی، انواع سن گرایی، تأثیرات سن گرایی، عوامل تعیین کننده ی سن گرایی، راهکارها و پیشنهادات سازمان جهانی بهداشت برای کاهش سن گرایی دسته بندی شدند. سن گرایی از کیفیت زندگی افراد مسن می کاهد و انزوای اجتماعی و تنهایی آن ها را افزایش می دهد. سن گرایی عواقب جدی و گسترده ای برای سلامتی مردم و رفاه و حقوق بشر دارد. سن گرایی برای افراد مسن، با طول عمر کوتاه تر، سلامت جسمی و روانی ضعیف تر، بهبودی آهسته تر از ناتوانی و کاهش شناختی همراه است. با توجه به یافته های مطالعه ی حاضر، استفاده از سیاست ها و قوانین، مداخلات آموزشی از مقطع ابتدایی تا دانشگاه، مداخلات آموزشی رسمی و غیررسمی و همچنین سرمایه گذاری در مداخلات تماس بین نسلی، برای کاهش سن گرایی توصیه می شود.

مؤلفه‌های معنویت در سامانه‌ی پایش سلامت پرستاران

نسرین رسول زاده

یکی از مهم ترین ابعاد عملکرد پرستاران، میزان پایبندی آنان به اصول اخلاق حرفه ای است که می تواند متأثر از سلامت معنوی پرستاران باشد. توجه بیشتر به مسائل معنوی، مانند ایمان، هدف داربودن در زندگی و پایبندی اخلاقی موجب کاهش اضطراب و عوارض ناشی از آن می شود. جنبه های معنوی زندگی باعث می شود، فرد در برابر کمبودها و مشکلات، بردباری بیشتر و در ارتباط با افراد دیگر جامعه نیز، رفتار مناسب داشته باشد. دستیابی به اطلاعات سلامتی پرستاران برای پیگیری وضعیت سلامتی، مستلزم داشتن اطلاعات صحیح و برخط است؛ لذا، این پژوهش با هدف تعیین مؤلفه های معنویت سامانه ی پایش سلامت پرستاران انجام شد. این پژوهش در دو مرحله انجام شد. مرحله ی اول با رویکرد تحلیل محتوا، با ۲۵ مشارکت کننده و در مرحله ی دوم، با استفاده از رویکرد دلفی در چهار نوبت و با ۵۱ نفر مشارکت کننده انجام گرفت. روش نمونه گیری، مبتنی بر هدف بود و پرستاران و دیگر متخصصان، مشارکت کنندگان در این پژوهش بودند. روش جمع آوری اطلاعات در مرحله ی اول، با استفاده از مصاحبه ی نیمه ساختاریافته و سؤالات هدایت کننده درباره ی پایش سلامت پرستاران بود. در مرحله ی دوم، از پرسش نامه با سؤالات بازپاسخ استفاده شد که در چهار نوبت در اختیار مشارکت کنندگان قرار داده شد. پس از دریافت پاسخ ها، گویه هایی که بیش از ۷۵درصد متخصصان درباره ی آن توافق داشته اند، عبارات نهایی ساختار اطلاعات سامانه ی پایش سلامت را تشکیل دادند. بخش های کیفی با استفاده از آنالیز محتوای هدایت شده، تجزیه و تحلیل شدند. نتایج مرحله ی اول در بخش کیفی، پس از بررسی اظهارات مشارکت کنندگان، طبقه ی آرامش معنوی در طبقه ی اصلی استواری در ستون های پایش سلامت منتج شد. مشارکت کنندگان، اعتقاد به خدا و خدمت به انسان ها را موجب برقراری آرامش در خود می دانستند. همه ی مشارکت کنندگان، نیاز به بررسی سلامت معنوی را در پایش سلامت، امری ضروری نمی دانستند. در اظهارات آن ها، رفتار مذهبی و سلامت معنوی با یکدیگر، یکسان تصور می شد و آن را مقوله ای درونی می پنداشتند؛ چراکه در بستری فرهنگی مذهبی زندگی می کنند. نتایج مرحله ی دوم در بخش دلفی نشان داد، متخصصان توافق جمعی داشتند که بررسی سلامت معنوی پرستاران ضرورت دارد؛ اگرچه پرستاران بررسی سلامت معنوی و ایجاد آن را در سامانه ضروری نمی دانستند؛ لیکن به نظر می رسد، اگر پرستاران از سلامت معنوی خود غفلت کنند، در شناسایی نیازهای معنوی و انجام دادن مراقبت معنوی لازم برای بیماران با مشکل مواجه می شوند؛ لذا پیشنهاد می شود، در پیاده سازی و اجرای سامانه ی پایش سلامت، مؤلفه ی بررسی سلامت معنوی پرستاران با توجه به فرهنگ ایرانی مدنظر قرار گیرد تا کاربران بتوانند سلامت معنوی خود را ارزشیابی کنند.

توانمندسازی اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت‌های ویژه: مطالعه‌ای مروری

منصوره اشلقی فراهانی

بخش مراقبت های بهداشتی، به ویژه واحدهای مراقبت های ویژه (ICU)، با مشکلات اخلاقی پیچیده ای دست وپنجه نرم می کنند که منجر به ناراحتی اخلاقی در میان پرستاران بخش مراقبت های ویژه می شود. این ناراحتی هم بر رفاه و هم بر رضایت شغلی آن ها تأثیر منفی می گذارد. محققان با درک این موضوع، به برنامه های توانمندسازی اخلاقی، به عنوان راه حل های بالقوه پرداخته اند. هدف این بررسی محدوده، ترکیب جامع ادبیات موجود درباره ی این برنامه ها و اثربخشی آن ها در کاهش ناراحتی اخلاقی در بین پرستاران بخش مراقبت های ویژه است. جست وجوی دقیق در پایگاه های اطلاعاتی PubMedو Scopus و CINAHL ، با استفاده از کلماتی کلیدی مانند توانمندسازی اخلاقی، پریشانی اخلاقی و پرستاران واحد مراقبت های ویژه انجام شد. پانزده مقاله با معیارهای ورود به مطالعه، ازجمله: انتشار بین سال های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ و تمرکز بر برنامه های توانمندسازی اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت ویژه، برای تجزیه و تحلیل انتخاب شدند. بررسی محدوده نشان داد، برنامه های توانمندسازی اخلاقی، در کاهش پریشانی اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت های ویژه، پیامدهای مثبتی داشت. این برنامه ها، شامل کارگاه های آموزشی، بحث های مبتنی بر نمونه، تمرین های تأملی و شبیه سازی های ایفای نقش با هدف تقویت استدلال اخلاقی، تصمیم گیری اخلاقی و انعطاف پذیری اخلاقی انجام شد. مشارکت در این برنامه ها، به طور مداوم، با کاهش شایان توجه ناراحتی اخلاقی مرتبط است. پرستاران افزایش اعتمادبه نفس در راهیابی معضلات اخلاقی، تصمیم گیری صحیح و دفاع از حقوق بیماران را گزارش کردند؛ علاوه براین، برنامه های توانمندسازی اخلاقی، حس عاملیت اخلاقی را تقویت کرد و پرستاران را برای رسیدگی مؤثر به چالش های اخلاقی توانمند کرد. اجرای برنامه های توانمندسازی اخلاقی می تواند پریشانی اخلاقی را کاهش و رفاه و رضایت شغلی پرستاران را افزایش دهد. رهبران و مربیان پرستار، در همکاری با کمیته های اخلاقی برای طراحی مداخلات مناسب، ادغام آن ها در جهت گیری های پرستاری جدید و آموزش مداوم نقش اساسی دارند. ایجاد یک محیط کاری حمایتی و مساعد برای گفت وگوی باز و بازتاب اخلاقی، ضروری است. حمایت مستمر از طریق جلسات پیگیری، راهنمایی و گفت وگو، مزایای برنامه های توانمندسازی اخلاقی را حفظ می کند. خدمات مشاوره ی اخلاقی و همکاری بین حرفه ای، بیشتر به رفاه اخلاقی پرستاران بخش مراقبت های ویژه یاری می رساند. پریشانی اخلاقی، چالشی مهم برای پرستاران بخش مراقبت های ویژه است که بر رفاه و کیفیت مراقبت از بیمار نیز تأثیر می گذارد. برنامه های توانمندسازی اخلاقی، راهی امیدوارکننده برای کاهش این ناراحتی و افزایش تصمیم گیری اخلاقی ارائه می دهد. اجرا، همراه با یک محیط کاری حمایتی، می تواند به شکلی چشمگیر به رفاه اخلاقی پرستاران بخش مراقبت های ویژه کمک کند؛ بااین حال، تحقیقات بیشتر برای آشکارکردن اثرات بلندمدت و پیامدهای گسترده تر توانمندسازی اخلاقی در محیط بخش مراقبت های ویژه ضروری است.

بررسی حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری و ارتباط آن با ویژگی‌های جمعیت‌شناختی

زهرا کشتکاران

پرستاران به عنوان بزرگ ترین گروه ارائه دهنده ی خدمات بهداشتی، در تیم های درمانی و مراقبت از بیماران، نقش حیاتی دارند. دانشجویان پرستاری که پرستاران آینده خواهند بود، به شایستگی های بالینی و اخلاقی نیاز دارند تا بتوانند مراقبت های حرفه ای و مناسبی ارائه دهند. حساسیت اخلاقی، به عنوان توانایی درک و تشخیص موقعیت های اخلاقی، بسیار اهمیت دارد و ارتباط پرستاران با بیماران را بر پایه ی اعتماد و پاسخ گویی به نیازهای فردی تقویت می کند که در مواجهه با چالش های اخلاقی محیط های بالینی کمک کننده است؛ لذا، این مطالعه با هدف تعیین حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری و ارتباط آن با ویژگی های جمعیت شناختی انجام شد. در این مطالعه ی توصیفی مقطعی، 112 دانشجوی سال سوم و چهارم پرستاری شرکت کردند. پرسش نامه های مشخصات جمعیت شناختی و حساسیت اخلاقی لوتزن، ابزارهای استفاده شده بودند. داده ها پس از جمع آوری، از طریق نرم افزارSPSS نسخه ی 23 و با استفاده از آزمون های آمار توصیفی و تحلیلی، تجزیه و تحلیل شدند. حساسیت اخلاقی مشارکت کنندگان در حیطه ی صداقت در تصمیم گیری، با بالاترین میانگین (5/62 ±14/71) و در حیطه دانش حرفه ای، با کمترین میانگین (2/12 ± 3/70) مشاهده شد. میانگین نمره ی کلی حساسیت اخلاقی 15/854 ± 59/87 و در سطح متوسط بود. بررسی ارتباط متغیرهای جمعیت شناختی، شامل سن، معدل، جنس، وضعیت تأهل، وضعیت سکونت، ترم در حال تحصیل، وضعیت مالی خانواده و وضعیت تحصیلی والدین نشان داد، تنها در حیطه ی تجربه ی مشکلات اخلاقی، حساسیت اخلاقی با وضعیت اقتصادی خانواده ی دانشجویان، رابطه ی مثبت و معنادار (0.046 >P) داشت. با توجه به یافته های حاصل از این مطالعه، طراحی و اجرای برنامه های مدون برای ارتقاء سطح حساسیت اخلاقی دانشجویان پرستاری امری ضروری به نظر می رسد؛ همچنین، این مطالعه بر توجه به عوامل اجتماعی اثرگذار، ازجمله موقعیت اقتصادی بر کسب تجارب اخلاقی و تقویت حساسیت اخلاقی تأکید می کند.

مدافعان بی‌دفاع: عوامل مرتبط با تعارض اخلاقی در بستر مراقبت پرستاری

محسن شهریاری

اگرچه تعارض اخلاقی، مسأله ای درونی و فردی است، به شدت از عوامل و متغیرهای محیطی اثر می پذیرد. این مفهوم موقعیتی را توصیف می کند که در آن، تفاوت و تناقض ارزش های اخلاقی بین خود مراقبت کنندگان یا بین مراقبت کنندگان و بیماران به وجود می آید؛ تفاوت و تناقض هایی درباره ی اینکه چه اقدامی از نظر اخلاقی درست است یا به عنوان موقعیتی با وظایف و تعهدات نامشخص، تعریف شده است؛ لذا، پژوهش حاضر با هدف تبیین عوامل مرتبط با تعارض اخلاقی در بستر پرستاری انجام شد. این مطالعه ی کیفی با استفاده از روش تحلیل محتوای مرسوم انجام شد. بیست وهفت پرستار شاغل در بخش های مختلف بالینی ازجمله اورژانس، مراقبت های ویژه، داخلی و جراحی، شرکت کنندگانِ در این مرحله بودند. داده ها پس از اخذ رضایت نامه ی آگاهانه ی کتبی، از طریق مصاحبه های فردی نیمه ساختاریافته ی عمیق به دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA نسخه ی ۲۰ بر اساس رویکرد گرانهایم و لوندمن انجام شد. به منظور افزایش صحت و استحکام داده ها، از چهار معیار اعتبارپذیری، تأییدپذیری، اعتمادپذیری و انتقال پذیری پیشنهادشده ی لینکلن و گوبا استفاده شد. اختلال تصمیم گیری در بستر مراقبت، یکی از سه طبقه ی پدیدارشده در این مطالعه بود. در این باره، عوامل مرتبط با تعارض اخلاقی در بستر مراقبت پرستاری، شامل ارتباط مختل شده، بی عدالتی درک شده، سیستم مدیریتی ناکارآمد، پزشک سالاری، تضاد منافع، نابسامانی قانونی، جو اخلاقی منفی و منابع ناکافی شناسایی شدند. پرستاران به عنوان مدافعان اصلی بیماران، همواره در این مسیر در معرض انواع تعارضات اخلاقی قرار دارند. نتایج این مطالعه می تواند اختلالات تصمیم گیری در بستر مراقبت را، به عنوان مسأله و مشکلی حائز اهمیت برای سیاست گذاران سیستم سلامت مطرح کند؛ کاهش این تعارض ها می تواند باعث ارتقاء کیفیت مراقبت های پرستاری شود.

کرامت سالمندان، حلقه‌ی گمشده‌ی جست‌وجوی خدمات مراقبت سلامت: تحقیقی کیفی

محدثه محسن پور

چنانچه جوامع، آمادگی لازم را برای مقابله با نیازهای روبه رشد سالمندان و پاسخ گویی به تبعات پدیده ی سالمندی نداشته باشند، با چالش های جدی روبه رو خواهند شد. یکی از چالش های مهم مرتبط با سالمندی جمعیت در کشورها، موضوع تهیه و تأمین خدمات سلامت برای سالمندان و تأمین مخارج بهداشتی و درمانی است. نقش فعالانه ی سالمندان در جست وجوی خدمات و تبعیت از مراقبت های پیشگیرانه می تواند در کاهش هزینه های مراقبت بسیار اثرگذار باشد. هدف اصلی مطالعه ی حاضر، تبیین تجربه ی زیسته ی سالمندان از عوامل مؤثر بر مراجعه به مراکز بهداشتی شهر مشهد برای خدمات مراقبت سلامت بود. این پژوهش، مطالعه ای کیفی از نوع تحلیل محتوا بود. از لیست سالمندان تحت پوشش مرکز بهداشت های شهر مشهد، به صورت مبتنی بر هدف، تعدادی از سالمندانی که به طور منظم برای دریافت خدمات مراجعه می کردند و سالمندانی که اصلاً در دو سال اخیر مراجعه نداشتند، به شرکت در مصاحبه دعوت شدند؛ سپس، نمونه گیری گلوله برفی تا اشباع داده ها ادامه یافت. در نهایت، هجده سالمند در مطالعه شرکت کردند. مصاحبه ها با سؤالات باز شروع و با سؤالات پیگیر ادامه یافت و متن مصاحبه ها دست نویس، سپس با روش تحلیل محتوای صوری به رویکرد برنارد تحلیل شد. سالمندان کمبود حس کرامت را، یکی از موانع مهم در مراجعه به مراکز بهداشت بیان کردند. این درون مایه شامل دو زیرطبقه ی نقض کرامت درک شده و نقض کرامت مشاهده شده بود. القای احساس بی ارزش بودن سالمندان، به عنوان موضوعی فرهنگی در جامعه بیان شد. مناسب نبودن فضای فیزیکی برای محدودیت های سالمندان، غیررسمی بودن فضا و رفتار مراقبان سلامت، معطلی زیاد در مرکز، کثیفی و شلوغی مراکز بهداشت، بی برنامگی برای نوبت دهی به مراجعان، به وجود آمدن اختلالات اینترنتی و نرم افزاری که سبب طولانی شدن فرایند مراقبت سلامت می شود، مشترک بودن فضای انتظار برای سالمندان و نوزادان و جوانان و کمبود صندلی از دلایلی بودند که بر احساس کرامت سالمندان در زمان مراجعه به مرکز بهداشت تأثیر داشت. شرکت کنندگان بر کمبود احساس کرامت در دریافت خدمات و ابراز احساس بی ارزشی تأکید کردند که با یافته های سایر مطالعات که بر اهمیت کرامت در محیط های بهداشتی تأکید می کنند، همخوانی دارد. تصور سالمندان از اینکه خدمات بهداشتی بیشتر بر فرایندهای اداری تمرکز دارند تا مراقبت های مبتنی بر بیمار، ممکن است آن ها را از جست وجوی خدمات پیشگیرانه بازدارد. این یافته نیاز به تغییر فرهنگ در سیستم های بهداشتی را برای اولویت دادن به کرامت و احترام به بیماران سالمند نشان می دهد و محیطی حمایتی را ترویج می کند که مراقبت های پیشگیرانه را تشویق کند.

چالش‌های اخلاقی در دانشکده‌ی پرستاری و مامایی از دیدگاه استادان: مطالعه‌ای کیفی

نگار فرج زاده

از جمله نقش های استادان و مربیان پرستاری، انتقال هنجارهای جامعه، فراهم کردن تجربه های فرهنگی، شکل دادن به رفتار و عقاید و نگرش های دانشجویان و پرورش فضایل اخلاقی در آنان است. استادان، یکی از عوامل مهم و اثرگذار بر شخصیت اخلاقی دانشجویان هستند؛ لذا، ضروری است به این موضوع توجهی ویژه شود. هدف از این مطالعه، تبیین چالش های اخلاقی در دانشکده ی پرستاری و مامایی از دیدگاه استادان است. در این بررسی که از نوع کیفی است و به شیوه ی تحلیل محتوا انجام شده، ۲۳ استاد در مدت هشت ماه، به روش نمونه گیری مبتنی بر هدف در دانشکده ی پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انتخاب و بررسی شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته جمع آوری و هم زمان با استفاده از آنالیز محتوای کیفی قراردادی تجزیه و تحلیل گردیدند. تجزیه ی مستمر و مقایسه ای داده ها نشان داد، ادراک استادان از چالش های اخلاقی، در سه طبقه ی اصلی وجود تبعیض و بی عدالتی، تعهد حرفه ای پایین و رفتار غیرحرفه ای قرار گرفته است. تبعیض و بی عدالتی، شامل سه زیرطبقه ی وجود تفاوت در اجرای قوانین بین دانشکده ها و گروه ها، پرداخت های ناعادلانه ی مالی و توزیع ناعادلانه ی واحدها و امتیازات بود؛ اما طبقه ی تعهد حرفه ای، پایین تر از دو زیرطبقه ی کم فروشی آموزشی و رعایت نکردن قوانین از سوی استادان تشکیل شده بود. رفتار غیرحرفه ای نیز، شامل دو زیرطبقه ی رقابت ناسالم بین استادان و ارزشیابی نامناسب دانشجویان بود. تجارب استادان در این مطالعه نشان داد، آنان با چالش هایی گسترده مواجه هستند که چالش های اخلاقی یکی از موضوعاتی است که بر عملکرد و انگیزه ی آنان اثر می گذارد. با توجه به نقش مهم استادان در آموزش مسائل اخلاقی یا مشارکت فعال در حل چالش های اخلاقی، مدیران و مسئولان باید به این عوامل چالش برانگیز توجه کرده و با تعدیل آن ها به بهبود وضعیت کمک کنند.

آیا کودک‌انگاری سالمند اخلاقی است؟ تحلیلی بر مفهوم کودک‌انگاری سالمندان

فرزانه مختاری

کودک انگاری (Infantilization) الگویی رفتاری است که در آن یک فرد صاحب اختیار با یک فرد سالمند، همانند یک کودک برخورد می کند. این الگوی رفتاری، شامل اَشکالی مختلف ازقبیل به کارگیری واژگان نامناسب یا اغراق آمیز است؛ به طوری که طی آن شأن و منزلت اجتماعی سالمند رعایت نمی شود. اخلاق شامل شاخه ای از فلسفه، با ارزش های مربوط به رفتار درست در مقابل رفتار نادرست انسانی است. در این مقاله مفهوم کودک انگاری سالمند، با هدف ایجاد آشنایی بیشتر با این مفهوم و به تبع آن اجتناب از چنین رفتارهایی، تحلیل شده است. این مطالعه ی تحلیل مفهوم، با استفاده از رویکرد هشت مرحله ای واکر و آوانت انجام شد. ابتدا، کاوش در پایگاه های داده ای فارسی Magiran و SID و انگلیسی PubMed, Scopus, Web of Science و موتور جست وجوگر Google Scholar بدون محدودیت زمانی صورت گرفت. برای جست وجوی شواهد، از واژه های فارسی کودک انگاری و سالمند و واژه های انگلیسی Infantilization, Elderspeak, Elderly, Older People استفاده شد. پس از بررسی متن کامل هفت مقاله ی منتخب، ویژگی ها (Attribute)، پیشایندها (Antecedents) و پسایندهای (Consequence) مربوط به مفهوم کودک انگاری سالمند استخراج گردید. پیشایندهای مفهوم کودک انگاری سالمند، شامل وجود اختلال عملکردی و ناتوانی های مشاهده پذیر، اختلال شناختی، سن بالای هفتاد سال، ویژگی های غیرمرتبط با سن، مانند تحصیلات کمتر، پیشینه ی حرفه ای با اعتبار کمتر و ارائه ی خدمات از سوی یک مراقب جوان تر است. کودک انگاری در ارتباط با مبتلایان به دلیریوم و همچنین افرادی که مدت زمان طولانی تری در مراکز درمانی اقامت دارند، بیشتر دیده می شود. در جنبه ی محیطی، استفاده از دکور کودکانه در محل نگهداری سالمندان و در حوزه ی فعالیتی، مشارکت ندادن سالمندان در تصمیم گیری، آرایش نامناسب زنان سالمند، ازبین بردن حریم خصوصی و استقلال، توبیخ، تنبیه و حبس، سرکوب بیان جنسی، بازی های کودکانه و استفاده از نام مستعار برای سالمند مثال هایی از این حوزه ها هستند. حوزه ی زبانی نیز، استفاده از اصطلاحات کودکانه و جملات کوتاه، دستور زبان ساده، صدای آهسته یا بلند و اغراق آمیز، خطاب کردن با نام کوچک، بدون اجازه ی آن ها را دربرمی گیرد. از پسایندهای کودک انگاری سالمند می توان به تأثیرات منفی بر رفتار، رفاه، هویت شخصی، شکل گیری رابطه و تعامل اجتماعی، ناتوانی در انتزاع، توانایی محدود در حل مشکلات، ایجاد احساسات منفی درباره ی عزت نفس و احتمال افزایش مقاومت در برابر مراقبت در سالمندان مبتلا به اختلال شناختی اشاره کرد. تشویق خودمختاری، یک تعهد اخلاقی در مراقبت از سالمندان در تمامی مراکز ارائه دهنده ی خدمت محسوب می شود. بروز رفتارهای کودک انگارانه در قبال سالمندان، نتیجه ی اتخاذ یک رویکرد غیرشخص محور در مراقبت است. لازم است، برای جلوگیری از بروز آن، خدمات مربوط به سالمندی، مناسب سن ارائه شود؛ حتی اگر سالمندان از ناتوانی های جسمی و شناختی رنج می برند.

ملاحظات اخلاقی در ارائه‌ی خدمات سلامت به سالمندان در ایران: مروری حیطه‌ای

علیرضا حاجی زاده

در قرن حاضر، کشور ایران یکی از سریع ترین کشورهای جهان در زمینه ی رشد سالمندی جمعیت است و پیش بینی می شود، بیش از ۲۰درصد از کل جمعیت کشور، در سال ۱۴۲۰ سالمند باشند. ازآنجاکه سالمندان، مصرف کنندگان اصلی خدمات سلامت هستند، پرداختن به ملاحظات اخلاقی در ارائه ی خدمات سلامت به این قشر جمعیتی، حائز اهمیت است؛ بنابراین، پژوهش حاضر با هدف مرور شواهد مربوط به ملاحظات اخلاقی در ارائه ی خدمات سلامت به سالمندان در ایران انجام شد. مطالعه ی حاضر از نوع مرور حیطه ای بود که با استفاده از پروتکل شش مرحله ای و Arksey و O'Malley انجام شد. برای شناسایی شواهد مرتبط، در پایگاه های داده ای انگلیسی زبان Web of Science ، PubMed , Scopus و فارسی زبان SID , Magiran , Iran Medex , Google Scholar بدون محدودیت زمانی جست وجو انجام گرفت. بعد از غربالگری و انتخاب مطالعات، پژوهشگران از فرم استخراج داده برای شناسایی و دسته بندی نتایج استفاده کردند. روش تحلیل روایتی برای تحلیل داده ها به کار گرفته شد. از بین ۶۷۳ مطالعه ی شناسایی شده، ۱۷ مطالعه برای تحلیل انتخاب شدند. خدمات همه جانبه ی پیشگیری، تشخیصی، درمانی و توان بخشی به سالمندان، باید مبتنی بر اصول و ارزش های انسانی اسلامی مقبول جامعه ارائه شود. حفظ شأن و کرامت سالمندان در تمامی مواقع، رعایت اخلاق در تعامل با سالمندان، خودمختاری و استقلال سالمندان در تصمیم گیری های مرتبط، توجه به اصول عدالت و سودمندی در مداخلات درمانی، همدلی و خوش رویی در بین ارائه دهندگان، اطمینان از محرمانگی و رازداری و حفاظت از اطلاعات، توجه به حریم خصوصی، کسب رضایت آگاهانه در مراکز سلامت، توجه به آموزه های دینی و اسلامی در مراقبت از سالمندان، مسئولیت نهادهای دولتی و غیردولتی در جلوگیری از انگ و تبعیض بین سالمندان، انجام دادن اقدامات درمانی بهنگام و اخلاق محور، پایبندی ارائه دهندگان به کار تیمی و رفتار علمی و حرفه ای، حمایت از سالمندان به عنوان قشر جمعیتی آسیب پذیر در اولویت بندی خدمات، جلوگیری از تعارض منافع در مراقبت های سالمندان و استفاده از خدمات سلامت ایمن، مقرون به صرفه، معتبر و مبتنی بر شواهد برای سالمندان، از مهم ترین ملاحظات اخلاقی لازم برای ارائه ی خدمات سلامت به سالمندان هستند. با توجه به قطعی بودن سالمندی در ایران، باید در ارائه ی خدمات سلامت به سالمندان، به ملاحظات اخلاقی شناسایی شده در پژوهش حاضر، توجه شود؛ بنابراین، توصیه می شود، سیاست گذاران و مدیران و ارائه دهندگان، اقداماتی را در سطوح وزارت بهداشت، دانشـگاه های علوم پزشکی و مراکز ارائه دهنده ی خدمات سلامت به سالمندان به منظور ترویج اصول و ارزش های انسانی اسلامی انجام دهند.

چالش‌های اخلاقی در بخش مراقبت ویژه

عاطفه سلیمی اکین آبادی

بخش مراقبت ویژه، واحدی پیچیده است و گروه هایی متنوع از متخصصان مراقبت های بهداشتی را دربرمی گیرد که به منظور ارائه ی خدمات به نیازهای بیماران بدحال فعالیت می کنند. شواهد حاکی از آن است که مسائل یا تعارضات اخلاقی در بخش مراقبت ویژه رایج است. این پژوهش با هدف بررسی چالش های اخلاقی در عملکرد بالینی پرستاران بخش مراقبت ویژه انجام شد. با استفاده از دستورالعمل PRISMA مطالعات مرتبط با کلیدواژه های اخلاق، چالش های اخلاقی، پرستاری و واحد مراقبت ویژه، با جست و جو در پایگاه های اطلاعاتی Scopus, PubMed, Web of Scienceدر سال های ۱۳۹۰ تا ۱۴۰۳ یافت شدند. مقالات انگلیسی زبان وارد مطالعه شدند. چالش های اخلاقی در بخش مراقبت ویژه عبارت اند از:
الف. محدودیت های درونی (نداشتن اعتمادبه نفس، ترس، سازگاری غیرمؤثر، تعارضات مذهبی و معنوی)،
ب. محدودیت های خارجی (همکاری نکردن، ساختارهای سلسله مراتبی، ارتباط ضعیف، کارکنان ناکافی، سیاست های محدودکننده، کمبود پزشک و پرستار ماهر)،
ج. موقعیت های بالینی (درمان بی فایده و ناکافی، ناتوانی در تسکین درد، امید کاذب، مراقبت های پایان عمر و تصمیم گیری درباره ی درمان، استفاده از محدودکننده های فیزیکی).
شناخت چالش های اخلاقی بخش مراقبت ویژه می تواند مفید باشد؛ زیرا امکان طراحی راهکارهای مناسب برای جلوگیری از تعارضات اخلاقی و بهبود محیط کار پرستاران را فراهم می کند.

نگرش پرستاران درباره‌ی اتانازی: مروری نظام‌مند

شبنم رسول پور

اتانازی، به عنوان پایان دادن عمدی به زندگی بیمار برای تسکین درد و رنج طاقت فرسا، چالش های اخلاقی و قانونی و عاطفی پیچیده ای را برای متخصصان مراقبت های بهداشتی، به ویژه پرستاران ایجاد می کند. پرستاران در مراقبت های پایان زندگی، نقشی محوری ایفا می کنند؛ ازاین رو، نگرش آن ها درباره ی اتانازی، برای درک پیامدهای آن در عمل بالینی ضروری است. هدف این بررسی، ترکیب ادبیات موجود پیرامون نگرش های پرستاران درباره ی اتانازی، برای شناسایی عوامل کلیدی اثرگذار و زمینه هایی است که به کاوش بیشتر نیاز دارند. این مطالعه با استفاده از دستورالعمل PRISMA 2020 بدون محدودیت زمانی (تا دسامبر۲۰۲۴) انجام شد. مقالات واجد شرایط پس از جست وجو در پایگاه های مختلف Google Scholar و Scopus و Web of Science و PubMed و Science Direct و Embase با استفاده از کلمات کلیدی OR , AND انتخاب شدند. راهبرد جست وجو شامل ادراکات، نگرش ها، پرستار و اتانازی بود. دو بازبین (SR و NT) استخراج داده ها و ارزیابی ریسک سوگیری را به طور مستقل انجام دادند. مطالعات با ابزار ارزیابی برای مطالعات مقطعی (ابزار AXIS) ارزیابی شدند. در مجموع، ۲۱ مطالعه در مرور وارد شدند. این بررسی نشان داد، نگرش پرستاران به اتانازی، بسته به چهارچوب های قانونی، هنجارهای فرهنگی، باورهای مذهبی و ارزش های شخصی بسیار متفاوت است. در کشورهایی مانند بلژیک و هلند که اتانازی قانونی است، پرستاران اغلب پذیرش و تمایل بیشتری برای مشارکت در این فرایند را گزارش می دهند و بر نقش خود در تضمین استقلال و کرامت بیمار تأکید می کنند. برعکس، در مناطقی که اتانازی غیرقانونی است، پرستاران اغلب نگرانی های اخلاقی، ناراحتی اخلاقی و بی میلی برای حمایت از این عمل را ابراز می کنند. موضوعات رایج، شامل نیاز به دستورالعمل های روشن، آموزش اخلاقی و نظام های حمایت عاطفی برای پرستارانی است که با موقعیت های مربوط به اتانازی سروکار دارند. نگرش پرستاران درباره ی اتانازی، تحت تأثیر یک تعامل پیچیده از عوامل فرهنگی و قانونی و شخصی است؛ درحالی که برخی پرستاران، اتانازی را گسترش مراقبت دلسوزانه می بینند، برخی دیگر، با دوراهی های اخلاقی و درگیری حرفه ای مواجه می شوند. این امر، نیاز به چهارچوب های اخلاقی قوی، آموزش های تخصصی و منابع حمایتی را برای کمک به پرستاران در جهت یابی چالش های مرتبط با اتانازی در عمل خود برجسته می کند.

بررسی حساسیت اخلاقی در بین کارکنان اورژانس پیش‌بیمارستانی: یک مطالعه‌ی چندمرکزی مقطعی

مصطفی قاسم پور

حساسیت اخلاقی، یکی از ویژگی های حیاتی برای کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی است که بر روی فرایندهای تصمیم گیری اخلاقی آن ها و مراقبتی که در مواقع اضطراری و اغلب پیچیده، به بیماران ارائه می دهند، اثر می گذارد. حساسیت اخلاقی، به عنوان توانایی افراد در شناسایی معضلات اخلاقی و درک پیامدهای آن ها تعریف می شود. حساسیت اخلاقی می تواند کارکنان را قادر سازد تا در چالش هایی مانند منابع محدود و وضعیت حاد بیمار، سریع و مستقل تصمیم گیری کنند. این مطالعه با هدف ارزیابی سطح حساسیت اخلاقی در بین تکنسین های فوریت های پزشکی (EMTs) و شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر آن، طراحی و انجام شد. این مطالعه ی مقطعی در سال 1402، با شرکت 245 نفر از تکنسین های فوریت های پزشکی (EMTs) که به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شده بودند، انجام شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه ی حساسیت اخلاقی (MSQ) جمع آوری و با استفاده از آزمون های هم بستگی و تحلیل رگرسیون، تجزیه و تحلیل شدند. این مطالعه نشان داد، میانگین نمره ی حساسیت اخلاقی در بین شرکت کنندگان (39.45±7.13) در سطح متوسط تا بالا قرار داشت؛ همچنین نتایج نشان داد، بین حساسیت اخلاقی و برخی مشخصات فردی اجتماعی و حرفه ای، با سابقه ی کار، به عنوان عاملی تعیین کننده، هم بستگی معنی داری وجود دارد (P<0.001). تجزیه و تحلیل رگرسیون، تجربه ی کاری (B=0.08 , P<0.001) را به عنوان یک پیش بینی قوی برجسته کرد که نشان می دهد، افزایش مواجهه با چالش های بالینی و اخلاقی در طول زمان، حساسیت اخلاقی را افزایش می دهد. بهبود حساسیت اخلاقی در بین کارکنان اورژانس پیش بیمارستانی، گامی حیاتی به منظور افزایش توانایی آن ها در شناسایی چالش های اخلاقی پیچیده و ارائه ی مراقبت های باکیفیت برای بیمار است. با توجه به نیازهای منحصربه فرد کارکنان در موقعیت های اضطراری، مانند زمان محدود برای تصمیم گیری، محدودیت منابع و نیاز به اقدام فوری، تجهیز آنان به ابزارهایی برای تشخیص و رسیدگی به معضلات اخلاقی ضروری است. اجرای برنامه های آموزشی جامع، با تمرکز بر آگاهی اخلاقی و استدلال اخلاقی، می تواند تکنسین های فوریت های پزشکی را برای تصمیم گیری آگاهانه تر و همدلانه تر توانمندتر کند؛ علاوه براین، پرورش فرهنگ سازمانی حمایتی که عملکرد اخلاقی را در اولویت قرار می دهد و آموزش مداوم را ارائه می دهد، می تواند اعتماد و شایستگی آن ها را در مدیریت موقعیت های حساس اخلاقی بیشتر تقویت کند.

اخلاق و چت‌بات سلامت

مسعود امن زاده

با پیشرفت های اخیر در حوزه ی هوش مصنوعی، استفاده از چت بات ها در سلامت، بسیار افزایش یافته است. چت بات های سلامت، ابزارهای نوآورانه ای هستند که در زمینه هایی چون: آموزش و ارائه ی اطلاعات پزشکی به کاربران و ارائه ی مشاوره های اولیه کاربرد دارند. علی رغم قابلیت ها و مزایای چت بات سلامت، این فناوری با چالش ها و ملاحظاتی اخلاقی همراه است که باید در کانون توجه قرار گیرد. هدف از این مطالعه، بررسی چالش های اخلاقی چت بات های سلامت است. این مطالعه که از نوع مروری است، با جست وجو و شناسایی مقالات مرتبط در پایگاه های اطلاعاتی مختلف، ازجمله PubMed و Scopus و WOS با استفاده از کلیدواژه هایی مانند Chatbot و Conversational Agent و Medical Ethic انجام شد. بر اساس معیارهای مشخص شده، چکیده و متن کامل مقالات بررسی و در نهایت، مقالات مرتبط انتخاب شدند. طبق مطالعات انجام شده، استفاده از چت بات های سلامت با چالش های اخلاقی متعددی همراه است که مهم ترین آن ها عبارت اند از: الف. حریم خصوصی و امنیت داده ها: داده های جمع آوری شده ی بیماران توسط چت بات ها، در برابر نقض امنیت و حریم خصوصی آسیب پذیر هستند؛ ب. دقت و قابلیت اطمینان: خطاهای احتمالی در پاسخ های چت بات ها، می تواند به تشخیص نادرست یا ارائه ی توصیه های اشتباه منجر شود و به طور بالقوه به بیماران آسیب برساند؛ ج. سوگیری و برابری: الگوریتم های هوش مصنوعی ممکن است، سوگیری های موجود در مجموعه داده های آموزشی را تداوم بخشند که به مراقبت نابرابر برای گروه های جمعیتی خاص منجر می شود؛ د. مسئولیت پذیری و پاسخ گویی: به دلیل نبود چهارچوب های قانونی مشخص، تعیین مسئولیت در صورت بروز خطا یا عواقب ناخواسته ی ناشی از به کارگیری چت بات ها، همچنان موضوعی حل نشده باقی مانده است؛ ه. استقلال و اعتماد: اتکای بیش ازحد به چت بات ها ممکن است، عنصر انسانی مراقبت را کاهش دهد و بر اعتماد و استقلال بیمار در تصمیم گیری تأثیر بگذارد. چت بات های سلامت در کنار مزایای شایان توجه خود، چالش های اخلاقی مهمی نیز به همراه دارند که نیازمند توجه جدی است. تدوین سیاست ها و چهارچوب های اخلاقی، با تأکید بر حریم خصوصی، شفافیت، عدالت و پاسخ گویی، از گام های اساسی و عوامل کلیدی در این زمینه است؛ همچنین، نظارت مستمر، آموزش کاربر و پیروی از قوانینِ درحال تحولِ هوش مصنوعی می تواند به کاهش نگرانی ها و افزایش اعتماد به این فناوری کمک کند.

ملاحظات اخلاقی ارائه‌کنندگان مراقبت در استفاده از پرونده‌ی الکترونیک سلامت

حمید مقدسی

ملاحظات اخلاقی تعریف شده برای ارائه کنندگان مراقبت در استفاده از پرونده ی پزشکی بیماران، کاملاً بر پایه ی منشور حقوق بیمار، به ویژه حق حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات است. کاربران پرونده ی پزشکی بیماران، به دو دسته ی مجاز( Authorized) و غیرمجاز (Unauthorized ) تقسیم می شوند و
بر همین اساس، سیاست های افشای (Information Disclosure Policy) داخلی و خارجی اطلاعات پرونده ی بیماران مشخص می شود. ارائه کنندگان مراقبت بر اساس اصل نیاز به دانستن (Need to Know) مجاز به استفاده از محتویات پرونده ی پزشکی، با رعایت حق محرمانگی و تبعیت از سیاست های افشای داخلی اطلاعات هستند و کاربران غیرمجاز که متشکل از کارکنان اداری و افراد خارج از سازمان مراقبت بهداشتی هستند، به دلیل نداشتن دسترسی به پرونده ی بیماران، صرفاً مشمول اجرای سیاست های افشای خارجی اطلاعات هستند که قطعاً امکان دسترسی به اطلاعات هویتی بیماران را ندارند. نکته ی شایسته ی تأمل این است که تغییر شکل پرونده ی پزشکی از کاغذی به الکترونیک، بر ملاحظات اخلاقی ارائه کنندگان مراقبت در استفاده از آن، اثری چشمگیر می گذارد که پرداختن به آن اهمیت دارد. پرونده ها ی پزشکی کاغذی، صرفاً از حیث امنیتِ مکانِ نگهداری، می توانست محل بحث های اخلاقی قرار گیرد؛ ولی پرونده ی الکترونیک پزشکی، از جنبه ها ی اخلاقیِ شامل: رعایت احترام بیمار با تأکید بر استفاده از اطلاعات او، حریم خصوصی و محرمانگی، امنیت، همچنین تمامیت و دردسترس بودن اطلاعات، ممکن است در معرض خطر باشد. اعضای تیم مراقبت، به ویژه پزشکان و پرستاران که سطح دسترسی شان به پرونده ی پزشکی از سایر اعضا بیشتر است، باید با توجه به حریم خصوصی بیمار و حق محرمانه ماندن اطلاعات پزشکی او، در هنگام به کارگیری فناوری اطلاعات برای مراقبت، از بروز تهدیدهایی که محرمانگی و امنیت اطلاعات را به خطر می اندازند، جلوگیری کنند.

بررسی دستورالعمل‌های‌ پیشرو و ترجیحات پایان‌ عمر در بیماران نارسایی ‌قلبی: مروری نظام‌مند

شیوا خالق پرست

دستورالعمل های پیشرو، اسنادی قانونی هستند که به افراد امکان می دهند، ترجیحات مراقبت های بهداشتی خود را برای زمانی که توانایی تصمیم گیری را از دست می دهند، مشخص کنند. دستورالعمل های پیشرو، نقشی مهم در حفظ استقلال بیماران ایفا می کنند؛ به ویژه در بیماری های مزمن، مانند نارسایی قلبی که با وخامت تدریجی و بحران های بهداشتی پیش بینی ناپذیر همراه است. این مرور نظام مند با رعایت دستورالعمل های PRISMA انجام شد و مطالعات تا مارس ۲۰۲۴، برای بررسی ترجیحات بیماران HF درباره ی درمان های نگه دارنده ی زندگی و تصمیمات پایان عمر تحلیل شدند. کلیدواژه های دستورالعمل های پیشرو، برنامه ریزی مراقبت پیشرفته، نارسایی قلبی و تصمیم گیری پایان عمر در پایگاه های داده ی PubMed, Scopus , Web of Science جست وجو شدند. معیارهای ورود، شامل مطالعات اصلی و دارای متن کامل درباره ی بیماران HF بالای هجده سال بود؛ درحالی که معیارهای حذف، محتواهای غیرپژوهشی و مقالات دسترسی ناپذیر را شامل می شد. این مرور شامل ۲۵ مطالعه بود که با استفاده از ابزار NIH از نظر کیفیت، ارزیابی و متغیرهایی مانند عوامل جمعیتی، تصمیم گیری نیابتی و ترجیحات درمانی تحلیل شدند. مطالعات متعددی که در این مطالعه گنجانده شده اند، سطوح پایین آگاهی را درباره ی دستورالعمل های پیشرو، در میان بیماران نارسایی قلبی برجسته می کنند. نرخ تکمیل دستورالعمل های پیشرو در مطالعات گوناگون، متفاوت است که به تفاوت های فرهنگی مربوط می شود. داده ها نشان داد، ترجیحات برای تصمیم گیری نیابتی، بیشتر به سمت اعضای خانواده است تا پزشکان. بنا بر یافته های جواهری (۲۰۱۶)، آموزش ویدیویی بر ترجیحات، بسیار اثر می گذارد؛ در واقع، بیمارانی که یک ویدیو را تماشا می کنند، در مقایسه با افرادی که اطلاعات شفاهی دریافت می کنند، به احیای قلبی ریوی یا لوله گذاری کمتر تمایل دارند. فرمیگا (۲۰۰۴) بینش هایی را درباره ی اولویت های گسترده تر بیماران، مانند حفظ خودکنترلی و بهینه سازی روابط با عزیزان ارائه کرد. این یافته ها بر نیاز به همسویی مداخلات پزشکی با اهداف کل نگر بیماران، به جای تمرکز صرف بر نتایج بالینی تأکید کرده اند. در مجموع ۴۰۹۱ شرکت کننده با میانگین سنی 68/22 سال بررسی شدند. مطالعات، ترجیحاتی متنوع را درباره ی درمان های نگه دارنده ی زندگی نشان دادند. حدود 53/73% از بیماران، مداخلات نگه دارنده ی زندگی را ترجیح دادند؛ درحالی که 48/37% از آنان با احیای قلبی ریوی مخالف بودند. بیماران نارسایی قلبی، ترجیحاتی متنوع برای مراقبت های پایان عمر نشان می دهند که از عوامل فرهنگی و فردی اثر می پذیرند. با وجود اهمیت دستورالعمل های پیشرو در هماهنگی مراقبت ها با ارزش های بیمار، شکاف هایی چشمگیر در آگاهی و ثبت این ترجیحات باقی مانده است. ابزارهای آموزشی هدفمند، بهبود ارتباطات و رویکردهای متناسب با فرهنگ بیمار ضروری هستند تا نرخ تکمیل دستورالعمل های پیشرو را بهبود بخشند و مراقبت های بیمارمحور را تضمین کنند. مطالعات آینده باید بر توسعه و اجرای ابزارهای استاندارد تسهیل کننده ی دستورالعمل های پیشرو متمرکز شوند.