اخلاق و تاریخ پزشکی ایران

بررسی سطح پاسخ‌گویی به نیازهای غیرطبی بیماران بستری در بیمارستان‌های آموزشی‌درمانی شهرستان گرگان در سال ۱۴۰۱

علیرضا حیدری

پاسخ گویی به نیازهای غیرطبی بیماران، بیانگر خواست بیماران و خانواده ها برای مشارکت فعالانه تر در تصمیم ها و برنامه های درمانی است. هدف این مطالعه، تعیین سطح پاسخ گویی به نیازهای غیرطبی بیماران بستری بود. این مطالعه، مقطعی و به روش توصیفی تحلیلی انجام شد. تعداد 392 بیمار بستری از مراکز آموزشی درمانی شهیدصیاد شیرازی و پنج آذر گرگان وابسته به دانشگاه علوم پزشکی گلستان در مطالعه شرکت کردند. روش نمونه گیری، تصادفی نظام مند بود. ابزار جمع آوری داده ها، پرسش نامه ی روا و پایاشده ی پاسخ گویی سازمان جهانی بهداشت بود. میانگین سنی (±انحراف معیار) بیماران برابر با (92/16 ±17/45) سال بود. 1/55 درصد از بیماران مرد و مابقی زن بودند. میانگین نمره ی کلی اهمیت پاسخ گویی (±انحراف معیار) برابر با (45/4 ± 37/33) محاسبه شد که در سطحی بالاتر از متوسط قرار داشت. اغلب بیماران (بیشتر از 65 درصد)، همه ی ابعاد پاسخ گویی را خیلی مهم یا بی اندازه مهم ارزیابی کردند. مهم ترین بُعد از دیدگاه بیماران، مناسب بودن کیفیت محیط اطراف (9/95درصد) و کم اهمیت ترین بُعد، محرمانه نگهداشتن اطلاعات فردی (7/34درصد) بود. میانگین نمره ی کلی عملکرد پاسخ گویی (±انحراف معیار) برابر با (0.7 ± 8) 54/54 محاسبه شد و در سطحی بالاتر از متوسط ارزیابی گردید. نمره ی کلی اهمیت و عملکرد پاسخ گویی در بیمارستان های آموزشی شهیدصیاد شیرازی و پنج آذر گرگان در سطحی بالاتر از متوسط قرار داشت. ضروری است، به ابعادی که از نظر بیماران مهم تلقی شدند و از نظر عملکرد پاسخ گویی ضعیف بودند، اولویت داده شود و مراکز آموزشی درمانی در پاسخ گویی به بیماران در خصوص جنبه های غیربالینی توجه بیشتری نشان دهند.

ممیزی اخلاقی قوانین و مقررات امور دارویی کشور

پونه سالاری

چالش های اخلاقی مرتبط با قوانین و مقررات امور دارویی، یکی از جدی ترین چالش های پیشِ روی داروسازان در انجام دادن وظایف حرفه ای است؛ لذا، شناسایی این چالش ها و ممیزی اخلاقی کردن آن ها، یکی از راهکارهای جدید و کارساز در حوزه ی اصلاح قوانین و مقررات محسوب می شود. چالش های اخلاقی داروسازان در خدمات دارویی، با انجام دادن مطالعه ای کیفی از نوع تحلیل محتوای کیفی تحت عنوان «تبیین چالش های اخلاقی در ارائه ی خدمات دارویی» تبیین شدند. چالش های استخراج شده در طبقات مختلف قرار گرفتند که یکی از این طبقات، چالش های مرتبط با قوانین و مقررات امور دارویی بودند. این چالش ها بر اساس قوانین و مقررات امور دارویی که در کتاب «قوانین و مقررات امور دارویی کشور» گردآوری شده اند، بررسی و به سه دسته ی قوانین و مقررات کهنه و به روزرسانی نشده، اجرانشدن صحیح و کامل آن ها و نبود کنترل و نظارت درست بر حسن اجرای آن ها تقسیم بندی شدند. این قوانین و مقررات، به شکل مطالعه ای تطبیقی با سند جامع اخلاقی نظام دارویی کشور، بررسی و تحلیل و ممیزی اخلاقی شدند. آشنایی مسئولان و سیاست گذاران حوزه ی سلامت و به خصوص امور دارویی کشور با این چالش و اقدامات لازم در جهت بهبود قوانین و مقررات می تواند در نهایت منجر به ارتقاء کیفیت خدمات درمانی و دارویی شود؛ همچنین، باعث خواهد شد که بیماران مراقبت دارویی و درمانی باکیفیت دریافت کنند.

تجربه‌ی تنش‌های اخلاقی از منظر پزشکان طب اورژانس و پرستاران در بخش اورژانس: مطالعه‌ای کیفی

امیراحمد شجاعی

تنش های اخلاقی یکی از چالش های عمده ای است که کادر درمان با آن مواجه می شوند. این تنش ها به معنای ناتوانی فرد در عمل، بر اساس ارزش های درونی و حرفه ای خود، به دلیل فشارهای داخلی و خارجی است. متخصصان بهداشت و درمان ممکن است با موقعیتی روبه رو شوند که در آن ، درباره ی درستی یا نادرستی تصمیمات و اقدامات درمانی دچار تردید شوند و در برابر تغییراتی که آن ها را غیراخلاقی می دانند، احساس ناتوانی کنند. مطالعه ی حاضر، با هدف تبیین تجربه ی تنش های اخلاقی پزشکان طب اورژانس و پرستاران در بخش اورژانس انجام شد. مطالعه، کیفی و به روش تحلیل محتوا بود و در آن با ۲۵ نفر از کادر درمان که با روش نمونه گیری مبتنی بر هدف انتخاب شده بودند، مصاحبه ی نیمه ساختاریافته انجام گرفت. داده ها با نرم افزار MAXQDA 2018 تجزیه و تحلیل شدند. یافته های این پژوهش نشان دهنده ی این است که تجربه ی تنش های اخلاقی پزشکان طب اورژانس و پرستاران بخش اورژانس در چهار زمینه ی اصلی تنش های مرتبط با حقوق بیمار، تنش های مرتبط با رابطه ی کادر درمان و همکاران، تنش های مرتبط با مدیریت و تنش های مرتبط با حرفه مندان بود؛ بنابراین، ازدحام جمعیت، کمبود کادر درمانی، نبود تناسب میان حقوق و مزایا و حجم کاری و سوءمدیریت در منابع، اعم از انسانی و فیزیکی از مهم ترین علل ایجادکننده ی تنش در بخش اورژانس بیمارستان امام خمینی(ره) است. برنامه ریزی برای بهبود تریاژ، توجه شایسته به منابع انسانی، متناسب سازی منابع با نیازها، پایش جمعیت مجاز به حضور و تدوین پروتکل جامع و شامل برای کارکنان، می تواند به بهبود ارائه ی خدمات مراقبتی به بیماران بیانجامد.

ارتباط بین شجاعت اخلاقی و استرس شغلی در پرستاران: مطالعه‌ای مقطعی در شهر ارومیه

هاله قوامی

پرستاران به دلیل ماهیت حرفه ی خود، با استرس شغلی فراوانی روبه رو هستند که می تواند تأثیراتی نامطلوب بر زندگی آن ها و همچنین، کیفیت مراقبت های پرستاری داشته باشد. به نظر می رسد، شجاعت اخلاقی می تواند یکی از عوامل اثرگذار بر استرس شغلی پرستاران باشد؛ لذا مطالعه ی حاضر با هدف تعیین ارتباط بین شجاعت اخلاقی و استرس شغلی در پرستاران انجام گرفت. این مطالعه ی مقطعی توصیفی تحلیلی در سال 1403 با شرکت 120 نفر از پرستاران بخش های اورژانس بیمارستان های آموزشی درمانی شهر ارومیه به صورت نمونه گیری دومرحله ای انجام گرفت. ابزارهای جمع آوری داده ها، شامل فرم مشخصات دموگرافیک، پرسش نامه ی شجاعت اخلاقی سکرکا و پرسش نامه ی استرس شغلی گری تافت و اندرسون بود. تحلیل داده ها با استفاده از ضریب هم بستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه ی خطی، تی مستقل و آنالیز واریانس یک طرفه در نرم افزار آماری SPSS نسخه 23 انجام شد. میانگین نمرات شجاعت اخلاقی حرفه ای، 85/93 ± 15/68 و استرس شغلی 0.23 ± 77/10 بود. یافته ها نشان داد، بین شجاعت اخلاقی و استرس شغلی در پرستاران، ارتبـاط معکوس و معنی دار وجود دارد (0.33-=r و 0.05 >P)؛ همچنین، برخی ابعاد شجاعت اخلاقی مانند عامل اخلاقی، تحمل تهدید و هدف اخلاقی، اثر معکوس و معنی دار آماری بر استرس شغلی داشتند (0.05 >P). نتایج مطالعه نشان داد، شجاعت اخلاقی در تعدیل استرس شغلی پرستاران، نقشی مهم داشت که این امر می تواند بر عملکرد پرستاران و در نتیجه، کیفیت مراقبت های پرستاری اثرگذار باشد؛ لذا، مدیران پرستاری می توانند با ایجاد زمینه ی مناسب برای ارتقاء شجاعت اخلاقی در پرستاران، نقشی مهم در کاهش و تعدیل استرس شغلی تجربه شده توسط آن ها و ارتقاء مراقبت های باکیفیت داشته باشند.

شیوه‌های تدریس علوم طبی در ایران تا پایان عصر صفوی

حمید کاویانی پویا

آموزش در ایران و جهان، تاریخی طولانی را پشت سر گذارده است. موضوع آموزش و نهادها و مراکز آموزشی، از روزگار بنیاد حکومت های ملّی فراگیر، به سبب برخورد تمدن ها و اقتباس از دستاوردهای علمی یکدیگر، دچار تغییر و تحولات عمده ای شده اند. در این پژوهش که از نوع کتابخانه ای است، سعی شده تا با بررسی روش های مختلف تدریسِ پزشکی، شیوه های انتقال دستاوردهای طبی به دانش پژوهان و علاقه مندان این حرفه در تاریخ ایران تا پایان عصر صفوی بررسی شود؛ ازاین رو، نگارنده با تکیه بر روش تاریخی، در وهله ی نخست، داده ها را از میان مطالب مندرج در منابع اصیل طبی، سفرنامه ها و اسناد و شواهد موثقِ تاریخی که به زبان های عربی و فارسی و انگلیسی نگاشته شده اند، استخراج و گردآوری کرد؛ سپس، با رجوع به بانک های اطلاعاتی داخلی، به توصیف و تحلیل داده های به دست آمده پرداخت. شواهد موجود حاکی از آن اند که در طول تاریخ ایران، به ویژه در تمدن اسلامی، انتقال علوم طبی و آموزش طب به صورت نظری و عملی، یا به اصطلاح امروزی تدریس به صورت صحبت و سخنرانی (نظری) و بالینی (سریری، کلینیکی) رایج بوده است؛ البته در اهمیت هریک از روش ها و اولویت در بهره بری از آن ها و نحوه ی آموزش، اختلاف نظرهایی وجود داشته و در طول دوران مزبور، در انتقال بهتر مفاهیم طبی به دانش پژوهان، تحول و تغییراتی رخ داده است.

چالش‌ها و ملاحظات اخلاقی خشونت خانگی: گزارش یک نمونه

سودابه مهدی زاده

خشونت خانگی و سوءرفتار با زنان، به خصوص خشونت شریک زندگی، یک مشکل بهداشت عمومی فراگیر است. خشونت خانگی با طیفی وسیع از مشکلات سلامتی جسمی و روانی همراه است و بر سلامت و رفاه فرد آسیب دیده تأثیر منفی می گذارد. زنانی که در معرض خشونت قرار می گیرند، برای کاهش پیامدهای منفی این خشونت ها به کمک نیاز دارند؛ ازاین رو، نهادهای سلامت، در ارائه ی مراقبت جامع سلامت به زنان خشونت دیده، نقشی مهم دارند. مواجهه ی پزشکان با زنانی که تحت خشونت خانگی قرار گرفته اند، به ویژه در کشور ما که دستورالعمل اختصاصی در این زمینه وجود ندارد، چالش ها و مسائلی اخلاقی را به همراه دارد. در این مقاله، با ارائه ی یک نمونه، برخی از چالش ها و مسائل اخلاقی مطرح در این زمینه بررسی شده است.

طراحی و روان‌سنجی پرسش‌نامه‌ی عوامل مرتبط با عملکرد غیراخلاقی پژوهشی اعضای هیئت‌ علمی و پژوهشگران وزارت بهداشت

راحله سموعی

اعضای هیئت علمی و پژوهشگران دانشگاه ها، طبق رسالت و ماهیت شغلی، بیشترین سهم تولیدات علمی را از طریق پژوهش، عهده دار هستند. با توجه به نقش اصول اخلاقی در مبتنی بر شواهد بودن تولیدات و اثرگذاری در بهره برداری جامعه از پژوهش ها و توجه به اهمیت ارزیابی های علمی، مطالعه با هدف طراحی و روان سنجی پرسش نامه ی عوامل مرتبط با عملکرد غیراخلاقی پژوهشی پژوهشگران انجام شد. مطالعه از نوع مقطعی است و بر روی اعضای هیئت علمی و پژوهشگران دانشگاه های علوم پزشکی کشور در سال 1403 صورت گرفت. بر اساس مطالعه ی کیفی انجام شده، چهل گویه در قالب اولیه ی پرسش نامه استخراج شد. روایی صوری، محتوایی (CVI ، CVR) ملاکی (واگرا و هم گرا)، تحلیل عامل اکتشافی پرسش نامه و همچنین، پایایی آن به روش آلفای کرونباخ سنجش شد. برای گزارش داده ها از آمار توصیفی، ضریب هم بستگی پیرسون و آزمون t استودنت استفاده شد. در مرحله ی سنجش روایی محتوایی، با توجه به مشارکت یازده پژوهشگر و نمره ی برش 0/59 برایCVR و برای CVI نمره ی 0/79 و بیشتر، 16 گویه از 40 گویه حذف و 24 گویه باقی ماند. نتایج تحلیل عاملی اکتشافی، شکل گیری پنج عامل را ازجمله: رفتار و باورهای غیرمسئولانه و غیرحرفه ای پژوهشگران، مبنای ناکارآمد رقابت و پیشرفت پژوهشگران، آگاه و روزآمد نبودن پژوهشگران، سیاست ها و فرهنگ سازمانی ناکارآمد و نبود نظارت بر پژوهشگر و پژوهش نشان داد. یافته های توصیفی نشان داد، بین میانگین نمره ی عوامل مرتبط با عملکرد غیراخلاقی پژوهشی پژوهشگران به تفکیک جنس (0.002 = P) و سمت سازمانی (0.004 =P) برخلاف درجه ی تحصیلی، تفاوت معنادار وجود داشت. یافته های مطالعه از تأیید ویژگی های روان سنجی پرسش نامه ی عوامل مرتبط با عملکرد غیراخلاقی پژوهشی حکایت دارد.

ارزیابی کمّی محتوای پایان‌نامه‌های رشته‌ی تاریخ علوم پزشکی در دانشگاه‌های ایران (۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱)

سید عبدالله محمودی

ارزیابی و تحلیل تولیدات علمی، نقشی مهم در بهبود کیفیت پژوهش ها و مدیریت منابع پژوهشی ایفا می کند. هدف این پژوهش، ارزیابی کمّی محتوای پایان نامه های رشته ی تاریخ علوم پزشکی در دانشگاه های ایران از سال ۱۳۹۲ تا ۱۴۰۱ بوده است. مطالعه ی حاضر از نوع کاربردی بوده و با استفاده از روش تحلیل کمّی محتوا صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان داد، بیشترین میزان نگارش پایان نامه ها در سال ۱۴۰۱ (19/2 درصد) ثبت شده و موضوعات مرتبط با طب سنتی و داروسازی سنتی، بیشترین فراوانی را داشته است. مطالعات توصیفی و توصیفی تحلیلی، شایع ترین روش تحقیق بودند. متداول ترین کلیدواژه های فارسی شامل تاریخ پزشکی، طب سنتی و طب ایرانی و پرکاربردترین کلیدواژه های انگلیسی شامل Medical History, Traditional Medicine, Iranian Medicine بوده اند. پایان نامه ها در پرداختن به دوره های تاریخی، به دوره ی اسلامی (از ظهور اسلام تا ابتدای دوره ی صفویه)، بیشترین توجه و به دوره ی معاصر، کمترین توجه را داشته اند. نتایج نشان داد، پژوهش ها در زمینه ی طب سنتی و دوره ی اسلامی متمرکز شده اند و نیاز به توجه بیشتر به دوره های دیگر و همچنین استفاده از روش های تحلیل کیفی برای درک بهتر پیچیدگی های تاریخی وجود دارد.

بررسی رابطه‌ی آسیب اخلاقی با شهامت اخلاقی در پرستاران شاغل در بخش‌های مراقبت‌ ویژه

فاطمه اعتمادی نیا

پرستاران بخش های مراقبت ویژه به دلیل مواجهه ی مداوم با موقعیت های پیچیده ی اخلاقی و تصمیم گیری های دشوار، در معرض آسیب اخلاقی زیادی هستند. این آسیب می تواند بر عملکرد حرفه ای و سلامت روان آنان تأثیر منفی بگذارد. این پژوهش با هدف تعیین رابطه بین آسیب اخلاقی و شهامت اخلاقی در پرستاران شاغل در بخش های مراقبت ویژه انجام شده است. این مطالعه ی توصیفی مقطعی در سال 1۴۰۳ انجام گرفته است. جامعه ی آماری مطالعه را ۱۵۰ پرستار شاغل در بخش های مراقبت ویژه تشکیل دادند. برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه ی شهامت اخلاقی سکرسا و مقیاس علائم اخلاقی برای متخصصان سلامت استفاده شد. داده ها با استفاده از آمار توصیفی، ضریب هم بستگی پیرسون و تی مستقل در نرم افزار آماری SPSS نسخه 22 تجزیه و تحلیل شدند. یافته های این مطالعه نشان داد، بین آسیب اخلاقی و شهامت اخلاقی رابطه ی معکوس و معناداری وجود دارد (r=-0.64, p<0.001)؛ همچنین، سطح شهامت اخلاقی در پرستاران رسمی بالاتر از پرستاران طرحی بود؛ علاوه براین، بین سن و شهامت اخلاقی، رابطه ی مستقیم مشاهده شد؛ به طوری که با افزایش سن، سطح شهامت اخلاقی نیز افزایش یافت. یافته های مطالعه، ضرورت طراحی و اجرای دوره های آموزشی مؤثر را برای کاهش آسیب اخلاقی و ارتقاء شهامت اخلاقی در این گروه از پرستاران نشان داد.

بررسی تأثیر مداخله‌ی مبتنی بر مدل دانش تا عمل بر دیسترس اخلاقی پرستاران بخش مراقبت‌ ویژه

معصومه برخورداری شریف آباد

شناسایی راهکار مقابله ای مؤثر برای دیسترس اخلاقی، به عنوان پدیده ای مهم و شایع در پرستاران بخش مراقبت های ویژه، ضروری به نظر می رسد. مدل دانش تا عمل، با هدف شناسایی روش های مؤثر برای پیاده سازی شواهد در عمل بالینی است. مطالعه ی حاضر با هدف تعیین تأثیر مداخله ی مبتنی بر مدل دانش تا عمل، بر دیسترس اخلاقی پرستاران شاغل در بخش مراقبت ویژه انجام شد. این پژوهش از نوع تجربی بود و پرستاران شاغل در بخش مراقبت ویژه ی بیمارستان نمازی شهر شیراز، جامعه ی آماری آن را تشکیل دادند. تعداد صد پرستار واجد شرایط، به شیوه ی در دسترس انتخاب شدند؛ سپس، به طورتصادفی در دو گروه مداخله و کنترل قرار گرفتند. برای گروه مداخله، مدل دانش تا عمل اجرا شد. داده ها با استفاده از پرسش نامه ی دیسترس اخلاقی هامریک، قبل و یک ماه بعد از مداخله، توسط هر دو گروه گردآوری و سپس با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی در نرم افزار SPSS 19 تحلیل شد. بر اساس یافته ها، هر دو گروه، قبل از مداخله، از نظر ویژگی های جمعیت شناختی و میانگین نمره ی دیسترس اخلاقی یکسان بودند. بعد از مداخله، میانگین نمره ی دیسترس اخلاقی در گروه مداخله، در بعد فراوانی (0/34±2/12) و در بعد شدت (0/46±2/32) در مقایسه با گروه کنترل بعد فـراوانی: (0/43 ± 2/510) ، بعد شدت: (0/55±2/57) به طور معناداری کاهش یافته بود (0/001>p). یـافته ها نشان داد، اجرای مدل دانش تا عمل، موجب کاهش دیسترس اخلاقی در پرستاران بخش مراقبت ویژه می شود؛ لذا اجراکردن این مدل، برای ارتقاء کیفیت مراقبت، به مدیران پرستاری پیشنهاد می شود.

مقایسه‌ دیدگاه بیماران و کارکنان اتاق عمل‌های جراحی زنان و زایمان درباره‌ی میزان رعایت حریم خصوصی بیماران

فاطمه اسماعیل زاده

حفظ حریم خصوصی بیماران، یکی از مهم ترین حقوق های اولیه ی بیماران و از وظایف اخلاقی کارکنان نظام سلامت است. این مطالعه ی توصیفی مقطعی در سال 1401 با هدف مقایسه ی دیدگاه بیماران و کارکنان اتاق عمل های جراحی زنان و زایمان شهر مشهد درباره ی میزان رعایت حریم خصوصی بیماران انجام گرفت. نمونه گیری از بیماران به صورت تصادفی در اتاق عمل های مذکور بیمارستان های دانشگاه علوم پزشکی مشهد انجام شد. برای جمع آوری داده ها از پرسش نامه ی اطلاعات جمعیت شناختی و پرسش نامه ی استاندارد بررسی حریم خصوصی بیماران بستری و برای تحلیل داده ها، از نرم افزار SPSS 22 و آزمون های توصیفی و استنباطی استفاده شد و سطح معنی داری 0.5 >P در نظر گرفته شد. میانگین سن (± انحراف معیار) بیماران و کارکنان شرکت کننده در پژوهش به ترتیب (12/56 ± 39/07) و (8/42 ± 31/65) بود. میانگین نمره ی رعایت حریم خصوصی از دیدگاه بیماران (22/41 ± 38/92) و از دیدگاه کارکنان (8/02 ± 64/26) و تفاوت این دو دیدگاه به لحاظ آماری معنی دار بود(0.0001 = P). کمترین نمره در هر دو گروه، بعُد حریم خصوصی شخصی (77/97 ± 8/4) بیمار و (2/66± 13/37) کارکنان بوده است. نتایج نشان داد، میزان رعایت حریم خصوصی از دیدگاه کارکنان، بیشتر از متوسط و از دیدگاه بیماران، کمتر از متوسط بود؛ لذا با توجه به موقعیت خاص بیماران، استرس فراوان بیمار و محدودیت های جسمی و روانی در حمایت از خود، لازم است آموزش و اقدامات ضروری برای توجه بیشتر کارکنان به موارد رعایت حریم خصوصی و نیز آگاهی بخشی به بیماران در این زمینه انجام شود.

تبیین ادراک از ترخیص با رضایت شخصی به‌عنوان حق قانونی بیمار: مطالعه‌ای کیفی

حسن ابراهیم پور صدقیانی

درک بیماران از کیفیت خدمات درمانی و رضایتمندی آن ها از حقوق قانونی شان، هدف اصلی تیم مراقبتی است و باید به عنوان معیاری برای ارزشیابی اعتباربخشی در نظر گرفته شود؛ ازاین رو، بررسی دقیق ادراکات، احساسات و تجربیات کادر درمانی و بیماران در خصوص دلایل «ترخیص با رضایت شخصی» به عنوان حق قانونی بیماران می تواند به شناسایی عوامل پنهان متأثر از وضعیت زمانی و مکانی کمک کند. این مطالعه ی کیفی با رویکرد تحلیل محتوای قراردادی، با مشارکت ۲۴ نفر از کادر درمان و بیماران، به صورت هدفمند و از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته انجام شد. پژوهشگران با بازخوانی مکرر محتوای ضبط شده و یادداشت ها به کدگذاری داده ها پرداختند. در مراحل بعدی، کدها و مضامین کلیدی، خوشه بندی و در قالب موضوعات مشخص، دسته بندی و نام گذاری شدند. در نهایت، تفسیری از داده های به دست آمده که رویکرد مطالعه را بازتاب می داد، ارائه شد. در این پژوهش، ۲۰۳ کد از تحلیل محتوای قراردادی استخراج و پس از دسته بندی، چهار مضمون فرعی «عوامل انسانی»، «فرایندها»، «تسهیلات» و «محیط» با مضمون اصلی «بلاتکلیفی و بی اعتمادی» به عنوان دلایل ترخیص با رضایت شخصی شناسایی شد. ترخیص با رضایت شخصی، به عنوان چالشی برای اعتباربخشی بیمارستان ها و پیامد نامطلوب برای بیماران شناخته می شود. با رفع مشکلات ناشی از بلاتکلیفی و ایجاد اعتماد عمومی از طریق همکاری تیمی و اجرای خط مشی های نوین، می توان میزان ترخیص های مغایر با نظر پزشک را کاهش داد.

تبیین مؤلفه‌های اخلاق در آموزش دانشگاه علوم پزشکی مازندران: مطالعه‌ای کیفی

رویا ملک زاده

رعایت اصول اخلاقی در دانشگاه های علوم پزشکی که در تربیت نسل آینده ی متخصصان حوزه ی سلامت نقشی مهم دارند، از اهمیتی ویژه برخوردار است. این اصول می توانند به عنوان راهنمایی برای دستیابی به اهداف آموزشی و بهبود عملکرد در حوزه های مختلف دانشگاهی عمل کنند. این مطالعه به منظور تبیین مؤلفه های اخلاق در آموزش دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد. پژوهش به روش کیفی، از نوع تحلیل مضمون ترکیبی در سال 1402 انجام گرفت. شرکت کنندگان هفده نفر از مدیران آموزشی، اعضای هیئت علمی و دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی مازندران بودند. مطالعه در سه فاز مرور جامع متون، مصاحبه با خبرگان و تشکیل پانل تخصصی انجام شد. داده ها با مصاحبه ی نیمه ساختاریافته و به روش هدفمند و سپس گلوله ی برفی جمع آوری شد و تا اشباع داده ها ادامه یافت؛ همچنین، پس از رونویسی مصاحبه ها، کدگذاری، طبقه بندی و شناسایی مضامین، داده ها با روش تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شدند. از تحلیل داده ها، ۸ درون مایه ی اصلی، شامل اخلاق مداری، عدالت محوری، مسئولیت پذیری، وظیفه شناسی، احترام به دیگران، رعایت پوشش، پاسخ گویی و سلامت معنوی و 55 درون مایه ی فرعی استخراج شد. توجه به مؤلفه های اخلاقی می تواند به افزایش شفافیت، ایجاد محیط آموزشی عادلانه، تقویت مسئولیت پذیری در اعضای هیئت علمی و دانشجویان و ارتقاء کیفیت یادگیری منجر شود و نقشی مهم در برقراری تعاملات بین استادان ودانشجویان ایفا کند. رعایت مؤلفه های اخلاقی در آموزش دانشگاهی، نه تنها به درک مفاهیم اخلاقی نیاز دارد، بلکه باید با سازوکارهای مناسب اجرایی همسو شود؛ لذا، برگزاری کارگاه های آموزشی برای افزایش آگاهی اعضای هیئت علمی و دانشجویان و کارکنان، استفاده از شاخص های اخلاقی در فرایندهای جذب و ارتقاء اعضای هیئت علمی پیشنهاد می شود.

مقایسه‌ی تأثیر آموزش اخلاق حرفه‌ای از طریق برنامه‌ کاربردی تلفن همراه و وبینار بر حفظ کرامت بیماران از دیدگاه دانشجویان پرستاری

محمد زارع رشکوییه

ماهیت اساسی مراقبت در پرستاری، حفظ کرامت انسانی بیمار است. صیانت از مقام و ارزش والای انسانی، محور اصلی حرفه ی پرستاری را تشکیل می دهد. هدف مطالعه ی حاضر، مقایسه ی تأثیر آموزش اخلاق حرفه ای از طریق برنامه ی کاربردی تلفن همراه و وبینار بر حفظ کرامت بیماران در دانشجویان پرستاری بود. این مطالعه از نوع نیمه تجربی دو گروهی، از نوع قبل و بعد بود که بر روی نود دانشجوی کارشناسی پرستاری انجام گرفت. برای یک گروه، آموزش اخلاق حرفه ای به روش وبینار صورت گرفت و در گروه دیگر، برنامه ی کاربردی تلفن همراه، طراحی و ساخته و استفاده شد. فرم اطلاعات دموگرافیک و پرسش نامه ی دیدگاه دانشجویان پرستاری در زمینه ی حفظ کرامت بیمار، ابزار گردآوری داده ها بودند. نتایج نشان داد، میانگین نمره ی کل کرامت انسانی قبل از آموزش، در گروه وبینار 17/43±99/96 و در گروه برنامه ی کاربردی 59/28±99/16 بود و از لحاظ آماری معنادار نبود (0.62 = p). میانگین نمره ی کرامت پس از آموزش، در گروه برنامه ی کاربردی 96/14 ± 111/15 به طور معناداری بالاتر از گروه وبینار 15/38 ± 104/34 بود (0.02 = p). بر اساس یافته ها، آموزش اخلاق حرفه ای با استفاده از برنامه ی کاربردی تلفن همراه، در مقایسه با وبینار، همراه با ارتقاء بیشتر دیدگاه دانشجویان پرستاری در زمینه ی کرامت بیمار بود. آموزش با تلفن همراه می تواند به عنوان یک روش یادگیری خودگردان و انعطاف پذیر در دسترس دانشجویان قرار گیرد و این امکان را بدهد که به صورت مداوم و بدون محدودیت زمانی و مکانی از محتوای آموزشی بهره مند شوند. پیشنهاد می شود، دانشگاه های علوم پزشکی کشور توسعه و به کارگیری برنامه های کاربردی آموزشی را در برنامه های درسی در کانون توجه قرار دهند.

آیا استفاده از ضبط ویدیویی در بخش مراقبت‌های ویژه مهم است؟

زهرا ترکاشوند

یکی از مسائل اخلاقی حقوقی کلیدی در حرفه ی پزشکی، اعتماد بیماران به کیفیت مراقبت و رعایت استانداردهای حرفه ای است. این دیدگاه به بررسی ابعاد اخلاقی حقوقی استفاده از دوربین های مداربسته در واحد مراقبت های ویژه (ICU) با تمرکز بر یک نمونه ی حقوقی اخلاقی پرداخته است. در این منظر، همراهان بیمار درباره ی کیفیت مراقبت ها تردید داشته و درخواست بررسی تصاویر ضبط شده را مطرح کردند. از نظر اخلاقی حقوقی، ثبت وقایع توسط تیم درمان، مشروط به رعایت حریم خصوصی، ضوابط حفظ داده ها و مقررات نظارت تصویری، می تواند به حفظ حقوق بیماران، شفاف سازی عملکرد کادر درمان و پیشگیری از سوءتفاهم های حقوقی کمک کند. این مقاله، ضمن مدنظر قراردادن مزایا، به تبیین ملاحظات قانونی مانند اطلاع رسانی به بیماران، محدودیت های دسترسی و مدیریت داده ها نیز پرداخته است. در نهایت، می توان چنین نتیجه گرفت که استفاده از دوربین ها درICU، به شرط تطبیق با الزامات قانونی و نهادی می تواند به تقویت اعتماد، اثبات رعایت اصول اخلاقی و کاهش شکایات حقوقی یاری رساند.

اخلاق حرفه‌ای پرستاری در خدمات بالینی: مروری بر مطالعات در ایران

پروانه آقاجری

ارتقاء کیفیت خدمات پرستاری و بهبود تصمیم گیری های اخلاقی در محیط های بالینی، نیازمند توجه فزاینده به اخلاق حرفه ای است. هدف این مطالعه، مرور و ترکیب مطالعات انجام شده درباره ی اخلاق حرفه ای در پرستاری ایران، به منظور سازمان دهی، برنامه ریزی و زیرساخت دانش و تصمیم گیری مبتنی بر شواهد و ارائه ی راهبردهایی با هدف پرستاری مبتنی بر اخلاق حرفه ای در ایران بود. مطالعات ایرانی در زمینه ی اخلاق، بدون محدودیت زمانی تا پایان خرداد ۱۴۰۲، با کلیدواژه های فارسی پرستار، پرستاری، اخلاق (اخلاقیات)، اخلاق حرفه ای، مراقبت پرستاری، کدهای اخلاقی، حقوق بیمار، وجدان و ایران و کلیدواژه های انگلیسی Nurse، Ethics, Nursing، Professional، Nursing Care، Codes of Ethics، Patient Rights، Conscience و Iran، با استفاده از «و / یا» (OR / AND) در پایگاه های داده جست وجو شدند. با استفاده از روش بررسی تلفیقی پنج مرحله ای ویتمور و نالف، ۱۰۳ مقاله ی فارسی و ۵۹ مقاله ی انگلیسی، تجزیه و تحلیل شدند. نتایج مطالعات در دو طبقه ی دستاوردهای اخلاق حرفه ای (شامل زیرطبقات دانش و نگرش و عملکرد حرفه ای پرستاران، تجارب پرستاران از مراقبت اخلاقی، پیامدهای مثبت آموزش اخلاق حرفه ای پرستاری و هم گرایی سلامت معنوی با رعایت اخلاق حرفه ای و لزوم توجه به رویکرد اسلامی) و عوامل مؤثر بر عملکرد اخلاقی (با زیرطبقات تسهیل گرهای عملکرد اخلاقی و بازدارنده های رعایت اخلاق حرفه ای) استخراج گردید. با توجه به نتایج مطالعه پیشنهاد می شود، پروتکل ها و استانداردهای مراقبت پرستاری تدوین و دوره های مختلف آموزشی ازجمله: مراقبت اخلاقی در فوریت و بلایا، هوش هیجانی و معنوی، آموزش مدیران بالینی پرستاری و کاربرد راهکار های خلاقانه برای آموزش اخلاق حرفه ای بالینی برگزار گردد.

چالش‌های اخلاقی در مراقبت از افراد سالمند: مطالعه‌ای مروری

سمانه فلاح کریمی

با افزایش امید به زندگی و روند فزاینده ی سالمندی جمعیت در سراسر جهان، مراقبت از سالمندان به یکی از اولویت های مهم نظام سلامت تبدیل شده است. این مراقبت ها، چالش های اخلاقی متعددی دارد که بی توجهی به آن ها می تواند برای کرامت و حقوق و کیفیت زندگی سالمندان، پیامدهایی منفی به همراه داشته باشد. مطالعه ی حاضر با هدف پاسخ گویی به این سؤال انجام شد که «مراقبت از سالمندان با چه چالش های اخلاقی مواجه است؟» ازاین رو، یک بررسی نظام مند مطابق با دستورالعمل پریزما انجام شد. برای شناسایی مطالعات، کلیدواژه های Ethical Challenges، Elderly Care، Nursing و معادل های فارسی آن ها در پایگاه های PubMed، Scopus، Web of Science، SIDو موتور جست وجوی Google Scholar در بازه ی زمانی ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵ جست وجو شدند. معیارهای ورود، شامل مقالات اصیل (کیفی، کمّی، تجربی یا شبه تجربی) با تمرکز مستقیم بر چالش های اخلاقی مراقبت از سالمندان، نگارش به زبان فارسی یا انگلیسی و دسترسی به متن کامل بود. معیارهای خروج، شامل نامه به سردبیر و چکیده ی همایش ها بود. کیفیت مطالعات با استفاده از ابزار ارزیابی گیفورد بررسی و در مجموع، ۳۱ مقاله ی واجد شرایط برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. نتایج نشان داد، چالش های اخلاقی مراقبت از سالمندان در چهار طبقه ی اصلی خودمختاری، عدالت، سودرسانی و آسیب نرساندن تقسیم بندی می شوند. این طبقات، زیرمحورهایی چون: حفظ حریم خصوصی، تصمیم گیری مشارکتی، مراقبت های پایان زندگی، برخورداری عادلانه از منابع، و پیشگیری از آسیب های جسمی و روانی را در بر می گیرند. یافته ها بر لزوم تقویت آموزش اخلاق و سیاست گذاری در مراقبت از سالمندان تأکید دارند.

بررسی تأثیرات طاعون بمبئی (1896م/ 1314ق) بر حج‌گزاری مسلمانان

رضا تقی زاده نائینی

طاعون سال 1896م/ 1314ق یکی از مرگ بارترین همه گیری های تاریخ بود که در شهر بمبئی هند رخ داد. این بیماری بر زندگی جوامع بشری، به خصوص جوامع اسلامی و حج گزاری مسلمانان در بازه ی زمانی بین سال های 1896 تا 1899م. تأثیراتی عمیق داشته است. پژوهش حاضر به عنوان مطالعه ای تاریخی مروری، به تحلیل پیامدهای شیوع طاعون در شهر بمبئی هند، تأثیر آن بر روند حج گزاری مسلمانان در این سال و سال های پس از آن، نوع مواجهه ی مسلمانان با این بیماری و محدودیت های اعمال شده توسط دولت های وقت پرداخته است. داده ها از طریق مراجعه به منابع تاریخی، مانند گزارش های موجود در سفرنامه های حج، اسناد تاریخی، اخبار مطبوعات عربی، تحقیقات جدید پژوهشگران غربی و مقالات علمی گردآوری شده است. یافته های پژوهش نشان داد، دولت های حاکم با ایجاد و توسعه ی مکان های قرنطینه، اعزام گروه های پزشکی، کاهش مدت حضور زائران در عربستان و مجاب کردن مسلمانان به لغو سفر حج کوشیده اند، از گسترش بیماری و افزایش تلفات ناشی از آن جلوگیری کنند. دو عامل اصلی در موفقیت اقدامات پیشگیرانه، دخیل بوده است: اول، قدرت اجرایی لازم برای اعمال محدودیت ها و دوم، جلوگیری از به خطرافتادن امنیت اقتصادی جوامعی که هم زمان درگیر بیماری و حج گزاری هستند؛ دیدگاه مسلمانان نسبت به محدودیت ها و پس زمینه های فرهنگی و مذهبی آن ها نیز، در پذیرش این محدودیت ها نقشی مهم ایفا کرده است.

تحلیل انتقادی نسخه‌ی ۲۰۲۴ بیانیه‌ی هلسینکی: تغییرات مؤثر و الزامات تطبیقی در نظام اخلاق در پژوهش با شرکت‌کننده‌ی انسانی

احسان شمسی گوشکی

بیانیه ی هلسینکی به عنوان یکی از اسناد بنیادین اخلاق در پژوهش های پزشکی دارای شرکت کننده ی انسانی، با توجه به پیشرفت های علمی و نظری، مسائل اخلاقی نوظهور در پژوهش و تجربه های به دست آمده، از زمان تصویب آن تاکنون به صورت دوره ای، بازنگری شده است. در آخرین بازنگری انجام شده ی آن در سال ۲۰۲۴، تغییرات و اصلاحات مهمی در این سند صورت گرفته است. در این مقاله، تغییرات و اصلاحات انجام شده در ویرایش جدید این بیانیه و تفاوت های آن با ویرایش قبلی آن در سال ۲۰۱۳، بررسی و تحلیل شده است. ازجمله اصلاحات اساسی در بازنگری اخیر، لزوم رعایت اصول اخلاقی در پژوهش توسط پزشکان و سایر پژوهشگران، جایگزینی اصطلاح شرکت کننده با آزمودنی و تأکید بر آزادانه بودن رضایت آگاهانه است. توجه به پایداری زیست محیطی، طراحی دقیق پژوهش برای جلوگیری از هدررفت آن و تأکید بر سلامت علمی، از دیگر اصلاحات انجام شده در بازنگری جدید این بیانیه است؛ همچنین، ارتقاء سلامت فردی و عمومی به عنوان هدف نهایی پژوهش، تأمین منابع کافی برای کمیته های اخلاق در پژوهش و تقویت استقلال آن ها، اهمیت بررسی اخلاقی محلی، توجه به ترجیحات و ارزش های اعلام شده ی شرکت کنندگانی که قادر به ارائه ی رضایت آزادانه و آگاهانه نیستند، لزوم رعایت اصول اخلاقی بیانیه در مواقع اضطراری و بحران های بهداشت عمومی نیز، از دیگر تغییرات و اصلاحات انجام شده در ویرایش اخیر است. با توجه به تغییرات صورت گرفته پیشنهاد می شود، راهنماهای ملی اخلاق در پژوهش های پزشکی با شرکت کنندگان انسانی در کشور ما نیز، بر اساس این تغییرات و اصلاحات، بازنگری شوند.

اثربخشی آموزش منش بر خردمندی، امید به تحصیل و رفتار جامعه‌پسند دانشجویان

فرهاد خرمائی

هدف پژوهش حاضر، بررسی اثربخشی آموزش منش بر خردمندی، امید به تحصیل و رفتار جامعه پسند دانشجویان بود. این پژوهش، طرحی شبه آزمایشی با گروه کنترل و پس آزمون بود. مشارکت کنندگان در پژوهش، دو گروه از دانشجویان دانشگاه شیراز بودند که با تخصیص تصادفی به گروه های آزمایش و کنترل تقسیم شدند؛ سپس، گروه آزمایش، دوازده جلسه در برنامه ی آموزش تکوینی صفت منشی آداب گرایانه شرکت کردند و در پایان، هر دو گروه به پرسش نامه های خردمندی، امید به تحصیل و رفتار جامعه پسند پاسخ دادند. شایان ذکر است که روایی و پایایی این ابزارها برای فرهنگ ایرانی در سطح رضایت بخش بوده است. نتایج تحلیل واریانس چندمتغیری نشان داد، آموزش منش آداب گرا بر هر سه متغیر خردمندی، امید به تحصیل و رفتار جامعه پسند تأثیری معنادار داشته است. تلویح ضمنی این نتایج، توجه به آموزش منش در موقعیت های تحصیلی است.

بررسی انتقادی استدلال اخلاقی بلکشا علیه فرزندآوری

امیر راستین طرقی

در دهه های اخیر، کاهش تمایل به فرزندآوری و گسترش سیاست های بی فرزندی داوطلبانه، در نظریه های فلسفه ی اخلاق، بازتابی جدی یافته است؛ ازجمله در دیدگاه های تولدستیزانه. مقاله ی حاضر به بررسی انتقادی استدلال بروس بلک شا پرداخته که در مقاله ای با عنوان «کاربست شرط بندی پاسکال در فرزندآوری»، با بهره گیری از ساختار شرطی پاسکال و اصل عدم تقارن مک ماهان، مدعی است احتمال گرفتارشدن فرزند در عذاب ابدی، حتی احتمال بسیار اندک، فرزندآوری را از حیث اخلاقی به چالش می کشد. با ناموجه شدن فرزندآوری، افراد از نظر اخلاقی، موظف به تجرد یا عقیم سازی هستند. این مقاله با روش تحلیلی، استدلال بلکشا را از سه منظر نقد می کند: اول، پیامدهای ناپذیرفتنی، همچون: تعمیم پذیری به تمام تصمیم های اخلاقی و اختلال در زیست روزمره، دوم، مخالفت های مبنایی فیلسوفان اخلاق با اصولی چون اصل عدم تقارن و سوم، ناسازگاری با مبانی الهیاتی، به ویژه در سنت اسلامی، مانند نادیده گرفتن اموری همچون: مسئولیت اخلاقی فرزندان، نقش تربیتی والدین و وجود تفسیرهای متفاوت از خلود در عذاب. از دیدگاه اسلام، فرزندآوری نه یک خطر، بلکه بخشی از سنت انبیا، فطرت انسان و طرح حکیمانه ی خلقت است و تولد، فرصتی برای رشد و انتخاب و تقرب الهی تلقی می شود.

مقایسه‌ی میزان پایبندی دانشجویان و کارکنان اتاق عمل به اصول اخلاق حرفه‌ای

زهرا نوری خانقاه

اخلاق حرفه ای، به عنوان یکی از مباحث تأمل برانگیز در اخلاق پزشکی، در حرفه های پزشکی که مستقیماً با جان انسان سروکار دارند، حائز اهمیت است؛ بنابراین، مطالعه ی حاضر با هدف مقایسه ی پایبندی به اصول اخلاق حرفه ای در میان دانشجویان عرصه و کارکنان اتاق عمل بیمارستان های آموزشی درمانی منتخب دانشگاه علوم پزشکی ایران در طی سال های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۱ انجام پذیرفت. این مطالعه، از نوع توصیفی مقطعی است. دویست نفر از کارکنان اتاق عمل شش بیمارستان منتخب دانشگاه علوم پزشکی ایران، به صورت تصادفی طبقه ای سهمیه ای و شصت نفر از دانشجویان عرصه ی اتاق عمل، به صورت در دسترس وارد مطالعه شدند. داده ها با پرسش نامه ی جمعیت شناختی و اخلاق حرفه ای کادوزیر (۲۰۰۲) جمع آوری و با نرم افزار SPSS نسخه ی ۲۴ با آمار توصیفی (میانه و دامنه ی میان چارکی) و آزمون های آماری کای اسکوئر و آزمون من ویتنی تجزیه و تحلیل شدند. نتایج نشان داد، اخلاق حرفه ای 98.4% دانشجویان و 75% کارکنان اتاق عمل در وضعیت قوی و مناسبی قرار دارد. در بُعد وفاداری و مسئولیت پذیری، به صورت معناداری نمره ی میانه ی دانشجویان (0.0001 > P) و در بُعد صداقت نمره ی میانه ی کارکنان (0.003 = P) بیشتر بود؛ همچنین، در سایر ابعاد، تفاوت معناداری گزارش نشد. در مجموع، نتایج پژوهش حاضر نشان داد، اخلاق حرفه ای هر دو گروه (دانشجویان و کارکنان اتاق عمل) در وضعیت مطلوبی قرار دارد. این یافته ها می تواند راهنمایی برای برنامه ریزی مداخلات آموزشی و توسعه ای با هدف ارتقاء اخلاق حرفه ای در بین این دو گروه باشد.

نقدی بر مبانی فقهی‌اخلاقی اطلاق «موت» بر وضعیت نباتی

جنت مشایخی

وضعیت نباتی، حالتی در پزشکی معاصر است که چالش های اخلاقی و فقهی و حقوقی متعددی به همراه داشته است. اساسی ترین پرسش در مواجهه با این وضعیت، زنده یا مرده بودن این اشخاص است که احکام و آثار دیگر، معمولاً متأثر از پاسخ به این سؤال است. برخی فقیهان معاصر با تکیه بر تقسیم حیات به مستقر و غیرمستقر در فقه و با توجه به فقدان اراده و آگاهی شخص در وضعیت نباتی، این اشخاص را در حکم میت دانسته اند. به نظر می رسد، با توجه به امکان بازگشت هوشیاری این افراد هرچند با احتمال بسیار کم در نوع پایدار و مزمن این بیماری، مفهوم حیات غیرمستقر بر این افراد تطبیق نمی کند؛ علاوه براین، فعال بودن ساقه ی مغز و محقق نشدن معیار مرگ مغزی از نظر پزشکی و حقوقی در بسیاری از نظام ها، مؤید صدق نکردن عنوان «موت» براین وضعیت است؛ همچنین، از منظر اسلامی، احراز انفصال کامل روح از بدن که شرط تحقق مرگ است، در وضعیت نباتی ممکن نیست. در نهایت، در فرض تردید نسبت به حیات یا ممات شخص در وضعیت نباتی، این شک از نوع شبهه ی مصداقی بوده و با تمسک به اصل استصحاب حیات، حکم به زنده بودن وی و ترتب آثار شرعی حیات بر او می شود.

ضرورت آموزش سلامت معنوی در دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران: مطالعه‌ای کیفی

علی محمد مصدق راد

سلامت معنوی، داشتن هدف و معنا در زندگی و احساس تعلق به چیزی فراتر از خود است که آرامش درونی، رضایت و شادی را تقویت می کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی تفسیری در سال ۱۴۰۳ انجام شد. با مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۴۷ نفر از سیاست گذاران، مدیران، استادان، کارکنان و دانشجویان، ۱۸۳ منفعت آموزش سلامت معنوی در دانشگاه های علوم پزشکی شناسایی و در شش گروه منفعت برای استادان، دانشجویان، کارکنان، بیماران، جامعه و دانشگاه دسته بندی شدند. برای استادان، آموزش معنویت موجب ارتقاء آگاهی اخلاقی، افزایش انگیزه، رضایت شغلی، تعهد و بهبود کیفیت آموزش می شود. تقویت معنویت در دانشجویان نیز به کسب مهارت های ارتباطی و همدلی بیشتر، کاهش استرس و اضطراب و ارتقاء توانایی های حرفه ای آنان یاری می رساند. کارکنان سلامت نیز از کاهش خطاهای پزشکی، افزایش تاب آوری، بهبود روابط اجتماعی و ارتقاء کیفیت مراقبت ها بهره مند می شوند؛ همچنین، بیماران با مراقبت معنوی، استرس و افسردگی کمتری را تجربه کرده، سلامت روان و کیفیت زندگی شان بهبود یافته و روند درمانشان سریع تر پیش می رود. آموزش سلامت معنوی در سطح جامعه نیز، به رفتارهای اجتماعی مثبت تر و جامعه ای سالم تر منجر می شود؛ افزون براین، دانشگاه ها با اجرای این آموزش ها می توانند برنامه های جامع تر، پژوهش های بین رشته ای، اخلاق حرفه ای و تربیت نیروهای سلامت جامع نگر را توسعه دهند و بر اعتبار و بهره وری خود بیفزایند. آموزش سلامت معنوی در دانشگاه های علوم پزشکی ایران با اثرگذاری مثبت بر استادان، دانشجویان، کارکنان، بیماران، جامعه و دانشگاه، موجب بهبود سلامت روانی و حرفه ای، ارتقاء کیفیت آموزش، افزایش بهره وری و اعتبار نظام آموزش عالی سلامت کشور می شود.

نقدی بر مقاله «آیا امکان کاربرد وصیت پزشکی در نظام سلامت ایران وجود دارد؟»

فاطمه فلاح تفتی

این مقاله نامه به سردبیر و فاقد چکیده است.

ارزیابی کمّی مقالات علمی حوزه‌ی موضوعی «تاریخ پزشکی دوره‌ی صفویه» در ایران (۱۳۸۰ تا ۱۴۰۲)

مرتضی مجاهدی

تاریخ پزشکی دوره ی صفویه (۹۰۷ تا ۱۱۳۵ هجری) در ایران، به عنوان یکی از مقاطع مهم، همواره در کانون توجه پژوهشگران بوده است. هدف اصلی این مطالعه، ارزیابی کمّی مقالات «تاریخ پزشکی دوره ی صفویه» در ایران است. این پژوهش توصیفی تحلیلی و کاربردی، با رویکرد کمّی انجام شد. جامعه ی آماری پژوهش، شامل همه ی تولیدات علمی با موضوع «تاریخ پزشکی دوره ی صفویه» در پایگاه های اطلاعات علمی داخلی و خارجی، در یک دوره ی ۲۲ ساله و در بازه ی زمانی سال ۱۳۸۰ تا پایان سال ۱۴۰۲ است. در طی دوره ی بررسی شده، ۲۴۷ عنوان مقاله در حوزه ی تاریخ پزشکی دوره ی صفویه با مشارکت ۵۴۲ نویسنده، منتشر شده بود. از نظر گرایش موضوعی، ۱۸/۲ درصد از آثار منتشرشده به زندگی نامه ی پزشکان تعلق داشت و تحقیق و ترجمه و تصحیح نسخ خطی طبی، با ۱۶/۱ درصد، در رده ی بعدی قرار گرفت. در بین دانشگاه ها و مراکز علمی، دانشگاه علوم پزشکی تهران و دانشگاه آزاد اسلامی، در رتبه های نخست پژوهش در این باب، قرار داشتند. مشارکت مردان حدود ۶۰ درصد و بیش از زنان بود؛ همچنین، حدود ۶۸ درصد آثار، حاصل کار گروهی بود. مجله ی طب سنتی اسلام و ایران بیشترین تعداد مقالات منتشرشده را به خود اختصاص داده بود. مقالات پژوهشی، بیشترین نوع مقالات بودند. تحلیل محتوای مقالات علمی تاریخ پزشکی دوره ی صفویه نشان داد، این حوزه ی پژوهشی با وجود رشد چشمگیر، با تمرکز بیش ازحد بر موضوعاتی خاص، مانند زندگی نامه ی پزشکان، از توجه به سایر جنبه های تاریخ پزشکی این دوره غافل مانده است.