fa بررسی مقابله با بیماری آبله در ایران عصر قاجار تاریخ پزشکی History of Medicine مروری Review <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:b lotus;">نظام طب ایران در عصر قاجار تداوم نظام مبتنی بر طرز تفکر اخلاطی بود. بر این اساس، بروز اغلب بیماری‌ها با دیدگاهی کل‌نگر به برهم‌خوردن تعادل اخلاط چهارگانه‌ی &laquo;خون، سودا، صفرا، بلغم&raquo; نسبت داده می‌شد. شیوه‌های پیشگیری و درمانی نیز در همین فضای شناختی و معرفتی انجام می‌شد. نمونه‌ی بیماری &laquo;آبله&raquo; بیانگر چنین دیدگاهی در عصر قاجار است. مطابق با یافته‌های پژوهش حاضر، در ادبیات طبی عصر قاجار، دانه‌های چرکی در پوست بدن با حالت سخت به‌صورت تک یا به‌هم‌پیوسته با رنگ‌های مختلف، جُدَری یا آبله نامیده شده است. به لحاظ شناختی، طبیبان عصر قاجار به تأسی از طبیبان سابق، بیماری آبله را بر حسب خِلط در زمره‌ی بیماری‌های گرم و تر (دموی) دسته‌بندی کرده و جوشش خون در بدن را علت به‌وجودآمدن بیماری برشمرده‌اند. مواجهه با بیماری آبله به دو صورت روش‌های پیشگیرانه و درمانی عملی می‌شد؛ برای پیشگیری از ابتلا به بیماری، سفارش‌های لازم در قالب سته ضروریه و به‌ویژه مراعات انواع پرهیز ارائه می‌شده است. در کنار مراعات انواع پرهیز، برای درمان نیز، نمونه‌های مختلفی از انواع دارو با منشأهای مختلف جهت رفع نشانه‌ها و عوارض بیماری در سطح اعضای بدن، به کار برده می‌شد. پژوهش حاضر مطالعه‌ای مروری است و در آن تلاش شده تا با روش توصیفی‌تحلیلی، ماهیت، چیستی و شیوه‌های پیشگیری و درمانی بیماری آبله در نظام طبی ایران عصر قاجار بررسی شود. اطلاعات و داده‌های لازم به شیوه‌ی کتابخانه‌ای گردآوری ‌شده است.</span></span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">The system of Iranian medicine in the Qajar era was the continuation of the system based on the humors view. Accordingly, the incidence of most diseases was attributed to whole view of the quadruple imbalance of blood, soda, bile, phlegm. Preventive and therapeutic approaches were also carried out in the same cognitive atmosphere. The example of Smallpox disease, indicates such a view in the Qajar era. According to the findings of this research, in Qajar medical literature, the bumps of pus in the skin of is described to be hard, single or non-separated with different colors and was called as Jodri or Smallpox. In terms of cognitive aspects, physicians of Qajar era following former physicians classified Smallpox disease in terms of humor among the hot and wet diseases and described boiling of blood in the body as the cause of this disease. Exposure to this disease was through the two pathways preventive and therapeutic measures. In order to prevent the disease, the necessary orders was recommended by the physicians by &ldquo;sette zarurieh&rdquo; and especially avoidance of several behaviuors. In terms of therapy, along with several types of diets, different kinds of medicines was used to relieve the symptoms and complications of the disease at different body parts. This study is a review, it has been attempted to examine the nature and purpose of the descriptive and analytical method and the therapeutic approach to treating Smallpox disease in medical system of Iranian Qajar era. Required information and data have been created in a desk research.</div> بیماری آبله, پیشگیری, درمان, عصر قاجار, نظام طب Smallpox disease, Prevention, Treatment, Qajar era, Medical system 140 149 http://ijme.tums.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-670-3&slc_lang=fa&sid=1 Javad Alipoor Silab جواد علیپور سیلاب Yes Phd Medical Philosophy and History Center, Tabriz University of Medical Sciences , Tabriz, Iran دکتری تخصصی تاریخ، مرکز تحقیقات فلسفه و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Nasser Sedghi ناصر صدقی No Associate Professor, Faculty and Social sciences , Tabriz University, Tabriz, Iran دانشیار گروه تاریخ، دانشکده‌ی حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Hossein Namdar حسین نامدار No Associate Professor, Medical Philosophy and History Center, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات فلسفه و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Alireza Ghaffari علیرضا غفاری No Associate Professo, Medical Philosophy and History Center, Tabriz University of Medical Sciences , Tabriz, Iran دانشیار، مرکز تحقیقات فلسفه و تاریخ پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تبریز، تبریز، ایران Mohamadreza Dashti محمدرضا دشتی No Master of World History, Faculty and Social Sciences, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iran کارشناس ارشد تاریخ جهان، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران