مجله اپیدمیولوژی ایران

نابرابری در سلامت: شاخص‌های اندازه‌گیری و کاربرد آن‌ها در داده‌های طرح بهره‌مندی از خدمات سلامت

نرگس محمد صالحی

مقدمه و هدف: نابرابری در سلامت اصطلاحی کلی است که برای نشان دادن اختلاف ها، تغییرات و ناهمسانی های موجود در دسترسی افراد یا گروه ها به سلامت از آن استفاده می شود. بی عدالتی در سلامت شامل آن دسته از نابرابری هایی است که ناعادلانه بوده و یا به دلیل برخی خطاها ایجاد شده است. هدف مطالعۀ حاضر تبیین روش های معمول در سنجش نابرابری در سلامت، برای استفادۀ محققان و علاقه مندان عدالت در سلامت است.
روش کار: مزایا و محدودیت های معمول ترین شاخص های سنجش نابرابری در سلامت، شامل شاخص های شیب نابرابری و نسبی نابرابری، تایل، متوسط تغییرات لگاریتمی، درصد عدم توافق، ضریب جینی، تابع وزنی بهره مندی رفاه اجتماعی مطلق و نسبی و همچنین، شاخص تمرکز بررسی شد و بر اساس داده های طرح ملی بهره مندی از خدمات سلامت در استان مرکزی، مقادیر نابرابری محاسبه شد.
نتایج: متوسط بهره مندی از خدمات در افراد نیازمند برابر با 4/66% بود و این شاخص در کوآنتایل های اول تا پنجم، به ترتیب برابر با 6/57% ، 4/63%، 6/71%، 5/69% و 3/75% به دست آمد. شاخص تمرکز نسبی و ضریب جینی برای بهره مندی از خدمات سلامت در استان مرکزی به ترتیب برابر با 053/0 و 0062/0 محاسبه شد.

نتیجه گیری: نابرابری در بهره مندی از خدمات سلامت در استان مرکزی، بسته به نوع شاخص مورد استفاده، متفاوت است. بین شاخص های موجود، شاخص تمرکز می تواند به عنوان بهترین شاخص برای تعیین اندازه و جهت نابرابری استفاده شود.

آیا اشتغال زنان در مراکز بهداشت و درمان با کیفیت زندگی آن‌ها در ارتباط است؟ مطالعه موردی شهرستان زابل در سال 1389

محمد صالحی مرزیجرانی

مقدمه و هدف: ارتباط میان شغل و جنبه های مختلف سلامت، از جمله کیفیت زندگی، در مطالعه های متعدد بررسی شده است. از سویی آمار زنان شاغل ایران رو به افزایش است. هدف این مطالعه بررسی ارتباط اشتغال و کیفیت زندگی زنان در شهرستان زابل است.
روش کار: این مطالعه از نوع مقطعی است که بر نمونه ای شامل 420 زن انجام شد. از پرسش نامه
SF-36 به عنوان یک ابزار معتبر برای اندازه گیری کیفیت زندگی افراد استفاده شد. کیفیت زندگی با استفاده از روش خوشه بندی، دسته بندی شد و ارتباط میان متغیرهای مستقل با دسته های کیفیت زندگی، با رگرسیون لجستیک بررسی گردید.
نتایج: افراد مورد بررسی دارای میانگین سنی 46/30 با انحراف معیار 75/8 سال بودند. کیفیت زندگی افراد به سه دسته کیفیت زندگی پایین، متوسط و بالا تقسیم بندی شد که به ترتیب شامل 4/35، 7/33 و 9/30 درصد افراد نمونه بودند. افراد شاغل نسبت به زنان خانه دار، به ترتیب دارای 153 و 217 درصد شانس بیشتر برای عضویت در دسته افراد با کیفیت زندگی متوسط و بالا بودند(05/0 >p). به ازای یک واحد افزایش سن به ترتیب 5 و 4 درصد کاهشی معنادار در شانس عضویت در دسته افراد با کیفیت زندگی متوسط و بالا دیده شد (0/05 >P).
نتیجه گیری: بیش از نیمی از زنان بررسی شده، دارای کیفیت زندگی متوسط و پایین بودند. افزایش سن با کاهش کیفیت زندگی همراه بود، اما اشتغال یک پیش بینی کننده مستقل برای کیفیت زندگی بالاتر بود.

بررسی شیوع سوء تغذیه در کودکان زیر 5 سال شهرستان چادگان و عوامل مؤثر بر آن، در سال 1390

روح اله لک

مقدمه و اهداف: هدف این تحقیق بررسی شیوع سوء تغذیه در کودکان زیر پنج سال و عوامل مرتبط با آن در شهرستان چادگان، استان اصفهان بوده است. روش کار: این مطالعه به صورت مقطعی- تحلیلی انجام شد. نمونه گیری از همه کودکان زیر پنج سال به روش تصادفی چند مرحله ای انجام گردید. جمع آوری داده ها با پرسشنامه استاندارد شده انجام شد که این اطلاعات از طریق مصاحبه با مادران و اطلاعات پرونده خانوار تکمیل گردید. داده های تحقیق وارد نرم افزار آماری SPSS و EPI-Info گردید و تجزیه و تحلیل آماری انجام شد.
نتایج: نتایج به دست آمده نشان می دهد که شیوع سوء تغذیه برای شاخص لاغری، کم وزنی، کوتاه قدی و چاقی به ترتیب برابر با 8/17 و 5/34 و 37 و 2/2 درصد است. بین شاخص لاغری با سن کودک، محل سکونت، زمان شروع غذای کمکی، سابقه داشتن بیماری و سابقه بستری کودک و نیز بین شاخص کم وزنی با سن و جنسیت کودک، قومیت، محل سکونت، سابقه داشتن بیماری و سابقه بستری کودک و همچنین، بین شاخص کوتاه قدی با جنسیت کودک، شغل پدر، تحصیلات مادر، قومیت، محل سکونت و سابقه داشتن بیماری، رابطه معنی دار آماری دیده شد ( 05/0 >P ).
نتیجه گیری: به نظر می رسد بالا بردن فرهنگ تغذیه صحیح، ارتقاء سواد بهداشتی و توزیع عادلانه امکانات حمایتی و بهداشتی می توانند راه گشای مناسبی برای پیشگیری از سوءتغذیه کودکان باشند.

ارزشیابی عملکرد الگوریتم مجموع تراکمی در کشف طغیان

منوچهر کرمی

مقدمه و اهداف: آمادگی، کشف زودرس و پاسخ به هنگام به بیماری های نوپدید و طغیان ها یکی از مهم ترین اولویت های بهداشت عمومی و نظام های سلامت است. مطالعه هایی بسیار محدود در دنیا به طور همزمان برای ارزشیابی روش های کشف طغیان، روی داده های یکسان و با استفاده از رویکرد ارزشیابی عملکرد بر مبنای داده های نیمه شبیه سازی شده، اقدام کرده اند. رسالۀ حاضر نیز با هدف ارزشیابی عملکرد الگوریتم مجموع تراکمی در شناسایی به هنگام 831 روز طغیان نیمه شبیه سازی شده، انجام شده است.
روش کار: در این مطالعه، عملکرد الگوریتم مجموع تراکمی در کشف طغیان های نیمه شبیه سازی شده با استفاده از داده های موارد گزارش شدۀ روزانۀ مشکوک به سرخک، طی سال های 1387 تا 1389، ارزشیابی گردید. عملکرد این الگوریتم با استفاده از شاخص های حساسیت، درصد هشدار کاذب، نسبت های درست نمایی و سطح زیر منحنی راک ارزیابی شد.
نتایج: حساسیت الگوریتم مجموع تراکمی در شناسایی طغیان های شبیه سازی شده 50 درصد، با فاصلۀ اطمینان 95 درصد (54- 47) بود. عملکرد این الگوریتم بسته به اندازه، شکل و دورۀ طغیان شبیه سازی شده متفاوت است. از نظر شاخص به هنگام بودن نیز، به طور متوسط، کمترین فاصلۀزمانی بین روز واقعی شروع طغیان بر مبنای داده های نیمه شبیه سازی شده تا زمان کشف طغیان، بااین الگوریتم، 84/13روز بود.
نتیجه گیری: اگرچه نتایج مطالعه بیانگر عملکرد خوب الگوریتم مجموع تراکمی در شناسایی طغیان های با اندازۀ بزرگ و دورۀ کوتاه بود، اما عملکرد این الگوریتم، به ویژه در شناسایی طغیان های با دورۀ طولانی و اندازۀ کوچک، ضعیف بود.

بررسی و مدل‌سازی اثر آلودگی هوا بر سلامت، با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی

علی فلاحتی

مقدمه و اهداف: امروزه، بحران ناشی از مصرف بی رویه مواد و انرژی و افزایش آلودگی های محیط زیست، از جمله چالش های که پیشِ روی بشر است. توجه به توسعه پایدار، به گونه ای که کمترین آسیب به محیط زیست و سلامت افراد جامعه را به همراه داشته باشد، راهکاری اجتناب ناپذیر برای پشت سر گذاشتن این بحران است. رشد اقتصادی با افزایش تقاضای انرژی همراه است و زمینه ارتقای سلامت را فراهم می آورد، اما در صورت سیاست گذاری نامناسب، آلودگی های ناشی از رشد اقتصادی می تواند تأثیری منفی بر سلامت داشته باشد. در این مطالعه، اثر رشد اقتصادی، جمعیت شهری، تعداد خودرو، درجه باز بودن اقتصاد و آلودگی هوا بر سلامت افراد بررسی می شود.
روش کار: این مقاله با استفاده از تکنیک شبکه عصبی مصنوعی ANN (Artificial Neural Networks)، به بررسی عوامل مؤثر بر سلامت، طی سال های 1350 تا 1387، پرداخته است. روش به کار گیری شبکه عصبی در مطالعه حاضر روش MLP (پرسپترون چند لایه) است.
نتایج: یافته های تحقیق نشان می دهد شهر نشینی، به عنوان عامل تشدید کننده آلودگی هوا، بیشترین تأثیر را بر سلامت و امید به زندگی افراد داشته است.
نتیجه گیری: شبکه عصبی انتخاب شده برای این مطالعه، یک لایه پنهان با سه گره انتخاب شد و اهمیت شهرنشینی در مدل سازی را نشان می دهد. اثر مثبت گسترش شهرنشینی بر بهداشت و سلامت بیشتر از اثر منفی آن از طریق آلودگی هوا بوده است.

استفاده از مدل چندجمله‌ای کسری در تعیین عوامل مرتبط با بقای بیماران مبتلا به سرطان معده

ابراهیم حاجی زاده

مقدمه و هدف: یکی از روش های آماری تحلیل داده های بقا، مدل رگرسیونی کاکس است. استفاده از تکنیک های هموارسازی در مدل کاکس باعث برآورد دقیق تر برای پارامترها می شود. یکی از تکنیک های هموارسازی در مدل کاکس استفاده از مدل چندجمله ای کسری است. این مطالعه به منظور تحلیل عوامل مرتبط با بقای بیماران مبتلا به سرطان معده، با استفاده از دو مدل خطرات متناسب کاکس و چند جمله ای کسری در مدل کاکس انجام شده است. روش کار: در یک مطالعه گذشته نگر طی سال های 1382 تا 1387، 216 بیمار مراجعه کننده با تشخیص قطعی سرطان معده که در بخش سرطان بیمارستان طالقانی تهران تحت عمل جراحی قرار گرفتند، بررسی شدند. در این مطالعه به منظور تحلیل عوامل مرتبط با بقای این بیماران، مدل های چندجمله ای کسری در کاکس و خطرات متناسب کاکس برازش و نتایج و کارآیی آن ها توسط ملاک آکاییکه با یکدیگر مقایسه شدند.
نتایج: نتایج حاصل از تحلیل مدل خطرات متناسب کاکس و چندجمله ای کسری نشان داد که سن هنگام تشخیص و اندازه تومور با طول عمر بیماران ارتباطی معنی دار داشتند (P<0/05) و ملاک آکاییکه در هر دو مدل برابر بود.
نتیجه گیری: در مطالعه حاضر، کارآیی دو مدل خطرات متناسب کاکس و چندجمله ای کسری یکسان شد. در نتیجه با این که استفاده از روش های هموارسازی برای از بین بردن آثار غیرخطی متغیرهای کمکی تأثیرگذار است، ولی مدل خطرات متناسب کاکس به دلیل راحتی تفسیر نتایج در داده های پزشکی و محدود نبودن در استفاده از انواع متغیرهای کمکی، مناسب تر است.

مطالعه مولکولی پراکنش بیماری‌های مشترک استرپتوکوکوزیس و لاکتوکوکوزیس در مزارع قزل‌آلای رنگین کمان استان‌های چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویر احمد و تعیین فراوانی نسبی عوامل خطر‌ساز آن‌ها

مهدی سلطانی

مقدمه و هدف: استرپتوکوکوزیس و لاکتوکوکوزیس از بیماری های مهم، پرهزینه و زئونوز در صنعت آبزی پروری، به ویژه برای ماهی قزل آلای رنگین کمان به شمار می آیند، به طوری که خسارات سالانه ناشی از آن ها به ده ها میلیون دلار می رسد. این مطالعه با هدف بررسی پراکنش این بیماری ها در 50 کارگاه قزل آلای رنگین کمان در استان های چهارمحال و بختیاری (25 کارگاه) و کهکیلویه و بویر احمد (25 کارگاه) و همچنین، تعیین میزان فراوانی نسبی حضور 20 عامل خطرساز و مستعد کننده بروز این بیماری ها انجام گرفته است.
روش کار: مطالعه به صورت توصیفی و در قالب بازرسی کارگاهی، نمونه گیری، کشت باکتریایی و مطالعه های مولکولی، برای تشخیص بیماری های پیش گفته انجام شده است.
نتایج: نتایج به دست آمده نشان داد که 56% (13 کارگاه) در استان چهارمحال بختیاری به لاکتوکوکوزیس با عامل لاکتوکوکوس گارویه و تعداد 20% (5 کارگاه) به استرپتوکوکوزیس با عامل استرپتوکوکوس اینیایی مبتلا بودند. در استان کهگیلویه و بویر احمد 64% (16 کارگاه) به لاکتوکوکوزیس و 12% (3 کارگاه) به استرپتوکوکوزیس مبتلا بودند. بررسی میزان فراوانی نسبی حضور عوامل خطرساز در کارگاه های هر دو استان، به ترتیب برای 10 و 16 عامل مورد مطالعه، بیش از50% و80% بود.
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که این بیماری ها، به ویژه لاکتوکوکوزیس، در هر دو استان دارای پراکنش وسیع و میزان حضور عوامل خطرساز در بروز و تشدید آن ها در این مزارع شایان توجه است.

هزینه‌های درمان سرطان در کرمان

محمد بازیار

#######چکیده فارسی ندارد