مجله اپیدمیولوژی ایران

بررسی نابرابری در شاخص‌های ارائه بسته خدمتی برنامه مراقبت کودکان از سوی پزشکان خانواده، بر اساس فاصله خانه بهداشت تا مرکز شهرستان‌ها و استان مرکزی

بابک عشرتی

مقدمه و اهداف: هدف این مطالعه تعیین شاخص نابرابری ارائه خدمات مراقبت کودک در مناطق روستایی استان مرکزی، با توجه به فاصله خانه های بهداشت از مرکز شهرستان و استان است.
روش کار: شاخص های مورد نظر با استفاده از فهرست کنترل نظارت های گروهی انجام شده از سوی کارشناسان بهداشت خانواده ستاد مراکز بهداشت شهرستان های استان مرکزی، به صورت تصادفی، از خانه های بهداشت در هر یک از 10 شهرستان استان مرکزی در سال 1389 جمع آوری و امتیازدهی شده است. این شاخص ها شامل پایش پزشک از برنامه مراقبت های کودکان، مشارکت پزشک مرکز در اجرای راهبرد مانا طبق راهنمای وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، داشتن اطلاعات مناسب پزشک از محتوای کتابچه ها و روند کلی مراقبت ها درنظام مراقبت مرگ 59-1 ماهه بوده است. فاصله خانه بهداشت نیز بر اساس فاصله آن تا مرکز شهرستان و مرکز استان اندازه گیری شده است. برای تعیین نابرابری در شاخص های مورد نظر، از محاسبه شاخص غلظت (Concentration Index) و حدود اطمینان 95% استفاده شد.
نتایج: 46 خانه بهداشت به صورت تصادفی انتخاب شدند. همه شاخص های غلظت محاسبه شده برای متغیرهای مورد مطالعه، کمتر از 1/0 بود که اختلاف آن ها با صفر معنی دار نبود (05/0P>). با توجه به داده های مطالعه حاضر، در ارائه خدمات مراقبت کودک بیمار و سالم در سطح خانه های بهداشت استان مرکزی، با توجه به فاصله خانه بهداشت از مرکز شهرستان و استان، تفاوتی وجود ندارد.

نتیجه گیری: برای رسیدن به نگاهی جامعتر به مقوله عدالت در ارائه خدمات سلامت در شهر و روستا، بهتر است مطالعه حاضر برای ارزیابی دیگرخدمات ارائه شده در خانه های بهداشت استان مرکزی نیز انجام شود.

برآورد امید زندگی در مردان و زنان سالمند تهرانی و عوامل خطر مرتبط با آن، بر اساس مطالعه قند و لیپید تهران (89-1377)

نزهت شاکری

مقدمه و اهداف: در جمعیت رو به افزایش سالمندان در ایران، پژوهش درباره نقش عوامل تعیین کننده در کاهش طول عمر سالمندان ضروری است.
روش کار: این مطالعه از نوع آینده نگر است و بر اساس مطالعه قند و لیپید تهران انجام شده است. وضعیت حیاتی همه افراد بالای 60 سال شرکت کننده در مرحله مقدماتی مطالعه قند و لیپید تهران، طی 12 سال پیگیری، ثبت شد. میزان مرگ و میر سنی، جنسی و میزان های خطر مرگ و میانگین طول عمر، با استفاده از مدل رگرسیون کاکس برآورد و ارائه شد. داده ها به کمک نرم افزار SPSS، ویرایش 16، تجزیه و تحلیل شدند.
نتایج: پس از ورود به 60 سالگی، امید زندگی و طول عمر زنان 81 سال و مردان 80 سال برآورد شد، ولی اختلافی معنی دار بین دو گروه زنان و مردان دیده نشد. مدل رگرسیون کاکس نشان داد که سابقه دیابت، نمایه توده بدنی بالاتر از 33 کیلوگرم/مترمربع و بیماری غیر ایسکمیک قلبی از عوامل خطر گروه زنان و دیابت، مصرف سیگار، افزایش فشار خون، سابقه سکته قلبی، سکته مغزی یا مرگ ناگهانی در بین پدر، برادر و یا فرزند پسر، سابقه بیماری ایسکمیک قلبی، مصرف داروی فشار خون و نداشتن فعالیت بدنی از عوامل خطر طول عمر در گروه مردان است.
نتیجه گیری: از میان متغیرهایی که تأثیر آن بر طول عمر بررسی شد، تنها 3 متغیر در گروه زنان معنی دار بود، در حالی که در گروه مردان 7 عامل خطر مشخص شد. به نظر می رسد برای تعیین عوامل خطر برای گروه زنان به مطالعات بیشتر نیاز است.

تحلیل روند فصلی خودکشی در استان ایلام، طی سال‌های 88- 1380

کوروش سایه میری

مقدمه و اهداف: خودکشی از مهم ترین علل مرگ در بزرگسالان است و عوامل مختلف اقتصادی - اجتماعی، ژنتیکی، سایکودینامیکی و محیطی در بروز آن نقش دارد. این مطالعه با هدف بررسی روند خودکشی برحسب فصل و ماه در استان ایلام انجام شد.
روش کار: مطالعه از نوع مقطعی بود و بر مبنای داده های حاصل از نظام جاری ثبت موارد خودکشی و ثبت مرگ استان ایلام طی سال های 1380 تا 1388 انجام شد. برای تعیین رابطه بین خودکشی با فصل و ماه از آزمون کای دوو جهت تعیین رابطه بین موفقیت درخودکشی و فصل از رگرسیون لجستیک استفاده گردید.
نتایج: تعداد 3843 مورد خودکشی ثبت شده در طول 8 سال مورد بررسی قرار گرفت. بیشترین فراوانی خودکشیبر حسب ماه در شهریور ماه (26 درصد) و کمترین در فروردین ماه (7/5 درصد) بود. فراوانی خودکشی در فصل تابستان بالاترین و در زمستان کمترین مقدار را دارا بود. تفاوت های موجود در فصول و نیز در ماه های مختلف سال معنی دار بود (001/0>P). خطر مرگ برای خودکشی(موفقیت در خودکشی)، در زمستان و بهمن ماه به ترتیب در مقایسه با سایر فصول و ماه های سال بیشتر بود (001/0>P). نتیجه گیری: این مطالعه وجود تفاوت معنی دار در وقوع موارد خودکشی (موفق و ناموفق) و نیز خطر مرگ ناشی از آن را در فصول و ماه های مختلف سال نشان داد. عدم توزیع یکنواخت خودکشی در فصول مختلف ممکن است بیانگر تاثیر عوامل روانی،اجتماعی و زیست محیطی مرتبط با فصل در بروز خودکشی باشد.بررسی هرچه بیشتر عوامل فصلی مرتبط با خودکشی می تواند نقش مهمی در کنترل و پیشگیری از آن داشته باشد.

تورش‌ها در مطالعات کارآزمایی کنترل‌دار تصادفی منتشرشده در نشریه‌های تخصصی پرستاری و مامایی ایران در سال 1389

نرگس طوقیان چهارسوقی

مقدمه و اهداف: کارآزمایی های کنترل دار تصادفی از جمله انواع مطالعاتی است که می توانند معتبر ترین اصول را برای مقایسه مداخله های گوناگون در پژوهش های علمی فراهم سازند. تورش می تواند به شدت بر کیفیّت پژوهش را تأثیر بگذارد و نتایج مطالعه را نامعتبر سازد. هدف این مطالعه بررسی تورش ها در مطالعات کارآزمایی کنترل دار تصادفی منتشرشده در نشریه های پرستاری و مامایی است.
روش کار: در این توصیفی، همه مقالات منتشرشده در نشریه های تخصصی پرستاری و مامایی در سال ۱۳۸۹ از نظر معیارهای ورود بررسی شدند. تورش ها در مقالات منتخب با کمک ابزار استاندارد Risk of bias گروه کاکرین، توسط دو نفر به صورت مستقل بررسی شد. همه داده های به دست آمده با کمک آمار توصیفی گزارش شدند.
نتایج : پس از بررسی مقالات در ۸ مجله، ۶۸ کارآزمایی کنترل دار تصادفی بررسی قرار شدند. بیشتر مطالعات دارای تورش بالا و یا مبهم بودند. تولید توالی تصادفی در 22% مطالعات، تخصیص تصادفی در 5/4%، کورسازی در 22%، گزارش داده های ناقص در 3/35%، گزارش انتخابی پیامدها در 5/51% و دیگرر تورش ها در 7/36% مطالعات تورش پایینی داشتند.
نتیجه گیری: از کارآزمایی های کنترل دار تصادفی در تحقیقات پرستاری و مامایی بسیار استفاده می شود. یافته های به دست آمده نشان داد که بخش زیادی از این کارآزمایی ها دارای تورش بالا و یا مبهم است. باید یادآور شد که گزارش ندادن این موارد به ابهام و سردرگمی خوانندگان مطالعه منجر می شود و تورش در این ابعاد به میزانی قابل توجه اعتبار داخلی نتایج مطالعه را مخدوش می کند. بنابراین، یافته های این گونه مطالعات باید با احتیاط تفسیر شوند.

عملکرد رانندگان موتور سیکلت در استفاده از کلاه ایمنی، بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در منطقه مرکزی ایران

داود حکمت پو

مقدمه و اهداف: در ایران بسیاری از رانندگان موتور سیکلت از کلاه ایمنی استفاده نمی کنند. این مطالعه با هدف بررسی عملکرد رانندگان موتور سیکلت در استفاده از کلاه ایمنی بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی در استان مرکزی انجام شد.
روش کار: این مطالعه به صورت مقطعی و بر 384 راننده موتور سیکلت در دسترس، انجام شد. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته، بر اساس سازه های الگوی اعتقاد بهداشتی بود. پس از مصاحبه، داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SPSS نسخه 17، تجزیه و تحلیل شدند.
نتایج: میانگین سنی رانندگان موتورسیکلت، 5/8 ± 96/28 سال و 42% آن ها مجرد بودند. ارتباط میانگین نمره های حساسیت درک شده، موانع درک شده، منافع درک شده، راهنمای عمل با میانگین نمره عملکرد معنی دار بود (05/0(P<. علت های استفاده نکردن از کلاه ایمنی، به ترتیب، عرق کردن، کمتر شنیده شدن صدا، گران بودن کلاه، سنگینی کلاه و محدودیت دید هنگام استفاده از آن بود. درصد استفاده از کلاه ایمنی در زمان بررسی 2/16 بود. 4/61 درصد از افراد مورد مطالعه، آموزش و اطلاع رسانی، 7/22 درصد، جریمه توسط پلیس و 9/15 درصد توقیف موتور سیکلت را در افزایش استفاده از کلاه ایمنی، مؤثر دانستند.
نتیجه گیری: طراحی و اجرای برنامه آموزشی بر اساس الگوی اعتقاد بهداشتی و تغییر نگرش نسبت به آن، طراحی مناسب کلاه ایمنی و اصلاح رفتار پلیس می تواند در استفاده بیشتر از کلاه ایمنی، مؤثر باشد.

بررسی شیوع، نگرش و آگاهی درباره عوارض مصرف استروئیدهای آنابولیک-آندروژنیک در بدن‌سازان مرد شهر قزوین

حمید اراضی

مقدمه و اهداف: مصرف استروئیدهای آنابولیک- آندروژنیک در ورزشکاران و جوانان غیر ورزشکار افزایش یافته است. هدف این پژوهش بررسی میزان مصرف، نگرش و آگاهی درباره عوارض این داروها بین بدن سازان مرد شهر قزوین بود.
روش کار: این تحقیق از نوع توصیفی است و جامعه آماری، به روش خوشه ای تصادفی از ورزشکاران بدن ساز تمام باشگاه های سطح شهر قزوین انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری پرسشنامه (آلفا کرونباخ 84%) بود. داده ها با نرم افزارSpss نسخه 16 و با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (T مستقل و ANOVA) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
نتایج: 1/40% (91نفر) از بدن سازان حداقل یک بار از استروئیدهای آنابولیک استفاده کرده بودند. دلایل اصلی مصرف این داروها، به ترتیب قدرت، توده عضلانی، سرعت و استقامت بود و 73/7% دلیل مصرف آن را نمی دانستند. همچنین، 6/32% معتقد بودند که استروئیدهای آنابولیک بدون تمرین و تغذیه مناسب، قدرت و اندازه عضله را افزایش می دهد. میزان آگاهی و نگرش بدن سازانی که از این داروها استفاده کرده بودند، به طور معنی دار بالاتر از مصرف نکرده ها بود (001/0P=). بدن سازانی که سابقه قهرمانی داشتند، نسبت به بدن سازان بدون سابقه قهرمانی، از عوارض داروها بیشتر آگاه بودند. با وجود این، میزان آگاهی (1/10) نیز پایین بود.
نتیجه گیری: یافته های تحقیق، میزان مصرف بالای داروهای استروئیدی را نشان می دهد. همچنین، میزان آگاهی مصرف کنندگان این داروها پایین بود. آگاهی پایین همراه با باورهای غلط، در دسترس بودن و آسانی تهیه این داروها، می تواند باعث افزایش مصرف این داروها در ورزشکاران و جمعیت های مختلف شود که این امر، لزوم توجه بیشتر مسئولان و طراحی برنامه های پیشگیری را آشکار می سازد.

ارتباط سابقه خانوادگی بیماری‌های حساسیتی با شیوع این بیماری‌ها در دانش‌آموزان شهر گناباد

جعفر حاجوی

مقدمه و اهداف: بیماری های حساسیتی یا آلرژیک یکی از مشکلات مهم بهداشتی در جوامع مختلفند. این بیماری ها در کودکانی که سابقه خانوادگی آن را دارند، بیشتر دیده می شوند. هدف این مطالعه بررسی ارتباط سابقه خانوادگی و شیوع بیماری های حساسیتی در دانش آموزان شهر گناباد است.
روش کار: در این مطالعه مقطعی که در سال 1390 در شهر گناباد انجام شد، 1627 نفر از دانش آموزان مقاطع راهنمایی و دبیرستان مدارس گناباد با روش نمونه گیری چند مرحله ای انتخاب شدند. از پرسشنامه انجمن بین المللی آلرژی و ایمونولوژی برای جمع آوری اطلاعات استفاده شد. برای آنالیز آماری، از نسخه 16نرم افزار SPSS و آزمون کای دو استفاده شد.
نتایج : 1627 نفر از دانش آموزان شهر گناباد که وارد مطالعه شدند. میانگین سنی این کودکان 8/1± 5/14 بود. 618 نفر (%38) از دانش آموزان حداقل یکی از اختلالات حساسیتی را در طول عمر خود تجربه کرده بودند که 1/48% آن ها دارای سابقه خانوادگی و 1/35% این افراد بدون سابقه خانوادگی بیماری های حساسیتی بودند (0/001>P). شیوع عمری و 12 ماهه رینیت آلرژیک، شیوع 12 ماهه رینوکونژکتیویتو، شیوع عمری تب یونجه و اگزما در دانش آموزان با سابقه خانوادگی، نسبت به دانش آموزان بدون سابقه خانوادگی، به طور معنی دار بیشتر بود (P<0/05).
نتیجه گیری: در مطالعه حاضر شیوع بیشتر اختلالات حساسیتی در دانش آموزان با سابقه خانوادگی بیشتر بود. به نظر می رسد وراثت نقشی مهم در بروز این بیماری ها دارد.

کیفیت زندگی ساکنان بالای 15 سال آپارتمان‌نشین، در مقایسه با ساکنان بالای 15 سال غیر آپارتمان‌نشین شهر شیراز در سال 91-90

علی اکبر حقدوست

مقدمه و اهداف: امروزه، برنامه های سنجش سلامت و ارزیابی مداخلات بهداشتی، افزون بر محاسبه شاخص های ابتلا و مرگ، به دیگر شاخص ها، مانند کیفیت زندگی نیز توجه می کنند. این تحقیق قصد دارد به بررسی تفاوت کیفیت زندگی ساکنان بالای 15 سال آپارتمان نشین، نسبت به دیگر ساکنان بالای 15 سال غیر آپارتمان نشین شهر شیراز بپردازد.
روش کار: مطالعه پیشِ رو یک مطالعه مقطعی توصیفی- تحلیلی است که به بررسی همزمان متغیرهای آپارتمان نشینی، به عنوان متغیر مستقل و ابعاد مختلف جسمی، روانی، اجتماعی و محیطی سلامت، به عنوان متغیر وابسته، در شهر شیراز، سال 1390 پرداخته است. در این مطالعه از نمونه گیری چندمرحله ای و پرسشنامه استاندارد کیفیت زندگی سازمان بهداشت جهانی (WHOQOL-BREF) استفاده شده است.
نتایج : بر اساس تجزیه و تحلیل ها، میانگین نمره های ابعاد سلامت، پیش از تعدیل، برای متغیرهای جنسیت، سواد، تأهل، سن، شغل، بُعد خانوار، درآمد ماهیانه، نوع بیماری، مالکیت منزل و مساحت منزل در آپارتمان نشینان، نسبت به غیر آپارتمان نشینان، به ترتیب عبارت بودند از: جسمی 57/13 و 41/16، روانی 71/10 و 87/14، اجتماعی 57/8 و 84/13 و محیطی 59/13 و 18/10 که بعد از تعدیل در بُعد جسمی، به 41/14 و 61/15، روانی 6/12 و 47/14، اجتماعی 74/8 و 72/13 و محیطی 42/15 و 23/9 تغییر یافتند (0001/0P<).
نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان می دهد که سلامت آپارتمان نشینان حتی بعد از تعدیل در بیشتر حیطه ها، کمتر از غیر آپارتمان نشینان است که ارزیابی علل آن می تواند در ارتقای سلامت شهرنشینان بسیار مؤثر باشد.