مجله اپیدمیولوژی ایران

بار ناشی از سرطان کولورکتال در ایران، در سال 1387

پروین یاوری

مقدمه و اهداف: سرطان کولورکتال، به عنوان سومین سرطان شایع کشور، یکی از مشکلات جدی سلامت در ایران است. در این مطالعه توصیفی -مقطعی بار سرطان کولورکتال، به عنوان یکی از شاخص های مهم اولویت بندی مربوط به سال 1387 در ایران، برآورد شد.

روش کار: برای محاسبه از نرم افزار کن مود (CANMOD) استفاده شد. اطلاعات لازم برای نرم افزار، شامل جمعیت کشور، میزان مرگ ناشی از تمام علل، به طور عام و از سرطان کولورکتال، به طور خاص و میزان بروز سرطان کولورکتال، به ترتیب از مرکز آمار ایران، نظام ثبت مرگ و نظام ثبت سرطان جمع آوری شد. نتایج: مقدار بار سرطان کولورکتال در کشور 52534 سال است که 26455 سال در مردان و 19887 سال در زنان، به علت مرگ زودرس و 3473 سال در مردان و 2719 سال در زنان، به علت ناتوانی است. میزان بار سرطان کولورکتال در هر صد هزار نفر جمعیت کشور در مردان برابر 4/75 سال و در زنان 7/65 سال است. اوج سنی آن در گروه سنی 45 تا 79 سال است.

نتیجه گیری: بار سرطان کولورکتال در کشور، نسبت به مطالعه پیشین، افزایش داشته است که می تواند با میزان افزایش بروز و مرگ متعاقب آن طی این دوره، قابل توجیه باشد. با توجه به امکان پیشگیری و مداخله مؤثر برای این سرطان، به نظر می رسد که این بیماری از اولویت های نظام سلامت است، ولی قضاوت قطعی مستلزم محاسبه بار دیگر سرطان ها، بیماری ها و آسیب ها در سطح کشور و رتبه بندی آن ها است.

خطر بیماری مزمن کلیوی و سندرم متابولیک در بروز بیماری عروق کرونر قلب: مطالعه قند و لیپید تهران

پروین یاوری

مقدمه و اهداف: مطالعات مختلف نشان داده اند که بین بیماری مزمن کلیوی و سندرم متابولیک ارتباط وجود دارد. در این مطالعه به بررسی خطر بیماری مزمن کلیوی و سندرم متابولیک، هم چنین برهم کنش بیماری مزمن کلیوی و سندرم متابولیک در بروز بیماری عروق کرونر قلب پرداخته شد.
روش کار: در این مطالعه یک جمعیت 6568 نفری (4/43 درصد مرد) با میانگین سنی 4/48 سال در مردان و 7/46 سال در زنان و با میانه پیگیری 1/10 سال مورد بررسی قرار گرفتند. ابتدا شرکت کننده ها به 4 گروه تقسیم شدند. گروه اول: شامل افراد بدون بیماری مزمن کلیوی و بدون سندرم متابولیک، گروه دوم: افراد دارای بیماری مزمن کلیوی و بدون سندرم متابولیک، گروه 3: افراد دارای سندرم متابولیک و بدون بیماری مزمن کلیوی و گروه 4: افراد دارای هر دو عامل سندرم متابولیک و بیماری مزمن کلیوی بود. سپس با استفاده از مدل رگرسیونی چند متغیره کاکس نسبت مخاطره هر گروه نسبت به گروه اول و با تعدیل متغیرهای سن، تحصیلات، سیگار کشیدن، کلسترول تام، سابقه خانوادگی بیماری های قلبی- عروقی محاسبه شد.
نتایج: در مردان، بیماری مزمن کلیوی (بدون سندرم متابولیک) با نسبت مخاطره 74/1 (با فاصله اطمینان 95 درصد: 60/2-16/1) و سندرم متابولیک (بدون بیماری مزمن کلیوی) با نسبت مخاطره 34/2 (08/3-77/1) هر دو عامل خطر بیماری عروق کرونر قلب می باشند و در زنان نسبت مخاطره این بیماری ها به ترتیب 18/1 (19/2-64/0) و 59/2 (88/3-73/1) می باشد؛ در حالی که بیماری مزمن کلیوی و سندرم متابولیک در مردان یک برهم کنش منفی معنی دار در بروز بیماری عروق کرونر قلب داشت این برهم کنش در زنان معنی دار نبود (48/0= Pvalue).
نتیجه گیری: نتایج این مطالعه نشان می دهد که بیماری مزمن کلیوی در مردانی که سندرم متابولیک ندارند به تنهایی یک عامل خطر در بروز بیماری عروق کرونر قلب می باشد.

مقایسه نتایج عملکرد مطالعه مورد-همگروهی با مطالعه همگروهی در بررسی ارتباط دیابت با بیماری های قلبی عروقی در مطالعه قند و لیپید تهران

بابک عشرتی

مقدمه و اهداف: مطالعه مورد- هم گروهی جزء مطالعات جوان در اپیدمیولوژی است، به طوری که هنوز روی برخی از جنبه های روش شناختی آن بحث وجود دارد. در این پژوهش به مقایسه نتایج مطالعه مورد- هم گروهی با مطالعه هم گروهی در برآورد نسبت مخاطره، خطای استاندارد و برهم کنش های مورد نظر در بررسی ارتباط دیابت با بیماری های قلبی- عروقی پرداخته شد.

روش کار: تعداد 1701 مرد و 2253 زن در سنین 75-40 سال به عنوان هم گروه اصلی در نظر گرفته شدند. با استفاده از نمونه گیری تصادفی ساده و با کسر نمونه گیری 3/0، نمونه گیری برای زیرهم گروه انجام شد. نسبت مخاطره با استفاده از تحلیل رگرسیونی کاکس برای مطالعه هم گروهی و سه روش Prentice، Self-Prentice و Barlow برای مطالعه مورد- هم گروهی محاسبه شد. هم چنین محاسبه برهم کنش های مورد نظر با استفاده از روش های رگرسیونی یاد شده صورت گرفت.

نتایج: در مواقعی که درصد فراوانی متغیر مواجهه بیش تر از 10 درصد باشد؛ نتایج دو مطالعه هم در جمعیت دارای بروز بیش تر (هم گروه مردان) و هم در جمعیت دارای بروز کم تر (هم گروه زنان) مشابه بودند. در مواقعی که حجم نمونه هم گروه اولیه، کم تر از حدود 1250 نفر بود، نتایج مطالعه مورد- هم گروهی شباهت خود را به نتایج مطالعه هم گروهی از دست می داد. روی هم رفته مقدار خطای استاندارد در مطالعه مورد- هم گروهی بیش تر از مطالعات هم گروهی بود. از نظر بررسی برهم کنش ها، نتایج هر دو مطالعه مشابه بودند.

نتیجه گیری: در صورت داشتن هم گروه با حجم نمونه کافی، نتایج مشابه خواهند بود. هم چنین بروز پیامد، تأثیر ناچیزی در اختلاف بین نتایج دارد در صورتی که تأثیر درصد فراوانی طبقات مواجهه بر اختلاف نتایج قابل توجه است.

مقایسه شیوع دوره‌ای لیشمانیوز پوستی نوع شهری در شهر بم در دوره‌های زمانی 71-68 با 91-88

مجحمد رضا افلاطونیان

مقدمه و اهداف: شهرستان بم از کانون های قدیمی لیشمانیوز پوستی می باشد که این مطالعه با هدف مقایسه میزان شیوع دوره ای در جمعیت و واحدهای مسکونی در دو دوره 71-69 و 91-89 در شهر بم انجام گرفت.

روش کار: این مطالعه مقایسه ای– تحلیلی است، که با مراجعه به منازل و بازدید بهداشت محیط و با پرسش و تعیین سابقه ابتلا، داده ها در پرسشنامه های مربوط ثبت گردید. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS با آزمون های T و کای دو با P<0/05 مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

نتایج: میزان شیوع در جمعیت تحت بررسی به ترتیب در دوره های زمانی 71-69 و 91-89 معادل 3/10 و 1/2 درصد و در واحدهای مسکونی 6/33 و 5/5 درصد در دوره سه سال آخر در هر مقطع زمانی بوده است. این اختلاف از نظر آماری به شدت معنی دار بود (P<0/0001). بهداشت محیط منازل از نظر چرخه بیماری در دوره 71-69 به طور معنی داری پایین تر از دوره 91-89 بود.(P<0/0001)، به طوری که از سقف نمره20 میانگین نمره بهداشت محیط در سال 71 معادل 5/11 و در سال 91 معادل 6/16 بود.

نتیجه گیری: مقایسه نتایج این مطالعه نشان داد که لیشمانیوز پوستی نوع شهری به شدت تابع تغییرات محیطی است و احتمالاً برای پیش گیری بیماری، بهسازی محیط و تمیز نگهداشتن حیاط و محوطه اطراف منازل روشی مؤثر می باشد. جلب مشارکت مردم و مسؤولان در امر بهسازی اماکن مسکونی و عمومی شهر می تواند اقدامی مؤثر برای اولویت برنامه های پیش گیری قرار گیرد.

اپیدمیولوژی سل در استان لرستان طی سال‌های 87-1381

جمشید یزدانی چراتی

مقدمه و اهداف: سل یکی از بیماری های عفونی مهم در ایران است که می تواند به صورت ریوی و خارج ریوی تظاهر کند. با توجه به تفاوت هایی که در پراکندگی موارد سل در نواحی مختلف وجود دارد، برآن شدیم تا خصوصیات اپیدمیولوژیک و الگوی جغرافیایی این بیماری را در استان لرستان مورد بررسی قرار دهیم.

روش کار: این مطالعه از نوع اکولوژیک (توصیفی- تحلیلی) و دوره مطالعه سال های 87-1381 بود. اطلاعات 1481 بیمار مبتلا به سل از معاونت بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی لرستان استخراج شد. داده ها برمبنای متغیرهای سن، جنس، محل سکونت، نوع بیماری، سال و مکان ثبت به روش های آمار توصیفی و استنباطی با استفاده از نسخه 2/9 نرم افزار SAS تحلیل شد.

نتایج: از 1481 بیمار ثبت شده، 4/58 درصد را مردان و 6/41 درصد را زنان تشکیل می دادند که74/68 درصد آن ها شهری، 98/29 در صد روستایی و 28/1 درصد عشایر بودند. میانگین سن بیماران 87/41 سال بود. بیش ترین میزان بروز در خرم آباد (38/19 در صدهزار نفر) و کم ترین آن در شهرستان ازنا (04/7 در صدهزار نفر) بود. با براز ش مدل رگرسیون پواسن بر داده ها، اثر ساختار سنی و محل سکونت بر میزان بروز بیماری معنیدار شد.

نتیجه گیری: درصد عشایرنشینی به عنوان مهم ترین عامل جمعیت شناختی مؤثر بر بروز سل در لرستان شناسایی شد. تخصیص امکانات مناسب تر به مناطق عشایرنشین و آموزش های صحیح می تواند در کنترل و پیش گیری از این بیماری مؤثر باشد.

بررسی مصرف دخانیات و همبسته‌های آن در دانش‌آموزان پسر دبیرستانی استان خراسان جنوبی در سال 88-1387

عباسعلی رمضانی

مقدمه و اهداف: مصرف دخانیات یکی از معضلات جهانی است و به عنوان مهم ترین علت مرگ از بیماری های غیر واگیر می باشد. این مطالعه با هدف تعیین مصرف دخانیات و همبسته های آن در دانش آموزان پسر دبیرستانی استان خراسان جنوبی در سال88- 1387 طراحی و اجرا گردید.

روش کار: در این مطالعه توصیفی- تحلیلی جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان پسر شاغل به تحصیل در زمان مطالعه بود که تعداد 2371 نفر از بین آن ها با استفاده از روش نمونه گیری خوشه ای چند مرحله ای انتخاب شدند. داده ها از طریق پرسشنامه ساختاری تکمیل و با استفاده از نرم افزار SPSS و آمارهای توصیفی و تحلیلی و به وسیله آزمون های آماری مربع کای و رگرسیون لجستیک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.

نتایج: شیوع مصرف سیگار در بین افراد مورد مطالعه 3/12 درصد برآورد گردید. مهم ترین انگیزه های شروع مصرف سیگار در بین افراد مورد مطالعه به ترتیب کنجکاوی و کسب لذت تعیین گردید. مهم ترین عوامل پیشگویی کننده آن کشیدن قلیان، حضور فرد سیگاری در خارج و در محل زندگی و نگرش منفی در مورد سیگار شناخته شد. شاغل بودن پدر و آموزش در مورد خطرات دخانیات به عنوان عوامل پیش گیری کننده مصرف سیگار برآورد گردید.

نتیجه گیری: آموزش اختصاصی و آگاهی عمومی در رابطه با خطرات مصرف سیگار و ایجاد مراکز مشاوره برای نوجوانان در فشارهای زندگی می تواند قدمی اساسی در پیش گیری و کنترل مصرف سیگار در دانش آموزان باشد.

تأثیر علل اصلی مرگ‌ومیر بر امید زندگی استان فارس با استفاده از روش جدول عمر چند کاهشی

محمد ساسانی پور

مقدمه و اهداف: مطالعات اخیر در مورد مرگ ومیر در ایران آشکارا بر این نکته تأکید کرده اند که طی سه دهه گذشته بیماری های قلبی- عروقی، حوادث غیر عمدی و سرطان ها به عنوان سه علت عمده ی کاهش عمر ایرانیان، نقش آفرینی کرده اند. این مقاله در تلاش است تا چنین نقشی را در الگوی مرگ ومیر استان فارس در سال 1385 مطالعه کند.
روش کار: تعداد موارد مرگ ثبت شده بر حسب سن و جنس و توزیع مرگ بر حسب علت در استان فارس برای سال 1385 از نظام ثبت مرگ وزارت بهداشت اخذ شده و برای کسب اطلاع از جمعیت در معرض، به سرشماری مراجعه شده است. مرگ ومیر بالای 5 سال با روش تعادل رشد براس و مرگ ومیر کودکان زیر 5 سال با روش غیر مستقیم برآورد شده و تحلیل داده ها به وسیله جدول عمر چندکاهشی انجام شده است.
نتایج: برآورد این مقاله از امید زندگی سال 1385 در استان فارس، 3/70 سال است که برای زنان حدود 72 و برای مردان به کم تر از 69 سال می رسد. یافته ها نشان می دهد که سه علت عمده مرگ، مسؤول کاهش حدود 11 سال از عمر مردان و زنان استان فارس است. نتایج جزیی تر، بیان گر این است که بیماری های قلبی- عروقی و سپس حوادث غیر عمدی سهم بیش تری در این کاهش داشته اند و نقش حوادث غیر عمدی در کاهش امید زندگی مردان، پررنگ تر از زنان است.
نتیجه گیری: توجه ویژه به عوامل خطر مربوط به بیماری های قلبی- عروقی در هر دو جنس و حوادث غیر عمدی در سطح مردان برای کاهش سطح مرگ ومیر و در نهایت افرایش امید زندگی استان ضروری است.

کیفیت زندگی و عوامل مؤثر بر آن در سالمندان محله آذربایجان تهران

سیما زایری

مقدمه و اهداف: در سراسر جهان جمعیت در حال پیر شدن است. سهم رو به افزایش جمعیت سالمندان، چالش های جدیدی را در قرن کنونی ایجاد کرده است. این مطالعه با هدف تعیین کیفیت زندگی و عوامل مرتبط با آن در سالمندان محله آذربایجان شهر تهران انجام شده است. روش کار: مطالعه مقطعی روی 287 نفر از افراد 60 سال و بالاتر انجام شد. شرکت کنندگان به روش تصادفی سیستماتیک انتخاب شدند. اطلاعات با پرسشنامه کیفیت زندگی سازمان جهانی بهداشت، پرسشنامه فعالیت های روزانه زندگی، و پرسشنامه اطلاعات دموگرافیک جمع آوری شد. به هر حیطه بر اساس دست نامه سازمان جهانی بهداشت امتیازی معادل 0 تا 100 داده شد. متغیرهای نهایی در مدل رگرسیون خطی چند متغیره با استفاده از SPSS 16.0 تعیین شدند. نتایج: میانگین چهار حیطه تشکیل دهنده کیفیت زندگی (سلامت جسمانی، روان، محیط و اجتماعی) سالمندان به ترتیب 41/58، 53/13، 53/59 و 42/82 به دست آمد. نتایج رگرسیون خطی چند متغیره نشان داد که عوامل تأثیرگذار در هر حیطه به ترتیب شامل سن، وضعیت تأهل، ابتلا به بیماری مزمن جسمی و وضعیت اقتصادی در حیطه سلامت جسمانی، جنس وضعیت تأهل، ابتلا به بیماری مزمن جسمی، وضعیت اقتصادی و ترکیب خانواده در حیطه سلامت روان، ابتلا به بیماری مزمن جسمی و وضعیت اقتصادی در حیطه سلامت محیط و جنس در حیطه سلامت اجتماعی بودند. نتیجه گیری: نتایج مطالعه نشان داد عوامل متعددی روی کیفیت زندگی سالمندان مؤثر است که شناخت این عوامل و در نظر گرفتن آن ها برای برنامه ریزی بهتر در مورد سالمندان و توانمند سازی آنان، اهمیت ویژه ای دارد.

بررسی عوامل مرتبط با چاقی و اضافه وزن در زنان 50-30 ساله شهرستان سبزوار

طیبه امیری پارسا

مقدمه و اهداف: چاقی با افزایش مقاومت به انسولین، پرفشاری خون، هیپرلیپیدمی و هیپرانسولینمی و بیماری های قلبی- عروقی همراه است. هدف اصلی این مطالعه، بررسی برخی عوامل مرتبط با چاقی و اضافه وزن در بین زنان دارای اضافه وزن و چاق 50-30 ساله شهرستان سبزوار بود.
روش کار: در این تحقیق از فرم پرسش نامه 56 سؤالی و پرسش نامه فعالیت بدنی بک استفاده شد. وزن، قد، دور کمر، اضافه وزن (kg/m2 25BMI≥ )، چاقی (kg/m230BMI≥ ) و چاقی شکمی (85/0 WHR≥) نیز ارزیابی شد. برای تجزیه و تحلیل آماری متغیرها از آزمون های MANOVA، آزمون تکمیلی توکی، همبستگی پیرسون و اسپیرمن، کروسکال والیس و مریع کای با سطح معنی داری 05/0 ≥P استفاده شد.
نتایج: نتایج نشان داد که 5/22 درصد زنان وزن نرمال، 4/42 درصد دچار اضافه وزن و 6/31 درصد هم چاق و تنها 5/3 درصد زنان لاغر بودند.
نتیجه گیری: نتایج حاکی از شیوع 74 درصد اضافه وزن و چاقی در زنان سبزواری بود که لزوم استفاده از شیوه های آموزشی برای آشنایی مردم به ویژه زنان با مسائل کنترل وزن و پیش گیری از چاقی، را مورد تأکید قرار می دهد. یافته ها نشان داد که سن، تعداد فرزندان، تعداد بارداری، سن اولین قاعدگی، تعداد اعضای خانواده، کار با کامپیوتر و مصرف غذای پر چرب باعث افزایش خطر چاقی می شود. در همین راستا بهبود و اصلاح شیوه زندگی و توسعه فعالیت بدنی به عنوان کم هزینه ترین و کم خطرترین روش پیش گیری از چاقی نیازمند توجه بیش تر می باشد.

شاخص‌های افتراق اقامتی بر اساس داده‌های سرشماری سال 1385 در استان هرمزگان

کورش هلاکوئی نائینی

مقدمه و اهداف: یکی از سؤالات مهم تحقیقات اپیدمیولوژیک و اجتماعی، بررسی الگوهای ارتباط بین محل زندگی افراد و پیامدهای اجتماعی و سلامتی است. در این بررسی، محاسبه شاخص های افتراق برای متغیرهایی اقتصادی- اجتماعی مهم با استفاده از داده های سرشماری سال 1385 انجام گرفته است، و سپس برای پاسخ به این سؤال که آیا افتراق اقامتی با تفاوت های موجود در سطح سلامت، در زیر گروه های یک متغیر مورد نظر ارتباط دارد، تلاش شده است. روش کار: دراین مطالعه از نمونه 20درصد داده های سرشماری سال 1385 کشور استفاده شده است. شاخص های افتراق اقامتی در وهله اول با در نظر گرفتن شهرستان به عنوان واحد سکونت برای کل شهرستان محاسبه گردید و در مرحله بعد، محاسبات با در نظر گرفتن بخش/شهر/دهستان به عنوان واحد سکونت برای هر یک از شهرستان های استان به طور جداگانه انجام شده است. در این مطالعه 6 شاخص افتراق محاسبه گردید. در تقسیم بندی افتراق از نقطه برش های معمول برای D‏issimilarity Index وInformation theory index استفاده گردید.

نتایج: براساس شاخص های افتراق dissimilarity index) و(Information theory index محاسبه شده، استان هرمزگان از نظر بیش تر متغیرهای مورد مطالعه، افتراق کم داشت. متغیرهای مورد بررسی در برخی شهرستان های استان افتراق متوسط، زیاد و حتی شدید داشتند.

نتیجه گیری: نتایج، نشان دهنده توزیع نامناسب تعدادی از متغیرها در بین واحدهای جغرافیایی مورد بررسی در برخی از شهرستان های استان هرمزگان می باشد. مقامات استان می توانند از اطلاعات تولید شده برای توزیع مناسب تر خدمات و حرکت در راستای تحقق برابری در سلامت و عدالت اجتماعی استفاده نمایند.