مجله اپیدمیولوژی ایران

بررسی تأثیر تعیین‌کننده‌های اجتماعی سلامت بر بقا و سیر بیماری مبتلایان به تومور بدخیم مغز در بیمارستان‌های منتخب تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی تهران

علیرضا خوشنویسان

مقدمه و اهداف: تعیین کننده های اجتماعی سلامت بر گستره ی وسیعی از پیامدهای سلامت تأثیرگذار است.. این مطالعه با هدف تحلیل ارتباط بین فاکتورهای تعیین کننده اجتماعی سلامت و تومور بدخیم مغز و مدت بقا در بیماران انجام شد.

روش کار: این مطالعه یک مطالعه توصیفی– تحلیلی بود که به صورت گذشته نگر در سال 1393 در بیمارستان های امام خمینی و شریعتی تهران انجام شد. اطلاعات 148 بیمار با روش سرشماری جمع آوری شد. اطلاعات جمع آوری شده شامل اطلاعات مرتبط با بیمار (سن، جنس، قومیت، سطح تحصیلات، وضع اشتغال، وضع تأهل، وضع بیمه سلامت، و تعداد اعضای خانوار) و دسته دوم اطلاعات مرتبط با تومور و بیماری شامل مرحله/درجه، نخستین و آخرین زمان پیگیری درمان، نوع درمان انتخابی، مدت زمان بقای بیمار پس از دریافت درمان بود. در نهایت داده ها وارد نرم افزار SPSS نسخه 15 شد، و مورد آنالیز قرار گرفتند.

یافته ها: نتایج بیانگر آن بود که بین متغیرهای تعداد اعضای خانوار، میزان تحصیلات، وضع اشتغال و سن با مدت زمان بقا ارتباط آماری معنی دار وجود داشت (P <0.001) و افراد با تومور درجه 3 خطر نسبی فوت کم تری (P <0.05) و بیماران در گروه سنی P<0.001)) 30-18 سال و نیز جنس مرد و افراد شاغل با خطر نسبی فوت بیش تری مشاهده شد. (P <0.05).

نتیجه‏گیری: با توجه به نقش تعیین کننده های اجتماعی در رخداد برخی از سرطان ها پیشنهاد می شود نظام ثبت اطلاعات یکپارچه برای بیماری های مختلف در کشور ایجاد شود تا بر مبنای اطلاعات آن سیاست گذاری آگاه از شواهد و ارتقای کیفیت زندگی بیماران و نیز مدت بقای آن ها را فراهم آورد.

مردم ایران هنگام ارزیابی کیفیت زندگی خود چه عواملی را در نظر دارند؟ یک مطالعه کیفی

سحر ناز نجات

مقدمه و اهداف: سؤال اصلی که مطرح است این است که افراد چگونه وضعیت کیفیت زندگی خود را ارزیابی می کنند و از دیدگاه آنان چه عواملی روی کیفیت زندگی شان بیشترین تأثیر را دارد؟ در صورتی که جواب این سؤالات را بدانیم می توانیم تحلیل بهتری از یافته های کیفیت زندگی داشته باشیم.

روش کار: در این مطالعه کیفی که از نوع آنالیز محتوا بود، از مصاحبه نیمه ساختاریافته استفاده شد. نمونه گیری به صورت حداکثر تنوع فرصت طلبانه ازنظر جنس، سن، تحصیلات، قومیت و وضعیت اقتصادی انجام شد. ابتدا از افراد خواسته شد به صورت بلند فکرکردن به سؤال کیفیت زندگی کلی پاسخ دهند سپس از آنان پرسیده شد که زمانی که پاسخ را انتخاب می کردند چه عواملی در تصمیم آنان در مورد وضعیت کیفیت زندگی شان بیشتر مؤثر بود. در نهایت به صورت استقرایی آنالیز کیفی را انجام و مدل ذهنی شرکت کنندگان، استخراج گردید.

نتایج: در مجموع این مطالعه کیفی 32 تم و پنج طبقه اصلی استخراج شد. طبقات شامل عوامل جسمانی، روان شناختی، اقتصادی- اجتماعی، مسائل خانوادگی و محیطی بودند. از مهم ترین عوامل مؤثر بر کیفیت زندگی سلامت جسمانی خود و اطرافیان، رضایتمندی و انتظارات، مهارت زندگی، مشکلات مالی، آلودگی محیطی، اوقات فراغت و تفریحات، محیط خانواده، روابط فامیلی و نقش همسر در کیفیت زندگی بود.

نتیجه‏گیری: علاوه بر وضعیت سلامتی عوامل خانوادگی مانند محیط خانواده و مشکلات مالی بر ارزیابی مردم جامعه ایران از کیفیت زندگی شان مؤثر است. همین طور شرکت کنندگان این مطالعه بر این باور بودند که سلامت محیط جزء اصلی کیفیت زندگی آنان است.

ارزشیابی برنامه پایلوت غربالگری سرطان کولورکتال در ایران

کورش هلاکویی نائینی

مقدمه و اهداف: سرطان کولورکتال سومین سرطان شایع در مردان و دومین سرطان شایع در زنان در کل جهان است. برنامه ی غربالگری سرطان کولورکتال در ایران به صورت پایلوت از اواخر سال 1389با هدف کاهش بار ناشی از بیماری سرطان کولورکتال در حال اجرا است. هدف از این مطالعه ارزشیابی برنامه غربالگری سرطان کولورکتال در ایران است.

روش کار: این پژوهش یک مطالعه مقطعی است، که روی داده های حاصل از اجرای پایلوت برنامه غربالگری سرطان کولورکتال در 15 دانشگاه علوم پزشکی کشور و در سال 1393 انجام شده است. ابتدا شاخص های ارزشیابی برنامه غربالگری سرطان کولورکتال از طریق مرور جامع پایگاه های علمی، مصاحبه با افراد صاحب نظر و اجرای پایلوت ارزشیابی تعیین شد. سپس با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه 18 شاخص های تعیین شده از طریق آنالیزهای آماری توصیفی محاسبه شدند.

یافته ها: شاخص های تعیین شده و مقدار آن ها بدین صورت است: میزان پوشش 04/33 درصد، میزان مشارکت 3/53، فراوانی افراد مشاوره شده 6/99 درصد، فراوانی نمونه های خونی تهیه شده 37 درصد، فراوانی افراد کولونوسکوپی شده 8/54 درصد، میزان تشخیص سرطان 7/2 درصد و میزان تشخیص پولیپ 1/18 درصد بوده است. در بین افرادی که نمونه خون از آن ها گرفته شده بود، 6/1 درصد دارای سندروم پولیپوز آدنوماتوز فامیلی (FAP) و 29 درصد سرطان کولورکتال غیرپولیپی ارثی (HNPCC) و 06/43 درصد اسپورادیک بوده اند.

نتیجه‏گیری: اجرای برنامه غربالگری در ایران با سایر کشورهای اجرا کننده برنامه تفاوت هایی دارد، که بیش تر شاخص ها تحت تأثیر این تفاوت ها قرار گرفته اند. این تفاوت ها شامل نوع آزمون غربالگری و گروه هدف برنامه بودند.

سبک زندگی و عوامل مرتبط با آن در کارکنان دانشگاه علوم پزشکی اردبیل

نازیلا نژاد دادگر

مقدمه و اهداف: سبک زندگی یکی از مهم ترین شاخص های ارتقای کیفیت زندگی افراد است. با توجه به نقش تأثیرگذارکارکنان به عنوان نیروی انسانی ارزشمند، هدف این مطالعه تعیین وضع سبک زندگی کارکنان دانشگاه علوم پزشکی اردبیل در سال 1394 است.

روش کار: این مطالعه مقطعی توصیفی– تحلیلی روی320 نفر ازکارمندان دانشگاه علوم پزشکی اردبیل که به صورت تصادفی انتخاب شدند؛ انجام گردید. ابزار گردآوری داده ها شامل فرم مشخصات جمعیت شناختی و پرسشنامه استاندارد سبک زندگی HPLP2 بود. اعتبار پرسشنامه درایران توسط محمدی باضریب آلفای کرونباخ 82 درصد برای کل ابزار و برای زیر شاخه ها 91-64 درصد تعیین شده است. تجزیه و تحلیل داده ها از طریق نرم افزارSPSS و آزمون های آماری t ، آزمون مربع کای ، ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون خطی انجام شد.

یافته ها: نمره سبک زندگی در9/6 درصد کارمندان ضعیف در3/75 درصد متوسط و در 8/17 درصد خوب بود. میانگین و انحراف معیار نمره های مسؤولیت پذیری سلامت 9/4 ±19/22، رشد معنوی 2/5±93/27، روابط میان فردی 6/4±29/24، مدیریت استرس 45/4±51/20، فعالیت فیزیکی 8/4±53/17 و تغذیه 2/4 ±95/23 بود. زنان در بیش تر شاخص ها وضع بهتری نسبت به مردان داشتند. میان جنس و سن با مدیریت استرس (002/0=P)، جنس و مسؤولیت پذیری سلامت (002/0=P)، تحصیلات و مسؤولیت پذیری سلامت (001/0=P)، تحصیلات و تغذیه (004/0=P)، درآمد و تغذیه (001/0=P)، تحصیلات و روابط بین فردی (003/0=P)، رابطه ی آماری معنی دار آماری مشاهده شد.

نتیجه‏گیری: اکثرکارمندان سبک زندگی متوسط داشتند. کم ترین نمره در شاخص های سبک زندگی مربوط به فعالیت فیزیکی و مدیریت استرس بود. انجام مداخله ها برای ارتقای فعالیت فیزیکی، مدیریت استرس در این کارکنان پیشنهاد می شود.

به‌کارگیری روش‌های هموارسازی برای برآورد ضرایب مدل نرخ وابسته به زمان در تحلیل بقا و کاربرد آن در مبتلایان به بیماری پسوریازیس

فرشته عثمانی

مقدمه واهداف: داده های مطالعه هایی که در آن هر فرد امکان تجربه متعدد یک پیشامد را در زمان های مختلف داشته باشد؛از نوع حوادث بازگشتی هستند. از رایج ترین رویکردهای تحلیل رخدادهای بازگشتی،به دست آوردن برآوردی از میانگین/نرخ بروز رخدادها در زمان های مختلف است. دراین زمینه یکی از مواردی که می تواند به شناخت بیش تر اثر فاکتور مورد نظر بر پاسخ کمک کند، مشخص کردن تغییرپذیری اثر متغیرهای کمی روی نرخ وقوع رخدادها در طول زمان است. در این مطالعه از روش های کرنل و بی اسپلاین برای هموارسازی برآورد ضرایب در مدل نرخ با ضرایب وابسته-زمان و کاربرد آن درداده های مبتلایان به پسوریازیس استفاده شد.

روش کار: در این مطالعه از داده های موجود در پرونده های بیماران مبتلا به پسوریازیس که در طی فروردین 1385تاخرداد1393در بخش پوست بیمارستان امام خمینی تهران،عود منجربه بستری داشته اند، استفاده شد. برای بررسی میزان عود بیماری در طول سال از مدل نرخ با ضرایب وابسته-زمان استفاده شد و تغییرپذیری اثرات با استفاده از آزمون والد مورد ارزیابی قرار گرفت. برای برآورد ضرایب در مدل نرخ وابسته-زمان از توابع بی اسپلاین و کرنل کمک گرفته شد. در پایان یافته های حاصل از دو روش براساس برآوردهای به دست آمده با یکدیگر مقایسه شدند.

یافته ها: نتایج این مطالعه نشان دادکه براساس نتیجه آزمون والد، اثرمتغیری مانند فصل عود روی میزان عود پسوریازیس به صورت معنی داری متفاوت است(P<0.01). هم چنین باتوجه به برآورد ضرایب از دو روش بی‎اسپلاین وکرنل تفاوت چندانی بین این دو روش مشاهده نشد.

نتیجه‏گیری: در شرایطی که اثرمتغیر موردبررسی روی وقوع رخدادها درنقاط مختلف زمانی متفاوت است؛استفاده از مدل نرخ با ضرایب وابسته زمان می تواند برآورد مناسب تری از اثر متغیر مورد نظر بر پاسخ ارایه دهد.

فراوانی آلودگی به سالمونلا در گربه‌های روستایی: بررسی سروتیپ، وجود ژن‌های حدت spv R و spv B و الگوی مقاومت آنتی‌بیوتیکی

سمیه نمرودی

مقدمه و اهداف: گونه های سالمونلا عامل یکی از مهم ترین بیماری های باکتریایی قابل انتقال بین حیوان و انسان در نقاط مختف دنیا هستند. گربه های بدون نشانه های بالینی که ممکن است هفته ها انواع سالمونلاها را از طریق مدفوع خود دفع کنند؛ می توانند نقش مهمی در آلودگی محیط ایفا کنند. هدف از این مطالعه، تعیین نقش گربه های روستایی در انتشار گونه های باکتری سالمونلا بود.

روش کار: دفع سالمونلا در 170 نمونه (سوآب رکتال) به دست آمده از گربه های به ظاهر سالم روستایی در استان های گلستان و مازندران، به وسیلهPCR و آزمون های رایج کشت میکروبی مورد بررسی قرار گرفت. پس از سروتایپینگ، حضور ژن های s‏pv R و spv Bو الگوی مقاومت آنتی بیوتیکی در سالمونلاهای جدا شده مورد بررسی قرار گرفت.

یافته ها: از 170 نمونه بررسی شده، 25 نمونه ( 7/14 درصد) به سالمونلا شامل سرووارهای اینتریتیدیس (52 درصد)، دابلین
(28 درصد) و تیفی موریوم (20 درصد) آلوده بودند. حضور ژن های حدت spv R و spv B در 5 سالمونلا از 25 سالمونلای جدا شده در این پژوهش شناسایی شد. بیش ترین مقاومت دارویی جدایه ها نسبت به آنتی بیوتیک های استرپتومایسین، لینکواسپکتین و تتراسایکلین دیده شد. تفاوت آماری معنی داری در فراوانی آلودگی به سالمونلا در جنس های نر و ماده و هم چنین بین گربه های نمونه گیری شده در 2 استان گلستان و مازندران دیده نشد.

نتیجه‏گیری: شناسایی سالمونلاهای زئونوتیک دارای ژن های حدت spv R و spv B و مقاوم به آنتی بیوتیک در گربه های روستایی بدون نشانه های بالینی، بیانگر خطر مهم و بالقوه این حیوانات برای بهداشت عمومی هست. انجام مطالعه های مشابه در جمعیت گربه ها در راستای اجرای برنامه های جلوگیری، کنترل و ریشه کنی سالمونلا در مناطق روستایی شمال ایران ضروری به نظر می رسد.

روش‌های بازنمونه‌گیری بوت استرپ و جک نایف در تحلیل بقای بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور

اکبر بیگلریان

مقدمه و اهداف: حجم نمونه کم می تواند تجزیه و تحلیل داده های آماری از جمله داده های بقا را تحت تأثیر قرار دهد. کاهش حجم نمونه می تواند به دلایل مختلف، از جمله از دست رفتن اطلاعات رخ دهد؛ یعنی داده های گم شده در برخی از متغیرها وجود داشته باشد. هدف این مطالعه، براورد پارامترها با استفاده از روش های بازنمونه گیری بوت استرپ و جک نایف در تحلیل بقای بیماران مبتلا به تالاسمی ماژور است.

روش کار: در این مطالعه هم گروه تاریخی از اطلاعات 296 بیمار مبتلا به تالاسمی ماژور که در طی سال های 1373 تا بهار سال1392 به کلینیک ظفر در شهر تهران مراجعه کرده بودند؛ استفاده شد. برای تحلیل مدل های بقای مختلف پارامتری به داده ها برازش داده شد و پس از انتخاب بهترین مدل، از الگوریتم های بازنمونه گیری بوت استرپ و جک نایف استفاده شد. تحلیل داده ها با نرم افزار STATA نسخه 12 انجام شد.

یافته ها: نتایج حاصل از روش های بازنمونه گیری بیانگر کاهش خطاهای استاندارد و کوتاه تر شدن فواصل اطمینان بودند. همچنین به کارگیری روش های باز نمونه گیری بوت استرپ و جک نایف منجر به معنی داری گروه های سنی و نسبت والدین (001/0 >P) در مقایسه با مدل لوگ-نرمال (900/0

نتیجه‏گیری: با مقایسه طول فواصل اطمینان، روش بازنمونه گیری جک نایف عملکرد بهتری نسبت به روش بازنمونه گیری بوت استرپ داشت و بنابراین استفاده از این روش، در نمونه های با اندازه کم پیشنهاد می شود.

روش شناسی مطالعات مورد-هم‌گروهی در مقایسه با مورد-شاهدی لانه گزیده؛ یک مطالعه مروری

شهرزاد نعمت اللهی

مطالعات مورد-شاهدی لانه گزیده و مورد-همگروهی یکی از شایع ترین راهکارها برای کاهش هزینه در مطالعات همگروهی آینده نگر به شمار می آیند. به دلیل اهمیت و نیاز به این نوع مطالعات در حوزه های پزشکی و بهداشت طی سال های اخیر، در این مطالعه سعی شده است مرور جامعی از اطلاعات به روز در خصوص این دو نوع مطالعه با محوریت تخمین اندازه اثر، نمونه گیری، روش های تجزیه و تحلیل و ملاحظات آماری و متدولوژیک ارائه شود. بطور خلاصه مزایای طرح مورد- همگروهی ناشی از نمونه گیری تصادفی شاهدها می باشد. از سوی دیگر مزایای طرح لانه گزیده علاوه بر مقرون به صرفه بودن آن از منظر اقتصادی، ناشی از همسان سازی روی واحد زمان نیز است. در نهایت، قضاوت در خصوص طرح برتر به عواملی نظیر اهداف مطالعه، چگونگی انتخاب اعضای همگروه، چگونگی تعیین موردها و شاهدها از درون همگروه و چگونگی جمع آوری اطلاعات متغیرها بستگی دارد. در یک موقعیت خاص عواملی که سبب اولویت بندی نکات مذکور و کارآیی آماری می شوند بستگی به خصوصیات و ماهیت همان مطالعه خواهند داشت.