مجله اپیدمیولوژی ایران

روند 10 علت نخست مرگ در جمهوری اسلامی ایران طی سال‌های 90-1385

اردشیر خسروی

مقدمه و اهداف: با شناسایی سبب های مرگ در جامعه می توان برای کاهش عوامل خطر بیماری های مختلف مداخله هایی مبتنی بر شواهد را طراحی و اجرا نمود. بنابراین هدف از انجام این مطالعه، بررسی روند 10 علت نخست مرگ کشور طی سال های 90-1385 بوده است.

روش کار: جمعیت مورد مطالعه در این مطالعه، تمامی مرگ های ثبت شده کشور در نظام ثبت مرگ وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی طی سال های 90-1385 بوده است. داده ها پس از جمع آوری از نظر کیفیت، کم شماری موارد مرگ، سبب های بد تعریف شده و کدهای پوچ منطبق بر چارچوب مطالعه ی جهانی بار بیماری ها مورد بررسی و اصلاح قرار گرفته و در نهایت بر اساس علت، گروه سنی و جنسی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.

یافته ها: در سال 1390 بیماری های قلبی- عروقی 12/46 درصد، سرطان ها و تومورها 63/13 درصد، حوادث غیر عمدی 55/11 درصد سه گروه کلی سبب های مرگ بوده اند. 10 علت نخست مرگ در کل جمعیت در این سال به ترتیب: سکته قلبی، سکته مغزی،حوادث مربوط به حمل ونقل، بیماری های قلبی ناشی از پرفشاری خون، سایر بیماری های قلبی- عروقی، دیابت، بیماری های مزمن ریه و برونش، سرطان معده، سایر بیماری های قلبی و نارسایی کلیه بوده است.

نتیجه‏ گیری: مرگ های ناشی از بیماری های غیر واگیر سهم زیادی از کل مرگ های کشور را به خود اختصاص می دهد. با توجه به برنامه های طرح تحول سلامت و لزوم اجرای مداخله ها، اطلاعات حاصل از ثبت دقیق سبب های مرگ برای طراحی بسته های خدمات و هم چنین برای ارزش یابی میزان موفقیت برنامه ها و مداخله های در حال اجرا از اهمیت بالایی برخوردار است.

برآورد خسارت‌های اقتصادی مستقیم ناشی از بروسلوز دامی در کشور در سال‌های 93-1382

علیرضا باهنر

مقدمه و اهداف: بروسلوز در جمعیت دامی موجب افت چشم گیر سرمایه های اقتصادی کشورها می شود. برآورد خسارت های اقتصادی ناشی از این بیماری در جمعیت دامی، سطحی از آگاهی بر اهمیت این بیماری را به دست داده و توجیه عملیات مبارزه با این بیماری را ساده تر می نماید.

روش کار: اطلاعات لازم برای از سازمان دامپزشکی کشور و آمارنامه جهاد کشاورزی اخذ شد و زیان اقتصادی با فرض برابر بودن میزان شیوع بیماری در جمعیت دامی کل کشور با جمعیت دامی زیر پوشش عملیات مبارزه با محاسبه هزینه های حذف دام آلوده، افت تولید شیر، کاهش وزن دام و سقط جنین و افت باروری ناشی از بیماری برآورد شد. از آن جا که هزینه های مربوط به این بیماری به طور هم زمان واقع نشده است، مقایسه آن ها با انجام تطبیق برای ارزش زمانی پول و با استفاده از نرخ تنزیل صورت گرفت، تا مقایسه این هزینه ها با یکدیگر امکان پذیر شود.

یافته ها: بیش ترین خسارت ناشی از بروسلوز در جمعیت دامی کشور در طول دوره مطالعه مربوط به سال 1393 بوده است. مجموع خسارت های ناشی از بروسلوز در جمعیت گوسفندی حدود 53/5 برابر همین مقدار در جمعیت گاوی کشور است. مجموع خسارت های مستقیم ناشی از بروسلوز دامی در کل دوره 12 ساله مطالعه با در نظر گرفتن 6 درصدی نرخ تنزیل برابر با 2/8129112 میلیون ریال برآورد شد.

نتیجه‏ گیری: با وجود هزینه هایی که برنامه های کنترل و مراقبت بیماری به جامعه تحمیل می کند، حجم زیاد خسارت های ناشی از بیماری که بدون انجام این عملیات به طور قطعی چندین برابر خواهد شد، توجیه کننده خوبی برای تخصیص بودجه مناسب برای پیش گیری از خسارت های مالی و بهداشتی در سطح کل جامعه خواهد بود.

روش‌های پایش و ارزش‌یابی اثرات واکسن‌های هموفیلوس آنفلوانزا و پنوموکوک در ایران

منوچهر کرمی

مقدمه و اهداف: واکسن هموفیلوس آنفلوانزا از آذرماه 1393 به برنامه ی کشوری ایمن سازی اضافه شده است. برنامه ریزی برای اضافه کردن واکسن پنوموکوک در ایران نیز بنا به توصیه سازمان جهانی بهداشت صورت گرفته است. با توجه به ضرورت پایش و ارزش یابی اثرات واکسن های جدید، در این مطالعه رویکردهای مربوط و چالش های روش شناختی مورد بررسی قرار گرفته است.

روش کار: امکان سنجی استفاده از رویکرد مراقبت گام به گام سازمان جهانی بهداشت برای ارزیابی اثرات واکسن با یک مطالعه امکان سنجی و استفاده از روش های مختلف پایش و ارزش یابی اثرات واکسن پیش و پس از ادغام واکسن جدید با بهره مندی از افراد صاحب نظر بررسی شد.

یافته ها: طرح های مورد استفاده برای پایش و ارزش یابی اثرهای واکسن های جدید شامل راه اندازی نظام های مراقبت به منظور پایش روند بیماری مربوط در فاصله دو سال پیش تا 3 سال پس از ادغام واکسن، بررسی های دوره ای اپیدمیولوژیک و مطالعه های اثربخشی واکسن است. یافته های مطالعه امکان سنجی بیان گر برتری استفاده از نظام مراقبت دیده ور مبتنی بر بیمارستان متناسب با شرایط کشور است.

نتیجه‏ گیری: انجام مطالعه های مرور ساختارمند و فراتحلیل به منظور مستندسازی روند بیماری های ناشی از هموفیلوس آنفلوانزا و پنوموکوک ضرورت دارد. به منظور پایش اثرات غیرمستقیم واکسن پنوموکوک انجام بررسی های دوره ای برای تعیین شیوع حالت حاملی ناحیه حلق و بینی نیز پیشنهاد می شود.

نقشه‌سازی مناطق شبه ایندومالاین و آفروتروپیکال ایران در وضوح شهرستان

عبدالرضا صلاحی مقدم

مقدمه و اهداف: ایران از نظر جغرافیای جانوری به طور کلاسیک در منطقه ی پاله آرکتیک قرار دارد، اما مناطق جنوبی ایران از نظر جغرافیایی، فون و فلور با سایر مناطق ایران تفاوت هایی دارد. امروزه با فراهم شدن تکنولوژی و لزوم مقایسه شیوع بیماری ها در مناطق برای ارایه الگوهای اپیدمیولوژیک، لازم دانستیم تا حدود مناطق شبه گرمسیری با دقت بیش تری تعیین شود.

روش کار: نقشه رقومی تقسیمات سیاسی ایران به عنوان نقشه پایه مورد استفاده قرار گرفت. اطلاعات هواشناسی شامل دمای متوسط سالانه مناطق و وجود یا عدم وجود پرندگان، خزندگان و جوندگان و ناقلان مهم مناطق و بیماری های گرمسیری جمع آوری شده و در سامانه اطلاعات جغرافیایی سازماندهی شدند و با استفاده از روش های زمین آمار احتمال پراکندگی آن ها در کشور محاسبه و در نهایت نقشه هایی تجمیع فراوانی های یاد شده تهیه و با توجه به احتمالات مختلف تهیه و دو لایه با بهترین حدود با توجه به تعاریف قبلی اپیدمیولوژیک ارایه شد.

یافته ها: با توجه به لایه ها بین 125-113 شهرستان کشور از 8 استان در مناطق جغرافیای جانوری شبه گرمسیری قرار دارند که 3 شهرستان به طور بارزی ویژگی هایی شبیه منطقه ایندومالاین دارند. جدول شهرستان هایی که در حدود مناطق شبه گرمسیری قرار می گیرند، نقشه مناطق فوق ارایه شد و نقشه رقومی مورد نظر برای استفاده کاربران در سایت انجمن اپیدمیولوژیست های ایران ارایه می شود.

نتیجه‏ گیری: هرچند ایران در منطقه پاله آرکتیک قرار دارد، اما حدودی از مناطق شبه گرمسیری در آن دیده می شود که تعیین دقیق آن برای ارایه الگوهای بیماری لازم است و این مطالعه نخستین گام ها برای تعیین نقشه یاد شده را برداشته است.

تعیین رابطه آلودگی هوا و مرگ به علت بیماری‌های قلبی- عروقی و تنفسی در کلان‌شهر تهران با به‌کارگیری مدل GLARMA

منوچهر کرمی

مقدمه و اهداف: بیماری های قلبی- عروقی یکی از عمده ترین دلایل مرگ در ایران به شمار می رود، با کنترل آلودگی هوا می توان میزان بروز این بیماری های قابل پیش گیری و مرگ ناشی از آن را کاهش داد. هدف از انجام این مطالعه تعیین ارتباط بین افزایش سطح آلودگی هوا و میرایی از بیماری های قلبی و تنفسی در شهر تهران است.

روش کار: میانگین غلظت روزانه پنج آلاینده ی مونواکسید کربن (Carbon monoxide) ، دی اکسید نیتروژن (Nitrogen dioxide )، ازن، (Ozone) دی اکسید گوگرد(Sulfur dioxide) و ذرات معلق (PM10) (Particulate matter with a diameter less than 10 microns) از 8 ایستگاه هواشناسی شهر تهران جمع آوری شد و اثر غلظت آن ها به روی تعداد مرگ روزانه ناشی از بیماری های قلبی- عروقی و تنفسی با استفاده از سری زمانی و مدل رگرسیون پوآسن GLARMA(Generalized Linear Autoregressive Moving Average ) ارزیابی شد. هم چنین عناصر اقلیمی مانند میانگین دما و رطوبت روزانه و حداقل و حداکثر دما به عنوان عوامل مخدوش کننده در نظر گرفته شد.

یافته ها: پس از برازش مدل نهایی و تعدیل اثر عوامل مخدوش کننده مورد نظر از بین آلاینده ها، میانگین روزانه ازن (P=0.02) و ذرات معلق (P<0.001) با تعداد مرگ روزانه رابطه آماری معنی داری را نشان داد.

نتیجه‏ گیری: با توجه به یافته های این مطالعه که با روش آماری جدیدی به آنالیز روابط بین آلاینده ها و مرگ پرداخته، لازم است برای کاهش موارد مرگ از بیماری های قلبی- عروقی و تنفسی اقدام های مناسب پیش گیرانه کارآمدتری روی منابع تولید آلاینده های ازن و ذرات معلق (PM10) صورت پذیرد.

بررسی رابطه‌‌ ناامنی غذایی با کوتاه‌قدی توأم با چاقی و اضافه وزن کودکان 11-7 ساله شهرستان زابل در سال 1394

سید مرتضی صفوی

مقدمه و اهداف: غذا از جمله نیازهای اصلی انسان است، که در قالب«امنیت غذایی» مطرح می شود. این مطالعه با هدف بررسی رابطه وضع ناامنی غذایی با کوتاه قدی توأم با چاقی و اضافه وزن در کودکان 11-7 ساله شهرستان زابل انجام شد.

روش کار: این مطالعه طی 2 مرحله انجام شد در مرحله اول (مقطعی) 3443 دانش آموز 11-7 ساله با نمونه گیری طبقه ای– خوشه ای و در مرحله دوم تمام کودکانی که بر اساس نمودار رشد CDC دچار کوتاه قدی توأم با چاقی یا اضافه وزن (56 نفر) بودند؛ به عنوان گروه «مورد» و 112 دانش آموز که بر اساس همان استاندارد دارای قد و وزن مناسب برای سن بودند؛ به عنوان گروه «شاهد» انتخاب شدند. دانش آموزان گروه مورد و شاهد از لحاظ سن، جنس و دبستان هم سان بودند. برای ارزیابی امنیت غذایی خانوار پرسشنامه امنیت غذایی 18 گویه ای (USDA) با مصاحبه از مادران تکمیل شد.

یافته ها: شیوع کوتاه قدی 95/17 درصد، چاقی 56/4 درصد، اضافه وزن 98/10 درصد و شیوع کوتاه قدی توأم با چاقی و اضافه وزن 71/1 درصد در جمعیت مرحله ی اول مطالعه بود. بین ناامنی غذایی با کوتاه قدی توأم با چاقی و اضافه وزن ارتباط آماری معنی داری نشان داد. به طوری که ناامنی غذایی در گروه مورد با وضع اقتصادی ضعیف، زندگی در منزل استیجاری، شغل کارگر و بیکار برای سرپرست خانواده و سطح سواد پایین سرپرست ارتباط آماری معنی داری را نشان داد.

نتیجه ‏گیری: از آن جا که بین ناامنی غذایی و کوتاه قدی توأم با چاقی و اضافه وزن ارتباط آماری معنی داری نشان داد؛ طراحی برنامه های مداخله ای برای پیش گیری یا کاهش نا امنی غذایی ضروری به نظر می رسد.

برآورد فاصله اطمینان برای نسبت‌های نزدیک به صفر و یک: یک مطالعه ثانویه مدل سازی

علیرضا سلطانیان

مقدمه و اهداف: فاصله اطمینان توزیع دو جمله ای با پارامتر p، باید دقیق و دارای احتمال پوششی α-1 به ازای همه مقادیر P باشد. در این مطالعه خطای اسمی نوع اول و احتمال پوششی فاصله های اطمینان کلوپر- پیرسون، والد، ویلسون و تبدیل آرک سینوس مکرر مقایسه شدند.

روش کار: به منظور مقایسه ی برآورد فاصله اطمینان حاصل از چهار روش فوق، از شبیه سازی استفاده شد. داده ها 1000 بار از توزیع دوجمله ای و پوآسن با پارامترهای p، n و μ=np تولید شدند. برای شبیه سازی و تحلیل داده ها از نرم افزار R نسخه ی 3.0.2 استفاده شد.

یافته ها: یافته های حاصل از مطالعه شبیه سازی شده نشان داد تبدیل آرک سینوس مکرر حدود اطمینان را بین فاصله [0,1] نگه می دارد و احتمال پوششی مناسبی دارد، اما برای برخی از مقادیر p، خطای نوع اول بالا و احتمال پوششی پایینی دارد. فاصله اطمینان دقیق کلوپرپیرسون حدود اطمینان را بین فاصله [0,1] نگه می دارد و خطای نوع اول یا به طور عکس احتمال پوششی قابل قبول و خوبی دارد. سایر روش ها حدود اطمینان را به ازای مقادیر غایی p، بین نگه [0,1] نمی دارند.

نتیجه‏ گیری: این مطالعه حاضر داد که برآورد فاصله اطمینان به روش کلوپر- پیرسون نسبت به سایر روش ها سطح اسمی خطای نوع اول را ثابت و کوچک تر محاسبه می کند.

سوء استفاده و سوء برداشت از ضریب آلفای کرونباخ به عنوان شاخصی برای ثبات درونی ابزار سنجش

فرشید علاء الدینی

مقدمه و اهداف: با وجود محاسبه راحت آلفای کرونباخ که قابلیت اطمینان درونیدرونی ابزار را می سنجد، استفاده نادرست و سوء برداشت از آن به صورت گسترده دیده شده است. عدم تفکیک تک بعدی و با ثبات بودن ابزار و نیز عدم توجه به تفاوت بین آلفای خام و آلفای استاندارد شده از موارد سوءبرداشت این ضریب است. هم چنین نقض پیش فرض های آلفا می تواند باعث افزایش یا کاهش آلفای محاسبه شده شود. در این مقاله نشان داده شده است که، یک ضریب آلفا بسیار بزرگ اما گمراه کننده می تواند هنگامی که فرضیه تک بعدی بودن نقض می شود، به دست آید. هم چنین استفاده از خطای استاندارد اندازه گیری به عنوان یک شاخص قابلیت اطمینان نشان داده شده است. در نهایت بحث تعمیم پذیری آلفا به طور مختصر بیان شده است.