مجله اپیدمیولوژی ایران

نظام مراقبت مالاریا در جمهوری اسلامی ایران: تاریخچه، ساختارها و دست‌آوردها

احمد رئیسی

مقدمه و اهداف: ایران از سالیان پیش برنامه های حذف مالاریا را شروع کرده است. هدف از این پژوهش، مروری بر نظام مراقبت مالاریا در ایران بود.
روش کار: داده های این مطالعه از نظام مراقبت مرکز مدیریت بیماری های واگیر، بررسی اسناد، مدارک، کتاب ها و مقاله های منتشر شده و مصاحبه با صاحبان فرایند و صاحب نظران نظام مراقبت مالاریا در سال های ۹۸-۱۳۹۶ هجری شمسی اخذ شد.
یافته ها: نظام مراقبت مالاریا در ایران یک ساختار منسجم دارد که در آن همه موارد شناسایی شده بیماری از سطوح محیطی تا مرکز به صورت فوری و تلفنی گزارش، بررسی و پیگیری می شوند. با توجه به این که اهداف اصلی برنامه مالاریا شامل حذف آن میسر شده است، مراقبت این بیماری در ایران هم اکنون با هدف استحکام مرحله حذف فعالیت می کند و در این مرحله همه موارد جدید علاوه بر بررسی، درمان و پیگیری، از نظر اپیدمیولوژیک هم با عنوان های عود، انتقال محلی، انتقال از وارده و یا مالاریای ناشی از تلقیح خون طبقه بندی می شود.
نتیجه گیری: اجرای موفق مراقبت مالاریا در طی زمان باعث شده که اکنون موارد بومی بیماری تنها محدود به سه استان جنوب شرقی کشور باشد و موارد جدید به زیر ۳۰۰ مورد در سال برسد. با وجود موفقیت ها، از آن جا که اکنون هدف از مراقبت مالاریا در ایران حذف بیماری است، نظارت مستمر بر اجرای صحیح همه فرایندها و ارزیابی راه کارهای مورد استفاده ضروری است.

شاخص‌های اپیدمیولوژیک و روند بروز بروسلوز انسانی در استان کردستان در سال‌های 95-1388 : مطالعه مقطعی

فاطمه غفاری

مقدمه و اهداف: استان کردستان به دلیل بالا بودن تعداد موارد بیماری یکی از مناطق موردتوجه برای برنامه های کشوری کنترل بروسلوز بوده است. این مطالعه با هدف تعیین برخی شاخص های اپیدمیولوژیک و روند بروز بروسلوز انسانی در سال های 95-1388 انجام شد.
روش کار: این مطالعه از نوع توصیفی- مقطعی است. جامعه آماری شامل بیماران مبتلا به بروسلوز استان کردستان که بیماری آن ها در فاصله سال های 95-1388 تشخیص داده شده است، بود. اطلاعات مربوط به 6918 مورد بیماری در استان کردستان مورد تجزیه وتحلیل آماری قرار گرفت.
یافته ها: نتایج این مطالعه نشان داد که بالاترین میزان بروز بیماری در استان مربوط به سال 1393 با میزان 54/103 در یک صد هزار نفر و پایین ترین میزان بروز مربوط به سال 1389 با میزان 86/23 در یک صد هزار نفر جمعیت بود. بررسی 8 ساله بیماری نشان داد که بیش ترین میزان بروز بیماری مربوط به شهرستان بیجار است. یافته ها هم چنین نشان داد که بیش ترین درصد تجمعی موارد بیماری مربوط به گروه سنی 44-25 سال بود. در این مطالعه زنان خانه دار و شغل کشاورز- دامدار، ساکنان روستا و جنس مذکر بیش ترین موارد بیماری را به خود اختصاص دادند. در تمامی سال های مورد بررسی اغلب بیماران سابقه تماس با دام را مثبت گزارش کرده اند.
نتیجه گیری: لازم است تا اقدامات همه جانبه ای برای کنترل مسیر انتقال عفونت از دام های اهلی(گاو و گوسفند و بز) و محصولات آن ها به انسان و ارائه راهکارهای پیشگیرانه توسط مسؤولان بهداشتی کشور و ارایه دهندگان خدمات بهداشتی- درمانی به ویژه در فصل تابستان برای ساکنان روستاهای استان، زنان خانه دار و مردان صورت گیرد.

وضعیت مصرف الکل بر اساس خوداظهاری در کارکنان محیط‌های صنعتی ایران

مهین احمدی پیشکوهی

مقدمه و اهداف: مصرف الکل در میان کارکنان مشاغل مختلف منجر به بروز مشکلات متعددی می شود لذا به سبب اهمیت موضوع، این مطالعه باهدف بررسی جامع شیوع مصرف الکل در میان کارکنان مشاغل صنعتی انجام شد.
روش کار: مطالعه حاضر پژوهشی توصیفی مقطعی است. داده ها از طریق مصاحبه پرسشگر آموزش دیده بر مبنای پرسشنامه ساختارمند و بر اساس خوداظهاری شرکت کنندگان گردآوری شدند. شرکت کنندگان مطالعه شامل 13128 نفر از کارکنان سراسر کشور بوده که به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای و بر اساس جمعیت شاغلین کارگری و مراکز صنعتی هر استان انتخاب شدند. داده ها پس از تجزیه وتحلیل به تفکیک شیوع مصرف در 31 استان کشور گزارش گردید.
یافته ها: در وضعیت خوش بینانه، کارکنان استان های اردبیل (%7/10)، کرمانشاه (%6/10) و گیلان (%1/7) بالاترین فراوانی مصرف الکل را گزارش داده بودند. میانگین کشوری شیوع مصرف فعلی در کارکنان 3/2% بوده و فراوانی شیوع مصرف الکل در طول عمر کارکنان تا 4/12% می رسد.
نتیجه گیری: داده های این مطالعه با تکیه بر خوداظهاری شرکت کنندگان گرداوری شده لذا نرخ شیوع برآورد شده به صورت خوش بینانه و پایین تر از وضعیت واقع بینانه تلقی می گردد. بر اساس یافته ها، در محیط های کاری کشور به ویژه در استان های اردبیل، کرمانشاه و گیلان نیاز به سیاست گذاری و مداخله جهت کاهش شیوع مصرف الکل و به حداقل رساندن صدمات ناشی از آن احساس می شود.

شناسایی عوامل مؤثر بر بقای بیماران سرطان معده دارای متاستاز با استفاده از مدل جنگل تصادفی بقا و مقایسه آن با مدل رگرسیون کاکس

قدرت اله روشنایی

مقدمه و اهداف: در تحلیل بقا استفاده از مدل کاکس برای تعیین عوامل مؤثر، نیازمند برقراری پیش فرض هایی است که عدم برقراری آن ها منجر به نتایج اریب می شود. هدف این مقاله تعیین عوامل مؤثر بر بقای بیماران مبتلا به سرطان معده دارای متاستاز با استفاده از روش ناپارامتری جنگل تصادفی بقا (RSF) و مقایسه آن با مدل کاکس است.
روش کار: در این مطالعه کوهورت گذشته نگر 201 بیمار مبتلا به سرطان معده دارای متاستاز مراجعه کننده به کلینیک امام خمینی استان همدان موردبررسی قرار گرفت. بقای بیماران از زمان تشخیص تا مرگ یا پایان مطالعه محاسبه شد. ویژگی های جمعیت شناختی (شامل سن و جنس) و متغیرهای مربوط به بیماری (شامل مرحله بیماری، گرید تومور، نوع درمان و ...) از پرونده بیماران استخراج شد. عوامل مؤثر با استفاده از مدل کاکس و جنگل تصادفی بقا تعیین و مقایسه شد. تحلیل داده ها با نرم افزار R3.4.3 و بسته های survival و RandomForestSRC انجام شد.
یافته ها: میانگین (انحراف معیار) سن تشخیص بیماران (9/12) 5/61 سال بود. بر اساس مدل کاکس تنها متغیر شیمی‏درمانی (P=0.033) بر بقا مؤثر بود. نتایج برازش مدل RSF نشان داد که متغیرهای مؤثر بر بقا به ترتیب نوع جراحی، محل متاستاز، شیمی‏درمانی، سن، گرید تومور، جراحی، تعداد لنفوم های درگیر، جنس و رادیوتراپی بود. همچنین مدلRSF باقاعده تقسیم لگ-رتبه بر اساس شاخص های مناسبت مدل نسبت به مدل کاکس عملکرد بهتری داشت.
نتیجه گیری: درصورتی که تعداد متغیرها زیاد و بین متغیرها رابطه وجود داشته باشد روش RSF متغیرهای مهم و تأثیرگذار بر بقا را بدون نیاز به پیش فرض های محدودکننده با دقت بالا نسبت به مدل کاکس شناسایی می کند.

بررسی پیشگویی‌کننده‌های مصدومیت منجر به بستری موتورسواران در یک مطالعه مورد- شاهدی: مدل‌سازی معادلات ساختاری مبتنی بر کمترین مربعات

محمد اصغری جعفرآبادی

مقدمه و اهداف: مدل سازی رابطه پیامد با عوامل خطر، به صورت بهینه ای با رویکرد PLS-SEM انجام می شود. در این مدل سازی، خطای اندازه گیری و متغیرهای پنهان را می توان حتی در حجم نمونه کم لحاظ کرد. هدف مطالعه حاضر، تعیین پیشگویی کننده های مصدومیت منجر به بستری موتورسواران با در نظر گرفتن نقش میانجیگری متغیر رفتار حرکتی موتورسواری در یک مطالعه مورد- شاهدی با استفاده از PLS-SEM بود.
روش کار: در مطالعه مورد- شاهدی حاضر، تعداد 300 مورد و 156 شاهد بر اساس نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب شدند. با استفاده از پرسشنامه، متغیرهای رفتار حرکتی موتورسواران، بیش فعالی بزرگسالان غربالگری کانرز و زیرمقیاس های آن و همچنین متغیرهای مرتبط با راندن موتورسیکلت (نظیر داشتن کلاه ایمنی) ارزیابی شد.
یافته ها: بین متغیر پیامد مصدومیت با بیش فعالی بزرگسالان(B= 0.20, P < 0.001) و رفتار موتورسواران(B= 0.33, P<0.001)، رابطه مستقیم و معنی داری مشاهده شد ولی بین پیامد مصدومیت با متغیرهای مشخصات جمعیت شناختی و رفتارهای حرکتی موتورسواران رابطه معنی داری مشاهده نشد (P> 0.05). همچنین بین بیش فعالی با رفتار حرکتی موتورسواران (B= 0.51, P< 0.001) و رفتار موتورسواران با رفتارهای حرکتی موتورسواران(B= 0.52, P< 0.001) و نیز بیش فعالی با رفتار موتورسواران
(B= 0.39, P< 0.001) رابطه مستقیم و معنی داری مشاهده شد.
نتیجه گیری: بر مبنای نتایج به دست آمده از PLS-SEM، برنامه های مداخله ای جهت کاهش مصدومیت بر اساس متغیرهای بیش فعالی، رفتار موتورسواران و رفتارهای حرکتی موتورسواران توصیه می شود.

مقایسه پیش‌بینی ابتلا به دیابت بارداری با مدل‌های رگرسیون لجستیک، تحلیل ممیزی، درخت تصمیم و شبکه عصبی مصنوعی

نگین فخری

مقدمه و اهداف: دیابت بارداری شایع ترین اختلال متابولیک دوران بارداری است. در صورت تشخیص زودرس این بیماری می توان از برخی عوارض آن جلوگیری کرد. هدف این پژوهش پیش بینی زودرس ابتلا به دیابت بارداری بوسیله مدل های رگرسیون لجستیک، تحلیل ممیزی، درخت تصمیم و شبکه عصبی مصنوعی پرسپترون و مقایسه این مدل ها بود.
روش کار: پرونده 420 خانم باردار ( 1391-1389 ) دارای پرونده در مراکز بهداشتی کرمانشاه، با روش نمونه گیری در دسترس بررسی شد. اطلاعات جمعیت شناختی، متغیرهای مربوط به دوره بارداری و نتایج آزمایش ها و ابتلا به دیابت بارداری با معیار قند خون ناشتا بزرگ تر یا مساوی 92 از پرونده آنان گردآوری شد. پس از برازش چهار مدل فوق به داده ها، عملکرد مدل ها باهم مقایسه گردید و با توجه به معیارهای صحت، حساسیت و ویژگی بر اساس منحنی ROC، مدل برتر معرفی شد.
یافته ها: پس از برازش مدل های رگرسیون لجستیک، تحلیل ممیزی، درخت تصمیم و شبکه عصبی مصنوعی به مجموعه داده ها، معیار صحت برای مدل های مذکور به ترتیب برابر 81/0، 83/0، 78/0 و 83/0 ، حساسیت 50/0، 63/0، 58/0و 58/0، ویژگی 96/0، 93/0، 87/0 و 94/0 و سطح زیر منحنی ROC به ترتیب برابر 86/0، 78/0، 73/0 و 87/0 محاسبه گردید.
نتیجه گیری: در پیش بینی و رده بندی ابتلا و عدم ابتلا به دیابت بارداری، مدل شبکه عصبی مصنوعی دارای نرخ دسته بندی اشتباه کمتر و سطح زیر منحنی ROC بیشتری نسبت به سایر مدل ها بود. می توان نتیجه گرفت که این مدل دارای پیش بینی های صحیح تر و نزدیک به واقعیت نسبت به سایر مدل ها است.

تأثیر آرام‌سازی پیشرونده عضلانی بر کیفیت زندگی افراد مبتلا به رویدادهای فیزیولوژیک و پاتولوژیک: مرور سیستماتیک و متاآنالیز

امیر واحدیان عظیمی

مقدمه و اهداف: آموزش آرام سازی پیشرونده عضلانی برای بیماران درگیر با رویدادهای پاتولوژیک و فیزیولوژیک منافع فیزیولوژیک و روان شناختی مهمی داشته و بر ابعاد مختلف زندگی آن ها مانند کیفیت زندگی مؤثر است. هدف این مطالعه ارزیابی تأثیر اجرای آرام سازی پیشرونده عضلانی بر کیفیت زندگی بیماران درگیر با رویدادهای پاتولوژیک و فیزیولوژیک است.
روش کار: با جست وجوی عبارت «آرام سازی پیشرونده عضلانی» و «کیفیت زندگی» در پایگاه های فارسی SID، MagIran، IranMedex، IranDoc و Googlescholar و انگلیسی Scopus، Medline، Web of science، ProQuest و Sciencedirect تمامی مطالعه های چاپ شده اجرای آرام سازی پیشرونده عضلانی بر کیفیت زندگی بیماران استخراج شد. کیفیت روش شناسی مقاله ها با استفاده از ابزار Cochrane risk of bias بررسی شد. برای تحلیل از مدل اثرات تصادفی استفاده و ناهمگنی مطالعه ها با شاخص I2 تحلیل شد. داده ها با نرم افزار STATA نسخه 14 تحلیل شد.
یافته ها: از 495 مطالعه اولیه تنها 10 مطالعه به تأثیر اجرای تکنیک آرام سازی پیشرونده عضلانی بر کیفیت زندگی بیماران پرداخته بودند. اختلاف میانگین استاندارد شده کیفیت زندگی و ابعاد آن در تمام موارد معنی دار بود (0.001>P) و عبارت اند از: عملکرد فیزیکی (339/0SMD=)، محدودیت نقش فیزیکی (378/0SMD=)، درد جسمانی (341/0SMD=)، سلامت عمومی (598/0SMD=)، عملکرد اجتماعی (873/0SMD=)، سلامت روانی (736/0SMD=)، محدودیت نقش عاطفی (791/0SMD=)، شادابی (706/0SMD=)، مجموع ابعاد جسمی (652/0SMD=)، مجموع ابعاد روانی (316/1SMD=) و نمره کل کیفیت زندگی (480/0SMD=). تنها یک مطالعه خطر پایین تورش داشت.
نتیجه گیری: اجرای تکنیک آرا م سازی پیشرونده عضلانی بر کیفیت زندگی بیماران درگیر با رویدادهای پاتولوژیک و فیزیولوژیک تأثیر معنی داری داشت؛ به منظور ارتقای کیفیت زندگی این بیماران اجرای تکنیک آرام سازی پیشرونده عضلانی توصیه می شود.

نظام مراقبت سل در جمهوری اسلامی ایران: تاریخچه، ساختارها و دست‌آوردها

مهشید ناصحی

مقدمه و اهداف: در طی دهه های قبل، برنامه مبارزه با سل در کشور بسیار ساختارمند شده و موفقیت های زیادی حاصل شده است. هدف این مقاله، توصیف مشخصات برنامه مراقبت سل و اجزای آن در کشور جمهوری اسلامی ایران است.
روش کار: داده های این مطالعه از نظام مراقبت مرکز مدیریت بیماری های واگیر، بررسی اسناد، مدارک، کتاب ها و مقاله های منتشر شده و مصاحبه با صاحبان فرایند و صاحب نظران نظام مراقبت سل در سال های ۹۸-۱۳۹۶ هجری شمسی اخذ شد.
یافته ها: در نظام مراقبت سل، شناسایی و درمان و پیگیری اطرافیان بیماران انجام می شود. اجرای راهکار DOTS یا به عبارتی درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم یک جزء اصلی برنامه محسوب می شود. ثبت بیماران در نرم افزار آنلاین انجام می شود و امکان گزارش گیری شاخص های مهم برنامه در این نرم افزار وجود دارد. در این نظام مراقبت، حساسیت ویژه ای روی درمان بیماران وجود دارد، بنابراین بروز سل مقاوم به درمان در کشور به نسبت همسایگان کم تر است. وجود آزمایشگاه های منطقه ای که به صورت گسترده ای همه مناطق کشور را پوشش می دهند، از نقاط قوت دیگر برنامه مبارزه با سل است.
نتیجه گیری: برنامه مبارزه با سل در ایران با وجود مشکلات بودجه ای، موفقیت های زیادی را به همراه داشته است. هرچند این برنامه نیازمند درنظر گرفتن راهکارهای جدید برای کاهش هرچه بیشتر میزان بروز سل است.
مقدمه و اهداف: در طی دهه های قبل، برنامه مبارزه با سل در کشور بسیار ساختارمند شده و موفقیت های زیادی حاصل شده است. هدف این مقاله، توصیف مشخصات برنامه مراقبت سل و اجزای آن در کشور جمهوری اسلامی ایران است.
روش کار: داده های این مطالعه از نظام مراقبت مرکز مدیریت بیماری های واگیر، بررسی اسناد، مدارک، کتاب ها و مقاله های منتشر شده و مصاحبه با صاحبان فرایند و صاحب نظران نظام مراقبت سل در سال های ۹۸-۱۳۹۶ هجری شمسی اخذ شد.
یافته ها: در نظام مراقبت سل، شناسایی و درمان و پیگیری اطرافیان بیماران انجام می شود. اجرای راهکار DOTS یا به عبارتی درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم یک جزء اصلی برنامه محسوب می شود. ثبت بیماران در نرم افزار آنلاین انجام می شود و امکان گزارش گیری شاخص های مهم برنامه در این نرم افزار وجود دارد. در این نظام مراقبت، حساسیت ویژه ای روی درمان بیماران وجود دارد، بنابراین بروز سل مقاوم به درمان در کشور به نسبت همسایگان کم تر است. وجود آزمایشگاه های منطقه ای که به صورت گسترده ای همه مناطق کشور را پوشش می دهند، از نقاط قوت دیگر برنامه مبارزه با سل است.
نتیجه گیری: برنامه مبارزه با سل در ایران با وجود مشکلات بودجه ای، موفقیت های زیادی را به همراه داشته است. هرچند این برنامه نیازمند درنظر گرفتن راهکارهای جدید برای کاهش هرچه بیشتر میزان بروز سل است.