مجله اپیدمیولوژی ایران

تعیین توزیع مکانی و زمانی حوادث ترافیکی با استفاده از داده های مبتنی بر GIS در تبریز

سپیده هرزندجدیدی

مقدمه و اهداف: از مهم ترین گام های کاهش تصادفات، ثبت دقیق اطلاعات مکانی این حوادث توسط سیستم اطلاعات جغرافیایی است. مطالعه حاضر با هدف تحلیل جغرافیایی نقاط حادثه خیز از نظر تصادفات رانندگی در تبریز و تعیین الگوی توزیع حوادث ترافیکی بر حسب پیامد حادثه انجام گرفت.
روش کار: در این پژوهش توصیفی تحلیلی، اطلاعات تصادفات منجر به خسارت، جرح و فوت سال 1396 تبریز از مراکز مختلف گردآوری شده و از طریق آدرس مکانی، مختصات موقعیت مکانی تصادفات مشخص گردید. جهت تحلیل جغرافیایی نقاط حادثه خیز از نظر تصادفات رانندگی، از آنالیز فضایی با استفاده از شاخص موران و روش های تحلیل تراکم کرنل، تحلیل رگرسیون وزن دار جغرافیایی و تحلیل همبستگی استفاده شد.
یافته ها: در این مطالعه، الگوی تجمعی بودن تصادفات در تبریز تایید شد؛ به طوری که منطقه 8، شمال شرقی منطقه 3، نواحی مرکزی و جنوبی منطقه 1 و ورودی منطقه 5 شهر تبریز دارای الگوهای پراکنش تصادفات متراکم بودند. لایه کاربری مذهبی، تجاری و خدماتی بالاترین همبستگی را با تراکم تصادفات داشتند. محورهای پرترافیک از تعداد تصادفات کمتری برخوردار بوده و بالاترین تعداد تصادفات مربوط به نواحی با حجم ترافیک کم بود. دو فصل پاییز و زمستان دارای بیشترین تصادفات خسارتی بوده و بالاترین میزان تصادفات منجر به فوت به فصل بهار اختصاص داشت.
نتیجه‎گیری: با توجه به تجمعی بودن تصادفات در مناطق پرخطر تبریز، به ویژه منطقه 8 و ورودی های شرقی، پیشنهاد می شود برای کاهش تصادفات، زیرساخت های ترافیکی اصلاح، قوانین ترافیکی تقویت و نظارت با سیستم های هوشمند افزایش یابد. همچنین، برگزاری کمپین های آگاهی بخشی می تواند در کاهش حوادث ترافیکی مؤثر باشد.

میزان رضایت شغلی پزشکان از حرفه پزشکی و عوامل موثر بر آن: یک مطالعه پیمایشی مقطعی میان پزشکان ایرانی

وحید یزدی فیض آبادی

مقدمه و اهداف: در حوزه پزشکی، رضایت شغلی از اهمیت بسزایی برخوردار است؛ زیرا نقش بسیار حیاتی در کیفیت خدمات سلامت دارد. مطالعه حاضر با هدف بررسی وضعیت میزان رضایت شغلی پزشکان از حرفه پزشکی و شناخت عوامل موثر، انجام پذیرفت.
روش کار: مطالعه پیمایشی حاضر به صورت مقطعی و در بستر آنلاین در سال 1402 در بین 1,100 نفر از پزشکان ایرانی با روش پاسخ دهنده جانشین انجام شد. پزشکان در خصوص صمیمی ترین دوست پزشکشان که با وی رفت و آمد و ملاقات منظم دارند، به سوالات پاسخ دادند. رضایت مندی با استفاده از طیف لیکرت در 2 مقیاس رضایت کافی (خیلی و زیاد) و رضایت ناکافی (خیلی کم، کم و متوسط) دسته بندی شد. عوامل موثر بر رضایت شغلی پزشکان با استفاده از رگرسیون لجستیک چندمتغیره تعیین گردید.
یافته ها: از میان 2200 پزشک، 24/9 درصد (547 نفر) از پزشکان از حرفه خود رضایت کافی داشتند. درحالی که 75/1 درصد (1,653 نفر) رضایت کم یا متوسطی (ناکافی) داشتند. شانس رضایت پزشک از پزشکی در مردان 1/54 برابر بیشتر از زنان بود. علاقه به پزشکی، میزان وقت صرف شده برای طبابت، کافی بودن درآمد، استرس شغلی کم، ثبات شغلی زیاد، عدم محدودیت صلاحیت حرفه ای نسبت به گذشته، مهاجرت، میزان وقت صرف شده برای طبابت در مراکز دولتی، خصوصی و فعالیت های علمی، ادامه تحصیل و درآمد دریافتی پزشک رابطه مثبت و معناداری با رضایت شغلی از حرفه پزشکی نشان دادند (0/05>p).
نتیجه گیری: رضایت شغلی پزشکان ایرانی از حرفه پزشکی به میزان قابل توجهی تحت تأثیر عوامل مختلفی مانند علاقه به پزشکی، درآمد کافی، ثبات شغلی و کاهش استرس شغلی قرار دارد. بیشترین رضایت در میان پزشکان مرد مشاهده شد. برای بهبود رضایت شغلی و کیفیت خدمات درمانی، تمرکز بر بهبود شرایط کاری و کاهش استرس شغلی ضروری است.

بررسی کیفیت زندگی نوجوانان مبتلا به اضافه وزن و چاقی با استفاده از پرسشنامه اختصاصی IWQOL_kids

سمیرا ربیعی

مقدمه و اهداف: اضافه وزن و چاقی از مشکلات جدی سلامت عمومی هستند که شیوع آنها در میان نوجوانان طی دهه های اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته است. این وضعیت می تواند ابعاد مختلف کیفیت زندگی نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهد. در این مطالعه، برای نخستین بار در ایران، کیفیت زندگی نوجوانان مبتلا به اضافه وزن و چاقی با استفاده از پرسشنامه اختصاصی IWQOL-kids مورد ارزیابی قرارگرفته است.
روش کار: مطالعه حاضر بر روی 170 نوجوان دختر و پسر مبتلا به اضافه وزن و چاقی در بازه سنی 11 تا 18 سال در مدارس استان خراسان شمالی انجام شد. نمونه گیری به روش خوشه ای صورت گرفت. داده ها با استفاده از پرسشنامه اختصاصی کیفت زندگی چاقی در نوجوانان (IWQOL-kids) جمع آوری و با استفاده از نرم افزار R4.3.2 و مدل های رگرسیون تک متغیره و چندگانه تحلیل شدند.
یافته ها: میانگین نمره کلی IWQOL-kids در دختران و پسران مبتلا به اضافه وزن و چاقی به ترتیب 16 ± 82/1 و 15/5 ± 86/4 بود. بین سن نوجوانان و تعداد خواهر و برادرها با عملکرد جسمانی، عزت نفس، و نمره کلی کیفیت زندگی ارتباط معنی داری مشاهده شد (0/05> p). همچنین بین سن نوجوانان و تعداد خواهر و برادرها با ابعاد زندگی اجتماعی و روابط خانوادگی ارتباط معنی داری وجود داشت (0/05> p).
نتیجه گیری: با توجه به تاثیر وزن بر کیفیت زندگی نوجوانان پیشنهاد می شود در مطالعات بعدی، ترکیب بدنی شرکت کنندگان نیز مورد ارزیابی قرارگیرد تا بتوان تاثیر تفاوت های جنسیتی برای کیفیت زندگی این گروه سنی را با دقت بیشتری بررسی کرد.

ارتباط بین شاخص های کیفیت چربی های رژیمی و خطر بروز بیماری های قلبی-عروقی: مطالعه قند و لیپید تهران

پروین میرمیران

مقدمه و اهداف: مطالعات محدودی در زمینه نسبت های چربی های رژیم غذایی محاسبه شده در قالب شاخص های کیفیت چربی، موجود است. هدف این مطالعه بررسی ارتباط بین شاخص های کیفیت چربی رژیم غذایی و خطر بروز بیماری های قلبی-عروقی در یک جمعیت بزرگسال ایرانی می باشد.
روش کار: برای انجام این مطالعه، 1849 نفر از بزرگسالان شرکت کننده در مرحله سوم مطالعه قند و لیپید تهران (سال 87-1384)، مطابق معیارهای ورود مطالعه انتخاب شده و تا سال 1396 (حدود 10 سال) مورد پیگیری قرار گرفتند. دریافت های غذایی در ابتدای مطالعه با استفاده از یک پرسشنامه بسامد خوراک 168-موردی ارزیابی گردید. خطر بروز بیماری های قلبی-عروقی، تعدیل شده برای مخدوشگرهای احتمالی، در سهک های هریک از شاخص های کیفیت چربی های رژیمی شامل شاخص آتروژنیک، شاخص ترومبوژنیک، شاخص ارتقاء سلامت، نسبت اسیدهای چرب چندغیراشباع به اسیدهای چرب اشباع و نسبت اسیدهای چرب هیپوکلسترولمیک به هیپرکلسترولمیک با استفاده از آزمون رگرسیون کاکس تخمین زده شد.
یافته ها: میانگین (انحراف معیار) سن شرکت کنندگان 45/9 (11/0) سال بود. در مدت 10/6 سال پیگیری، 172 نفر از شرکت کنندگان به بیماری های قلبی-عروقی مبتلا شدند. در مدل خام، خطر بروز بیماری های قلبی-عروقی در شرکت کنندگان در بالاترین سهک شاخص ترومبوژنیک، 46 درصد بیشتر بود (نسبت مخاطره= 1/46، حدود اطمینان 95%: 2/15-1/00). با این حال این ارتباط در مدل های تعدیل شده معنادار باقی نماند. همچنین، هیچ ارتباط معنی داری بین سایر شاخص های کیفیت چربی رژیم غذایی و خطر بروز بیماری های قلبی-عروقی در مدل های خام و تعدیل شده وجود نداشت.
نتیجه گیری: در مطالعه حاضر هیچ ارتباط معناداری میان شاخص های کیفیت چربی های رژیمی و بروز بیماری های قلبی-عروقی مشاهده نشد.

اثر بخشی مشاوره جنسی بر اساس مدل BETTER بر نمره افسردگی در دوران بارداری: یک کارآزمایی بالینی تصادفی

محبوبه پورحیدری

مقدمه و اهداف: حاملگی از وقایع لذت بخش زندگی زنان محسوب می شود که با تغییرات متعدد بیولوژیکی، سایکولوژیک و اجتماعی همراه است، ازجمله پیامدهای شایع این تغییرات افزایش افسردگی می باشد. مشـاوره جنسـی بـا مادر بـاردار به عنوان یکی از مداخلات کمک کننده در جهت بهبود کیفیت زندگی جنسی و افسردگی توسط چندین مطالعه پیشنهاد شده است و این مطالعه با هدف اثر بخشی مشاوره جنسی بر اساس مدل BETTER بر نمره افسردگی در دوران بارداری انجام شد.
روش کار: مطالعه حاضر یک مطالعه کار آزمایی بالینـی تصادفـی با تعداد 144 شرکت کننده است کـه بـه مراکـز بهداشـتی درمانـی شهر بهمئی مراجعـه کردنـد. شرکت کنندگان بر اساس تخصیص تصادفی به دو گروه مساوی 72 نفره مداخله و کنترل تقسیم شدند. گـروه مداخلـه در 2 جلسه مشاوره جنسی 60-45دقیقه ای بر اساس مدل BETTER شرکت کردند و گروه کنترل مراقبت های معمول دوران بارداری را دریافت کردند. نمره افسردگی با استفاده از پرسشنامه افسردگی ادینبرگ، قبل، بعد و همچنین یک ماه پس از آخرین جلسه مشاوره سنجیده شد. داده های جمع آوری شده وارد SPSS18 و با کمک آمار توصیفی و تحلیلی تجزیه و تحلیل شد.
یافته ها: در این مطالعه نتایج نشان داد که بین نمرات افسردگی در دو گروه کنترل و مداخله پیش از آزمون تفاوت معناداری وجود نداشت، درحالی که بلافاصله بعد از مداخله و پیگیری یک ماه بعد، تفاوت معناداری در نمرات افسردگی بارداری بین گروه مداخله و کنترل مشاهده شد در گروه مداخله بعد از مشاوره میانگین افسردگی کاهش داشته است (1/32±6/54) و در زمان بعدی (1/47±5/59) هم همان اثر را حفظ کرده است.
نتیجه گیری: با توجه به اثربخشی مدل BETTER برنامه ریزی برای آموزش این مدل و استفاده از آن جهت کاهش افسردگی دوران بارداری پیشنهاد می شود.

سیگارهای الکترونیکی، ویپ و پادها: فواید در برابر مضرات – یک مطالعه مروری

علی اکبر حقدوست

مقدمه و اهداف: سیگارهای الکترونیکی دستگاه هایی هستند که مایعات حاوی نیکوتین و مواد شیمیایی را گرم کرده و آئروسل هایی تولید می کنند که قابل استنشاق اند. این محصولات به عنوان جایگزینی کمتر مضر برای سیگارهای سنتی معرفی شده اند، اما شواهدی وجود دارد که نشان می دهد مصرف آن ها نیز خطرات خاصی دارد. تبلیغات و تأثیرات شبکه های اجتماعی، به ویژه در میان نوجوانان، باعث افزایش مصرف این سیگارها و نگرانی های جدی شده است. هدف این مطالعه بررسی فواید و مضرات سیگارهای الکترونیکی است.
روش کار: در این مقاله مروری روایتی، پایگاه داده PubMed و Google Scholar به طور غیرنظام مند و با استفاده از کلمات کلیدی مرتبط برای یافتن مطالعاتی در زمینه اثرات سلامت، تاریخچه، تکامل و هزینه اثربخشی سیگارهای الکترونیکی جست وجو شدند.
یافته ها: سیگارهای الکترونیکی برای اولین بار در سال ۲۰۰۳ وارد بازار شدند و به سرعت در میان مصرف کنندگان رواج پیدا کردند. این سیگارها به عنوان گزینه ای سالم تر نسبت به سیگارهای سنتی به بازار معرفی شدند، اما محتوای این سیگارها شامل مواد شیمیایی مختلفی است که برخی از آن ها در اثر حرارت تجزیه شده و ترکیباتی سمی ایجاد می کنند. مصرف سیگارهای الکترونیکی می تواند تاثیرات مختلفی بر سلامت داشته باشد. از جمله این تاثیرات می توان به مشکلات قلبی-عروقی، تنفسی و احتمال ایجاد سرطان اشاره کرد.
نتیجه گیری: سیگارهای الکترونیکی ممکن است در برخی موارد به ترک سیگار کمک کنند، اما این مزایا در کنار مضرات قابل توجهی قرار می گیرد. با توجه به خطرات محتمل، نیاز به تحقیقات بیشتر برای ارزیابی جامع و دقیق اثرات آن ها بر سلامت احساس می شود تا بتوان از مزایا و مضرات این محصولات آگاهانه تر بهره برد.

در بزرگداشت دکتر حسین صباغیان، از مشاهیر اپیدمیولوژیست های ایران

احسان مصطفوی

دکتر حسین صباغیان، دامپزشک و اپیدمیولوژیست، از افراد برجسته و به نام اپیدمیولوژی و بهداشت کشور می باشد. در این مقاله مروری به فعالیت های ارزنده ایشان اشاره شده است.
دکتر صباغیان در طول سال های خدمت خود مسئولیت هایی نظیر ریاست ایستگاه تحقیقات بهداشتی اصفهان، دبیر دفتر تحقیق دانشکده بهداشت دانشگاه تهران، رییس گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی دانشگاه تهران و عضویت در شورای مدیریت دانشگاه تهران را به عهده داشت. از وی کتاب های متعددی در حوزه اپیدمیولوژی، بهداشت عمومی و بیماری های مشترک انسان و دام (زئونوز) در دسترس می باشد.
مرور خدمات ارزنده ایشان می تواند برای جامعه اپیدمیولوژی و بهداشتی و جوانان کشور بسیار ارزشمند باشد.

الگوی انتشار ژن ها، میم ها و تم ها

سعید دستگیری

سیر زیست شناختی تکامل منجر به تغییرات و گسترش خزانه واحد های زیستی در جمعیت یعنی "ژن"ها می گردد. این تعریف امروزه جامعیت بیشتری پیدا کرده و علاوه بر واحد های زیستی، شامل واحدهای فکری و فرهنگی با عنوان "میم"ها وواحدهای الکترونیکی یا دیجیتالی با عنوان "تم"ها نیز گردیده است. انتشار هر سه واحد (ژن، میم و تم) از الگوریتم تکاملی خاصی تبعیت می کند که از قوانین داروین درمورد بازتولید و انتخاب بهترین سازگاری الهام گرفته شده است.
الگوی انتشار ژن ها بر اساس قوانین ژنتیک استوار می باشد، درصورتی که الگوی اپیدمیولوژیک انتشار میم ها و تم ها معمولاً از الگوهای ویروسی تبعیت می کنند. موفقیت یک میم در این است که مانند یک بیماری همه گیر به تمام جمعیت سرایت کند تا در نهایت به یک جزء ثابت و بومی در فرهنگ آن جمعیت تبدیل شود.
در پایان، تحقیقات بیشتری برای مقایسه الگوریتم های تکاملی فرهنگی و رفتاری با تکامل زیستی و مدل سازی توسعه و تکامل میم ها و تیم ها ضروری است تا مزایا و معایب آن ها در جمعیت های انسانی کشف شود.

لزوم طراحی ابزار سنجش سواد ترافیکی در کشور

علی زحمتکش

مروری بر مطالعات نشان می دهد که تاکنون مفهوم سواد ترافیکی در کشور مورد بررسی قرار نگرفته و ابزاری معتبر و پایا برای سنجش سواد ترافیکی موجود نیست. همچنین با توجه به ارتباط سواد سلامت با مدیریت بیماری و حوادث و میزان آسیب های ترافیکی و نقش آن در پیشگیری از آسیب های ترافیکی جاده ای و نظر به تاثیر بالقوه سواد سلامت در ترویج شیوه های ایمن تر برای عابران پیاده و داشتن جامعه ای سالم تر و ایمن تر، به نظر می رسد طراحی ابزار سنجش سواد ترافیکی در کشور ضروری است.